ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ປາຣາຊິກປາຬິ

ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑໍ

໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ, ໂຠ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວິຫຣຕິ ນເຬຣຸປຸຈິມນ຺ທມູເລ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ – ‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ສຸຄໂຕ ໂລກວິທູ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ [ຠຄວາຕິ (ສ຺ຍາ.), ທີ. ນິ. ໑.໑໕໗, ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາກາເຣນ ປນ ສເມຕິ]. ໂສ ອິມໍ ໂລກໍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ; ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕິ; ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ.

໒. [ອິໂຕ ປຣໍ ຍາວ ປາຣາ. ໑໕-໑໖ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ ປາໂຐ ອ. ນິ. ໘.໑໑] ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸຕໍ ເມຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ – ‘ນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸຑ຺ເຒ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’ຕິ. ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕເຖວ? ນ ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຊິຓ຺ເຓ ວຸຑ຺ເຒ ມຫລ຺ລເກ ອທ຺ຘຄເຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ອຠິວາເທຕິ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕິ? ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາ’’ຕິ.

‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຍມຫໍ ອຠິວາເທຍ຺ຍໍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍໍ. ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິວາເທຍ຺ຍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ວິປເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໓. ‘‘ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຣສຣູໂປ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປຣສາ ສທ຺ທຣສາ ຄນ຺ຘຣສາ ຣສຣສາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣສາ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ [ອນຠາວກຕາ (ສີ.) ອນຠາວໍຄຕາ (ສ຺ຍາ.)] ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຣສຣູໂປ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໔. ‘‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປໂຠຄາ ສທ຺ທໂຠຄາ ຄນ຺ຘໂຠຄາ ຣສໂຠຄາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໂຠຄາ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ນິພ຺ໂຠໂຄ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໕. ‘‘ອກິຣິຍວາໂທ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກິຣິຍໍ ວທາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ. ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອກິຣິຍໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອກິຣິຍວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໖. ‘‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ. ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໗. ‘‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ. ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ຊິຄຸຈ຺ຉາມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໘. ‘‘ເວນຍິໂກ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ຣາຄສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ. ອເນກວິຫິຕານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເວນຍິໂກ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໙. ‘‘ຕປສ຺ສີ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຕປນີຍາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ວທາມິ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ ຕມຫໍ ຕປສ຺ສີຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕປນີຍາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ຕປສ຺ສີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ.

໑໐. ‘‘ອປຄພ຺ໂຠ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ ຕມຫໍ ອປຄພ຺ໂຠຕິ ວທາມິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາ. ອຍໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍ ເຍນ ມໍ ປຣິຍາເຍນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອປຄພ຺ໂຠ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສິ’’.

໑໑. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຓ຺ຑານິ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ. ຕານສ຺ສຸ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ ສມ຺ມາ ປຣິເສທິຕານິ ສມ຺ມາ ປຣິຠາວິຕານິ. ໂຍ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການໍ ປຐມຕຣໍ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ກິນ຺ຕິ ສ຺ວາສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘‘ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາ’’ຕິ? ‘‘ເຊຏ຺ໂຐຕິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຈນີໂຍ. ໂສ ຫິ ເນສໍ ເຊຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອວິຊ຺ຊາຄຕາຍ ປຊາຍ ອຓ຺ຑຠູຕາຍ ປຣິໂຍນທ຺ຘາຍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ເອໂກວ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ສ຺ວາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐ ໂລກສ຺ສ’’.

‘‘ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍໍ [ວິຣິຍໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອໂຫສິ ອສລ຺ລີນໍ, ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ [ອປ຺ປມຸຏ຺ຐາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘ, ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສວິຕກ຺ກໍ ສວິຈາຣໍ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ວູປສມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສມ຺ປສາທນໍ ເຈຕໂສ ເອໂກທິຠາວໍ ອວິຕກ຺ກໍ ອວິຈາຣໍ ສມາຘິຊໍ ປີຕິສຸຂໍ ທຸຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ປີຕິຍາ ຈ ວິຣາຄາ ອຸເປກ຺ຂໂກ ຈ ວິຫາສິໍ ສໂຕ ຈ ສມ຺ປຊາໂນ, ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທສິໍ, ຍໍ ຕໍ ອຣິຍາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ອຸເປກ຺ຂໂກ ສຕິມາ ສຸຂວິຫາຣີ’ຕິ ຕຕິຍໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ. ສຸຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຫານາ ປຸພ຺ເພວ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ອຸເປກ຺ຂາສຕິປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິໍ.

໑໒. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ ຕິສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕສ຺ໂສປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕິໂຍ ທສປິ ຊາຕິໂຍ ວີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຕິໍສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຊາຕິໂຍ ຊາຕິສຕມ຺ປິ, ຊາຕິສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ, ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ ອເນເກປິ ສໍວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏກປ຺ເປ – ‘ອມຸຕ຺ຣາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ; ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິໍ; ຕຕ຺ຣາປາສິໍ ເອວໍນາໂມ ເອວໍໂຄຕ຺ໂຕ ເອວໍວຓ຺ໂຓ ເອວມາຫາໂຣ ເອວໍສຸຂທຸກ຺ຂປ຺ປຏິສໍເວທີ ເອວມາຍຸປຣິຍນ຺ໂຕ; ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນຕິ. ອິຕິ ສາກາຣໍ ສອຸທ຺ເທສໍ ອເນກວິຫິຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐເມ ຍາເມ ປຐມາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ, ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຐມາຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ.

໑໓. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕູປປາຕຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ [ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສ຺ສເກນ (ກ.)] ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ. ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ – ‘ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອຸປວາທກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ; ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປນ຺ນາ. ອິເມ ວາ ປນ ໂຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ມໂນສຸຈຣິເຕນ ສມນ຺ນາຄຕາ ອຣິຍານໍ ອນຸປວາທກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາ; ເຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປນ຺ນາ’ຕິ. ອິຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສຕ຺ເຕ ປສ຺ສາມິ ຈວມາເນ ອຸປປຊ຺ຊມາເນ ຫີເນ ປຓີເຕ ສຸວຓ຺ເຓ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ. ສຸຄເຕ ທຸຄ຺ຄເຕ ຍຖາກມ຺ມູປເຄ ສຕ຺ເຕ ປຊານາມິ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ມຊ຺ຌິເມ ຍາເມ ທຸຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ, ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທຸຕິຍາຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ.

