534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)
89. ‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;
Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama.
90. ‘‘Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ;
Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eko avahīyasi.
91. ‘‘Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā;
Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama’’.
92. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi [dukkhapareto’’ti (jā. 1.15.136) aṭṭhakathāyo oloketabbā], dhataraṭṭha tuvaṃ [tavaṃ (sī. pī.)] jahe;
Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati.
93. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe;
Na maṃ anariyasaṃyutte, kamme yojetumarahasi.
94. ‘‘Sakumāro sakhā tyasmi, sacitte casmi te [samite (pī.), tyasmi te (ka.)] ṭhito;
Ñāto senāpati tyāhaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama.
95. ‘‘Kathaṃ ahaṃ vikatthissaṃ [vikattissaṃ (pī.)], ñātimajjhe ito gato;
Taṃ hitvā patataṃ seṭṭha, kiṃ te vakkhāmito gato;
Idha pāṇaṃ cajissāmi, nānariyaṃ [na anariyaṃ (pī.)] kattumussahe’’.
96. ‘‘Eso hi dhammo sumukha, yaṃ tvaṃ ariyapathe ṭhito;
Yo bhattāraṃ sakhāraṃ maṃ, na pariccattumussahe.
97. ‘‘Tañhi me pekkhamānassa, bhayaṃ natveva jāyati;
Adhigacchasi tvaṃ mayhaṃ, evaṃ bhūtassa jīvitaṃ’’.
98. ‘‘Iccevaṃ [icceva (sī. pī.)] mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ;
Daṇḍamādāya nesādo, āpatī [āpadī (ka.)] turito bhusaṃ.
99. ‘‘Tamāpatantaṃ disvāna, sumukho atibrūhayi [aparibrūhayi (sī. pī.)];
Aṭṭhāsi purato rañño, haṃso vissāsayaṃ byadhaṃ [byathaṃ (sī. syā. pī.)].
100. ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;
Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ;
Tena pariyāpadānena [pariyādānena (ka.)], khippaṃ pāsā pamokkhasi’’.
101. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, sumukhassa subhāsitaṃ;
Pahaṭṭhalomo nesādo, añjalissa paṇāmayi.
102. ‘‘Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsanto mānusiṃ dijo;
Ariyaṃ bruvāno [brūhanto (syā. ka.)] vakkaṅgo, cajanto mānusiṃ giraṃ.
103. ‘‘Kinnu tāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;
Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’.
104. ‘‘Rājā me so dijāmitta, senāpaccassa kārayiṃ;
Tamāpade pariccattuṃ, nussahe vihagādhipaṃ.
105. ‘‘Mahāgaṇāya bhattā me, mā eko byasanaṃ agā;
Tathā taṃ samma nesāda, bhattāyaṃ abhito rame’’.
106. ‘‘Ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyasi;
Cajāmi te taṃ bhattāraṃ, gacchathūbho [gacchatu bho (pī.)] yathāsukhaṃ’’.
107. ‘‘Sace attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;
Paṭigaṇhāma te samma, etaṃ abhayadakkhiṇaṃ.
108. ‘‘No ce attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;
Anissaro muñcamamhe, theyyaṃ kayirāsi luddaka’’.
109. ‘‘Yassa tvaṃ bhatako [bhaṭako (ka.)] rañño, kāmaṃ tasseva pāpaya;
Tattha saṃyamano [saṃyamāno (pī.)] rājā, yathābhiññaṃ karissati’’.
110. ‘‘Iccevaṃ vutto nesādo, hemavaṇṇe harittace;
Ubho hatthehi saṅgayha [paggayha (syā. ka.)], pañjare ajjhavodahi.
111. ‘‘Te pañjaragate pakkhī, ubho bhassaravaṇṇine;
Sumukhaṃ dhataraṭṭhañca, luddo ādāya pakkami’’.
112. ‘‘Harīyamāno dhataraṭṭho, sumukhaṃ etadabravi;
Bāḷhaṃ bhāyāmi sumukha, sāmāya lakkhaṇūruyā;
Asmākaṃ vadhamaññāya, athattānaṃ vadhissati.
113. ‘‘Pākahaṃsā ca sumukha, suhemā hemasuttacā;
Koñcī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’’.
114. ‘‘Evaṃ mahanto lokassa, appameyyo mahāgaṇī;
Ekitthimanusoceyya, nayidaṃ paññavatāmiva.
115. ‘‘Vātova gandhamādeti, ubhayaṃ chekapāpakaṃ;
Bālo āmakapakkaṃva, lolo andhova āmisaṃ.
