3. Anekatthavagga
777. Anekatthe pavakkhāmi, gāthā’ddhapādato kamā;
Ettha liṅgavisesattha, mekassa punaruttatā.
778. Samayo samavāye ca, samūhe kāraṇe khaṇe;
Paṭivedhe siyā kāle, pahāne lābha diṭṭhisu.
779. Vaṇṇo saṇṭhāna rūpesu, jāti,cchavīsu kāraṇe;
Pamāṇe ca pasaṃsāyaṃ, akkhare ca yase guṇe.
780. Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiya muposatho;
Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā.
781. Rathaṅge lakkhaṇe dhammo, racakke’svīriyāpathe;
Cakkaṃ sampattiyaṃ cakka, ratane maṇḍale bale.
782. Kulālabhaṇḍe āṇāya, māyudhe dāna rāsisu;
783. Dānasmiṃ brahmacariya, mappamaññāsu sāsane;
Methunāratiyaṃ veyyā, vacce sadāratuṭṭhiyaṃ;
Pañcasīlā’riyamaggo, posathaṅga dhitīsu [ṭhitīsu (ka.)] ca.
784. Dhammo sabhāve pariyattipaññā,
Ñāyesu saccappakatīsu puññe;
Ñeyye guṇā’cāra samādhisūpi,
Nissattatā’pattisu kāraṇādo.
785. Attho payojane saddā, bhidheyye vuddhiyaṃ dhane;
Vatthumhi kāraṇe nāse, hite pacchimapabbate.
786. Yebhuyyatā’byāmissesu, visaṃyoge ca kevalaṃ;
Daḷhatthe’natireke cā, navasesamhi taṃ tisu.
787. Guṇo paṭala rāsīsu, ānisaṃse ca bandhane;
Appadhāne ca sīlādo, sukkādimhi jiyāya ca.
788. Rukkhādo vijjamāne cā, rahante khandhapañcake;
Bhūto satta mahābhūtā, manussesu na nāriyaṃ.
789. Vāccaliṅgo atītasmiṃ, jāte patte same mato;
790. Sundare daḷhikamme cā, yācane sampaṭicchane;
Sajjane sampahaṃsāyaṃ, sādhvā’bhidheyyaliṅgikaṃ.
791. Anto nitthī samīpe cā, vasāne padapūraṇe;
Dehāvayave koṭṭhāse, nāsa sīmāsu lāmake.
792. Nikāye sandhi sāmañña, ppasūtīsu kule bhave;
Visese sumanāyañca, jāti saṅkhatalakkhaṇe.
793. Bhavabhede patiṭṭhāyaṃ, niṭṭhā’jjhāsayabuddhisu;
Vāsaṭṭhāne ca gamane, visaṭatte [visaratta visadatte] gatīritā.
794. Phale vipassanā dibba, cakkhu sabbaññutāsu ca;
Paccavekkhaṇañāṇamhi, magge ca ñāṇadassanaṃ.
795. Kammāruddhana aṅgāra, kapalla dīpikāsu ca;
Suvaṇṇakāramūsāyaṃ, ukkā vege ca vāyuno.
796. Kesohāraṇa, jīvita, vuttisu vapane ca vāpasamakaraṇe;
Kathane pamuttabhāva, jjhenādo [jjhesanādo (sī.)] vutta mapi tīsu.
797. Gamane vissute cā’va, dhārito’pacitesu ca;
Anuyoge kilinne ca, suto’ bhidheyyaliṅgiko.
798. Sotaviññeyya satthesu, sutaṃ putte suto siyā;
799. Kappo kāle yuge lese, paññatti paramāyusu;
Sadise tīsu samaṇa, vohāra kappabindusu;
Samantatthe’ntarakappā, dike takke vidhimhi ca.
800. Nibbāna magga virati, sapathe saccabhāsite;
Tacche cā’riyasaccamhi, diṭṭhiyaṃ sacca mīritaṃ.
801. Sañjātidese hetumhi, vāsaṭṭhānā’karesu ca;
Samosaraṇaṭṭhāne cā, yatanaṃ padapūraṇe.