໑໔. ‘‘ໂສ ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິນິນ຺ນາເມສິໍ. ໂສ ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ; ‘ອິເມ ອາສວາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວສມຸທໂຍ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣໂຘ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ‘ອຍໍ ອາສວນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ’ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ ກາມາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ ຠວາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາສວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວິມຸຕ຺ຕມິຕິ ຎາຓໍ ອໂຫສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ, ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ຍຖາ ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຕິຍາຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ – ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ’’ຕິ.

໑໕. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຊຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເສຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມ! ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ!! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ, ເອວເມວໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕໍ. ອຘິວາເສຕຸ ຈ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໑໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວຣຎ຺ຊາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ໂຫຕິ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຕ຺ຕຣາປຖກາ [ອຸຕ຺ຕຣາຫກາ (ສີ.)] ອສ຺ສວາຓິຊາ [ອສ຺ສວຓິຊາ (ກ.)] ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ອສ຺ສສເຕຫິ ເວຣຎ຺ຊໍ ວສ຺ສາວາສໍ ອຸປຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕຫິ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຖປຕ຺ຖປຸລກໍ [ປຕ຺ຖປຕ຺ຖມູລກໍ (ກ.)] ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວຣຎ຺ຊໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑໍ ອລຠມານາ ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຖປຕ຺ຖປຸລກໍ ອາຣາມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸທຸກ຺ຂເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ປນານນ຺ໂທ ປຕ຺ຖປຸລກໍ ສິລາຍໍ ປິສິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມຕິ. ຕໍ ຠຄວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອຸທຸກ຺ຂລສທ຺ທໍ. ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊານນ຺ຕາປິ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕ ເສຕຸຆາໂຕ ຕຖາຄຕານໍ. ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ຘມ຺ມໍ ວາ ເທເສສ຺ສາມ, ສາວການໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມາຕິ [ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອຸທຸກ຺ຂລສທ຺ໂທ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອານນ຺ທ! ຕຸມ຺ເຫຫິ, ອານນ຺ທ ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ວິຊິຕໍ. ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ສາລິມໍໂສທນໍ ອຕິມຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

໑໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ [ມຫາໂມຄ຺ຄລາໂນ (ກ.)] ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ເວຣຎ຺ຊາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ. ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອນີລກໍ ເອວມສ຺ສາທໍ. ສາຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍໍ. ຠິກ຺ຂູ ປປ຺ປຏໂກຊໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ປນ ເຕ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ປຖວິນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ກຖໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເອກາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຓິໍ ອຠິນິມ຺ມິນິສ຺ສາມິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຫາປຖວີ. ເຍ ປຖວິນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກາເມສ຺ສາມິ. ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ. ວິປລ຺ລາສມ຺ປິ ສຕ຺ຕາ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ໂພ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສພ຺ພສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄມນ’’ນ຺ຕິ.

໑໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສິ; ກຕເມສານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ [ສາຍຓ຺ຫສມຍໍ (ສີ.)] ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ກຕເມສານໍ ໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສິ, ກຕເມສານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’ຕິ. ‘ກຕເມສານໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສິ, ກຕເມສານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’’ຕິ?

‘‘ຠຄວໂຕ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ກສ຺ສປສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

໑໙. ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ເຍນ ຠຄວໂຕ ຈ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ຈ ສິຂີ ຠຄວາ ຈ ເວສ຺ສຠູ ກິລາສຸໂນ ອເຫສຸໍ ສາວການໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ. ອປ຺ປກຎ຺ຈ ເນສໍ ອໂຫສິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ. ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ. ອນຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ເຍ ເຕ ປຈ຺ຉິມາ ສາວກາ ນານານາມາ ນານາໂຄຕ຺ຕາ ນານາຊຈ຺ຈາ ນານາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ເຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ ອນ຺ຕຣຘາເປສຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນານາປຸປ຺ຜານິ ຜລເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ສຸຕ຺ເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕານິ ຕານິ ວາໂຕ ວິກິຣຕິ ວິຘມຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຖາ ຕໍ ສຸຕ຺ເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ເຍ ເຕ ປຈ຺ຉິມາ ສາວກາ ນານານາມາ ນານາໂຄຕ຺ຕາ ນານາຊຈ຺ຈາ ນານາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ເຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຂິປ຺ປຎ຺ເຎວ ອນ຺ຕຣຘາເປສຸໍ.

‘‘ອກິລາສຸໂນ ຈ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ ສາວເກ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ໂອວທິຕຸໍ. ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເວສ຺ສຠູ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຠິໍສນເກ [ຠີສນເກ (ກ.)] ວນສຓ຺ເຑ ສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ໂອວທຕິ ອນຸສາສຕິ – ‘ເອວໍ ວິຕກ຺ເກຖ, ມາ ເອວໍ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ; ເອວໍ ມນສິກໂຣຖ, ມາ ເອວໍ ມນສາກຕ຺ຖ [ມນສາກຣິຕ຺ຖ (ກ.)]; ອິທໍ ປຊຫຖ, ອິທໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຖາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສສ຺ສ ເວສ຺ສຠຸນາ ຠຄວຕາ ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ເອວໍ ໂອວທິຍມານານໍ ເອວໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິໍສນກສ຺ສ ວນສຓ຺ຑສ຺ສ ຠິໍສນກຕສ຺ມິໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ໂກຈິ ອວີຕຣາໂຄ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຠຄວໂຕ ຈ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

