Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Khuddakanikāye

Buddhavaṃsapāḷi

1. Ratanacaṅkamanakaṇḍaṃ

1. Brahmā ca lokādhipatī sahampatī [sahampati (syā. kaṃ.)], katañjalī anadhivaraṃ ayācatha;

‘‘Santīdha sattāpparajakkhajātikā, desehi dhammaṃ anukampimaṃ pajaṃ’’.

2. Sampannavijjācaraṇassa tādino, jutindharassantimadehadhārino;

Tathāgatassappaṭipuggalassa, uppajji kāruññatā sabbasatte.

3. ‘‘Na hete jānanti sadevamānusā, buddho ayaṃ kīdisako naruttamo;

Iddhibalaṃ paññābalañca kīdisaṃ, buddhabalaṃ lokahitassa kīdisaṃ.

4. ‘‘Na hete jānanti sadevamānusā, buddho ayaṃ edisako naruttamo;

Iddhibalaṃ paññābalañca edisaṃ, buddhabalaṃ lokahitassa edisaṃ.

5. ‘‘Handāhaṃ dassayissāmi, buddhabalamanuttaraṃ;

Caṅkamaṃ māpayissāmi, nabhe ratanamaṇḍitaṃ’’.

6. Bhummā mahārājikā tāvatiṃsā, yāmā ca devā tusitā ca nimmitā;

Paranimmitā yepi ca brahmakāyikā, ānanditā vipulamakaṃsu ghosaṃ.

7. Obhāsitā ca pathavī sadevakā, puthū ca lokantarikā asaṃvutā;

Tamo ca tibbo vihato tadā ahu, disvāna accherakaṃ pāṭihīraṃ.

8. Sadevagandhabbamanussarakkhase, ābhā uḷārā vipulā ajāyatha;

Imasmiṃ loke parasmiñcobhayasmiṃ [parasmiṃ cūbhaye (syā. kaṃ.)], adho ca uddhaṃ tiriyañca vitthataṃ.

9. Sattuttamo anadhivaro vināyako, satthā ahū devamanussapūjito;

Mahānubhāvo satapuññalakkhaṇo, dassesi accherakaṃ pāṭihīraṃ.

10. So yācito devavarena cakkhumā, atthaṃ samekkhitvā tadā naruttamo;

Caṅkamaṃ [caṅkamaṃ tattha (sī.)] māpayi lokanāyako, suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ.

11. Iddhī ca ādesanānusāsanī, tipāṭihīre bhagavā vasī ahu;

Caṅkamaṃ māpayi lokanāyako, suniṭṭhitaṃ sabbaratananimmitaṃ.

12. Dasasahassīlokadhātuyā, sinerupabbatuttame;

Thambheva dassesi paṭipāṭiyā, caṅkame ratanāmaye.

13. Dasasahassī atikkamma, caṅkamaṃ māpayī jino;

Sabbasoṇṇamayā passe, caṅkame ratanāmaye.

14. Tulāsaṅghāṭānuvaggā, sovaṇṇaphalakatthatā;

Vedikā sabbasovaṇṇā, dubhato passesu nimmitā.

15. Maṇimuttāvālukākiṇṇā, nimmito ratanāmayo;

Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato.

16. Tasmiṃ caṅkamane dhīro, dvattiṃsavaralakkhaṇo;

Virocamāno sambuddho, caṅkame caṅkamī jino.

17. Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ, padumaṃ pārichattakaṃ;

Caṅkamane okiranti, sabbe devā samāgatā.

18. Passanti taṃ devasaṅghā, dasasahassī pamoditā;

Namassamānā nipatanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

19. Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā;

Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino;

Udaggacittā sumanā, passanti lokanāyakaṃ.

20. Sadevagandhabbamanussarakkhasā, nāgā supaṇṇā atha vāpi kinnarā;

Passanti taṃ lokahitānukampakaṃ, nabheva accuggatacandamaṇḍalaṃ.

21. Ābhassarā subhakiṇhā, vehapphalā akaniṭṭhā ca devatā;

Susuddhasukkavatthavasanā, tiṭṭhanti pañjalīkatā.

22. Muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ, mandāravaṃ candanacuṇṇamissitaṃ;

Bhamenti celāni ca ambare tadā, ‘‘aho jino lokahitānukampako.

23. ‘‘Tuvaṃ satthā ca ketū ca, dhajo yūpo ca pāṇinaṃ;

Parāyano patiṭṭhā ca, dīpo ca dvipaduttamo [dipaduttamo (sī. syā.)].

