21. Asītinipāto

533. Cūḷahaṃsajātakaṃ (1)

1. ‘‘Sumukha anupacinantā, pakkamanti vihaṅgamā;

Gaccha tuvampi mā kaṅkhi, natthi baddhe [bandhe (syā. ka.)] sahāyatā’’.

2. ‘‘Gacche vāhaṃ na vā gacche, na tena amaro siyaṃ;

Sukhitaṃ taṃ upāsitvā, dukkhitaṃ taṃ kathaṃ jahe.

3. ‘‘Maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ, jīvitaṃ vā tayā vinā;

Tadeva maraṇaṃ seyyo, yañce jīve tayā vinā.

4. ‘‘Nesa dhammo mahārāja, yaṃ taṃ evaṃ gataṃ jahe;

Yā gati tuyhaṃ sā mayhaṃ, ruccate vihagādhipa.

5. ‘‘Kā nu pāsena baddhassa [bandhassa (syā. ka.)], gati aññā mahānasā;

Sā kathaṃ cetayānassa, muttassa tava ruccati.

6. ‘‘Kaṃ vā tvaṃ passase atthaṃ, mama tuyhañca pakkhima;

Ñātīnaṃ vāvasiṭṭhānaṃ, ubhinnaṃ jīvitakkhaye.

7. ‘‘Yaṃ na kañcanadepiñcha [depiccha (sī. pī.), dvepiccha (syā.)], andhena tamasā gataṃ;

Tādise sañcajaṃ pāṇaṃ, kamatthamabhijotaye’’.

8. ‘‘Kathaṃ nu patataṃ seṭṭha, dhamme atthaṃ na bujjhasi [bujjhase (sī.)];

Dhammo apacito santo, atthaṃ dasseti pāṇinaṃ.

9. ‘‘Sohaṃ dhammaṃ apekkhāno, dhammā catthaṃ samuṭṭhitaṃ;

Bhattiñca tayi sampassaṃ, nāvakaṅkhāmi jīvitaṃ’’.

10. ‘‘Addhā eso sataṃ dhammo, yo mitto mittamāpade;

Na caje jīvitassāpi, hetudhammamanussaraṃ.

11. ‘‘Svāyaṃ dhammo ca te ciṇṇo, bhatti ca viditā mayi;

Kāmaṃ karassu mayhetaṃ, gacchevānumato mayā’’.

12. ‘‘Api tvevaṃ gate kāle, yaṃ khaṇḍaṃ [baddhaṃ (sī.), bandhaṃ (pī.)] ñātinaṃ mayā;

Tayā taṃ buddhisampannaṃ [buddhisampanna (sī. syā. pī.)], assa paramasaṃvutaṃ.

13. ‘‘Iccevaṃ [icceva (sī. pī.)] mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ;

Paccadissatha nesādo, āturānamivantako.

14. ‘‘Te sattumabhisañcikkha, dīgharattaṃ hitā dijā;

Tuṇhīmāsittha ubhayo, na sañcalesumāsanā [na ca sañcesu’māsanā (sī. pī.)].

15. ‘‘Dhataraṭṭhe ca disvāna, samuḍḍente tato tato;

Abhikkamatha vegena, dijasattu dijādhipe.

16. ‘‘So ca vegenabhikkamma, āsajja parame dije;

Paccakamittha [paccakampittha (sī. syā. pī.)] nesādo, baddhā iti vicintayaṃ.

17. ‘‘Ekaṃva baddhamāsīnaṃ, abaddhañca punāparaṃ;

Āsajja baddhamāsīnaṃ, pekkhamānamadīnavaṃ.

18. ‘‘Tato so vimatoyeva, paṇḍare ajjhabhāsatha;

Pavaḍḍhakāye āsīne, dijasaṅghagaṇādhipe.

19. ‘‘Yaṃ nu pāsena mahatā, baddho na kurute disaṃ;

Atha kasmā abaddho tvaṃ, balī pakkhi na gacchasi.

20. ‘‘Kinnu tyāyaṃ [tā’yaṃ (sī. pī. ka.)] dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;

Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’.

21. ‘‘Rājā me so dijāmitta, sakhā pāṇasamo ca me;

Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ.

22. ‘‘Kathaṃ panāyaṃ vihaṅgo, nāddasa pāsamoḍḍitaṃ;

Padañhetaṃ mahantānaṃ, boddhumarahanti āpadaṃ.