໒໐. ‘‘ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຠຄວໂຕ ຈ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ກສ຺ສປສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວາ ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ ຈ ໂກຓາຄມໂນ ຠຄວາ ຈ ກສ຺ສໂປ ອກິລາສຸໂນ ອເຫສຸໍ ສາວການໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ. ພຫຸຎ຺ຈ ເນສໍ ອໂຫສິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ເຍ ເຕ ປຈ຺ຉິມາ ສາວກາ ນານານາມາ ນານາໂຄຕ຺ຕາ ນານາຊຈ຺ຈາ ນານາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ເຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຐເປສຸໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນານາປຸປ຺ຜານິ ຜລເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ສຸຕ຺ເຕນ ສຸສງ຺ຄຫິຕານິ ຕານິ ວາໂຕ ນ ວິກິຣຕິ ນ ວິຘມຕິ ນ ວິທ຺ຘໍເສຕິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຖາ ຕໍ ສຸຕ຺ເຕນ ສຸສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ເຍ ເຕ ປຈ຺ຉິມາ ສາວກາ ນານານາມາ ນານາໂຄຕ຺ຕາ ນານາຊຈ຺ຈາ ນານາກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ເຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຐເປສຸໍ. ອຍໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຫຕຸ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຠຄວໂຕ ຈ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈ ກສ຺ສປສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

໒໑. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕສ຺ສ, ຠຄວາ, ກາໂລ! ເອຕສ຺ສ, ສຸຄຕ, ກາໂລ! ຍໍ ຠຄວາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ [ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຕຖາຄໂຕວ ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ຊານິສ຺ສຕິ. ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ [ນ ອຸທ຺ທິສຕິ (ສີ.)] ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຍາວ ນ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສ຺ສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສງ຺ໂຆ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ເວປຸລ຺ລມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສງ຺ໂຆ ເວປຸລ຺ລມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສງ຺ໂຆ ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຍາວ ນ ສງ຺ໂຆ ພາຫຸສຈ຺ຈມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສງ຺ໂຆ ພາຫຸສຈ຺ຈມຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຖ ອິເຘກຈ຺ເຈ ອາສວຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາ ສງ຺ເຆ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕິ ອຸທ຺ທິສຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ເຕສໍເຍວ ອາສວຏ຺ຐານີຍານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຏິຆາຕາຍ. ນິຣພ຺ພຸໂທ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວ ອປຄຕກາຬໂກ ສຸທ຺ໂຘ ສາເຣ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອິເມສຎ຺ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ໂຍ ປຈ຺ຉິມໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມ ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ.

໒໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຈິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕານໍ ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິຕາ ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕິ, ນ ເຕ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອາຍາມານນ຺ທ, ເວຣຎ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອປໂລເກສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ເວຣຎ຺ຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ເວຣຎ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫ ຕຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ [ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)], ອປໂລເກມ ຕໍ, ອິຈ຺ຉາມ ມຍໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິມນ຺ຕິຕຕ຺ຖ ມຍາ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ; ອປິ ຈ, ໂຍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ໂສ ນ ທິນ຺ໂນ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ໂນ ອສນ຺ຕໍ, ໂນປິ ອທາຕຸກມ຺ຍຕາ, ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠາ ພຫຸກິຈ຺ຈາ ຆຣາວາສາ ພຫຸກຣຓີຍາ. ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສເກ ນິເວສເນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໒໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເວຣຎ຺ຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ [ໂອຓີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ (ກ.)] ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທສິ, ເອກເມກຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອກເມເກນ ທຸສ຺ສຍຸເຄນ ອຈ຺ຉາເທສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ອນຸປຄມ຺ມ ໂສເຣຍ຺ຍໍ ສງ຺ກສ຺ສໍ ກຓ຺ຓກຸຊ຺ຊໍ ເຍນ ປຍາຄປຕິຏ຺ຐານໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຍາຄປຕິຏ຺ຐາເນ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເຍນ ພາຣາຓສີ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ.

ເວຣຎ຺ຊຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑. ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ

໑. ປຐມປາຣາຊິກໍ

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາໂຣ

໒໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍາ ອວິທູເຣ ກລນ຺ທຄາໂມ ນາມ ອຕ຺ຖິ [ກລນ຺ທຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ (ສີ.), ກລນ຺ທຄາໂມ ໂຫຕິ (ສ຺ຍາ.)]. ຕຕ຺ຖ ສຸທິນ຺ໂນ ນາມ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລຫິ [ສມ຺ປຫູເລຫິ (ສີ.)] ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ສາ ປຣິສາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ ອຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຣິສາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໒໕. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສຸທ຺ທິນ຺ນ, ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ສຸທິນ຺ນ, ຕຖາຄຕາ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາ ມໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໒໖. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິຍໍ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ເຍນ ກລນ຺ທຄາໂມ ເຍນ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ! ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍຖາ ຍຖາຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ອິຈ຺ຉາມຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາຖ ມໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ!

໒໗. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ນ ມໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ນິປຊ຺ຊິ – ອິເຘວ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເອກມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ທ຺ເວປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຕີຓິປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ປຎ຺ຈປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ຉປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ, ສຕ຺ຕປິ ຠຕ຺ຕານິ ນ ຠຸຎ຺ຊິ.

