໑. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ

໑. ປຐມປາຣາຊິກໍ

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາໂຣ

໒໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍາ ອວິທູເຣ ກລນ຺ທຄາໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ [ກລນ຺ທຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ (ສີ.), ກລນ຺ທຄາໂມ ໂຫຕິ (ສ຺ຍາ.)]. ຕຕ຺ຖ ສຸທິນ຺ໂນ ນາມ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລຫິ [ສມ຺ປຫູເລຫິ (ສີ.)] ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສາ ປຣິສາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ ອຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຣິສາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໒໕. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸທ຺ທິນ຺ນ, ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ສຸທິນ຺ນ, ຕຖາຄຕາ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ມໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໒໖. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເຍນ ກລນ຺ທຄາໂມ ເຍນ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ! ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ!

໒໗. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ນ ມໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ນິປຊ຺ຊິ – ອິເຘວ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເອກມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ທ຺ເວປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຕີຓິປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ປຎ຺ຈປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຉປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ສຕ຺ຕປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ.

໒໘. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ? ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ. ນ ຕໍ ມຍໍ ອນຸຊານາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ! ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ. ນ ຕໍ ມຍໍ ອນຸຊານາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິໍ ປນ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊາຍ! ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ, ນ ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

໒໙. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ເອໂສ ສຸທິນ຺ໂນ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ນິປນ຺ໂນ – ‘ອິເຘວ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສຸທິນ຺ນໍ ນານຸຊານິສ຺ສຖ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ຕຕ຺ເຖວ ມຣຓໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ສຸທິນ຺ນໍ ອນຸຊານິສ຺ສຖ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຖ. ສເຈ ສຸທິນ຺ໂນ ນາຠິຣມິສ຺ສຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ກາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິເຘວ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕິ. ອນຸຊານາຖ ສຸທິນ຺ນໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມ, ຕາຕາ, ສຸທິນ຺ນໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໓໐. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕມ຺ຫິ ກິຣ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ, ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິປຸຎ຺ຉນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ພລໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສນ຺ໂນ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕ [ອນຸຎ຺ຎາໂຕມ຺ຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເອວຣູເປ ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປໍສຸກູລິໂກ ສປທານຈາຣິໂກ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຊ຺ຊິຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຊ຺ຊີ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ໂຫຕິ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ, ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ວຊ຺ຊີ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ, ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ພຫູ ໂຂ ປນ ເມ ເວສາລິຍໍ ຎາຕີ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ. ຍໍນູນາຫໍ ຎາຕີ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ! ຎາຕີ ມໍ [ຎາຕກາປິ ມໍ (ສ຺ຍາ.)] ນິສ຺ສາຍ ທານານິ ທສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ລາຠໍ ລຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕກາ – ‘‘ສຸທິນ຺ໂນ ກິຣ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກລນ຺ທຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກລນ຺ທຄາເມ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໓໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ [ຉຏ຺ເຏຕຸກາມາ (ກ.)] ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕໍ ຎາຕິທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ຕໍ, ຠຄິນິ, ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ, ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕີ ຫຕ຺ຖານຎ຺ຈ ປາທານຎ຺ຈ ສຣສ຺ສ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆຍ຺ເຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ເຊ, ຕ຺ວໍ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສິ, ອທາສິໍ ຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ.

໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລໍ [ກຸຑ຺ຑມູລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນິສ຺ສາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ປິຕາປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ! ນນຸ ນາມ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ສກໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຄມິມ຺ຫ [ອຄມມ຺ຫາ (ກ.)] ໂຂ ເຕ ຄຫປຕິ, ເຄຫໍ. ຕໂຕຍໍ ອາຠິໂທສິໂກ ກຸມ຺ມາໂສ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຄຫປຕິ, ກຕໍ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຘິວາເສຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໓໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຫຣິເຕນ ໂຄມເຍນ ປຖວິໍ ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ [ໂອປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ທ຺ເວ ປຸຎ຺ເຊ ກາຣາເປສິ – ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ, ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ. ຕາວ ມຫນ຺ຕາ ປຸຎ຺ຊາ ອເຫສຸໍ, ໂອຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ປາຣໂຕ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ; ປາຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ໂອຣໂຕ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ເຕ ປຸຎ຺ເຊ ກິລຎ຺ເຊຫິ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ເຍນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ ເຕນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ, ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

