Sakalalokapatthārakāraṇaṃ

Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti? Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato, sikkhattayasaṅgahabhāvato, porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato, parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito, sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇavibhāgato, yāva arahattā paṭipattinayaparidīpanato, uttānānākulapadabyañjanasaṅkhatabhāvato, suviññeyyatthabhāvato, pasādanīyānaṃ diṭṭhānugatāpādanasamatthānaṃ vatthūnañca dīpanatoti evamādīhi anekasatehi guṇehi esa sakalaloke patthaṭo jāto.

Ayañhi visuddhimaggo saṅgītittayārūḷhaparisuddhapāḷipiṭakameva nissāya pavatto, na mahāsaṅghikādīnaṃ sattarasannaṃ nikāyānaṃ piṭakaṃ, napi mahāyānikānaṃ piṭakaṃ. Saparivāraṃ sikkhattayañca ettha paripuṇṇameva saṅgahetvā dassitaṃ. Vuttañhetaṃ ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambhe –

‘‘Sīlakatā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni;

Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro.

Sabbā ca abhiññāyo, paññāsaṅkalananicchayo ceva;

Khandhādhātāyatani,ndriyāni ariyāni ceva cattāri.

Saccāni paccayākāra,desanā suparisuddhanipuṇanayā;

Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva.

Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ;

Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti.

Yasmā pana visuddhimaggo catunnaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāvena kato, tasmā tā viya porāṇasīhaḷaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatamatthānaṃ saṃkhipanavasena ca parasamayavivajjanavasena ca mahāvihāravāsīnaṃ parisuddhavinicchayasaṅkhātassa sakasamayassa dīpanavasena ca kato. Vuttañhetaṃ ācariyena –

‘‘Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;

Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ.

Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ;

Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ;

Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti [dī. ni. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā] ca.

‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi;

Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ.

Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya;

Aṭṭhakathāya vijānatha, dīghāgamanissitaṃ attha’’nti [dī. ni. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā] ca.

‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā;

Ekāsītipamāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi.

Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi;

Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā.

Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya;

Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsaṃ sataṃ hotī’’ti [dī. ni. aṭṭha. 3.nigamanakathā] ca.

Yadi cāyaṃ visuddhimaggo ācariyena āgamaṭṭhakathāyo viya akatvā porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo ca anoloketvā kevalaṃ attano ñāṇappabhāveneva kato assa, nāyaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavoti gahetabbo assa, aññadatthu ‘‘āgamaṭṭhakathāyo mahāṭṭhakathāya sārabhūtā, visuddhimaggo pana na tassā sārabhūto, kevalaṃ ācariyassa matiyāva kato’’ti evameva vattabbo assa. Yasmā pana tathā akatvā pubbe vuttappakāreneva kato, tasmā ayampi visuddhimaggo tāsaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ karaṇākāreneva katoti ca, tatoyeva mahāṭṭhakathāya sārabhūtoti ca daṭṭhabbo.

Ekacce pana vicakkhaṇā ācariyabuddhaghosassa ganthesu uttarapakkhasāsanikānaṃ assaghosanāgajjunavasubandhuādīnaṃ bhikkhūnaṃ viya porāṇaganthe anissāya attano ñāṇeneva takketvā dassitaṃ dhammakathāvisesaṃ adisvā asantuṭṭhacittā evaṃ vadanti ‘‘buddhaghosassa aññaṃ anissāya attano ñāṇappabhāveneva abhinavaganthuppādanaṃ na passāmā’’ti. Taṃ tesaṃ garahāvacanampi samānaṃ theravādīnaṃ pasaṃsāvacanameva sampajjati. Theravādino hi evaṃ jānanti ‘‘buddheneva bhagavatā sammāsambuddhena desetabbo ceva dhammo paññāpetabbo ca vinayo anavasesena desito ceva paññatto ca, soyeva dhammavinayo saddhāsampannehi bhikkhūhi ceva gahaṭṭhehi ca yathārahaṃ paṭipajjitabbo, na tato añño dhammavinayo takketvā gavesetabbo. Yadi pana añño dhammavinayo kenaci takketvā kathito assa, taṃ tasseva takkino sāsanaṃ hoti na satthu sāsanaṃ. Yaṃ yaṃ pana bhagavato dhammavinaye padabyañjanaṃ atthato apākaṭaṃ hoti, tattha tattha porāṇakehi paṭisambhidāchaḷabhiññādiguṇasampannehi bhagavato adhippāyaṃ jānantehi aṭṭhakathācariyehi saṃvaṇṇitanayena attho gahetabbo, na attanomativasenā’’ti. Ācariyabuddhaghoso ca tesaṃ theravādīnaṃ aññataro, sopi tatheva jānāti. Vuttañcetaṃ ācariyena –

‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto,

Yo tassa puttehi tatheva ñāto;

So yehi tesaṃ matimaccajantā,

Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu.

Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ,

Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ;

Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ,

Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ.

Tato ca bhāsantarameva hitvā,

Vitthāramaggañca samāsayitvā…pe…

Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi,

Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti [pārā. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā].

Teneva ācariyo bhagavato dhammavinayaṃ vā porāṇaṭṭhakathaṃ vā anissāya attano ñāṇena takketvā vā attanā paricitalokiyaganthehi gahetvā vā na kañci ganthaṃ akāsi. Yadi pana tādisaṃ kareyya, taṃ theravādino mahāpadesasutte [dī. ni. 2.188; a. ni. 4.180] vuttanayena ‘‘addhā idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ, buddhaghosassa ca therassa duggahita’’nti chaḍḍeyyuṃyeva. Yato ca kho ayaṃ visuddhimaggo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanādivaseneva ācariyena kato, tatoyeva theravādino taṃ mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, ācariyabuddhaghosassa ca therassa suggahita’’nti sampaṭicchanti. Tenāpāyaṃ sakalaloke patthaṭo hoti.

Sīladhutaṅgādīnaṃ vibhāgo ca paṭipattinayaparidīpanañca pākaṭameva. Tathāyaṃ visuddhimaggo suviññeyyapadavākyehi ceva anākulapadavākyehi ca tantinayānurūpāya pāḷigatiyā suṭṭhu saṅkhato, tatoyeva cassa atthopi suviññeyyo hoti. Tasmā taṃ olokentā viññuno visuddhajjhāsayā khaṇe khaṇe atthapaṭisaṃvedino ceva dhammapaṭisaṃvedino ca hutvā anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedenti.

Anekāni cettha pasādāvahāni mahātissattheravatthuādīni [visuddhi. 1.15] sīhaḷavatthūni ca dhammasenāpatisāriputtattheravatthuādīni [visuddhi. 1.19] jambudīpavatthūni ca dīpitāni. Tāni passitvā anussarantānaṃ sappurisānaṃ balavapasādo ca uppajjati, ‘‘kadā nu kho mayampi īdisā bhavissāmā’’ti diṭṭhānugatiṃ āpajjitukāmatā ca uppajjati.

Evaṃ parisuddhapiṭakapāḷinissayatādīhi anekasatehi guṇehi ayaṃ visuddhimaggo sakalaloke patthaṭo jātoti veditabbo. Yathā cāyaṃ visuddhimaggo, evaṃ aññāpi ācariyena katā tipiṭakasaṅgahaṭṭhakathāyo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvādīhi guṇehi sakalaloke patthaṭāyeva honti.

Ettāvatā ca pana kimatthaṃ katotiādīnampi pañhānamattho vitthārena vibhāvitova hotīti.

Tatthetaṃ vuccati –

1. Sambhāvanīyassa sudhīvarāna-

Mādattadhīriṭṭhapadassa yassa;

Paññādijātā lalitā guṇābhā,

Bhāteva lokamhi sataṃ mudāya.

2. Sa buddhaghosāvhathiraggadhīmā,

Vidūna’maccantasamādarā’dā;

Sabhāvajaṃ byattisasattiladdhaṃ,

Siriṃ dadhāteva subuddhaghoso.

3. ‘‘Sambuddhaseṭṭhe parinibbutasmiṃ,

Saṃvaccharānaṃ dasame satamhi;

Jāto’’ti ñāto vibudhehi buddha-

Ghosaṅkuro pattasamattamānī.

4. Viññū vidū’massa pumaggajāte,

Sañjātataṃ dakkhiṇadesabhāge;

Ramme’ndiyasmiṃ sujanākarasmiṃ,

Tattatthamesīna’mayaṃ patīti.

5. Moraṇḍagāmamhi sa tattha jāto,

Puññānito vippakulamhi sammā;

Sūrassa lokatthasamāvahatthaṃ,

Uppajjanāyā’dyaruṇova raṃsi.

6. Saṃvaddhabuddhī sa pavuddhipatto,

Ārādhayaṃ ñātigaṇaṃ sadeva;

Vedesu vijjāsu tadaññasippa-

Ganthesvanāyāsapavīṇatā’gā.