໒໘. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ? ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ. ນ ຕໍ ມຍໍ ອນຸຊານາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ມຍໍ ເຕ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມ, ກິໍ ປນ ມຍໍ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ! ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ. ນ ຕໍ ມຍໍ ອນຸຊານາມ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕາປິຕູນໍ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ປິໂຍ ມນາໂປ ສຸເຂຘິໂຕ ສຸຂປຣິຫໂຕ. ນ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ກິຎ຺ຈິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຊານາສິ. ມຣເຓນປິ ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ ອກາມກາ ວິນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິໍ ປນ ຕໍ ຊີວນ຺ຕໍ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊາຍ! ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ຠຸຎ຺ຊ ຈ ປິວ ຈ ປຣິຈາເຣຫິ ຈ, ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິວນ຺ໂຕ ປຣິຈາເຣນ຺ໂຕ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຠິຣມສ຺ສຸ, ນ ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

໒໙. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ເອໂສ ສຸທິນ຺ໂນ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຠູມິຍາ ນິປນ຺ໂນ – ‘ອິເຘວ ເມ ມຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ວາ’ຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສຸທິນ຺ນໍ ນານຸຊານິສ຺ສຖ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ຕຕ຺ເຖວ ມຣຓໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ສຸທິນ຺ນໍ ອນຸຊານິສ຺ສຖ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ທກ຺ຂິສ຺ສຖ. ສເຈ ສຸທິນ຺ໂນ ນາຠິຣມິສ຺ສຕິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ກາ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ຄຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິເຘວ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕິ. ອນຸຊານາຖ ສຸທິນ຺ນໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມ, ຕາຕາ, ສຸທິນ຺ນໍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ເຍນ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸທິນ຺ນໍ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ສມ຺ມ ສຸທິນ຺ນ, ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ.

໓໐. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕມ຺ຫິ ກິຣ ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ, ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ປາຓິນາ ຄຕ຺ຕານິ ປຣິປຸຎ຺ຉນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ພລໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສນ຺ໂນ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕ [ອນຸຎ຺ຎາໂຕມ຺ຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ມາຕາປິຕູຫິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ສຸທິນ຺ໂນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເອວຣູເປ ຘຸຕຄຸເຓ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ປໍສຸກູລິໂກ ສປທານຈາຣິໂກ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຊ຺ຊິຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຊ຺ຊີ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ໂຫຕິ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ, ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ວຊ຺ຊີ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາ ທ຺ວີຫິຕິກາ ເສຕຏ຺ຐິກາ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ, ນ ສຸກຣາ ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນ ຍາເປຕຸໍ. ພຫູ ໂຂ ປນ ເມ ເວສາລິຍໍ ຎາຕີ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ມຫາໂຠຄາ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ. ຍໍນູນາຫໍ ຎາຕີ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍໍ! ຎາຕີ ມໍ [ຎາຕກາປິ ມໍ (ສ຺ຍາ.)] ນິສ຺ສາຍ ທານານິ ທສ຺ສນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ລາຠໍ ລຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຫຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕກາ – ‘‘ສຸທິນ຺ໂນ ກິຣ ກລນ຺ທປຸຕ຺ໂຕ ເວສາລິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກ ຠຕ຺ຕາຠິຫາຣໍ ອຠິຫຣິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ຖາລິປາເກ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກລນ຺ທຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ກລນ຺ທຄາເມ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໓໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ຉຑ຺ເຑຕຸກາມາ [ຉຏ຺ເຏຕຸກາມາ (ກ.)] ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕໍ ຎາຕິທາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ ຕໍ, ຠຄິນິ, ຉຑ຺ຑນີຍຘມ຺ມໍ, ອິຘ ເມ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕີ ຫຕ຺ຖານຎ຺ຈ ປາທານຎ຺ຈ ສຣສ຺ສ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ຎາຕິທາສີ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຄ຺ເຆຍ຺ເຍ, ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ເຊ, ຕ຺ວໍ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສິ, ອທາສິໍ ຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ.

໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລໍ [ກຸຑ຺ຑມູລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນິສ຺ສາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ປິຕາປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ຕໍ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລໍ ນິສ຺ສາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນາມ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ! ນນຸ ນາມ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ສກໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຄມິມ຺ຫ [ອຄມມ຺ຫາ (ກ.)] ໂຂ ເຕ ຄຫປຕິ, ເຄຫໍ. ຕໂຕຍໍ ອາຠິໂທສິໂກ ກຸມ຺ມາໂສ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຆຣໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ຄຫປຕິ, ກຕໍ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຘິວາເສຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໓໓. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ຫຣິເຕນ ໂຄມເຍນ ປຖວິໍ ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ [ໂອປຸຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ທ຺ເວ ປຸຎ຺ເຊ ກາຣາເປສິ – ເອກໍ ຫິຣຎ຺ຎສ຺ສ, ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ. ຕາວ ມຫນ຺ຕາ ປຸຎ຺ຊາ ອເຫສຸໍ, ໂອຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ປາຣໂຕ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ; ປາຣໂຕ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ໂອຣໂຕ ຐິຕໍ ປຸຣິສໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ເຕ ປຸຎ຺ເຊ ກິລຎ຺ເຊຫິ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕິໂຣກຣຓີຍໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ເຍນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ ເຕນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ, ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

໓໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສກປິຕຸ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ປຸຎ຺ເຊ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕຸ ມຕ຺ຕິກໍ ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ, ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ ເຕ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ມາຕຸ ມຕ຺ຕິກໍ, ອິຕ຺ຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຘນໍ, ອຎ຺ຎໍ ເປຕ຺ຕິກໍ, ອຎ຺ຎໍ ປິຕາມຫໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ວເທຍ຺ຍາມ ໂຂ ຕໍ, ຄຫປຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ນາຕິກຑ຺ເຒຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ວເທຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ສາຓິປສິພ຺ພເກ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ສກເຏຫິ ນິພ຺ພາຫາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ໂສເຕ ໂອປາເຕຫິ [ໂອສາເທຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຍຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ຕໂຕນິທານໍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ອາຣກ຺ໂຂ ວາ ໂສ ເຕ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ເອວໍ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິ!

