534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)

89. ‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;

Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama.

90. ‘‘Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ;

Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eko avahīyasi.

91. ‘‘Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā;

Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama’’.

92. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi [dukkhapareto’’ti (jā. 1.15.136) aṭṭhakathāyo oloketabbā], dhataraṭṭha tuvaṃ [tavaṃ (sī. pī.)] jahe;

Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati.

93. ‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe;

Na maṃ anariyasaṃyutte, kamme yojetumarahasi.

94. ‘‘Sakumāro sakhā tyasmi, sacitte casmi te [samite (pī.), tyasmi te (ka.)] ṭhito;

Ñāto senāpati tyāhaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama.

95. ‘‘Kathaṃ ahaṃ vikatthissaṃ [vikattissaṃ (pī.)], ñātimajjhe ito gato;

Taṃ hitvā patataṃ seṭṭha, kiṃ te vakkhāmito gato;

Idha pāṇaṃ cajissāmi, nānariyaṃ [na anariyaṃ (pī.)] kattumussahe’’.

96. ‘‘Eso hi dhammo sumukha, yaṃ tvaṃ ariyapathe ṭhito;

Yo bhattāraṃ sakhāraṃ maṃ, na pariccattumussahe.

97. ‘‘Tañhi me pekkhamānassa, bhayaṃ natveva jāyati;

Adhigacchasi tvaṃ mayhaṃ, evaṃ bhūtassa jīvitaṃ’’.

98. ‘‘Iccevaṃ [icceva (sī. pī.)] mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ;

Daṇḍamādāya nesādo, āpatī [āpadī (ka.)] turito bhusaṃ.

99. ‘‘Tamāpatantaṃ disvāna, sumukho atibrūhayi [aparibrūhayi (sī. pī.)];

Aṭṭhāsi purato rañño, haṃso vissāsayaṃ byadhaṃ [byathaṃ (sī. syā. pī.)].

100. ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;

Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ;

Tena pariyāpadānena [pariyādānena (ka.)], khippaṃ pāsā pamokkhasi’’.

101. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, sumukhassa subhāsitaṃ;

Pahaṭṭhalomo nesādo, añjalissa paṇāmayi.

102. ‘‘Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsanto mānusiṃ dijo;

Ariyaṃ bruvāno [brūhanto (syā. ka.)] vakkaṅgo, cajanto mānusiṃ giraṃ.

103. ‘‘Kinnu tāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;

Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’.

104. ‘‘Rājā me so dijāmitta, senāpaccassa kārayiṃ;

Tamāpade pariccattuṃ, nussahe vihagādhipaṃ.

105. ‘‘Mahāgaṇāya bhattā me, mā eko byasanaṃ agā;

Tathā taṃ samma nesāda, bhattāyaṃ abhito rame’’.

106. ‘‘Ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyasi;

Cajāmi te taṃ bhattāraṃ, gacchathūbho [gacchatu bho (pī.)] yathāsukhaṃ’’.

107. ‘‘Sace attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;

Paṭigaṇhāma te samma, etaṃ abhayadakkhiṇaṃ.

108. ‘‘No ce attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;

Anissaro muñcamamhe, theyyaṃ kayirāsi luddaka’’.

109. ‘‘Yassa tvaṃ bhatako [bhaṭako (ka.)] rañño, kāmaṃ tasseva pāpaya;

Tattha saṃyamano [saṃyamāno (pī.)] rājā, yathābhiññaṃ karissati’’.

110. ‘‘Iccevaṃ vutto nesādo, hemavaṇṇe harittace;

Ubho hatthehi saṅgayha [paggayha (syā. ka.)], pañjare ajjhavodahi.

111. ‘‘Te pañjaragate pakkhī, ubho bhassaravaṇṇine;

Sumukhaṃ dhataraṭṭhañca, luddo ādāya pakkami’’.

112. ‘‘Harīyamāno dhataraṭṭho, sumukhaṃ etadabravi;

Bāḷhaṃ bhāyāmi sumukha, sāmāya lakkhaṇūruyā;

Asmākaṃ vadhamaññāya, athattānaṃ vadhissati.

113. ‘‘Pākahaṃsā ca sumukha, suhemā hemasuttacā;

Koñcī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’’.

114. ‘‘Evaṃ mahanto lokassa, appameyyo mahāgaṇī;

Ekitthimanusoceyya, nayidaṃ paññavatāmiva.

115. ‘‘Vātova gandhamādeti, ubhayaṃ chekapāpakaṃ;

Bālo āmakapakkaṃva, lolo andhova āmisaṃ.

