531. Kusajātakaṃ (1)

1. ‘‘Idaṃ te raṭṭhaṃ sadhanaṃ sayoggaṃ, sakāyuraṃ sabbakāmūpapannaṃ;

Idaṃ te rajjaṃ [raṭṭhaṃ (ka.)] anusāsa amma, gacchāmahaṃ yattha piyā pabhāvatī’’.

2. ‘‘Anujjubhūtena haraṃ mahantaṃ, divā ca ratto ca nisīthakāle [nisīda kāle (ka.)];

Paṭigaccha tvaṃ khippaṃ kusāvatiṃ kusa [kusāvatiṃ (syā. ka.)], nicchāmi dubbaṇṇamahaṃ vasantaṃ’’.

3. ‘‘Nāhaṃ gamissāmi ito kusāvatiṃ, pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava;

Ramāmi maddassa niketaramme, hitvāna raṭṭhaṃ tava dassane rato.

4. ‘‘Pabhāvatī vaṇṇapalobhito tava, sammūḷharūpo vicarāmi mediniṃ [medaniṃ (syā. ka.)];

Disaṃ na jānāmi kutomhi āgato, tayamhi matto migamandalocane.

5. ‘‘Suvaṇṇacīravasane, jātarūpasumekhale;

Sussoṇi tava kāmā hi [kāmehi (sī. syā. pī.)], nāhaṃ rajjena matthiko’’.

6. ‘‘Abbhūti [abbhū hi (sī.), abhūti (syā.), abbhu hi (pī.)] tassa bho hoti, yo anicchantamicchati;

Akāmaṃ rāja kāmesi [kāmehi (sī. pī.)], akantaṃ kantu [akanto kanta (sī. syā. pī.)] micchasi’’.

7. ‘‘Akāmaṃ vā sakāmaṃ vā, yo naro labhate piyaṃ;

Lābhamettha pasaṃsāma, alābho tattha pāpako’’.

8. ‘‘Pāsāṇasāraṃ khaṇasi, kaṇikārassa dārunā;

Vātaṃ jālena bādhesi, yo anicchantamicchasi’’.

9. ‘‘Pāsāṇo nūna te hadaye, ohito mudulakkhaṇe;

Yo te sātaṃ na vindāmi, tirojanapadāgato.

10. ‘‘Yadā maṃ bhakuṭiṃ [bhūkuṭiṃ (sī. pī.)] katvā, rājaputtī udikkhati [rājaputti udikkhasi (sī. pī.)];

Āḷāriko tadā homi, rañño maddassantepure [maddassa thīpure (sī. pī.) evamuparipi].

11. ‘‘Yadā umhayamānā maṃ, rājaputtī udikkhati [rājaputti udikkhasi (sī. pī.)];

Nāḷāriko tadā homi, rājā homi tadā kuso’’.

12. ‘‘Sace hi vacanaṃ saccaṃ, nemittānaṃ bhavissati;

Neva me tvaṃ patī assa, kāmaṃ chindantu sattadhā’’.

13. ‘‘Sace hi vacanaṃ saccaṃ, aññesaṃ yadi vā mamaṃ;

Neva tuyhaṃ patī atthi, añño sīhassarā kusā’’.

14. ‘‘Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ, patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū, olokeyya pabhāvatī.

15. ‘‘Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ, patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū, ālapeyya pabhāvatī.

16. ‘‘Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ, patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū, umhāyeyya pabhāvatī.

17. ‘‘Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ, patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace maṃ nāganāsūrū, pamhāyeyya pabhāvatī.

18. ‘‘Nekkhaṃ gīvaṃ te kāressaṃ, patvā khujje kusāvatiṃ;

Sace me nāganāsūrū, pāṇīhi upasamphuse’’.

19. ‘‘Na hi nūnāyaṃ rājaputtī, kuse sātampi vindati;

Āḷārike bhate pose, vetanena anatthike’’.

20. ‘‘Na hi nūnāyaṃ sā [nūna ayaṃ (sī. syā.)] khujjā, labhati jivhāya chedanaṃ;

Sunisitena satthena, evaṃ dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ’’.

21. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mahāyasoti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

22. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mahaddhanoti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

23. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mahabbaloti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

24. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mahāraṭṭhoti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

25. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mahārājāti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

26. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Sīhassaroti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

27. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Vaggussaroti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

28. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Bindussaroti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

29. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Mañjussaroti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

30. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Madhussaroti [madhurassaroti (sī.)] katvāna, karassu rucire piyaṃ.

31. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Satasippoti katvāna, karassu rucire piyaṃ.

32. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Khattiyotipi katvāna [karitvāna (sī.)], karassu rucire piyaṃ.

33. ‘‘Mā naṃ rūpena pāmesi, ārohena pabhāvati;

Kusarājāti katvāna, karassu rucire piyaṃ’’.

34. ‘‘Ete nāgā upatthaddhā, sabbe tiṭṭhanti vammitā [vammikā (syā.)];

Purā maddanti pākāraṃ, ānentetaṃ pabhāvatiṃ’’.

35. ‘‘Satta bile [khaṇḍe (sī. pī.)] karitvāna, ahametaṃ pabhāvatiṃ;

Khattiyānaṃ padassāmi, ye maṃ hantuṃ idhāgatā’’.

36. ‘‘Avuṭṭhahi rājaputtī, sāmā koseyyavāsinī;

Assupuṇṇehi nettehi, dāsīgaṇapurakkhatā’’.

37. ‘‘Taṃ nūna kakkūpanisevitaṃ mukhaṃ, ādāsadantātharupaccavekkhitaṃ;

Subhaṃ sunettaṃ virajaṃ anaṅgaṇaṃ, chuddhaṃ vane ṭhassati khattiyehi.

38. ‘‘Te nūna me asite vellitagge, kese mudū candanasāralitte;

Samākule sīvathikāya majjhe, pādehi gijjhā parikaḍḍhissanti [parikaḍḍhayanti (sī. syā. pī.)].

39. ‘‘Tā nūna me tambanakhā sulomā, bāhā mudū candanasāralittā;

Chinnā vane ujjhitā khattiyehi, gayha dhaṅko [vako (pī.)] gacchati yena kāmaṃ.

40. ‘‘Te nūna tālūpanibhe alambe, nisevite kāsikacandanena;

Thanesu me lambissati [lambahīti (pī.)] siṅgālo [sigālo (sī. syā. pī.)], mātūva putto taruṇo tanūjo.

41. ‘‘Taṃ nūna soṇiṃ puthulaṃ sukoṭṭitaṃ, nisevitaṃ kañcanamekhalāhi;

Chinnaṃ vane khattiyehī avatthaṃ, siṅgālasaṅghā parikaḍḍhissanti [gayhā vako gacchati yenakāmaṃ (pī.)].

42. ‘‘Soṇā dhaṅkā [vakā (pī.)] siṅgālā ca, ye caññe santi dāṭhino;

Ajarā nūna hessanti, bhakkhayitvā pabhāvatiṃ.

43. ‘‘Sace maṃsāni hariṃsu, khattiyā dūragāmino;

Aṭṭhīni amma yācitvā, anupathe dahātha naṃ.

44. ‘‘Khettāni amma kāretvā, kaṇikārettha ropaya [ropaye (ka.)];

Yadā te pupphitā assu, hemantānaṃ himaccaye;

Sareyyātha mamaṃ [mama (pī.)] amma, evaṃvaṇṇā pabhāvatī’’.

45. ‘‘Tassā mātā udaṭṭhāsi, khattiyā devavaṇṇinī;

Disvā asiñca sūnañca, rañño maddassantepure’’.

46. ‘‘Iminā nūna asinā, susaññaṃ tanumajjhimaṃ;

Dhītaraṃ madda [mama (sī.), maddo (pī.)] hantvāna, khattiyānaṃ padassasi’’ [padassati (pī. ka.)].

47. ‘‘Na me akāsi vacanaṃ, atthakāmāya puttike;

Sājja lohitasañchannā, gacchasi [gañchisi (sī. pī.)] yamasādhanaṃ.

48. ‘‘Evamāpajjatī poso, pāpiyañca nigacchati;

Yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti [na karaṃ (sī.)] atthadassinaṃ.

49. ‘‘Sace ca ajja [tvaṃ amma (sī.)] dhāresi [vāresi (pī.)], kumāraṃ cārudassanaṃ;

Kusena jātaṃ khattiyaṃ, suvaṇṇamaṇimekhalaṃ;

Pūjitaṃ [pūjitā (pī.)] ñātisaṅghehi, na gacchasi [gañchisi (sī. pī.)] yamakkhayaṃ.

50. ‘‘Yatthassu bherī nadati, kuñjaro ca nikūjati [nikuñjati (pī.)];

Khattiyānaṃ kule bhadde, kiṃ nu sukhataraṃ tato.

