3. Anekatthavagga

777. Anekatthe pavakkhāmi, gāthā’ddhapādato kamā;

Ettha liṅgavisesattha, mekassa punaruttatā.

778. Samayo samavāye ca, samūhe kāraṇe khaṇe;

Paṭivedhe siyā kāle, pahāne lābha diṭṭhisu.

779. Vaṇṇo saṇṭhāna rūpesu, jāti,cchavīsu kāraṇe;

Pamāṇe ca pasaṃsāyaṃ, akkhare ca yase guṇe.

780. Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiya muposatho;

Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā.

781. Rathaṅge lakkhaṇe dhammo, racakke’svīriyāpathe;

Cakkaṃ sampattiyaṃ cakka, ratane maṇḍale bale.

782. Kulālabhaṇḍe āṇāya, māyudhe dāna rāsisu;

783. Dānasmiṃ brahmacariya, mappamaññāsu sāsane;

Methunāratiyaṃ veyyā, vacce sadāratuṭṭhiyaṃ;

Pañcasīlā’riyamaggo, posathaṅga dhitīsu [ṭhitīsu (ka.)] ca.

784. Dhammo sabhāve pariyattipaññā,

Ñāyesu saccappakatīsu puññe;

Ñeyye guṇā’cāra samādhisūpi,

Nissattatā’pattisu kāraṇādo.

785. Attho payojane saddā, bhidheyye vuddhiyaṃ dhane;

Vatthumhi kāraṇe nāse, hite pacchimapabbate.

786. Yebhuyyatā’byāmissesu, visaṃyoge ca kevalaṃ;

Daḷhatthe’natireke cā, navasesamhi taṃ tisu.

787. Guṇo paṭala rāsīsu, ānisaṃse ca bandhane;

Appadhāne ca sīlādo, sukkādimhi jiyāya ca.

788. Rukkhādo vijjamāne cā, rahante khandhapañcake;

Bhūto satta mahābhūtā, manussesu na nāriyaṃ.

789. Vāccaliṅgo atītasmiṃ, jāte patte same mato;

790. Sundare daḷhikamme cā, yācane sampaṭicchane;

Sajjane sampahaṃsāyaṃ, sādhvā’bhidheyyaliṅgikaṃ.

791. Anto nitthī samīpe cā, vasāne padapūraṇe;

Dehāvayave koṭṭhāse, nāsa sīmāsu lāmake.

792. Nikāye sandhi sāmañña, ppasūtīsu kule bhave;

Visese sumanāyañca, jāti saṅkhatalakkhaṇe.

793. Bhavabhede patiṭṭhāyaṃ, niṭṭhā’jjhāsayabuddhisu;

Vāsaṭṭhāne ca gamane, visaṭatte [visaratta visadatte] gatīritā.

794. Phale vipassanā dibba, cakkhu sabbaññutāsu ca;

Paccavekkhaṇañāṇamhi, magge ca ñāṇadassanaṃ.

795. Kammāruddhana aṅgāra, kapalla dīpikāsu ca;

Suvaṇṇakāramūsāyaṃ, ukkā vege ca vāyuno.

796. Kesohāraṇa, jīvita, vuttisu vapane ca vāpasamakaraṇe;

Kathane pamuttabhāva, jjhenādo [jjhesanādo (sī.)] vutta mapi tīsu.

797. Gamane vissute cā’va, dhārito’pacitesu ca;

Anuyoge kilinne ca, suto’ bhidheyyaliṅgiko.

798. Sotaviññeyya satthesu, sutaṃ putte suto siyā;

799. Kappo kāle yuge lese, paññatti paramāyusu;

Sadise tīsu samaṇa, vohāra kappabindusu;

Samantatthe’ntarakappā, dike takke vidhimhi ca.

800. Nibbāna magga virati, sapathe saccabhāsite;

Tacche cā’riyasaccamhi, diṭṭhiyaṃ sacca mīritaṃ.

801. Sañjātidese hetumhi, vāsaṭṭhānā’karesu ca;

Samosaraṇaṭṭhāne cā, yatanaṃ padapūraṇe.