116. ‘‘Avinicchayaññu atthesu, mandova paṭibhāsi [paṭibhāti (ka.)] maṃ;

Kiccākiccaṃ na jānāsi, sampatto kālapariyāyaṃ.

117. ‘‘Aḍḍhummatto udīresi, yo seyyā maññasitthiyo;

Bahusādhāraṇā hetā, soṇḍānaṃva surāgharaṃ.

118. ‘‘Māyā cesā marīcī ca, soko rogo cupaddavo;

Kharā ca bandhanā cetā, maccupāsā guhāsayā [paccupāso guhāsayo (sī. pī.)];

Tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo’’.

119. ‘‘Yaṃ vuddhehi upaññātaṃ, ko taṃ ninditumarahati;

Mahābhūtitthiyo nāma, lokasmiṃ udapajjisuṃ.

120. ‘‘Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā;

Bījāni tyāsu rūhanti, yadidaṃ sattā pajāyare;

Tāsu ko nibbide [nibbije (ka.)] poso, pāṇamāsajja pāṇibhi [pāṇahi (sī.)].

121. ‘‘Tvameva nañño sumukha, thīnaṃ atthesu yuñjasi;

Tassa tyajja bhaye jāte, bhītena jāyate mati.

122. ‘‘Sabbo hi saṃsayaṃ patto, bhayaṃ bhīru titikkhati;

Paṇḍitā ca mahantāno [mahattāno (sī.)], atthe yuñjanti duyyuje.

123. ‘‘Etadatthāya rājāno, sūramicchanti mantinaṃ;

Paṭibāhati yaṃ sūro, āpadaṃ attapariyāyaṃ.

124. ‘‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase;

Tathā hi vaṇṇo pattānaṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi.

125. ‘‘Muttopi na icchi [nicchasi (ka.)] uḍḍetuṃ [oḍḍetuṃ (sī.)], sayaṃ bandhaṃ upāgami;

Sopajja saṃsayaṃ patto, atthaṃ gaṇhāhi mā mukhaṃ’’.

126. ‘‘So taṃ [tvaṃ (syā. pī.)] yogaṃ payuñjassu, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [dhammopasañhitaṃ (ka.)];

Tava pariyāpadānena, mama pāṇesanaṃ cara’’.

127. ‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;

Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ [dhammopasañhitaṃ (ka.)];

Mama pariyāpadānena, khippaṃ pāsā pamokkhasi’’.

128. ‘‘So [sa (sī.)] luddo haṃsakājena [haṃsakācena (pī.)], rājadvāraṃ upāgami;

Paṭivedetha maṃ rañño, dhataraṭṭhāyamāgato’’.

129. ‘‘Te disvā puññasaṃkāse, ubho lakkhaṇasammate [lakkhaññāsammate (sī. pī.)];

Khalu saṃyamano rājā, amacce ajjhabhāsatha.

130. ‘‘Detha luddassa vatthāni, annaṃ pānañca bhojanaṃ;

Kāmaṃ karo hiraññassa, yāvanto esa icchati’’.

131. ‘‘Disvā luddaṃ pasannattaṃ, kāsirājā tadabravi;

Yadyāyaṃ [yadāyaṃ (sī. syā. pī.)] samma khemaka, puṇṇā haṃsehi tiṭṭhati.

132. ‘‘Kathaṃ rucimajjhagataṃ, pāsahattho upāgami;

Okiṇṇaṃ ñātisaṅghehi, nimmajjhimaṃ [nimajjhimaṃ (sī. pī. ka.)] kathaṃ gahi’’.

133. ‘‘Ajja me sattamā ratti, adanāni [ādānāni (syā. pī. ka.)] upāsato [upāgato (ka.)];

Padametassa anvesaṃ, appamatto ghaṭassito.

134. ‘‘Athassa padamaddakkhiṃ, carato adanesanaṃ;

Tatthāhaṃ odahiṃ pāsaṃ, evaṃ taṃ [evetaṃ (sī. pī.)] dijamaggahiṃ’’.

135. ‘‘Ludda dve ime sakuṇā, atha ekoti bhāsasi;

Cittaṃ nu te vipariyattaṃ [vipariyatthaṃ (pī.)], adu kinnu jigīsasi’’ [jigiṃsasi (sī. pī.)].

136. ‘‘Yassa lohitakā tālā, tapanīyanibhā subhā;

Uraṃ saṃhacca tiṭṭhanti, so me bandhaṃ upāgami.