໓໕. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ຕ຺ວໍ ປິຍາ ຈ ມນາປາ ຈ [ຕ຺ວມ຺ປິ ຍາຈ (ສີ.)]. ອປ຺ເປວ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກີທິສາ ນາມ ຕາ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຈ຺ຉຣາໂຍ ຍາສໍ ຕ຺ວໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ຠຄິນິ, ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ – ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ມໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສຸທິນ຺ໂນ ຠຄິນິວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິຕາ ປປຕາ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ປິຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຄຫປຕິ, ໂຠຊນໍ ທາຕພ຺ພໍ ເທຖ, ມາ ໂນ ວິເຫຐຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປສຸໍ ສມ຺ປວາເຣສຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ [ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ (ປ. ຈຣາມີຕິ) ອິຕິປາໂຐ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ອູໂນ ມຎ຺ເຎ]. ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ພີຊກມ຺ປິ ເທຫິ – ມາ ໂນ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ລິຈ຺ຉວໂຍ ອຕິຫຣາເປສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ເມ, ອມ຺ມ, ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ເອຕຣຫິ ວິຫຣສີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາວເນ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໓໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ຍທາ ອຸຕຸນີ ໂຫສິ, ປຸປ຺ຜໍ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ອຖ ເມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຸຕຸນີ ອໂຫສິ, ປຸປ຺ຜໍສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸຕຸນີມ຺ຫິ, ອຍ຺ເຍ, ປຸປ຺ຜໍ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ວຘຸ, ເຍນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ ເຕນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກໍ ອາທາຍ ເຍນ ມຫາວນໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ສຸທິນ຺ໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ລພ຺ຠາ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠຄາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ວິສຫາມິ, ອຠິຣໂຕ ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ມາຕາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ກຸລໍ ອຑ຺ຒໍ ມຫທ຺ຘນໍ ມຫາໂຠຄໍ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕໍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓໍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎໍ. ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ສຸທິນ຺ນ, ພີຊກມ຺ປິ ເທຫິ – ມາ ໂນ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ລິຈ຺ຉວໂຍ ອຕິຫຣາເປສຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ໂຂ ເມ, ອມ຺ມ, ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ພາຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ອນາທີນວທສ຺ໂສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ອຠິວິຎ຺ຎາເປສິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຠຸມ຺ມາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ, ໂຠ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວ; ສຸທິນ຺ເນນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ເຕນ ອພ຺ພຸທໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕ’’ຕິ. ຠຸມ຺ມານໍ ເທວານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຣາຊິກາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ…ເປ… ຕາວຕິໍສາ ເທວາ… ຍາມາ ເທວາ … ຕຸສິຕາ ເທວາ… ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວາ… ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີ ເທວາ… ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເທວາ ສທ຺ທມນຸສ຺ສາເວສຸໍ – ‘‘ນິຣພ຺ພຸໂທ ວຕ, ໂຠ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິຣາທີນໂວ; ສຸທິນ຺ເນນ ກລນ຺ທປຸຕ຺ເຕນ ອພ຺ພຸທໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ອາທີນໂວ ອຸປ຺ປາທິໂຕ’’ຕິ. ອິຕິຫ ເຕນ ຂເຓນ ເຕນ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຫາຍກາ ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ‘ພີຊໂກ’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ພີຊກມາຕາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ພີຊກປິຕາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຸໂຠ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ.

໓໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ! ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ! ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຕເນວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ເຕນ ວິປ຺ປຏິສາເຣນ ກິໂສ ອໂຫສິ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕມໂນ ລີນມໂນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ປຊ຺ຌາຍິ.

໓໘. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ວຓ຺ຓວາ ອໂຫສິ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສນ຺ນຉວິວຓ຺ໂຓ; ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ເອຕຣຫິ ກິໂສ ລູໂຂ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕມໂນ ລີນມໂນ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ປຊ຺ຌາຍສິ. ກຈ຺ຈິ ໂນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອນຠິຣໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມິ. ອຕ຺ຖິ ເມ ປາປກມ຺ມໍ ກຕໍ; ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸໂນ ຘມ຺ໂມ ປຏິເສວິໂຕ; ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ, ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ – ‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ໂຍຫໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິໍ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອລຎ຺ຫິ ເຕ, ອາວຸໂສ ສຸທິນ຺ນ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍ ອລໍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຍ ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ; ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສໍໂຍຄາຍ; ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສອຸປາທານາຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສຣາຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສໍໂຍຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສອຸປາທານາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣາຄວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ມທນິມ຺ມທນາຍ ປິປາສວິນຍາຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ກາມານໍ ປຫານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ກາມສຎ຺ຎານໍ ປຣິຎ຺ຎາ ອກ຺ຂາຕາ, ກາມປິປາສານໍ ປຏິວິນໂຍ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມວິຕກ຺ການໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ. ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ.

໓໙. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ສຸທິນ຺ນ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ [ອນນຸຈ຺ຉວິຍໍ (ສີ.)], ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຏິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ; ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສໍໂຍຄາຍ; ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສອຸປາທານາຍ! ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຍາ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສຣາຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ວິສໍໂຍຄາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສໍໂຍຄາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ, ອນຸປາທານາຍ ຘມ຺ເມ ເທສິເຕ ສອຸປາທານາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣາຄວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ມທນິມ຺ມທນາຍ ປິປາສວິນຍາຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕາຍ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທາຍ ຕຓ຺ຫາກ຺ຂຍາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ກາມານໍ ປຫານໍ ອກ຺ຂາຕໍ, ກາມສຎ຺ຎານໍ ປຣິຎ຺ຎາ ອກ຺ຂາຕາ, ກາມປິປາສານໍ ປຏິວິນໂຍ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມວິຕກ຺ການໍ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ ອກ຺ຂາໂຕ, ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອາສິວິສສ຺ສ [ອາສີວິສສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຆຣວິສສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຈ ໂຂ, ໂມຆປຸຣິສ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ຄາມຘມ຺ມໍ ວສລຘມ຺ມໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ, ພຫູນໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາທິກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ; ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ທຸປ຺ໂປສຕາຍ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍ [ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐຕາຍ (ສ຺ຍາ.)] ສງ຺ຄຓິກາຍ ໂກສຊ຺ຊສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສຸຠຣຕາຍ ສຸໂປສຕາຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ສລ຺ເລຂສ຺ສ ຘຸຕສ຺ສ ປາສາທິກສ຺ສ ອປຈຍສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ [ວີຣິຍາຣພ຺ຠສ຺ສ (ກ.)] ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຕທນຸໂລມິກໍ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມິ [ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ທສ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ – ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ, ສງ຺ຆຜາສຸຕາຍ, ທຸມ຺ມງ຺ກູນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ເປສລານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານໍ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ, ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍາ, ວິນຍານຸຄ຺ຄຫາຍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ສຸທິນ຺ນຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸ

໔໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ມຫາວເນ ມກ຺ກຏິໍ ອາມິເສນ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ເຍນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຣໂຕ ກຏິມ຺ປິ ຈາເລສິ ເຉປ຺ປມ຺ປິ ຈາເລສິ, ກຏິມ຺ປິ ໂອຑ຺ຑິ, ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ອກາສິ. ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິມິສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິລີຍິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເວສາລິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ປຏິກ຺ກມິ.