802. Antaraṃ majjha vattha’ñña, khaṇo’kāso’dhi hetusu;

Byavadhāne vinaṭṭhe ca, bhede chidde manasya’pi.

803. Ārogye kusalaṃ iṭṭha, vipāke kusalo tathā;

Anavajjamhi cheke ca, kathito vāccaliṅgiko.

804. Dravā’cāresu vīriye, madhurādīsu pārade;

Siṅgārādo dhātubhede, kicce sampattiyaṃ raso.

805. Bodhi sabbaññutaññāṇe, riyamagge ca nāriyaṃ;

Paññattiyaṃ pume’ ssattha, rukkhamhi purisitthiyaṃ.

806. Sevito yena yo niccaṃ, tatthāpi visayo siyā;

Rūpādike janapade, tathā dese ca gocare.

807. Bhāvo padatthe sattāya, madhippāya kriyāsu ca;

Sabhāvasmiñca līlāyaṃ, purisi’tthindriyesu ca.

808. So bandhave’ttani ca saṃ, so dhanasmi manitthiyaṃ;

Sā pume sunakhe vutto, ttaniye so tiliṅgiko.

809. Suvaṇṇaṃ kanake vuttaṃ, suvaṇṇo garuḷe tathā;

Pañcadharaṇamatte ca, chavi sampattiyampi ca.

810. Varo devādikā [devādito (sī.)] iṭṭhe, jāmātari patimhi ca,

Uttame vāccaliṅgo so, varaṃ mandappiye byayaṃ.

81. 1.

Makule dhanarāsimhi, siyā kosa manitthiyaṃ;

Nettiṃsādi pidhāne ca, dhanupañcasatepi ca.

812. Pitāmahe jine seṭṭhe, brāhmaṇe ca pitūsvapi;

Brahmā vutto tathā brahmaṃ, vede tapasi vuccate.

813. Hatthīnaṃ majjhabandhe ca, pakoṭṭhe kacchabandhane;

Mekhalāyaṃ matā kacchā, kaccho vutto latāya ca.

814. Tatheva bāhumūlamhi, anūpamhi tiṇepi ca;

815. Pamāṇaṃ hetu satthesu, māne ca saccavādini;

Pamātari ca niccamhi, mariyādāya muccate.

816. Sattaṃ dabba’ttabhāvesu, pāṇesu ca bale, siyā [bale sakkā (ṭī.)];

Sattāyañca, janesatto, āsatte so tiliṅgiko.

817. Semhādo rasarattādo, mahābhūte pabhādike;

Dhātu dvīsva’ṭṭhicakkhā’di, bhvā’dīsu gerikādisu.

818. Amaccādo sabhāve ca, yoniyaṃ pakatī’ritā;

Satvādisāmyā’vatthāyaṃ, paccayā paṭhamepi ca.

819. Padaṃ ṭhāne parittāṇe, nibbānamhi ca kāraṇe;

Sadde vatthumhi koṭṭhāse, pāde tallañchane mataṃ.

820. Lohamuggara meghesu, ghano, tālādike ghanaṃ,;

Nirantare ca kaṭhine, vāccaliṅgika muccate.

821. Khuddā ca makkhikābhede, madhumhi khudda, mappake;

Adhame kapaṇe cāpi, bahumhi catūsu ttisu.

822. Takke maraṇaliṅge ca, ariṭṭhaṃ asubhe subhe,;

Ariṭṭho āsave kāke, nimbe ca pheniladdume.

823. Mānabhaṇḍe palasate, sadisatte tulā tathā;

Gehānaṃ dārubandhattha, pīṭhikāyañca dissati.

824. Mittakāre lañjadāne, bale rāsi vipattisu [balarāsi vipattisu (ka.)];

Yuddhe ceva paṭiññāyaṃ, saṅgaro sampakāsito.

825. Khandhe bhave nimittamhi, rūpaṃ vaṇṇe ca paccaye;

Sabhāva sadda saṇṭhāna, rūpajjhāna vapūsu ca.

826. Vatthu kilesa kāmesu, icchāyaṃ madane rate;

Kāmo, kāmaṃ nikāme, cā, nuññāyaṃ kāma mabyayaṃ.