໓໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ປຸຎ຺ເຊ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕຸ ມຕ຺ຕິກໍ ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ, ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕຸ ມຕ຺ຕິກໍ, ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ, ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ, ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ວເທຍ຺ຍາມ ໂຂ ຕໍ, ຄຫປຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ນາຕິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ວເທຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ສາຓິປສິພ຺ພເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ສກເຏຫິ ນິພ຺ພາຫາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ໂສເຕ ໂອປາເຕຫິ [ໂອສາເທຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ຕໂຕນິທານໍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ອາຣກ຺ໂຂ ວາ ໂສ ເຕ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ເອວໍ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ!

໓໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ຕ຺ວໍ ປິຍາ ຈ ມນາປາ ຈ [ຕ຺ວມ຺ປິ ຍາຈ (ສີ.)]. ອປ຺ເປວ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກີທິສາ ນາມ ຕາ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຈ຺ຉຣາໂຍ ຍາສໍ ຕ຺ວໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄິນິ, ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ – ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ມໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕາ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ປິຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຄຫປຕິ, ໂຠຊນໍ ທາຕພ຺ພໍ ເທຖ, ມາ ໂນ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສຸໍ ສມ຺ປວາເຣສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ [ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ (ປ. ຈຣາມີຕິ) ອິຕິປາໂຐ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ອູໂນ ມຎ຺ເຎ]. ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ພີຊກມ຺ປິ ເທຫິ – ມາ ໂນ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ລິຈ຺ຉວໂຍ ອຕິຫຣາເປສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ເມ, ອມ຺ມ, ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ເອຕຣຫິ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາວເນ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໓໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ຍທາ ອຸຕຸນີ ໂຫສິ, ປຸປ຺ຜໍ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຸຕຸນີ ອໂຫສິ, ປຸປ຺ຜໍສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຕຸນີມ຺ຫິ, ອຍ຺ເຍ, ປຸປ຺ຜໍ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ເຍນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ ເຕນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາທາຍ ເຍນ ມຫາວນໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ພີຊກມ຺ປິ ເທຫິ – ມາ ໂນ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ລິຈ຺ຉວໂຍ ອຕິຫຣາເປສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ເມ, ອມ຺ມ, ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ອນາທີນວທສ຺ໂສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິວິຎ຺ຎາເປສິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ, ໂຠ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວ; ສຸທິນ຺ເນນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ເຕນ ອພ຺ພຸທໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕ’’ຕິ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຣາຊິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ…ເປ… ຕາວຕິໍສາ ເທວາ… ຍາມາ ເທວາ … ຕຸສິຕາ ເທວາ… ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວາ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທວາ… ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ, ໂຠ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວ; ສຸທິນ຺ເນນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ເຕນ ອພ຺ພຸທໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕ’’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕນ ຂເຓນ ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຫາຍກາ ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ‘ພີຊໂກ’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ພີຊກມາຕາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ພີຊກປິຕາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ.

໓໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ! ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ! ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຕເນວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ເຕນ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ກິໂສ ອໂຫສິ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕມໂນ ລີນມໂນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ປຊ຺ຌາຍິ.

໓໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ວຓ຺ຓວາ ອໂຫສິ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິວຓ຺ໂຓ; ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ກິໂສ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕມໂນ ລີນມໂນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ປຊ຺ຌາຍສິ. ກຈ຺ຈິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ; ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸໂນ ຘມ຺ໂມ ປຏິເສວິໂຕ; ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ – ‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລຎ຺ຫິ ເຕ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍ ອລໍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ; ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສໍໂຍຄາຍ; ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສອຸປາທານາຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສຣາຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສໍໂຍຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສອຸປາທານາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣາຄວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ມທນິມ຺ມທນາຍ ປິປາສວິນຍາຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ກາມານໍ ປຫານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ກາມສຎ຺ຎານໍ ປຣິຎ຺ຎາ ອກ຺ຂາຕາ, ກາມປິປາສານໍ ປຏິວິນໂຍ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມວິຕກ຺ການໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ. ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ.