24. ‘‘Dasasahassīlokadhātuyā, devatāyo mahiddhikā;

Parivāretvā namassanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

25. ‘‘Devatā devakaññā ca, pasannā tuṭṭhamānasā;

Pañcavaṇṇikapupphehi, pūjayanti narāsabhaṃ.

26. ‘‘Passanti taṃ devasaṅghā, pasannā tuṭṭhamānasā;

Pañcavaṇṇikapupphehi, pūjayanti narāsabhaṃ.

27. ‘‘Aho acchariyaṃ loke, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

Na medisaṃ bhūtapubbaṃ, accheraṃ lomahaṃsanaṃ’’.

28. Sakasakamhi bhavane, nisīditvāna devatā;

Hasanti tā mahāhasitaṃ, disvānaccherakaṃ nabhe.

29. Ākāsaṭṭhā ca bhūmaṭṭhā, tiṇapanthanivāsino;

Katañjalī namassanti, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā.

30. Yepi dīghāyukā nāgā, puññavanto mahiddhikā;

Pamoditā namassanti, pūjayanti naruttamaṃ.

31. Saṅgītiyo pavattenti, ambare anilañjase;

Cammanaddhāni vādenti, disvānaccherakaṃ nabhe.

32. Saṅkhā ca paṇavā ceva, athopi ḍiṇḍimā [ḍeṇḍimā (sī.)] bahū;

Antalikkhasmiṃ vajjanti, disvānaccherakaṃ nabhe.

33. Abbhuto vata no ajja, uppajji lomahaṃsano;

Dhuvamatthasiddhiṃ labhāma, khaṇo no paṭipādito.

34. Buddhoti tesaṃ sutvāna, pīti uppajji tāvade;

Buddho buddhoti kathayantā, tiṭṭhanti pañjalīkatā.

35. Hiṅkārā sādhukārā ca [hiṅkāraṃ sādhukārañca (sī. syā.)], ukkuṭṭhi sampahaṃsanaṃ [sampasādanaṃ (sī.), sampanādanaṃ (syā.)];

Pajā ca vividhā gagane, vattenti pañjalīkatā.

36. Gāyanti seḷenti ca vādayanti ca, bhujāni pothenti ca naccayanti ca;

Muñcanti pupphaṃ pana pañcavaṇṇikaṃ, mandāravaṃ candanacuṇṇamissitaṃ.

37. ‘‘Yathā tuyhaṃ mahāvīra, pādesu cakkalakkhaṇaṃ;

Dhajavajirapaṭākā, vaḍḍhamānaṅkusācitaṃ.

38. ‘‘Rūpe sīle samādhimhi, paññāya ca asādiso;

Vimuttiyā asamasamo, dhammacakkappavattane.

39. ‘‘Dasanāgabalaṃ kāye, tuyhaṃ pākatikaṃ balaṃ;

Iddhibalena asamo, dhammacakkappavattane.

40. ‘‘Evaṃ sabbaguṇūpetaṃ, sabbaṅgasamupāgataṃ;

Mahāmuniṃ kāruṇikaṃ, lokanāthaṃ namassatha.

41. ‘‘Abhivādanaṃ thomanañca, vandanañca pasaṃsanaṃ;

Namassanañca pūjañca, sabbaṃ arahasī tuvaṃ.

42. ‘‘Ye keci loke vandaneyyā, vandanaṃ arahanti ye;

Sabbaseṭṭho mahāvīra, sadiso te na vijjati.

43. ‘‘Sāriputto mahāpañño, samādhijjhānakovido;

Gijjhakūṭe ṭhitoyeva, passati lokanāyakaṃ.

44. ‘‘Suphullaṃ sālarājaṃva, candaṃva gagane yathā;

Majjhanhikeva [majjhantikeva (sabbattha)] sūriyaṃ, olokesi narāsabhaṃ.

45. ‘‘Jalantaṃ dīparukkhaṃva, taruṇasūriyaṃva uggataṃ;

Byāmappabhānurañjitaṃ, dhīraṃ passati lokanāyakaṃ.

46. ‘‘Pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ, katakiccāna tādinaṃ;

Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, khaṇena sannipātayi.

47. ‘‘Lokappasādanaṃ nāma, pāṭihīraṃ nidassayi;

Amhepi tattha gantvāna, vandissāma mayaṃ jinaṃ.

