21. Asītinipāto
533. Cūḷahaṃsajātakaṃ (1)
1. ‘‘Sumukha anupacinantā, pakkamanti vihaṅgamā;
Gaccha tuvampi mā kaṅkhi, natthi baddhe [bandhe (syā. ka.)] sahāyatā’’.
2. ‘‘Gacche vāhaṃ na vā gacche, na tena amaro siyaṃ;
Sukhitaṃ taṃ upāsitvā, dukkhitaṃ taṃ kathaṃ jahe.
3. ‘‘Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ, jīvitaṃ vā tayā vinā;
Tadeva maraṇaṃ seyyo, yañce jīve tayā vinā.
4. ‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ taṃ evaṃ gataṃ jahe;
Yā gati tuyhaṃ sā mayhaṃ, ruccate vihagādhipa.
5. ‘‘Kā nu pāsena baddhassa [bandhassa (syā. ka.)], gati aññā mahānasā;
Sā kathaṃ cetayānassa, muttassa tava ruccati.
6. ‘‘Kaṃ vā tvaṃ passase atthaṃ, mama tuyhañca pakkhima;
Ñātīnaṃ vāvasiṭṭhānaṃ, ubhinnaṃ jīvitakkhaye.
7. ‘‘Yaṃ na kañcanadepiñcha [depiccha (sī. pī.), dvepiccha (syā.)], andhena tamasā gataṃ;
Tādise sañcajaṃ pāṇaṃ, kamatthamabhijotaye’’.
8. ‘‘Kathaṃ nu patataṃ seṭṭha, dhamme atthaṃ na bujjhasi [bujjhase (sī.)];
Dhammo apacito santo, atthaṃ dasseti pāṇinaṃ.
9. ‘‘Sohaṃ dhammaṃ apekkhāno, dhammā catthaṃ samuṭṭhitaṃ;
Bhattiñca tayi sampassaṃ, nāvakaṅkhāmi jīvitaṃ’’.
10. ‘‘Addhā eso sataṃ dhammo, yo mitto mittamāpade;
Na caje jīvitassāpi, hetudhammamanussaraṃ.
11. ‘‘Svāyaṃ dhammo ca te ciṇṇo, bhatti ca viditā mayi;
Kāmaṃ karassu mayhetaṃ, gacchevānumato mayā’’.
12. ‘‘Api tvevaṃ gate kāle, yaṃ khaṇḍaṃ [baddhaṃ (sī.), bandhaṃ (pī.)] ñātinaṃ mayā;
Tayā taṃ buddhisampannaṃ [buddhisampanna (sī. syā. pī.)], assa paramasaṃvutaṃ.
13. ‘‘Iccevaṃ [icceva (sī. pī.)] mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ;
Paccadissatha nesādo, āturānamivantako.
14. ‘‘Te sattumabhisañcikkha, dīgharattaṃ hitā dijā;
Tuṇhīmāsittha ubhayo, na sañcalesumāsanā [na ca sañcesu’māsanā (sī. pī.)].
15. ‘‘Dhataraṭṭhe ca disvāna, samuḍḍente tato tato;
Abhikkamatha vegena, dijasattu dijādhipe.
16. ‘‘So ca vegenabhikkamma, āsajja parame dije;
Paccakamittha [paccakampittha (sī. syā. pī.)] nesādo, baddhā iti vicintayaṃ.
17. ‘‘Ekaṃva baddhamāsīnaṃ, abaddhañca punāparaṃ;
Āsajja baddhamāsīnaṃ, pekkhamānamadīnavaṃ.
18. ‘‘Tato so vimatoyeva, paṇḍare ajjhabhāsatha;
Pavaḍḍhakāye āsīne, dijasaṅghagaṇādhipe.
19. ‘‘Yaṃ nu pāsena mahatā, baddho na kurute disaṃ;
Atha kasmā abaddho tvaṃ, balī pakkhi na gacchasi.
20. ‘‘Kinnu tyāyaṃ [tā’yaṃ (sī. pī. ka.)] dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;
Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’.