802. Antaraṃ majjha vattha’ñña, khaṇo’kāso’dhi hetusu;
Byavadhāne vinaṭṭhe ca, bhede chidde manasya’pi.
803. Ārogye kusalaṃ iṭṭha, vipāke kusalo tathā;
Anavajjamhi cheke ca, kathito vāccaliṅgiko.
804. Dravā’cāresu vīriye, madhurādīsu pārade;
Siṅgārādo dhātubhede, kicce sampattiyaṃ raso.
805. Bodhi sabbaññutaññāṇe, riyamagge ca nāriyaṃ;
Paññattiyaṃ pume’ ssattha, rukkhamhi purisitthiyaṃ.
806. Sevito yena yo niccaṃ, tatthāpi visayo siyā;
Rūpādike janapade, tathā dese ca gocare.
807. Bhāvo padatthe sattāya, madhippāya kriyāsu ca;
Sabhāvasmiñca līlāyaṃ, purisi’tthindriyesu ca.
808. So bandhave’ttani ca saṃ, so dhanasmi manitthiyaṃ;
Sā pume sunakhe vutto, ttaniye so tiliṅgiko.
809. Suvaṇṇaṃ kanake vuttaṃ, suvaṇṇo garuḷe tathā;
Pañcadharaṇamatte ca, chavi sampattiyampi ca.
810. Varo devādikā [devādito (sī.)] iṭṭhe, jāmātari patimhi ca,
Uttame vāccaliṅgo so, varaṃ mandappiye byayaṃ.
81. 1.
Makule dhanarāsimhi, siyā kosa manitthiyaṃ;
Nettiṃsādi pidhāne ca, dhanupañcasatepi ca.
812. Pitāmahe jine seṭṭhe, brāhmaṇe ca pitūsvapi;
Brahmā vutto tathā brahmaṃ, vede tapasi vuccate.
813. Hatthīnaṃ majjhabandhe ca, pakoṭṭhe kacchabandhane;
Mekhalāyaṃ matā kacchā, kaccho vutto latāya ca.
814. Tatheva bāhumūlamhi, anūpamhi tiṇepi ca;
815. Pamāṇaṃ hetu satthesu, māne ca saccavādini;
Pamātari ca niccamhi, mariyādāya muccate.
816. Sattaṃ dabba’ttabhāvesu, pāṇesu ca bale, siyā [bale sakkā (ṭī.)];
Sattāyañca, janesatto, āsatte so tiliṅgiko.
817. Semhādo rasarattādo, mahābhūte pabhādike;
Dhātu dvīsva’ṭṭhicakkhā’di, bhvā’dīsu gerikādisu.
818. Amaccādo sabhāve ca, yoniyaṃ pakatī’ritā;
Satvādisāmyā’vatthāyaṃ, paccayā paṭhamepi ca.
819. Padaṃ ṭhāne parittāṇe, nibbānamhi ca kāraṇe;
Sadde vatthumhi koṭṭhāse, pāde tallañchane mataṃ.
820. Lohamuggara meghesu, ghano, tālādike ghanaṃ,;
Nirantare ca kaṭhine, vāccaliṅgika muccate.
821. Khuddā ca makkhikābhede, madhumhi khudda, mappake;
Adhame kapaṇe cāpi, bahumhi catūsu ttisu.
822. Takke maraṇaliṅge ca, ariṭṭhaṃ asubhe subhe,;
Ariṭṭho āsave kāke, nimbe ca pheniladdume.
823. Mānabhaṇḍe palasate, sadisatte tulā tathā;
Gehānaṃ dārubandhattha, pīṭhikāyañca dissati.
824. Mittakāre lañjadāne, bale rāsi vipattisu [balarāsi vipattisu (ka.)];
Yuddhe ceva paṭiññāyaṃ, saṅgaro sampakāsito.
825. Khandhe bhave nimittamhi, rūpaṃ vaṇṇe ca paccaye;
Sabhāva sadda saṇṭhāna, rūpajjhāna vapūsu ca.
826. Vatthu kilesa kāmesu, icchāyaṃ madane rate;
Kāmo, kāmaṃ nikāme, cā, nuññāyaṃ kāma mabyayaṃ.