116. ‘‘Avinicchayaññu atthesu, mandova paṭibhāsi [paṭibhāti (ka.)] maṃ;
Kiccākiccaṃ na jānāsi, sampatto kālapariyāyaṃ.
117. ‘‘Aḍḍhummatto udīresi, yo seyyā maññasitthiyo;
Bahusādhāraṇā hetā, soṇḍānaṃva surāgharaṃ.
118. ‘‘Māyā cesā marīcī ca, soko rogo cupaddavo;
Kharā ca bandhanā cetā, maccupāsā guhāsayā [paccupāso guhāsayo (sī. pī.)];
Tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo’’.
119. ‘‘Yaṃ vuddhehi upaññātaṃ, ko taṃ ninditumarahati;
Mahābhūtitthiyo nāma, lokasmiṃ udapajjisuṃ.
120. ‘‘Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā;
Bījāni tyāsu rūhanti, yadidaṃ sattā pajāyare;
Tāsu ko nibbide [nibbije (ka.)] poso, pāṇamāsajja pāṇibhi [pāṇahi (sī.)].
121. ‘‘Tvameva nañño sumukha, thīnaṃ atthesu yuñjasi;
Tassa tyajja bhaye jāte, bhītena jāyate mati.
122. ‘‘Sabbo hi saṃsayaṃ patto, bhayaṃ bhīru titikkhati;
Paṇḍitā ca mahantāno [mahattāno (sī.)], atthe yuñjanti duyyuje.
123. ‘‘Etadatthāya rājāno, sūramicchanti mantinaṃ;
Paṭibāhati yaṃ sūro, āpadaṃ attapariyāyaṃ.
124. ‘‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase;
Tathā hi vaṇṇo pattānaṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi.
125. ‘‘Muttopi na icchi [nicchasi (ka.)] uḍḍetuṃ [oḍḍetuṃ (sī.)], sayaṃ bandhaṃ upāgami;
Sopajja saṃsayaṃ patto, atthaṃ gaṇhāhi mā mukhaṃ’’.
126. ‘‘So taṃ [tvaṃ (syā. pī.)] yogaṃ payuñjassu, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [dhammopasañhitaṃ (ka.)];
Tava pariyāpadānena, mama pāṇesanaṃ cara’’.
127. ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;
Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [dhammopasañhitaṃ (ka.)];
Mama pariyāpadānena, khippaṃ pāsā pamokkhasi’’.
128. ‘‘So [sa (sī.)] luddo haṃsakājena [haṃsakācena (pī.)], rājadvāraṃ upāgami;
Paṭivedetha maṃ rañño, dhataraṭṭhāyamāgato’’.
129. ‘‘Te disvā puññasaṃkāse, ubho lakkhaṇasammate [lakkhaññāsammate (sī. pī.)];
Khalu saṃyamano rājā, amacce ajjhabhāsatha.
130. ‘‘Detha luddassa vatthāni, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
Kāmaṃ karo hiraññassa, yāvanto esa icchati’’.
131. ‘‘Disvā luddaṃ pasannattaṃ, kāsirājā tadabravi;
Yadyāyaṃ [yadāyaṃ (sī. syā. pī.)] samma khemaka, puṇṇā haṃsehi tiṭṭhati.
132. ‘‘Kathaṃ rucimajjhagataṃ, pāsahattho upāgami;
Okiṇṇaṃ ñātisaṅghehi, nimmajjhimaṃ [nimajjhimaṃ (sī. pī. ka.)] kathaṃ gahi’’.
133. ‘‘Ajja me sattamā ratti, adanāni [ādānāni (syā. pī. ka.)] upāsato [upāgato (ka.)];
Padametassa anvesaṃ, appamatto ghaṭassito.
134. ‘‘Athassa padamaddakkhiṃ, carato adanesanaṃ;
Tatthāhaṃ odahiṃ pāsaṃ, evaṃ taṃ [evetaṃ (sī. pī.)] dijamaggahiṃ’’.
135. ‘‘Ludda dve ime sakuṇā, atha ekoti bhāsasi;
Cittaṃ nu te vipariyattaṃ [vipariyatthaṃ (pī.)], adu kinnu jigīsasi’’ [jigiṃsasi (sī. pī.)].
136. ‘‘Yassa lohitakā tālā, tapanīyanibhā subhā;
Uraṃ saṃhacca tiṭṭhanti, so me bandhaṃ upāgami.