48. ‘‘Etha sabbe gamissāma, pucchissāma mayaṃ jinaṃ;

Kaṅkhaṃ vinodayissāma, passitvā lokanāyakaṃ’’.

49. Sādhūti te paṭissutvā, nipakā saṃvutindriyā;

Pattacīvaramādāya, taramānā upāgamuṃ.

50. Khīṇāsavehi vimalehi, dantehi uttame dame;

Sāriputto mahāpañño, iddhiyā upasaṅkami.

51. Tehi bhikkhūhi parivuto, sāriputto mahāgaṇī;

Laḷanto devova gagane, iddhiyā upasaṅkami.

52. Ukkāsitañca khipitaṃ [ukkāsitañca khipitañca (syā. aṭṭha.)], ajjhupekkhiya subbatā;

Sagāravā sappatissā, sambuddhaṃ upasaṅkamuṃ.

53. Upasaṅkamitvā passanti, sayambhuṃ lokanāyakaṃ;

Nabhe accuggataṃ dhīraṃ, candaṃva gagane yathā.

54. Jalantaṃ dīparukkhaṃva, vijjuṃva gagane yathā;

Majjhanhikeva sūriyaṃ, passanti lokanāyakaṃ.

55. Pañcabhikkhusatā sabbe, passanti lokanāyakaṃ;

Rahadamiva vippasannaṃ, suphullaṃ padumaṃ yathā.

56. Añjaliṃ paggahetvāna, tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā;

Namassamānā nipatanti, satthuno cakkalakkhaṇe.

57. Sāriputto mahāpañño, koraṇḍasamasādiso;

Samādhijjhānakusalo, vandate lokanāyakaṃ.

58. Gajjitā kālameghova, nīluppalasamasādiso;

Iddhibalena asamo, moggallāno mahiddhiko.

59. Mahākassapopi ca thero, uttattakanakasannibho;

Dhutaguṇe agganikkhitto, thomito satthuvaṇṇito.

60. Dibbacakkhūnaṃ yo aggo, anuruddho mahāgaṇī;

Ñātiseṭṭho bhagavato, avidūreva tiṭṭhati.

61. Āpattianāpattiyā, satekicchāya kovido;

Vinaye agganikkhitto, upāli satthuvaṇṇito.

62. Sukhumanipuṇatthapaṭividdho, kathikānaṃ pavaro gaṇī;

Isi mantāniyā putto, puṇṇo nāmāti vissuto.

63. Etesaṃ cittamaññāya, opammakusalo muni;

Kaṅkhacchedo mahāvīro, kathesi attano guṇaṃ.

64. ‘‘Cattāro te asaṅkheyyā, koṭi yesaṃ na nāyati;

Sattakāyo ca ākāso, cakkavāḷā canantakā;

Buddhañāṇaṃ appameyyaṃ, na sakkā ete vijānituṃ.

65. ‘‘Kimetaṃ acchariyaṃ loke, yaṃ me iddhivikubbanaṃ;

Aññe bahū acchariyā, abbhutā lomahaṃsanā.

66. ‘‘Yadāhaṃ tusite kāye, santusito nāmahaṃ tadā;

Dasasahassī samāgamma, yācanti pañjalī mamaṃ.

67. ‘‘‘Kālo kho te [kālo deva (sī.), kāloyaṃ te (syā. ka.)] mahāvīra, uppajja mātukucchiyaṃ;

Sadevakaṃ tārayanto, bujjhassu amataṃ padaṃ’.

68. ‘‘Tusitā kāyā cavitvāna, yadā okkami kucchiyaṃ;

Dasasahassīlokadhātu, kampittha dharaṇī tadā.

69. ‘‘Yadāhaṃ mātukucchito, sampajānova nikkhamiṃ;

Sādhukāraṃ pavattenti, dasasahassī pakampatha.

70. ‘‘Okkantiṃ me samo natthi, jātito abhinikkhame;

Sambodhiyaṃ ahaṃ seṭṭho, dhammacakkappavattane.

71. ‘‘Aho acchariyaṃ loke, buddhānaṃ guṇamahantatā;

Dasasahassīlokadhātu, chappakāraṃ pakampatha;

Obhāso ca mahā āsi, accheraṃ lomahaṃsanaṃ’’.

72. Bhagavā tamhi [bhagavā ca tamhi (sī. syā. ka.)] samaye, lokajeṭṭho narāsabho;