໓໙. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ສຸທິນ຺ນ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ [ອນນຸຈ຺ຉວິຍໍ (ສີ.)], ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຏິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ; ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສໍໂຍຄາຍ; ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສອຸປາທານາຍ! ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຍາ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສຣາຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສໍໂຍຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສອຸປາທານາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣາຄວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ມທນິມ຺ມທນາຍ ປິປາສວິນຍາຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ກາມານໍ ປຫານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ກາມສຎ຺ຎານໍ ປຣິຎ຺ຎາ ອກ຺ຂາຕາ, ກາມປິປາສານໍ ປຏິວິນໂຍ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມວິຕກ຺ການໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອາສິວິສສ຺ສ [ອາສີວິສສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຆຣວິສສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຈ ໂຂ, ໂມຆປຸຣິສ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ຄາມຘມ຺ມໍ ວສລຘມ຺ມໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ, ພຫູນໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທິກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ; ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ທຸປ຺ໂປສຕາຍ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍ [ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາຍ (ສ຺ຍາ.)] ສງ຺ຄຓິກາຍ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສຸຠຣຕາຍ ສຸໂປສຕາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ [ວີຣິຍາຣພ຺ຠສ຺ສ (ກ.)] ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ [ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ທສ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ – ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ, ສງ຺ຆຜາສຸຕາຍ, ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ, ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸ

໔໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ມກ຺ກຏິໍ ອາມິເສນ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ເຍນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ກຏິມ຺ປິ ຈາເລສິ ເຉປ຺ປມ຺ປິ ຈາເລສິ, ກຏິມ຺ປິ ໂອຑ຺ຑິ, ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາສິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິມິສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິລີຍິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ປຏິກ຺ກມິ.

໔໑. ອຖ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ຕສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຏິໍ ໂອຑ຺ຑິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ; ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ; ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ, ໂນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ. ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ອາວຸໂສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຏິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ…ເປ… ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ. ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອໂຣເຈສຸໍ.

໔໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ …ເປ… ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ; ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຈ ໂຂ, ໂມຆປຸຣິສ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ຄາມຘມ຺ມໍ ວສລຘມ຺ມໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ

໔໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸປິໍສຸ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາຍິໍສຸ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸປິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ຎາຕິພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ໂຠຄພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ໂຣຄພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ພຸທ຺ຘຄຣຫິໂນ ນ ຘມ຺ມຄຣຫິໂນ ນ ສງ຺ຆຄຣຫິໂນ; ອຕ຺ຕຄຣຫິໂນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອນຎ຺ຎຄຣຫິໂນ. ມຍເມວມ຺ຫາ ອລກ຺ຂິກາ ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິທານິ ເຈປິ [ອິທານິປິ ເຈ (ສ຺ຍາ.)] ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທໍ, ອິທານິປິ ມຍໍ ວິປສ຺ສກາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເວສາລິການໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ວາ ກາຣຓາ ສາວການໍ ປາຣາຊິກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ [ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ.) ໂຍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສ຺ຍາ.)], ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ ໂສ ອາຄໂຕ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ; ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ [ໂຍ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ ໂສ ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໔໔. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

໔໕. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ ຍຖາຍຸຕ຺ໂຕ ຍຖາຊຈ຺ໂຈ ຍຖານາໂມ ຍຖາໂຄຕ຺ໂຕ ຍຖາສີໂລ ຍຖາວິຫາຣີ ຍຖາໂຄຈໂຣ ເຖໂຣ ວາ ນໂວ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ. ເອໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ໂຍ ປນາ’ຕິ.

[ວິຠ. ໕໑໐, ຌານວິຠງ຺ເຄປິ] ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ສມຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ສາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕຕ຺ຣ ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

[ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕] ສິກ຺ຂາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ – ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ຕຕ຺ຣ ຍາຍໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິກ຺ຂາຕິ.

ສາຊີວໍ ນາມ ຍໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ເອຕໍ ສາຊີວໍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ.

ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອຸປາສກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອາຣາມິກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສາມເຓຣຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອສ຺ສມຓຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ຍໍນູນາຫໍ ສງ຺ຆໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສິກ຺ຂໍ… ຍໍນູນາຫໍ ວິນຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອຸທ຺ເທສໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອາຈຣິຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສມານາຈຣິຍກໍ ຍໍນູນາຫໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ‘ຍໍນູນາຫໍ ຄິຫີ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ‘ຍໍນູນາຫໍ ອຸປາສໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອາຣາມິໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ສາມເຓໂຣ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອສ຺ສມໂຓ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໖. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍທິ ປນາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຍທິ ປນາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອປາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອປາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຫນ຺ທາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຫນ຺ທາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ເມ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ເມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໗. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ‘ມາຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນິໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ຕໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຎາຕເກ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ເຕ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄາມໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນິຄມໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ເຂຕ຺ຕໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວຕ຺ຖຸໍ ສຣາມິ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸວຓ຺ຓໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິປ຺ປໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸພ຺ເພ ຫສິຕໍ ລປິຕໍ ກີຬິຕໍ ສມນຸສ຺ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໘. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ມາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນີ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ … ‘ຎາຕກາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໙. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ມາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນີ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຎາຕກາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມໍ ໂປເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມໍ ໂປເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄາໂມ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນິຄໂມ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ເຂຕ຺ຕໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວຕ຺ຖຸ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸວຓ຺ຓໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິປ຺ປໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໐. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ‘ທຸກ຺ກຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ສຸກຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ທຸຈ຺ຈຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ສຸຈຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ອຸສ຺ສຫາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ວິສຫາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ຣມາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນາຠິຣມາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໑. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວິນຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸທ຺ເທສໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອນ຺ເຕວາສິກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສມານາຈຣິຍກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸປາສໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອາຣາມິໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສາມເຓໂຣຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຕິຕ຺ຖິໂຍຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອສ຺ສມໂຓຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໒. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອລໍ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ…ເປ… ອຖ ວາ ປນ…ເປ… ‘ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ກິໍ ນຸ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ນ ມມຕ຺ໂຖ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໓. ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ພຸທ຺ຘເວວຈນານິ ວາ ຘມ຺ມເວວຈນານິ ວາ ສງ຺ຆເວວຈນານິ ວາ ສິກ຺ຂາເວວຈນານິ ວາ ວິນຍເວວຈນານິ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂເວວຈນານິ ວາ ອຸທ຺ເທສເວວຈນານິ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍເວວຈນານິ ວາ ອາຈຣິຍເວວຈນານິ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກເວວຈນານິ ວາ ອນ຺ເຕວາສິກເວວຈນານິ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກເວວຈນານິ ວາ ສມານາຈຣິຍກເວວຈນານິ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິເວວຈນານິ ວາ ຄິຫິເວວຈນານິ ວາ ອຸປາສກເວວຈນານິ ວາ ອາຣາມິກເວວຈນານິ ວາ ສາມເຓຣເວວຈນານິ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍເວວຈນານິ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກເວວຈນານິ ວາ ອສ຺ສມຓເວວຈນານິ ວາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍເວວຈນານິ ວາ, ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໔. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍຫິ ອາກາເຣຫິ ເຍຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຍຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສິກ຺ຂາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເວທນາຏ຺ໂຏ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເທວຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຣິຍເກນ ມິລກ຺ຂສ຺ສ [ມິລກ຺ຂກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ມິລກ຺ຂຸສ຺ສ (ກ.)] ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ມິລກ຺ຂເກນ ອຣິຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຣິຍເກນ ອຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ມິລກ຺ຂເກນ ມິລກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ທວາຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຣວາຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອສາເວຕຸກາໂມ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ສາເວຕຸກາໂມ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ’’.

໕໕. [ມຫານິ. ໔໙, ໕໐, ໕໑] ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມ ໂຍ ໂສ ອສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄາມຘມ຺ໂມ ວສລຘມ຺ໂມ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິ, ເອໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມ.

ປຏິເສວຕິ ນາມ ໂຍ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິລຜລມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເວເສຕິ, ເອໂສ ປຏິເສວຕິ ນາມ.

ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອສ຺ສມໂຓ ໂຫຕິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີ’ຕິ.

ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ ສີສຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ເຕນ ສຣີຣພນ຺ຘເນນ ຊີວິຕຸໍ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອສ຺ສມໂຓ ໂຫຕິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ.

ອສໍວາໂສຕິ ສໍວາໂສ ນາມ ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ – ເອໂສ ສໍວາໂສ ນາມ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ອສໍວາໂສ’ຕິ.

໕໖. ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ – ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ. ຕໂຍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ – ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ, ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ. ຕໂຍ ປຓ຺ຑກາ – ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ, ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑໂກ. ຕໂຍ ປຸຣິສາ – ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ອມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສ.

ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ…ເປ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ.

໕໗. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ.

໕໘. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ [ປວິສນໍ ສາທຍຕິ (ກ.)], ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໙. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຊາຄຣນ຺ຕິໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິໍ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ … ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໐. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໑. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຊາຄຣນ຺ຕິໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິໍ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ອມນສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ … ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໒. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໓. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຊາຄຣນ຺ຕິຍາ… ສຸຕ຺ຕາຍ… ມຕ຺ຕາຍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕາຍ… ປມຕ຺ຕາຍ … ມຕາຍ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ… ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ… ສຸຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕ຺ຕສ຺ສ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕສ຺ສ… ປມຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໔. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຊາຄຣນ຺ຕິຍາ… ສຸຕ຺ຕາຍ… ມຕ຺ຕາຍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕາຍ… ປມຕ຺ຕາຍ… ມຕາຍ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ… ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໕. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ… ສຸຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕ຺ຕສ຺ສ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕສ຺ສ… ປມຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ.

ຣາຊປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ໂຈຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ຘຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ອຸປ຺ປຬຄນ຺ຘປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສໍຂິຕ຺ຕໍ.

໖໖. ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ.

ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕ຺ຕສາມເຓຣມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ສາມເຓໂຣ ສຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ສາມເຓໂຣ ສຸຕ຺ຕສາມເຓຣມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸອຸທ຺ທານຄາຖາ

ມກ຺ກຏີ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕາ ຈ, ຄິຫີ ນຄ຺ໂຄ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍາ;

ທາຣິກຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິປເຣ ທຸເວ.

ມາຕາ ຘີຕາ ຠຄິນີ ຈ, ຊາຍາ ຈ ມຸທຸ ລມ຺ພິນາ;

ທ຺ເວ ວຓາ ເລປຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ທາຣຸຘີຕລິກາຍ ຈ.

ສຸນ຺ທເຣນ ສຫ ປຎ຺ຈ, ປຎ຺ຈ ສິວຖິກຏ຺ຐິກາ;

ນາຄີ ຍກ຺ຂີ ຈ ເປຕີ ຈ, ປຓ຺ຑໂກປຫໂຕ ຉຸເປ.

ຠທ຺ທິເຍ ອຣຫໍ ສຸຕ຺ໂຕ, ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈຕຸໂຣ ປເຣ;

ເວສາລິຍາ ຕໂຍ ມາລາ, ສຸປິເນ ຠາຣຸກຈ຺ຉໂກ.

ສຸປພ຺ພາ ສທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສິກ຺ຂມານາ ສາມເຓຣີ ຈ;

ເວສິຍາ ປຓ຺ຑໂກ ຄິຫີ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ມິໂຄຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸ

໖໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ. ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປນ຺ນາ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ຄິຫິລິງ຺ເຄນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ນຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ກຸສຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ວາກຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ຜລກຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ເກສກມ຺ພລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ວາລກມ຺ພລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ອຸລູກປກ຺ຂິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ອຊິນກ຺ຂິປໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປີຐເກ ນິປນ຺ນໍ ທາຣິກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສາຣຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສສິ. ສາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ.