51. ‘‘Asso ca sisati [asso hasisati (sī.), asso hasiyati (syā.), asso ca siṃsati (pī.)] dvāre, kumāro uparodati;

Khattiyānaṃ kule bhadde, kiṃ nu sukhataraṃ tato.

52. ‘‘Mayūrakoñcābhirude, kokilābhinikūjite;

Khattiyānaṃ kule bhadde, kiṃ nu sukhataraṃ tato’’.

53. ‘‘Kahaṃ nu so sattumaddano, pararaṭṭhappamaddano;

Kuso soḷārapaññāṇo, yo no dukkhā pamocaye’’.

54. ‘‘Idheva so sattumaddano, pararaṭṭhappamaddano;

Kuso soḷārapaññāṇo, yo te sabbe vadhissati’’ [yo no dukkhā pamocaye (sī.), so no sabbe vadhissati (pī.)].

55. ‘‘Ummattikā nu bhaṇasi, andhabālā pabhāsasi [ādu bālāva bhāsasi (sī. pī.)];

Kuso ce āgato assa, kiṃ na [kinnu (syā. ka.)] jānemu taṃ mayaṃ’’.

56. ‘‘Eso āḷāriko poso, kumārīpuramantare;

Daḷhaṃ katvāna saṃvelliṃ, kumbhiṃ dhovati oṇato’’.

57. ‘‘Veṇī tvamasi caṇḍālī, adūsi kulagandhinī;

Kathaṃ maddakule jātā, dāsaṃ kayirāsi kāmukaṃ’’.

58. ‘‘Namhi veṇī na caṇḍālī, na camhi kulagandhinī;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi’’.

59. ‘‘Yo brāhmaṇasahassāni, sadā bhojeti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi’’.

60. ‘‘Yassa nāgasahassāni, sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi.

61. ‘‘Yassa assasahassāni, sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi.

62. ‘‘Yassa rathasahassāni, sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi.

[( ) ayaṃ gāthā sī. pī. potthakesuyeva dissati] (‘‘Yassa usabhasahassāni, sadā yojenti vīsatiṃ;

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi) [( ) ayaṃ gāthā sī. pī. potthakesuyeva dissati].

63. ‘‘Yassa dhenusahassāni, sadā duhanti vīsatiṃ [duyhanti vīsati (sī. pī.)];

Okkākaputto bhaddante, tvaṃ nu dāsoti maññasi’’.

64. ‘‘Taggha te dukkaṭaṃ bāle, yaṃ khattiyaṃ mahabbalaṃ;

Nāgaṃ maṇḍūkavaṇṇena, na naṃ [na taṃ (sī. pī.)] akkhāsidhāgataṃ’’ [akkhāsi āgataṃ (sī.)].

65. ‘‘Aparādhaṃ mahārāja, tvaṃ no khama rathesabha;

Yaṃ taṃ aññātavesena, nāññāsimhā idhāgataṃ’’.

66. ‘‘Mādisassa na taṃ channaṃ, yohaṃ āḷāriko bhave;

Tvaññeva me pasīdassu, natthi te deva dukkaṭaṃ’’.

67. ‘‘Gaccha bāle khamāpehi, kusarājaṃ mahabbalaṃ;

Khamāpito kuso rājā [kusarājā (sabbattha)], so te dassati jīvitaṃ’’.

68. ‘‘Pitussa vacanaṃ sutvā, devavaṇṇī pabhāvatī;

Sirasā aggahī pāde, kusarājaṃ mahabbalaṃ’’.

69. ‘‘Yāmā ratyo atikkantā, tāmā deva tayā vinā;

Vande te sirasā pāde, mā me kujjhaṃ rathesabha.

70. ‘‘Sabbaṃ [saccaṃ (sī. syā. pī.)] te paṭijānāmi, mahārāja suṇohi me;

Na cāpi appiyaṃ tuyhaṃ, kareyyāmi ahaṃ puna.

71. ‘‘Evaṃ ce yācamānāya, vacanaṃ me na kāhasi;

Idāni maṃ tāto hantvā, khattiyānaṃ padassati’’.

72. ‘‘Evaṃ te yācamānāya, kiṃ na kāhāmi te vaco;

Vikuddho tyasmi kalyāṇi, mā tvaṃ bhāyi pabhāvati.

73. ‘‘Sabbaṃ te paṭijānāmi, rājaputti suṇohi me;