7. Suddhādhimuttīna vivecanena,

Sārānu’sāroti viviñcamāno;

Vedesva’sāratta’mabujjhi yasmā,

Tuṭṭhiṃ sa nāpajji sutena sena.

8. Anvesato tassa pasatthasāraṃ,

Saddhammasāro savanena laddho;

Ninnova buddhassa sa sāsanamhi,

Ussāhajāto’pagamāya tattha.

9. Dhammābhilāsī sa viroci tattha,

Saṃladdhapabbajjupasampadova;

There’pasaṅkamma visuddhathera-

Vādīnikāyamhi patītapaññe.

10. Tadā hi’suṃ dakkhiṇaindiyamhi,

Nivāsino theriyavaṃsajātā;

Tadaññavādī ca munī muninda-

Mataṃ yathāladdhi pakāsayantā.

11. Saddhammasārādhigamāya bhiyyo,

Pāḷiṃ samuggaṇhi jineritaṃ, sā;

Jivhaggalīlā manasā’sitā’ssa,

Lakkhīva puññe nivasaṃ babhāsa.

12. Evaṃ tamuggaṇha’mabodhi sammā,

‘‘Ekāyanoyaṃ suvisuddhiyāti;

Maggo vivaṭṭādhigamāya’’ tattho-

Yyogaṃ samāpajji paraṃ parattī.

13. Sabhāvapaññā mahatī ca sattha-

Ntaropaladdhā vipulāva vijjā;

Tenassa buddhottisamuddatiṇṇe,

Akicchasādhittapabhāva’maññā.

14. Buddhassa kittīva sukittighoso,

Vattissate’ccassa garū viyattā;

Atthānvitaṃ nāmamakaṃsu buddha-

Ghosoti sambuddhamataṅgatassa.

15. Mayūradūtavhayapaṭṭanasmiṃ,

Nivassa kañjīvhapurādike ca;

Sa andhakākhyātasadesiyaṭṭha-

Kathaṃ samuggaṇhi samāhitatto.

16. Tāvattakenassa sumedhasassā-

Santuṭṭhacittassa tatuttarimpi;

Sambuddhavāṇīsu samattamatthaṃ,

Aññātumicchā mahatī ajāyi.

17. Mahāmahindādivasīvarebhi,

Samābhatā yāṭṭhakathā sasārā;

Satheravādā suvinicchayā ca,

Tadā vibhātā vata laṅkayā’suṃ.

18. Pavattimetaṃ vidiya’ssa meta-

Dahosi ‘‘yaṃ nūna’bhirāmalaṅkaṃ;

Alaṅkarontiṃ ratanākaraṃva,

Upecca sikkhe’ṭṭhakathā mahantī.

19. Tā bhāsayā sīhaḷikāya raccā,

Tantiṃ samāropya navaṃ kareyyaṃ;

Evañhi desantariyāna buddha-

Mānīnamatthaṃ khalu sādhaye’’ti.

20. Pure ca laṅkāgatasāsanaṃ yaṃ,

Sunimmalindūva himādimutto;

Pabhāsi, kismiñci tadāññavāda-

Manākulaṃ tā’kulataṃ jagāma.

21. Jinamhi nibbānagate hi vassa-

Satantare sāsanikā samaggā;

Samānavādā jinasāsanamhi,

Na koci bhedopi tadā ahosi.

22. Pacchā ca saddhammadumāhatebhya-

Dhammehi vātehi paṭicca pāpe;

Jātehi saṃviggamanā samāya,

There’sa’muyyogamakaṃsu daḷhaṃ.

23. Saṅgītiyo kacca supesalehi,

Niggayhamānāpi thirehi daḷhaṃ;

Chinnāpi rukkhā’ssu punoruhāvā-

Kāsuṃva dhammaṃ vinayā’ññathā te.

24. Nānāgaṇā te ca anekavādā,

Saṃsaggakārā jinasāsane’suṃ;

Vādebhi aññehi jineritebhya-

Suddhāyamānā vinayañca dhammaṃ.

25. Vādā ca vādī piṭakāni tesaṃ,

Laṅkaṃ malaṅkaṃva karaṃ’payātā;

Paṭiggahesuṃ pyabhayādivāsī,

Nāññe mahākhyātavihāravāsī.

26. Yathā ca buddhābhihitāva pāḷi,

Tadatthasārā ca vasībhi ñātā;

Na ‘‘tedha vokkamma visuddhathera-