໕. ອຕ຺ຕາທານວຄ຺ໂຄ

໔໓໖. [ຈູຬວ. ໓໙໙; ອ. ນິ. ໑໐.໔໔] ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນມ຺ຫິ ກາຍສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ກາຍສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ກາຍິກໍ ສິກ຺ຂສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນມ຺ຫິ ວຈີສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ເຘນ ວຈີສມາຈາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອປ຺ປຏິມໍເສນ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ວາຈສິກໍ ສິກ຺ຂສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ເມຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອນາຆາຕໍ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ອນາຆາຕໍ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ເມຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ນຸ ໂຂມ຺ຫິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາ ເມ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ອາຄມໍ ປຣິຍາປຸຓສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອຸປາລິ, ໂຈທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ເມ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ສໍວິຊ຺ຊຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອໂສ ຘມ຺ໂມ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ໂນ ເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸຠຍານິ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ, ‘ອິທໍ ປນາວຸໂສ ກຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ’ຕິ ອິຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ສມ຺ປາຍຕິ [ນ ສມ຺ປາທຍຕິ (ກ.), ນ ສມ຺ປາເທຕິ (ສ຺ຍາ.)], ຕສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ອິງ຺ຆ, ຕາວ ອາຍສ຺ມາ ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓສ຺ສູ’ຕິ ອິຕິສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ. ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໗. ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕາຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ – ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໘. [ຈູຬວ. ໔໐໐] ‘‘ໂຈທເກນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ກຕິ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາຣຸຎ຺ຎຕາ, ຫິເຕສິຕາ, ອນຸກມ຺ປຕາ, ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານຕາ, ວິນຍປຸເຣກ຺ຂາຣຕາ – ໂຈທເກນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣໍ ໂຈເທຕຸກາເມນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປໂຣ ໂຈເທຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໓໙. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ນ ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ນາລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ອລໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໔໔໐. [ຈູຬວ. ໓໙໘] ‘‘ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກຕິຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ [ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ [ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ (ສ຺ຍາ.)]? ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາເມນ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ, ກາໂລ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອກາໂລ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ໂນ ກາໂລ’ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ກາໂລ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸໍ ໂນ ອກາໂລ’ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ ຠູຕໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຠູຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ຠູຕ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ຠູຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອຠູຕ’ນ຺ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ຍໍ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ –’ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອຕ຺ຖສໍຫິຕ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ອິທໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕ’ນ຺ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ’ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິທໍ ໂຂ ອຫໍ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍມາໂນ ລຠິສ຺ສາມິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ເຂ’ຕິ, ເຕນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ ອຸທາຫຸ ໂນ’ຕິ. ສເຈ, ອຸປາລິ, ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ນ ຕໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສເຈ ປນຸປາລິ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິມໍ ໂຂ ເມ ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິຍໂຕ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ຕໍ ອາທາຕພ຺ພໍ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ໂຂ, ອຸປາລິ, ອຕ຺ຕາທານໍ ອາທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉາປິ ອວິປ຺ປຏິສາຣກຣໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໔໔໑. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ; ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ ຕຖາຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ, ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ; ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣ; ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ອຸໂຠ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ອສ຺ສາເສຕຸໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນິຊ຺ຌາເປຕຸໍ ເປກ຺ເຂຕຸໍ ປສາເທຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ປຏິພໂລ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕິ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຘິກຣຓຊາຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູປກາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໔໔໒. ‘‘ກຕິຫິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ຐານາຐານກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສຸຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ຐານາຐານກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ນ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ນ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຈ ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ຘມ຺ມໍ ຊານາຕິ, ຘມ຺ມານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ວິນຍໍ ຊານາຕິ, ວິນຍານຸໂລມໍ ຊານາຕິ, ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ນ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ນ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ນ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ວຕ຺ຖຸໍ ຊານາຕິ, ນິທານໍ ຊານາຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ປທປຈ຺ຈາຠຏ຺ຐໍ ຊານາຕິ, ອນຸສນ຺ຘິວຈນປຖໍ ຊານາຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ອປເຣຫິປິ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ນ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ນ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

‘‘ປຎ຺ຈຫຸປາລິ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອຘິກຣຓໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສມຸຏ຺ຐານໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ປໂຍຄໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວູປສມໍ ຊານາຕິ, ອຘິກຣຓສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ ໂຫຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ອຸປາລິ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕາທານວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ກາເລນ, ກາຣຸຎ຺ຎໍ ໂອກາເສນ ຈ;

ອຕ຺ຕາທານໍ ອຘິກຣຓໍ, ອປເຣຫິປິ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຸນ ວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ, ອາປຕ຺ຕິ ອຘິກຣເຓນ ຈາຕິ.