137. ‘‘Athāyaṃ bhassaro pakkhī, abaddho baddhamāturaṃ;

Ariyaṃ bruvāno aṭṭhāsi, cajanto mānusiṃ giraṃ’’.

138. ‘‘Atha kiṃ [atha kinnu (sī. pī.), kathaṃ nu (syā.)] dāni sumukha, hanuṃ saṃhacca tiṭṭhasi;

Adu me parisaṃ patto, bhayā bhīto na bhāsasi’’.

139. ‘‘Nāhaṃ kāsipati bhīto, ogayha parisaṃ tava;

Nāhaṃ bhayā na bhāsissaṃ, vākyaṃ atthamhi tādise’’.

140. ‘‘Na te abhisaraṃ passe, na rathe napi pattike;

Nāssa cammaṃ va kīṭaṃ vā, vammite ca dhanuggahe.

141. ‘‘Na hiraññaṃ suvaṇṇaṃ vā, nagaraṃ vā sumāpitaṃ;

Okiṇṇaparikhaṃ duggaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ;

Yattha paviṭṭho sumukha, bhāyitabbaṃ na bhāyasi’’.

142. ‘‘Na me abhisarenattho, nagarena dhanena vā;

Apathena pathaṃ yāma, antalikkhecarā mayaṃ.

143. ‘‘Sutā ca paṇḍitā tyamhā, nipuṇā atthacintakā [catthacintakā (ka.)];

Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sacce cassa patiṭṭhito.

144. ‘‘Kiñca tuyhaṃ asaccassa, anariyassa karissati;

Musāvādissa luddassa, bhaṇitampi subhāsitaṃ’’.

145. ‘‘Taṃ brāhmaṇānaṃ vacanā, imaṃ khemamakārayi [khemikārayi (sī. pī.)];

Abhayañca tayā ghuṭṭhaṃ, imāyo dasadhā disā.

146. ‘‘Ogayha te pokkharaṇiṃ, vippasannodakaṃ suciṃ;

Pahūtaṃ cādanaṃ tattha, ahiṃsā cettha pakkhinaṃ.

147. ‘‘Idaṃ sutvāna nigghosaṃ, āgatamha tavantike;

Te te bandhasma pāsena, etaṃ te bhāsitaṃ musā.

148. ‘‘Musāvādaṃ purakkhatvā, icchālobhañca pāpakaṃ;

Ubho sandhimatikkamma, asātaṃ upapajjati’’.

149. ‘‘Nāparajjhāma sumukha, napi lobhāva maggahiṃ;

Sutā ca paṇḍitātyattha, nipuṇā atthacintakā.

150. ‘‘Appevatthavatiṃ vācaṃ, byāhareyyuṃ [byākareyyuṃ (sī. pī.)] idhāgatā;

Tathā taṃ samma nesādo, vutto sumukha maggahi’’.

151. ‘‘Neva bhītā [bhūtā (syā. ka.)] kāsipati, upanītasmi jīvite;

Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sampattā kālapariyāyaṃ.

152. ‘‘Yo migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā;

Sutena vā sutaṃ kiṇyā [kiṇe (sī. pī.)], kiṃ anariyataraṃ tato.

153. ‘‘Yo cāriyarudaṃ [ca ariyarudaṃ (sī. pī.)] bhāse, anariyadhammavassito [anariyadhammamavassito (sī.)];

Ubho so dhaṃsate lokā, idha ceva parattha ca.

154. ‘‘Na majjetha yasaṃ patto, na byādhe [byathe (sī. pī.)] pattasaṃsayaṃ;

Vāyametheva kiccesu, saṃvare vivarāni ca.

155. ‘‘Ye vuddhā abbhatikkantā [nābbhacikkhantā (ka.)], sampattā kālapariyāyaṃ;

Idha dhammaṃ caritvāna, evaṃte [evete (sī. pī.)] tidivaṃ gatā.

156. ‘‘Idaṃ sutvā kāsipati, dhammamattani pālaya;

Dhataraṭṭhañca muñcāhi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’.

157. ‘‘Āharantudakaṃ pajjaṃ, āsanañca mahārahaṃ;

Pañjarato pamokkhāmi, dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ.

158. ‘‘Tañca senāpatiṃ dhīraṃ, nipuṇaṃ atthacintakaṃ;

Yo sukhe sukhito raññe [rañño (sī. syā. pī. ka.)], dukkhite hoti dukkhito.

159. ‘‘Ediso kho arahati, piṇḍamasnātu bhattuno;

Yathāyaṃ sumukho rañño, pāṇasādhāraṇo sakhā’’.