໖໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐາຍ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີໂນ ອຈ຺ຉິ. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທູເສສິ. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສາທິຍນ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

໖໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍເຍວ ອຸປຊ຺ຌໍ ຕເມວ ອຸປສມ຺ປທໍ ຕານິເຍວ [ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ຄມິຕຸໍ [ສງ຺ກມິຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສາຘາຣຓາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອສາຘາຣຓາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍເຍວ ອຸປຊ຺ຌໍ ຕເມວ ອຸປສມ຺ປທໍ ຕານິເຍວ [ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສງ຺ຄມິຕຸໍ [ສງ຺ກມິຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໗໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ມາຕຸຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຘີຕຸຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຠຄິນິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຸທຸປິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ລມ຺ພີ ໂຫຕິ. ໂສ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕສຣີຣໍ ປສ຺ສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຣີເຣ ອງ຺ຄຊາຕສາມນ຺ຕາ ວໂຓ ໂຫຕິ. ໂສ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ວເຓນ ນີຫຣິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຕສຣີຣໍ ປສ຺ສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສຣີເຣ ອງ຺ຄຊາຕສາມນ຺ຕາ ວໂຓ ໂຫຕິ. ໂສ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ວເຓ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ນີຫຣິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາຣຕ຺ໂຕ ເລປຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາເຕນ ຉຸປິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາຣຕ຺ໂຕ ທາຣຸຘີຕລິກາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາເຕນ ຉຸປິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໗໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸນ຺ທໂຣ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຣາຊຄຫາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຣຖິກາຍ [ຣຖິຍາຍ (ກ.)] ຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ – ‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ [ອິຕ຺ຖີ ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ (ສ຺ຍາ.)], ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຫິ, ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’ຕິ ສາ ວນ຺ທນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ສາທິຍິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠຄວາ, ສາທິຍິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຠຄິນິ, ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ວາຍມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມາ ວາຍມິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຠຄິນິ, ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ ຠນ຺ເຕ, ຕ຺ວໍ ວາຍມ, ອຫໍ ນ ວາຍມິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຠຄິນິ, ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພຫິ ໂມເຈຫິ…ເປ… ພຫິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ໂມເຈຫິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

໗໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກ຺ຂາຍິຕໍ ສຣີຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ ສຣີຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ສຣີຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ນສີສໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ຉຸປນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉິນ຺ນສີສໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ສາ ກາລງ຺ກຕາ [ກາລກຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ສຸສາເນ ຉຑ຺ຑິຕາ. ອຏ຺ຐິການິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິການິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປຏິປາເທສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ນາຄິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຍກ຺ຂິນິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ເປຕິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ … ປຓ຺ຑກສ຺ສ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຫຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ – ‘ນາຫໍ ເວທິຍາມິ [ເວທຍາມິ (ກ.)] ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ, ອນາປຕ຺ຕິ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ເວທຍິ ວາ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ນ ວາ ເວທຍິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ອິຕ຺ຖິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິສ຺ສາມີ’ຕິ, ຉຸປິຕມຕ຺ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ.

໗໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຠທ຺ທິເຍ ຊາຕິຍາວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ວາຕູປຕ຺ຖທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຠິກ຺ຂູ ກິລິນ຺ນໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາກາເຣຫິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ – ຣາເຄນ, ວຈ຺ເຈນ, ປສ຺ສາເວນ, ວາເຕນ, ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກທຏ຺ເຐນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣາເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ອສ຺ສ. ອຣຫໍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ. ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອນ຺ຘວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ໂຄປາລິກາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປເວສນໍ ສາທິຍິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍິ, ຐິຕໍ ສາທິຍິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອນ຺ຘວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອຊປາລິກາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ… ອຎ຺ຎຕຣາ ກຏ຺ຐຫາຣິກາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ… ອຎ຺ຎຕຣາ ໂຄມຍຫາຣິກາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປເວສນໍ ສາທິຍິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍິ, ຐິຕໍ ສາທິຍິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

໗໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕາ ຫສມານາ ຐິຕາ ໂຫຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ສາທິຍິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠຄວາ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

໗໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ອປສ຺ສາຍ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ສາທິຍິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠຄວາ, ສາທິຍິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ອປສ຺ສາຍ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕສິ [ປວຏ຺ເຏສິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ສາທິຍິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠຄວາ, ສາທິຍິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