827. Pokkharaṃ padume dehe, vajjabhaṇḍamukhepi ca;

Sundaratte ca salile, mātaṅgakarakoṭiyaṃ.

828. Rāsiniccala māyāsu, dambhā’saccesva’yoghane;

Girisiṅgamhi sīraṅge, yante kūṭa manitthiyaṃ.

829. Vuddhiyaṃ janane kāma, dhātvādīmhi ca pattiyaṃ;

Sattāyañceva saṃsāre, bhavo sassatadiṭṭhiyaṃ.

830. Paṭivākyo’ttarāsaṅge, su’ttaraṃ uttaro tisu;

Seṭṭhe disādibhede ca, parasmi muparī’rito.

831. Nekkhammaṃ paṭhamajjhāne, pabbajjāyaṃ vimuttiyaṃ;

Vipassanāya nissesa, kusalamhi ca dissati.

832. Saṅkhāro saṅkhate puññā, bhisaṅkhārādikepi ca;

Payoge kāyasaṅkhārā, dya’bhisaṅkharaṇesu ca.

833. Ārammaṇe ca saṃsaṭṭhe, vokiṇṇe nissaye tathā;

Tabbhāve cāpyabhidheyya, liṅgo sahagato bhave.

834. Tīsu channaṃ patirūpe, chādite ca nigūhite;

Nivāsana pārupane, raho paññattiyaṃ pume.

835. Buddhasamantacakkhūsu, cakkhu paññāya mīritaṃ;

Dhammacakkhumhi ca maṃsa, dibbacakkhudvayesu ca.

836. Vāccaliṅgo abhikkanto, sundaramhi abhikkame;

Abhirūpe khaye vutto, tatheva’bbhanumodane.

837. Kāraṇe desanāyañca, vāre vevacanepi ca;

Pākārasmiṃ [pakārasmiṃ (ka.)] avasare, pariyāyo kathīyati.

838. Viññāṇe cittakamme ca, vicitte citta muccate;

Paññatti cittamāsesu, citto, tārantare thiyaṃ.

839. Sāmaṃ vedantare sāntve, taṃ pīte sāmale tisu;

Sayamatthe byayaṃ sāmaṃ, sāmā ca sārivāyapi.

840. Pume ācariyādimhi, garu [guru (ka. ṭī.)] mātāpitūsvapi;

Garu tīsu mahante ca, dujjarā’lahukesu ca.

841. Accite vijjamāne ca, pasatthe sacca sādhusu;

Khinne ca samite ceva, santobhidheyyaliṅgikoti.

Iti gāthāanekatthavaggo.

842. Devo visuddhidevā’do, megha maccu nabhesu ca;

Athopi taruṇe satte, corepi māṇavo bhave.

843. Ādi koṭṭhāsa koṭīsu, purato’ggaṃvare tīsu;

Paccanīko’ttamesva’ññe, pacchābhāge paro tisu.

844. Yoni kāma siri’ssare, dhammu’yyāma yase bhagaṃ;

Uḷāro tīsu vipule, seṭṭhe ca madhure siyā.

845. Sampanno tīsu sampuṇṇe, madhure ca samaṅgini;

Saṅkhā tu ñāṇe koṭṭhāsa, paññatti gaṇanesu ca.

846. Ṭhānaṃ issariyo’kāsa, hetūsu ṭhitiyampi ca;

Atho māne pakāreca, koṭṭhāseca vidho dvisu.

847. Pañño’pavāsa khantīsu, damo indriyasaṃvare;

Ñāṇe ca somanasseca, vedo chandasi co’ccate.

848. Khandhakoṭṭhāsa, passāva, magga, hetūsu yoni sā [yoni so (ṭī.)];

Kāle tu kūle sīmāyaṃ, velā rāsimhi bhāsitā.

849. Vohāro sadda paṇṇatti, vaṇijjā cetanāsu ca;

Nāgo tu’raga hatthīsu, nāgarukkhe tathu’ttame.

850. Seṭṭhā’sahāya saṅkhyā’ñña,