21. ‘‘Rājā me so dijāmitta, sakhā pāṇasamo ca me;
Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ.
22. ‘‘Kathaṃ panāyaṃ vihaṅgo, nāddasa pāsamoḍḍitaṃ;
Padañhetaṃ mahantānaṃ, boddhumarahanti āpadaṃ.
23. ‘‘Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;
Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.
24. ‘‘Api tveva mahāpañña, pāsā bahuvidhā tatā [tatā (syā. ka.)];
Guyhamāsajja [gūḷhamāsajja (sī. pī.)] bajjhanti, athevaṃ jīvitakkhaye’’.
25. ‘‘Api nāyaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsassa [sambhāsassa (sī. pī.)] sukhudrayo;
Api no anumaññāsi, api no jīvitaṃ dade’’.
26. ‘‘Na ceva me tvaṃ baddhosi, napi icchāmi te vadhaṃ;
Kāmaṃ khippamito gantvā, jīva tvaṃ anigho ciraṃ’’.
27. ‘‘Nevāhametamicchāmi, aññatretassa jīvitā;
Sace ekena tuṭṭhosi, muñcetaṃ mañca bhakkhaya.
28. ‘‘Ārohapariṇāhena, tulyāsmā [tulyāmhā (ka.)] vayasā ubho;
Na te lābhena jīvatthi [jīnatthi (sī. syā. pī.)], etena niminā tuvaṃ.
29. ‘‘Tadiṅgha samapekkhassu [samavekkhasu (sī. pī.)], hotu giddhi tavamhasu [tavasmasu (sī. syā.)];
Maṃ pubbe bandha pāsena, pacchā muñca dijādhipaṃ.
30. ‘‘Tāvadeva ca te lābho, katāssa [katassā (sī. pī.)] yācanāya ca;
Mitti ca dhataraṭṭhehi, yāvajīvāya te siyā’’.
31. ‘‘Passantu no mahāsaṅghā, tayā muttaṃ ito gataṃ;
Mittāmaccā ca bhaccā ca, puttadārā ca bandhavā.
32. ‘‘Na ca te tādisā mittā, bahūnaṃ [bahunnaṃ (sī. pī.)] idha vijjati;
Yathā tvaṃ dhataraṭṭhassa, pāṇasādhāraṇo sakhā.
33. ‘‘So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo;
Kāmaṃ khippamito gantvā, ñātimajjhe virocatha’’.
34. ‘‘So patīto pamuttena, bhattunā [bhattuno (syā.)] bhattugāravo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo [vaṅkaṅgo (syā.)], vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.
35. ‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;
Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ’’.
36. ‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase;
Lābhaṃ tavāyaṃ [yathāyaṃ (sī. pī.)] dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci [kañci (sī.)] na dakkhati.
37. ‘‘Khippamantepuraṃ netvā [gantvā (syā. ka.)], rañño dassehi no ubho;
Abaddhe pakatibhūte, kāje [kāce (pī.)] ubhayato ṭhite.
38. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro.
39. ‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo;
Patīto sumano vitto [citto (ka.)], bahuṃ dassati te dhanaṃ’’.
40. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, kammunā upapādayi;
Khippamantepuraṃ gantvā, rañño haṃse adassayi;
Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.
41. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro’’.
42. ‘‘Kathaṃ panime vihaṅgā [vihagā (sī. pī.)], tava hatthattamāgatā [hatthattha’māgatā (sī. syā. pī.)];
Kathaṃ luddo mahantānaṃ, issare idha ajjhagā’’.
43. ‘‘Vihitā santime pāsā, pallalesu janādhipa;
Yaṃ yadāyatanaṃ maññe, dijānaṃ pāṇarodhanaṃ.
44. ‘‘Tādisaṃ pāsamāsajja, haṃsarājā abajjhatha;
Taṃ abaddho upāsīno, mamāyaṃ ajjhabhāsatha.
45. ‘‘Sudukkaraṃ anariyehi, dahate bhāvamuttamaṃ;
Bhatturatthe parakkanto, dhammayutto [dhamme yutto (sī. pī.)] vihaṅgamo.