໔໑. ອຖ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເອກເທສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກເທສໍ ຕສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ມກ຺ກຏີ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຏິໍ ໂອຑ຺ຑິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ; ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ; ຕຎ຺ຈ ໂຂ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ, ໂນ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຕເຖວ ຕໍ ໂຫຕິ. ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ອາວຸໂສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຏິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ…ເປ… ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ. ອຖ ຂ຺ເວຕໍ, ອາວຸໂສ, ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ເຈວ ອປ຺ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ເອກຈ຺ຈານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອໂຣເຈສຸໍ.

໔໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ! ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຣາຄາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ໂນ ສຣາຄາຍ …ເປ… ກາມປຣິຬາຫານໍ ວູປສໂມ ອກ຺ຂາໂຕ! ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອາສີວິສສ຺ສ ໂຆຣວິສສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ກຓ຺ຫສປ຺ປສ຺ສ ມຸເຂ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວຣໍ ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ອາທິຕ຺ຕາຍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາຍ ສໂຊຕິຠູຕາຍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ນ ຕ຺ເວວ ມກ຺ກຏິຍາ ອງ຺ຄຊາເຕ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕໂຕນິທານຎ຺ຫິ, ໂມຆປຸຣິສ, ມຣຓໍ ວາ ນິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ; ນ ຕ຺ເວວ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິໂຕນິທານຎ຺ຈ ໂຂ, ໂມຆປຸຣິສ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕຕ຺ຖ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ຄາມຘມ຺ມໍ ວສລຘມ຺ມໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ມກ຺ກຏີວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ

໔໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸປິໍສຸ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາຍິໍສຸ. ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸປິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ. ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ຎາຕິພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ໂຠຄພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ໂຣຄພ຺ຍສເນນປິ ຜຸຏ຺ຐາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ພຸທ຺ຘຄຣຫິໂນ ນ ຘມ຺ມຄຣຫິໂນ ນ ສງ຺ຆຄຣຫິໂນ; ອຕ຺ຕຄຣຫິໂນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ອນຎ຺ຎຄຣຫິໂນ. ມຍເມວມ຺ຫາ ອລກ຺ຂິກາ ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫາ ຍາວຊີວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິທານິ ເຈປິ [ອິທານິປິ ເຈ (ສ຺ຍາ.)] ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທໍ, ອິທານິປິ ມຍໍ ວິປສ຺ສກາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເວສາລິການໍ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ອນວກາໂສ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ວຊ຺ຊີນໍ ວາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕການໍ ວາ ກາຣຓາ ສາວການໍ ປາຣາຊິກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສມູຫເນຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ [ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ.) ໂຍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສ຺ຍາ.)], ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ ໂສ ອາຄໂຕ ນ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ; ໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ [ໂຍ ຈ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ຠິກ຺ຂຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ ໂສ ອາຄໂຕ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໔໔. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ ອສໍວາໂສ’’ຕິ.

໔໕. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ ຍຖາຍຸຕ຺ໂຕ ຍຖາຊຈ຺ໂຈ ຍຖານາໂມ ຍຖາໂຄຕ຺ໂຕ ຍຖາສີໂລ ຍຖາວິຫາຣີ ຍຖາໂຄຈໂຣ ເຖໂຣ ວາ ນໂວ ວາ ມຊ຺ຌິໂມ ວາ. ເອໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ໂຍ ປນາ’ຕິ.

[ວິຠ. ໕໑໐, ຌານວິຠງ຺ເຄປິ] ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ສມຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຫິ ຠິກ຺ຂູຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ຠທ຺ໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ສາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ, ເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ອເສໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕຕ຺ຣ ຍ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

[ທີ. ນິ. ໓.໓໐໕] ສິກ຺ຂາຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ – ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ, ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ. ຕຕ຺ຣ ຍາຍໍ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປຕາ ສິກ຺ຂາຕິ.

ສາຊີວໍ ນາມ ຍໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ເອຕໍ ສາຊີວໍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ.

ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ; ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອຸປາສກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອາຣາມິກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສາມເຓຣຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອສ຺ສມຓຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍໍນູນາຫໍ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ຍໍນູນາຫໍ ສງ຺ຆໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສິກ຺ຂໍ… ຍໍນູນາຫໍ ວິນຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອຸທ຺ເທສໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອາຈຣິຍໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ… ຍໍນູນາຫໍ ສມານາຈຣິຍກໍ ຍໍນູນາຫໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ‘ຍໍນູນາຫໍ ຄິຫີ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ‘ຍໍນູນາຫໍ ອຸປາສໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອາຣາມິໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ສາມເຓໂຣ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ຕິຕ຺ຖິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອສ຺ສມໂຓ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ… ‘ຍໍນູນາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໖. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຍທິ ປນາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຍທິ ປນາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອປາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອປາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຫນ຺ທາຫໍ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ຫນ຺ທາຫໍ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ເມ ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ໂຫຕິ ເມ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ ອສ຺ສ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໗. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ‘ມາຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນິໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ຕໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕຣໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຎາຕເກ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ເຕ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄາມໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນິຄມໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ເຂຕ຺ຕໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວຕ຺ຖຸໍ ສຣາມິ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸວຓ຺ຓໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິປ຺ປໍ ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸພ຺ເພ ຫສິຕໍ ລປິຕໍ ກີຬິຕໍ ສມນຸສ຺ສຣາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໘. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ມາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນີ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ໂພ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ … ‘ຎາຕກາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມຍາ ໂປເສຕພ຺ພາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໔໙. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ມາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປິຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠາຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຠຄິນີ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຘີຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປຊາປຕິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ສາ ມໍ ໂປເສສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຎາຕກາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມໍ ໂປເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ມິຕ຺ຕາ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມໍ ໂປເສສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄາໂມ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນິຄໂມ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ເຂຕ຺ຕໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວຕ຺ຖຸ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸວຓ຺ຓໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິປ຺ປໍ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕນາຫໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໐. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ‘ທຸກ຺ກຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ສຸກຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ທຸຈ຺ຈຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ສຸຈຣ’ນ຺ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ອຸສ຺ສຫາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ວິສຫາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ຣມາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນາຠິຣມາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໑. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ວິນຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸທ຺ເທສໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອນ຺ເຕວາສິກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສມານາຈຣິຍກໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອຸປາສໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອາຣາມິໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສາມເຓໂຣຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຕິຕ຺ຖິໂຍຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອສ຺ສມໂຓຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໒. ‘‘ອຖ ວາ ປນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ອນຠິຣໂຕ ສາມຎ຺ຎາ ຈວິຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ອຏ຺ຏີຍມາໂນ ຫຣາຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ…ເປ… ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ – ‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ອລໍ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ…ເປ… ອຖ ວາ ປນ…ເປ… ‘ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ກິໍ ນຸ ເມ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ນ ມມຕ຺ໂຖ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ… ‘ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ…ເປ… ‘ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫີ’ຕິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໓. ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ພຸທ຺ຘເວວຈນານິ ວາ ຘມ຺ມເວວຈນານິ ວາ ສງ຺ຆເວວຈນານິ ວາ ສິກ຺ຂາເວວຈນານິ ວາ ວິນຍເວວຈນານິ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂເວວຈນານິ ວາ ອຸທ຺ເທສເວວຈນານິ ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍເວວຈນານິ ວາ ອາຈຣິຍເວວຈນານິ ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກເວວຈນານິ ວາ ອນ຺ເຕວາສິກເວວຈນານິ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກເວວຈນານິ ວາ ສມານາຈຣິຍກເວວຈນານິ ວາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິເວວຈນານິ ວາ ຄິຫິເວວຈນານິ ວາ ອຸປາສກເວວຈນານິ ວາ ອາຣາມິກເວວຈນານິ ວາ ສາມເຓຣເວວຈນານິ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍເວວຈນານິ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍສາວກເວວຈນານິ ວາ ອສ຺ສມຓເວວຈນານິ ວາ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍເວວຈນານິ ວາ, ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ວທຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸພ຺ພລ຺ຍາວິກມ຺ມຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ.

໕໔. ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍຫິ ອາກາເຣຫິ ເຍຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຍຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ສິກ຺ຂາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ເຕຫິ ອາກາເຣຫິ ເຕຫິ ລິງ຺ເຄຫິ ເຕຫິ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເວທນາຏ຺ໂຏ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເທວຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຣິຍເກນ ມິລກ຺ຂສ຺ສ [ມິລກ຺ຂກສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ມິລກ຺ຂຸສ຺ສ (ກ.)] ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ມິລກ຺ຂເກນ ອຣິຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຣິຍເກນ ອຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ມິລກ຺ຂເກນ ມິລກ຺ຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ຈ ນ ປຏິວິຊານາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ທວາຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ຣວາຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອສາເວຕຸກາໂມ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ສາເວຕຸກາໂມ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ນ ສາເວຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ’’.

໕໕. [ມຫານິ. ໔໙, ໕໐, ໕໑] ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມ ໂຍ ໂສ ອສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄາມຘມ຺ໂມ ວສລຘມ຺ໂມ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ໂອທກນ຺ຕິກໍ ຣຫສ຺ສໍ ທ຺ວຍໍທ຺ວຍສມາປຕ຺ຕິ, ເອໂສ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ນາມ.

ປຏິເສວຕິ ນາມ ໂຍ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຕິລຜລມຕ຺ຕມ຺ປິ ປເວເສຕິ, ເອໂສ ປຏິເສວຕິ ນາມ.

ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອສ຺ສມໂຓ ໂຫຕິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ, ປເຄວ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີ’ຕິ.

ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ປຸຣິໂສ ສີສຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອຠພ຺ໂພ ເຕນ ສຣີຣພນ຺ຘເນນ ຊີວິຕຸໍ, ເອວເມວ ຠິກ຺ຂຸ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ອສ຺ສມໂຓ ໂຫຕິ ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ.

ອສໍວາໂສຕິ ສໍວາໂສ ນາມ ເອກກມ຺ມໍ ເອກຸທ຺ເທໂສ ສມສິກ຺ຂຕາ – ເອໂສ ສໍວາໂສ ນາມ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ອສໍວາໂສ’ຕິ.

໕໖. ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ – ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີ. ຕໂຍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ – ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ, ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ. ຕໂຍ ປຓ຺ຑກາ – ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ, ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑໂກ. ຕໂຍ ປຸຣິສາ – ມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ອມນຸສ຺ສປຸຣິໂສ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິໂສ.

ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ…ເປ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ. ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ເວ ມຄ຺ເຄ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ – ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ, ມຸເຂ.

໕໗. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ມຸຂໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ.