23. ‘‘Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye;

Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati.

24. ‘‘Api tveva mahāpañña, pāsā bahuvidhā tatā [tatā (syā. ka.)];

Guyhamāsajja [gūḷhamāsajja (sī. pī.)] bajjhanti, athevaṃ jīvitakkhaye’’.

25. ‘‘Api nāyaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsassa [sambhāsassa (sī. pī.)] sukhudrayo;

Api no anumaññāsi, api no jīvitaṃ dade’’.

26. ‘‘Na ceva me tvaṃ baddhosi, napi icchāmi te vadhaṃ;

Kāmaṃ khippamito gantvā, jīva tvaṃ anigho ciraṃ’’.

27. ‘‘Nevāhametamicchāmi, aññatretassa jīvitā;

Sace ekena tuṭṭhosi, muñcetaṃ mañca bhakkhaya.

28. ‘‘Ārohapariṇāhena, tulyāsmā [tulyāmhā (ka.)] vayasā ubho;

Na te lābhena jīvatthi [jīnatthi (sī. syā. pī.)], etena niminā tuvaṃ.

29. ‘‘Tadiṅgha samapekkhassu [samavekkhasu (sī. pī.)], hotu giddhi tavamhasu [tavasmasu (sī. syā.)];

Maṃ pubbe bandha pāsena, pacchā muñca dijādhipaṃ.

30. ‘‘Tāvadeva ca te lābho, katāssa [katassā (sī. pī.)] yācanāya ca;

Mitti ca dhataraṭṭhehi, yāvajīvāya te siyā’’.

31. ‘‘Passantu no mahāsaṅghā, tayā muttaṃ ito gataṃ;

Mittāmaccā ca bhaccā ca, puttadārā ca bandhavā.

32. ‘‘Na ca te tādisā mittā, bahūnaṃ [bahunnaṃ (sī. pī.)] idha vijjati;

Yathā tvaṃ dhataraṭṭhassa, pāṇasādhāraṇo sakhā.

33. ‘‘So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo;

Kāmaṃ khippamito gantvā, ñātimajjhe virocatha’’.

34. ‘‘So patīto pamuttena, bhattunā [bhattuno (syā.)] bhattugāravo;

Ajjhabhāsatha vakkaṅgo [vaṅkaṅgo (syā.)], vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.

35. ‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;

Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ’’.

36. ‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase;

Lābhaṃ tavāyaṃ [yathāyaṃ (sī. pī.)] dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci [kañci (sī.)] na dakkhati.

37. ‘‘Khippamantepuraṃ netvā [gantvā (syā. ka.)], rañño dassehi no ubho;

Abaddhe pakatibhūte, kāje [kāce (pī.)] ubhayato ṭhite.

38. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;

Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro.

39. ‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo;

Patīto sumano vitto [citto (ka.)], bahuṃ dassati te dhanaṃ’’.

40. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, kammunā upapādayi;

Khippamantepuraṃ gantvā, rañño haṃse adassayi;

Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

41. ‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;

Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro’’.

42. ‘‘Kathaṃ panime vihaṅgā [vihagā (sī. pī.)], tava hatthattamāgatā [hatthattha’māgatā (sī. syā. pī.)];

Kathaṃ luddo mahantānaṃ, issare idha ajjhagā’’.

43. ‘‘Vihitā santime pāsā, pallalesu janādhipa;

Yaṃ yadāyatanaṃ maññe, dijānaṃ pāṇarodhanaṃ.

44. ‘‘Tādisaṃ pāsamāsajja, haṃsarājā abajjhatha;

Taṃ abaddho upāsīno, mamāyaṃ ajjhabhāsatha.

45. ‘‘Sudukkaraṃ anariyehi, dahate bhāvamuttamaṃ;

Bhatturatthe parakkanto, dhammayutto [dhamme yutto (sī. pī.)] vihaṅgamo.

46. ‘‘Attanāyaṃ [attano yaṃ (syā.)] cajitvāna, jīvitaṃ jīvitāraho;

Anutthunanto āsīno, bhattu yācittha jīvitaṃ.

47. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamahamajjhagā;

Tato naṃ pāmuciṃ [pāmuñciṃ (pī. ka.)] pāsā, anuññāsiṃ sukhena ca.

48. ‘‘‘So patīto pamuttena, bhattunā bhattugāravo;

Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.