໗໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ທິວາວິຫາຣຄໂຕ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ວາຕູປຕ຺ຖທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ມາລຎ຺ຈ ອາທາຍ ອາຣາມໍ ອາຄມໍສຸ ວິຫາຣເປກ຺ຂິກາໂຍ. ອຖ ໂຂ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ, ປຸຣິສູສໂຠ ວຕາຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ ມາລຎ຺ຈ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ກິລິນ຺ນໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາກາເຣຫິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ – ຣາເຄນ, ວຈ຺ເຈນ, ປສ຺ສາເວນ, ວາເຕນ, ອຸຈ຺ຈາລິງ຺ຄປາຓກທຏ຺ເຐນ. ອິເມຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຣາເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ກມ຺ມນິຍໍ ອສ຺ສ. ອຣຫໍ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ. ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິວາ ປຏິສລ຺ລີຍນ຺ເຕນ ທ຺ວາຣໍ ສໍວຣິຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໗໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠາຣຸກຈ຺ຉໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປິນນ຺ເຕ [ສຸປິນນ຺ເຕນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ – ‘ອສ຺ສມໂຓ ອຫໍ, ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີ’ຕິ, ຠາຣຸກຈ຺ຉໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປາລິໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເອວມາຫ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ອາວຸໂສ, ສຸປິນນ຺ເຕນາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ສຸປພ຺ພາ ນາມ ອຸປາສິກາ ມຸຘປ຺ປສນ຺ນາ [ມຸທ຺ຘປ຺ປສນ຺ນາ (ສີ.)] ໂຫຕິ. ສາ ເອວໍທິຏ຺ຐິກາ ໂຫຕິ – ‘‘ຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທຕິ ສາ ອຄ຺ຄທານໍ ເທຕີ’’ຕິ. ສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຠຄິນິ, ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອູຣຸນ຺ຕຣິກາຍ [ອູຣນ຺ຕຣິກາຍ (ສີ.)] ຆຏ຺ເຏຫິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຠິຍໍ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸທຣວຏ຺ຏິຍໍ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປກຈ຺ຉເກ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຄີວາຍໍ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເກສວຏ຺ຏິຍໍ ຆຏ຺ເຏຫິ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຍ ຆຏ຺ເຏຫິ… ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ເຖນ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ.

໗໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສທ຺ຘາ ນາມ ອຸປາສິກາ ມຸຘປ຺ປສນ຺ນາ ໂຫຕິ. ສາ ເອວໍທິຏ຺ຐິກາ ໂຫຕິ – ‘‘ຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ເທຕິ ສາ ອຄ຺ຄທານໍ ເທຕີ’’ຕິ. ສາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຠຄິນິ, ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອູຣຸນ຺ຕຣິກາຍ ຆຏ຺ເຏຫິ…ເປ… ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕ຺ເຖນ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂມເຈສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເຕ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ.

໘໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ… ສິກ຺ຂມານາຍ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ… ສາມເຓຣິຍາ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ. ອຸໂຠ ສາທິຍິໍສຸ. ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ອຸໂຠ ນ ສາທິຍິໍສຸ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

໘໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເວສິຍາ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ… ປຓ຺ຑເກ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ… ຄິຫິນິຍາ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ. ຠິກ຺ຂຸ ສາທິຍິ. ຠິກ຺ຂຸ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸ ນ ສາທິຍິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາຣກາ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິປ຺ປຏິປາເທສຸໍ. ອຸໂຠ ສາທິຍິໍສຸ. ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ອຸໂຠ ນ ສາທິຍິໍສຸ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

໘໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ທສ຺ສນໍ ອຄມາສິ. ສາ – ‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ວິພ຺ຠມາ’ຕິ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕາໂນ ປຣິປຕິ. ສາ ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາ [ອຸພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອງ຺ຄຊາເຕ [ອງ຺ຄຊາເຕນ (ສີ.)] ອຠິນິສີທິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ …ເປ… ‘‘ສາທິຍິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ, ຠຄວາ, ສາທິຍິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ.

໘໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ມິຄໂປຕໂກ ຕສ຺ສ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສາວໍ ປິວນ຺ໂຕ ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາທິຍິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.