໕໘. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ [ປວິສນໍ ສາທຍຕິ (ກ.)], ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ນ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໙. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຊາຄຣນ຺ຕິໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິໍ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ … ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໐. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໑. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ຊາຄຣນ຺ຕິໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕາຍ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕາຍ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິໍ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ… ອມນສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ … ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ປສ຺ສາວມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໒. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກໍ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສໍ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສໍ ຊາຄຣນ຺ຕໍ… ສຸຕ຺ຕໍ… ມຕ຺ຕໍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕໍ… ປມຕ຺ຕໍ… ມຕໍ ອກ຺ຂາຍິຕໍ… ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕໍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄນ… ມຸເຂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໓. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຊາຄຣນ຺ຕິຍາ… ສຸຕ຺ຕາຍ… ມຕ຺ຕາຍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕາຍ… ປມຕ຺ຕາຍ … ມຕາຍ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ… ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ… ສຸຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕ຺ຕສ຺ສ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕສ຺ສ… ປມຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໔. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຊາຄຣນ຺ຕິຍາ… ສຸຕ຺ຕາຍ… ມຕ຺ຕາຍ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕາຍ… ປມຕ຺ຕາຍ… ມຕາຍ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ… ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕາຍ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕາຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕາຍ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕາຍ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ… ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຓ຺ຑກສ຺ສ… ມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ອມນຸສ຺ສປຸຣິສສ຺ສ… ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໖໕. ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຸຣິສສ຺ສ ຊາຄຣນ຺ຕສ຺ສ… ສຸຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕ຺ຕສ຺ສ… ອຸມ຺ມຕ຺ຕສ຺ສ… ປມຕ຺ຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ… ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ…ເປ… ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຕສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂາຍິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອາເນຕ຺ວາ ອງ຺ຄຊາເຕນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ… ມຸຂໍ ອຠິນິສີເທນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ສນ຺ຖຕສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ, ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ. ໂສ ເຈ ປເວສນໍ ສາທິຍຕິ, ປວິຏ຺ຐໍ ສາທິຍຕິ, ຐິຕໍ ສາທິຍຕິ, ອຸທ຺ຘຣຓໍ ສາທິຍຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ…ເປ… ນ ສາທິຍຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ຍຖາ ຠິກ຺ຂຸປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ, ເອວໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ.

ຣາຊປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ໂຈຣປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ຘຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ… ອຸປ຺ປຬຄນ຺ຘປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ສໍຂິຕ຺ຕໍ.

໖໖. ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອມຄ຺ເຄນ ອມຄ຺ຄໍ ປເວເສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ.

ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕ຺ຕສາມເຓຣມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ສາມເຓໂຣ ສຸຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ. ສາມເຓໂຣ ສຸຕ຺ຕສາມເຓຣມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ; ປຏິພຸທ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ, ອຸໂຠ ນາເສຕພ຺ພາ. ປຏິພຸທ຺ໂຘ ນ ສາທິຍຕິ, ທູສໂກ ນາເສຕພ຺ໂພ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ສນ຺ຖຕຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸອຸທ຺ທານຄາຖາ

ມກ຺ກຏີ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕາ ຈ, ຄິຫີ ນຄ຺ໂຄ ຈ ຕິຕ຺ຖິຍາ;

ທາຣິກຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິປເຣ ທຸເວ.

ມາຕາ ຘີຕາ ຠຄິນີ ຈ, ຊາຍາ ຈ ມຸທຸ ລມ຺ພິນາ;

ທ຺ເວ ວຓາ ເລປຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ທາຣຸຘີຕລິກາຍ ຈ.

ສຸນ຺ທເຣນ ສຫ ປຎ຺ຈ, ປຎ຺ຈ ສິວຖິກຏ຺ຐິກາ;

ນາຄີ ຍກ຺ຂີ ຈ ເປຕີ ຈ, ປຓ຺ຑໂກປຫໂຕ ຉຸເປ.

ຠທ຺ທິເຍ ອຣຫໍ ສຸຕ຺ໂຕ, ສາວຕ຺ຖິຍາ ຈຕຸໂຣ ປເຣ;

ເວສາລິຍາ ຕໂຍ ມາລາ, ສຸປິເນ ຠາຣຸກຈ຺ຉໂກ.

ສຸປພ຺ພາ ສທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສິກ຺ຂມານາ ສາມເຓຣີ ຈ;

ເວສິຍາ ປຓ຺ຑໂກ ຄິຫີ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ມິໂຄຕິ.

ວິນີຕວຕ຺ຖຸ

໖໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມກ຺ກຏິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ເວສາລິກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິໍສຸ. ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ – ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນາ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປນ຺ນາ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ຄິຫິລິງ຺ເຄນ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ ‘‘ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ນຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ກຸສຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ວາກຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ຜລກຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ເກສກມ຺ພລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ວາລກມ຺ພລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ອຸລູກປກ຺ຂິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ… ອຊິນກ຺ຂິປໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປີຐເກ ນິປນ຺ນໍ ທາຣິກໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ສາຣຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສສິ. ສາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອາປຕ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສສ຺ສາ’’ຕິ.

໖໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐາຍ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີໂນ ອຈ຺ຉິ. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ກຸຏິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມາຓວໂກ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທູເສສິ. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສາທິຍນ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

໖໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍເຍວ ອຸປຊ຺ຌໍ ຕເມວ ອຸປສມ຺ປທໍ ຕານິເຍວ [ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສງ຺ຄມິຕຸໍ [ສງ຺ກມິຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສາຘາຣຓາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອສາຘາຣຓາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍເຍວ ອຸປຊ຺ຌໍ ຕເມວ ອຸປສມ຺ປທໍ ຕານິເຍວ [ຕານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ວສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສງ຺ຄມິຕຸໍ [ສງ຺ກມິຕຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓາ ຕາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ອສາຘາຣຓາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

໗໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ – ‘ເອວໍ ເມ ອນາປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ມາຕຸຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຘີຕຸຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຠຄິນິຍາ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ… ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປາຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.

໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຸທຸປິຏ຺ຐິໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ…ເປ… ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາປນ຺ໂນ ປຣາຊິກ’’ນ຺ຕິ.