49. ‘‘‘Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi;

Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā dijādhipaṃ.

50. ‘‘‘Ehi taṃ anusikkhāmi, yathā tvamapi lacchase;

Lābhaṃ tavāyaṃ dhataraṭṭho, pāpaṃ kiñci na dakkhati.

51. ‘‘‘Khippamantepuraṃ netvā [gantvā (sabbattha)], rañño dassehi no ubho;

Abaddhe pakatibhūte, kāje ubhayato ṭhite.

52. ‘‘‘Dhataraṭṭhā mahārāja, haṃsādhipatino ime;

Ayañhi rājā haṃsānaṃ, ayaṃ senāpatītaro.

53. ‘‘‘Asaṃsayaṃ imaṃ disvā, haṃsarājaṃ narādhipo;

Patīto sumano vitto, bahuṃ dassati te dhanaṃ’.

54. ‘‘Evametassa vacanā, ānītāme ubho mayā;

Ettheva hi ime āsuṃ [assu (sī. syā. pī.)], ubho anumatā mayā.

55. ‘‘Soyaṃ evaṃ gato pakkhī, dijo paramadhammiko;

Mādisassa hi luddassa, janayeyyātha maddavaṃ.

56. ‘‘Upāyanañca te deva, nāññaṃ passāmi edisaṃ;

Sabbasākuṇikāgāme, taṃ passa manujādhipa’’.

57. ‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, pīṭhe sovaṇṇaye subhe;

Ajjhabhāsatha vakkaṅgo, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ.

58. ‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;

Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi’’.

59. ‘‘Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ;

Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ’’ [manusissati (sī. pī.)].

60. ‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati;

Kacci ca [kaccinnu (sī. pī.)] te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.

61. ‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati;

Athopi te [athopime (sī. pī.)] mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.

62. ‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;

Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā’’.

63. ‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;

Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā’’.

64. ‘‘Bhavantaṃ [bhavaṃ tu (sī. pī.), bhavannu (syā.)] kacci nu mahā-sattuhatthattataṃ [hatthatthataṃ (sī. syā. pī.)] gato;

Dukkhamāpajji vipulaṃ, tasmiṃ paṭhamamāpade.

65. ‘‘Kacci yantāpatitvāna, daṇḍena samapothayi;

Evametesaṃ jammānaṃ, pātikaṃ [pākatikaṃ (sī. pī.)] bhavati tāvade’’.

66. ‘‘Khemamāsi mahārāja, evamāpadiyā sati [evamāpadi saṃsati (sī. pī.)];

Na cāyaṃ kiñci rasmāsu, sattūva samapajjatha.

67. ‘‘Paccagamittha nesādo, pubbeva ajjhabhāsatha;

Tadāyaṃ sumukhoyeva, paṇḍito paccabhāsatha.

68. ‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, pasādamayamajjhagā;

Tato maṃ pāmucī pāsā, anuññāsi sukhena ca.

69. ‘‘Idañca sumukheneva, etadatthāya cintitaṃ;

Bhoto sakāsegamanaṃ [sakāse + āgamanaṃ], etassa dhanamicchatā’’.

70. ‘‘Svāgatañcevidaṃ bhavataṃ, patīto casmi dassanā;

Eso cāpi bahuṃ vittaṃ, labhataṃ yāvadicchati’’ [yāvaticchati (sī. pī.)].

71. ‘‘Santappayitvā nesādaṃ, bhogehi manujādhipo;

Ajjhabhāsatha vakkaṅgaṃ, vācaṃ kaṇṇasukhaṃ bhaṇaṃ’’.

72. ‘‘Yaṃ khalu dhammamādhīnaṃ, vaso vattati kiñcanaṃ;

Sabbatthissariyaṃ tava [sabbatthissariyaṃ bhavataṃ (sī. syā. pī.), sabbissariyaṃ bhavataṃ (syā. ka.)], taṃ pasāsa [pasāsatha (sī. syā. pī.)] yadicchatha.

73. ‘‘Dānatthaṃ upabhottuṃ vā, yaṃ caññaṃ upakappati;

Etaṃ dadāmi vo vittaṃ, issariyaṃ [isseraṃ (sī.), issaraṃ (pī.)] vissajāmi vo’’.

74. ‘‘Yathā ca myāyaṃ sumukho, ajjhabhāseyya paṇḍito;