46. ‘‘Attanāyaṃ [attano yaṃ (syā.)] cajitvāna, jīvitaṃ jīvitāraho;
Anutthunanto āsīno, bhattu yācittha jīvitaṃ.
47. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamahamajjhagā;
Tato naṃ pāmuciṃ [pāmuñciṃ (pī. ka.)] pāsā, anuññāsiṃ sukhena ca.
48. ‘‘‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.
49. ‘‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;
Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ.
50. ‘‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase;
Lābhaṃ tavāyaṃ dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci na dakkhati.
51. ‘‘‘Khippamantepuraṃ netvā [gantvā (sabbattha)], rañño dassehi no ubho;
Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.
52. ‘‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;
Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro.
53. ‘‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo;
Patīto sumano vitto, bahuṃ dassati te dhanaṃ’.
54. ‘‘Evametassa vacanā, ānītāme ubho mayā;
Ettheva hi ime āsuṃ [assu (sī. syā. pī.)], ubho anumatā mayā.
55. ‘‘Soyaṃ evaṃ gato pakkhī, dijo paramadhammiko;
Mādisassa hi luddassa, janayeyyātha maddavaṃ.
56. ‘‘Upāyanañca te deva, nāññaṃ passāmi edisaṃ;
Sabbasākuṇikāgāme, taṃ passa manujādhipa’’.
57. ‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, pīṭhe sovaṇṇaye subhe;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.
58. ‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi’’.
59. ‘‘Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ;
Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ’’ [manusissati (sī. pī.)].
60. ‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati;
Kacci ca [kaccinnu (sī. pī.)] te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.
61. ‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati;
Athopi te [athopime (sī. pī.)] mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.
62. ‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā’’.
63. ‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā’’.
64. ‘‘Bhavantaṃ [bhavaṃ tu (sī. pī.), bhavannu (syā.)] kacci nu mahā-sattuhatthattataṃ [hatthatthataṃ (sī. syā. pī.)] gato;
Dukkhamāpajji vipulaṃ, tasmiṃ paṭhamamāpade.
65. ‘‘Kacci yantāpatitvāna, daṇḍena samapothayi;
Evametesaṃ jammānaṃ, pātikaṃ [pākatikaṃ (sī. pī.)] bhavati tāvade’’.
66. ‘‘Khemamāsi mahārāja, evamāpadiyā sati [evamāpadi saṃsati (sī. pī.)];
Na cāyaṃ kiñci rasmāsu, sattūva samapajjatha.
67. ‘‘Paccagamittha nesādo, pubbeva ajjhabhāsatha;
Tadāyaṃ sumukhoyeva, paṇḍito paccabhāsatha.
68. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamayamajjhagā;
Tato maṃ pāmucī pāsā, anuññāsi sukhena ca.
69. ‘‘Idañca sumukheneva, etadatthāya cintitaṃ;
Bhoto sakāsegamanaṃ [sakāse + āgamanaṃ], etassa dhanamicchatā’’.
70. ‘‘Svāgatañcevidaṃ bhavataṃ, patīto casmi dassanā;
Eso cāpi bahuṃ vittaṃ, labhataṃ yāvadicchati’’ [yāvaticchati (sī. pī.)].
71. ‘‘Santappayitvā nesādaṃ, bhogehi manujādhipo;
Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṃ, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ’’.
72. ‘‘Yaṃ khalu dhammamādhīnaṃ, vaso vattati kiñcanaṃ;
Sabbatthissariyaṃ tava [sabbatthissariyaṃ bhavataṃ (sī. syā. pī.), sabbissariyaṃ bhavataṃ (syā. ka.)], taṃ pasāsa [pasāsatha (sī. syā. pī.)] yadicchatha.
73. ‘‘Dānatthaṃ upabhottuṃ vā, yaṃ caññaṃ upakappati;
Etaṃ dadāmi vo vittaṃ, issariyaṃ [isseraṃ (sī.), issaraṃ (pī.)] vissajāmi vo’’.
74. ‘‘Yathā ca myāyaṃ sumukho, ajjhabhāseyya paṇḍito;