137. ‘‘Athāyaṃ bhassaro pakkhī, abaddho baddhamāturaṃ;
Ariyaṃ bruvāno aṭṭhāsi, cajanto mānusiṃ giraṃ’’.
138. ‘‘Atha kiṃ [atha kinnu (sī. pī.), kathaṃ nu (syā.)] dāni sumukha, hanuṃ saṃhacca tiṭṭhasi;
Adu me parisaṃ patto, bhayā bhīto na bhāsasi’’.
139. ‘‘Nāhaṃ kāsipati bhīto, ogayha parisaṃ tava;
Nāhaṃ bhayā na bhāsissaṃ, vākyaṃ atthamhi tādise’’.
140. ‘‘Na te abhisaraṃ passe, na rathe napi pattike;
Nāssa cammaṃ va kīṭaṃ vā, vammite ca dhanuggahe.
141. ‘‘Na hiraññaṃ suvaṇṇaṃ vā, nagaraṃ vā sumāpitaṃ;
Okiṇṇaparikhaṃ duggaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ;
Yattha paviṭṭho sumukha, bhāyitabbaṃ na bhāyasi’’.
142. ‘‘Na me abhisarenattho, nagarena dhanena vā;
Apathena pathaṃ yāma, antalikkhecarā mayaṃ.
143. ‘‘Sutā ca paṇḍitā tyamhā, nipuṇā atthacintakā [catthacintakā (ka.)];
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sacce cassa patiṭṭhito.
144. ‘‘Kiñca tuyhaṃ asaccassa, anariyassa karissati;
Musāvādissa luddassa, bhaṇitampi subhāsitaṃ’’.
145. ‘‘Taṃ brāhmaṇānaṃ vacanā, imaṃ khemamakārayi [khemikārayi (sī. pī.)];
Abhayañca tayā ghuṭṭhaṃ, imāyo dasadhā disā.
146. ‘‘Ogayha te pokkharaṇiṃ, vippasannodakaṃ suciṃ;
Pahūtaṃ cādanaṃ tattha, ahiṃsā cettha pakkhinaṃ.
147. ‘‘Idaṃ sutvāna nigghosaṃ, āgatamha tavantike;
Te te bandhasma pāsena, etaṃ te bhāsitaṃ musā.
148. ‘‘Musāvādaṃ purakkhatvā, icchālobhañca pāpakaṃ;
Ubho sandhimatikkamma, asātaṃ upapajjati’’.
149. ‘‘Nāparajjhāma sumukha, napi lobhāva maggahiṃ;
Sutā ca paṇḍitātyattha, nipuṇā atthacintakā.
150. ‘‘Appevatthavatiṃ vācaṃ, byāhareyyuṃ [byākareyyuṃ (sī. pī.)] idhāgatā;
Tathā taṃ samma nesādo, vutto sumukha maggahi’’.
151. ‘‘Neva bhītā [bhūtā (syā. ka.)] kāsipati, upanītasmi jīvite;
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sampattā kālapariyāyaṃ.
152. ‘‘Yo migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā;
Sutena vā sutaṃ kiṇyā [kiṇe (sī. pī.)], kiṃ anariyataraṃ tato.
153. ‘‘Yo cāriyarudaṃ [ca ariyarudaṃ (sī. pī.)] bhāse, anariyadhammavassito [anariyadhammamavassito (sī.)];
Ubho so dhaṃsate lokā, idha ceva parattha ca.
154. ‘‘Na majjetha yasaṃ patto, na byādhe [byathe (sī. pī.)] pattasaṃsayaṃ;
Vāyametheva kiccesu, saṃvare vivarāni ca.
155. ‘‘Ye vuddhā abbhatikkantā [nābbhacikkhantā (ka.)], sampattā kālapariyāyaṃ;
Idha dhammaṃ caritvāna, evaṃte [evete (sī. pī.)] tidivaṃ gatā.
156. ‘‘Idaṃ sutvā kāsipati, dhammamattani pālaya;
Dhataraṭṭhañca muñcāhi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’.
157. ‘‘Āharantudakaṃ pajjaṃ, āsanañca mahārahaṃ;
Pañjarato pamokkhāmi, dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ.
158. ‘‘Tañca senāpatiṃ dhīraṃ, nipuṇaṃ atthacintakaṃ;
Yo sukhe sukhito raññe [rañño (sī. syā. pī. ka.)], dukkhite hoti dukkhito.
159. ‘‘Ediso kho arahati, piṇḍamasnātu bhattuno;
Yathāyaṃ sumukho rañño, pāṇasādhāraṇo sakhā’’.