827. Pokkharaṃ padume dehe, vajjabhaṇḍamukhepi ca;
Sundaratte ca salile, mātaṅgakarakoṭiyaṃ.
828. Rāsiniccala māyāsu, dambhā’saccesva’yoghane;
Girisiṅgamhi sīraṅge, yante kūṭa manitthiyaṃ.
829. Vuddhiyaṃ janane kāma, dhātvādīmhi ca pattiyaṃ;
Sattāyañceva saṃsāre, bhavo sassatadiṭṭhiyaṃ.
830. Paṭivākyo’ttarāsaṅge, su’ttaraṃ uttaro tisu;
Seṭṭhe disādibhede ca, parasmi muparī’rito.
831. Nekkhammaṃ paṭhamajjhāne, pabbajjāyaṃ vimuttiyaṃ;
Vipassanāya nissesa, kusalamhi ca dissati.
832. Saṅkhāro saṅkhate puññā, bhisaṅkhārādikepi ca;
Payoge kāyasaṅkhārā, dya’bhisaṅkharaṇesu ca.
833. Ārammaṇe ca saṃsaṭṭhe, vokiṇṇe nissaye tathā;
Tabbhāve cāpyabhidheyya, liṅgo sahagato bhave.
834. Tīsu channaṃ patirūpe, chādite ca nigūhite;
Nivāsana pārupane, raho paññattiyaṃ pume.
835. Buddhasamantacakkhūsu, cakkhu paññāya mīritaṃ;
Dhammacakkhumhi ca maṃsa, dibbacakkhudvayesu ca.
836. Vāccaliṅgo abhikkanto, sundaramhi abhikkame;
Abhirūpe khaye vutto, tatheva’bbhanumodane.
837. Kāraṇe desanāyañca, vāre vevacanepi ca;
Pākārasmiṃ [pakārasmiṃ (ka.)] avasare, pariyāyo kathīyati.
838. Viññāṇe cittakamme ca, vicitte citta muccate;
Paññatti cittamāsesu, citto, tārantare thiyaṃ.
839. Sāmaṃ vedantare sāntve, taṃ pīte sāmale tisu;
Sayamatthe byayaṃ sāmaṃ, sāmā ca sārivāyapi.
840. Pume ācariyādimhi, garu [guru (ka. ṭī.)] mātāpitūsvapi;
Garu tīsu mahante ca, dujjarā’lahukesu ca.
841. Accite vijjamāne ca, pasatthe sacca sādhusu;
Khinne ca samite ceva, santobhidheyyaliṅgikoti.
Iti gāthāanekatthavaggo.
842. Devo visuddhidevā’do, megha maccu nabhesu ca;
Athopi taruṇe satte, corepi māṇavo bhave.
843. Ādi koṭṭhāsa koṭīsu, purato’ggaṃvare tīsu;
Paccanīko’ttamesva’ññe, pacchābhāge paro tisu.
844. Yoni kāma siri’ssare, dhammu’yyāma yase bhagaṃ;
Uḷāro tīsu vipule, seṭṭhe ca madhure siyā.
845. Sampanno tīsu sampuṇṇe, madhure ca samaṅgini;
Saṅkhā tu ñāṇe koṭṭhāsa, paññatti gaṇanesu ca.
846. Ṭhānaṃ issariyo’kāsa, hetūsu ṭhitiyampi ca;
Atho māne pakāreca, koṭṭhāseca vidho dvisu.
847. Pañño’pavāsa khantīsu, damo indriyasaṃvare;
Ñāṇe ca somanasseca, vedo chandasi co’ccate.
848. Khandhakoṭṭhāsa, passāva, magga, hetūsu yoni sā [yoni so (ṭī.)];
Kāle tu kūle sīmāyaṃ, velā rāsimhi bhāsitā.
849. Vohāro sadda paṇṇatti, vaṇijjā cetanāsu ca;
Nāgo tu’raga hatthīsu, nāgarukkhe tathu’ttame.
850. Seṭṭhā’sahāya saṅkhyā’ñña,