໙. ຣຕນວຄ຺ໂຄ

໑. ອນ຺ເຕປຸຣສິກ຺ຂາປທໍ

໔໙໔. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ອຸຍ຺ຍານໍ ໂສເຘຫິ. ອຸຍ຺ຍານໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຸທ຺ຘໍ, ເທວ, ອຸຍ຺ຍານໍ. ອປິຈ, ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠເຓ! ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຕໍ ອຸປາສກໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ຠີໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນາຣຫຕາຍໍ ປຸຣິໂສ ປາໂປ ໂຫຕຸໍ, ຍຖາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສຕີ’’ຕິ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຸປາສໂກ ຠຄວໂຕ ຄາຣເວນ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເນວ ອຠິວາເທສິ ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມາຍໍ ປຸຣິໂສ ມຍິ ອາຄເຕ ເນວ ອຠິວາເທສ຺ສຕິ ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ອນຕ຺ຕມນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອໂສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸປາສໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນາຣຫຕາຍໍ ອຸປາສໂກ ໂອຣໂກ ໂຫຕຸໍ, ຠຄວາປິ ອິມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ຕໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວເທຍ຺ຍາສິ, ອຸປາສກ, ເຍນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ເທວາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

໔໙໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຕໍ ອຸປາສກໍ ຣຖິກາຍ [ຣຖິຍາຍ (ອິຕິປິ)] ຉຕ຺ຕປາຓິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ, ອຸປາສກ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ. ສາຘຸ, ອຸປາສກ, ອມ຺ຫາກໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍມຫໍ [ຍມ຺ປາຫໍ (ສີ.)], ເທວ, ຊານາມິ ອຍ຺ຍານໍ ວາຫສາ, ອຍ຺ຍາວ ເທວສ຺ສ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ໂຂ ອຸປາສໂກ ອາຫາ’’ຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕຸ ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປເສນທິໍ ໂກສລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ…ເປ… ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນຫານນ຺ທ, ຣຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ປເສນທິສ຺ສ ໂກສລສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໔໙໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສຍນຄໂຕ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ; ປີຕກມຏ຺ຐໍ ທຸສ຺ສໍ ປຠສ຺ສິຕ຺ຖ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສສີຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ –

໔໙໗. [ອ. ນິ. ໑໐.໔໕] ‘‘ທສຍິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ. ກຕເມ ທສ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ມເຫສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ປວິສຕິ. ມເຫສີ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ວາ ມເຫສິໍ ທິສ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕຸກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ອິເມສໍ ກຕໍ ວາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ’’ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ພຫຸກິຈ຺ໂຈ ພຫຸກຣຓີໂຍ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນສ຺ສຣຕິ. ສາ ເຕນ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນ ໂຂ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປວິສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປພ຺ພຊິເຕນ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິໂຍ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຣຕນໍ ນສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນ ໂຂ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປວິສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປພ຺ພຊິເຕນ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຕິໂຍ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຄຸຍ຺ຫມນ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາ ສມ຺ເຠທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນ ໂຂ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປວິສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປພ຺ພຊິເຕນ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປິຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕິ ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ນ ໂຂ ອິຘ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປວິສຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປພ຺ພຊິເຕນ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ນີຈຏ຺ຐານິຍໍ ອຸຈ຺ເຈ ຐາເນ ຐເປຕິ. ເຍສໍ ຕໍ ອມນາປໍ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຣາຊາ ໂຂ ປພ຺ພຊິເຕນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຏ຺ໂຐ ອາທີນໂວ, ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານິຍໍ ນີເຈ ຐາເນ ຐເປຕິ. ເຍສໍ ຕໍ ອມນາປໍ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຣາຊາ ໂຂ ປພ຺ພຊິເຕນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ອກາເລ ເສນໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ. ເຍສໍ ຕໍ ອມນາປໍ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຣາຊາ ໂຂ ປພ຺ພຊິເຕນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ກາເລ ເສນໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ຄໂຕ ນິວຕ຺ຕາເປຕິ. ເຍສໍ ຕໍ ອມນາປໍ ເຕສໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘‘ຣາຊາ ໂຂ ປພ຺ພຊິເຕນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ສິຍາ ນຸ ໂຂ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຎ຺ໂຎ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣໍ ຫຕ຺ຖິສມ຺ມທ຺ທໍ ອສ຺ສສມ຺ມທ຺ທໍ ຣຖສມ຺ມທ຺ທໍ ຣຊ຺ຊນີຍານິ [ຣຊ຺ຊນີຍານິ (ກ.)] ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພານິ, ຍານິ ນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ສາຣຸປ຺ປານິ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສໂມ ອາທີນໂວ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສ ອາທີນວາ ຣາຊນ຺ເຕປຸຣປ຺ປເວສເນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໔໙໘. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ [ມຸທ຺ຘາຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ (ສ຺ຍາ.)] ອນິກ຺ຂນ຺ຕຣາຊເກ ອນິຄ຺ຄຕຣຕນເກ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕ ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກາເມຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໔໙໙. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ຂຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ໂຫຕິ, ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ, ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ.

ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອນິກ຺ຂນ຺ຕຣາຊເກຕິ ຣາຊາ ສຍນິຆຣາ ອນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

ອນິຄ຺ຄຕຣຕນເກຕິ ມເຫສີ ສຍນິຆຣາ ອນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອຸໂຠ ວາ ອນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປຏິສໍວິທິໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ.

ອິນ຺ທຂີໂລ ນາມ ສຍນິຆຣສ຺ສ ອຸມ຺ມາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຍນິຆຣໍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຣຎ຺ໂຎ ສຍນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ສາຓິປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມ຺ປິ.

ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກາເມຍ຺ຍາຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ອຸມ຺ມາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໐໐. ອປ຺ປຏິສໍວິທິເຕ ອປ຺ປຏິສໍວິທິຕສຎ຺ຎີ ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອປ຺ປຏິສໍວິທິເຕ ເວມຕິໂກ ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອປ຺ປຏິສໍວິທິເຕ ປຏິສໍວິທິຕສຎ຺ຎີ ອິນ຺ທຂີລໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ປຏິສໍວິທິເຕ ອປ຺ປຏິສໍວິທິຕສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ປຏິສໍວິທິເຕ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ປຏິສໍວິທິເຕ ປຏິສໍວິທິຕສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໐໑. ອນາປຕ຺ຕິ ປຏິສໍວິທິເຕ, ນ ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂຫຕິ, ນ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຣາຊາ ສຍນິຆຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ມເຫສີ ສຍນິຆຣາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫຕິ, ອຸໂຠ ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສຍນິຆເຣ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ອນ຺ເຕປຸຣສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ຣຕນສິກ຺ຂາປທໍ

໕໐໒. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ນຫາຍຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຖວິກໍ ຖເລ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ນຫາຍນ຺ໂຕ ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຕສ຺ສາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຖວິກາ, ມາ ອິຘ ນສ຺ສີ’’ຕິ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຣິຕ຺ວາ ຕຸຣິໂຕ ອາຘາວິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ ເມ, ໂຠ, ຖວິກໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ? ‘‘ຫນ຺ທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຸປາເຍນ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕໍ ນ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ! ‘‘ນ ເມ, ໂຠ, ປຎ຺ຈສຕານິ, ສຫສ຺ສໍ ເມ’’ຕິ ປລິພຸນ຺ເຘຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕນໍ ອຸຄ຺ຄເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຣຕນໍ ອຸຄ຺ຄເຫສີຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຣຕນໍ ອຸຄ຺ຄເຫສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໐໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອຸສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິສາຂາປິ ມິຄາຣມາຕາ ອລງ຺ກຕປ຺ປຏິຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຸຍ຺ຍານໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ – ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຠຣຓໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ອທາສິ – ‘‘ຫນ຺ທ, ເຊ, ອິມໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ສາ ທາສີ ຕໍ ຠຓ຺ຑິກໍ ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ໂສ ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຊ຺ຌາຣາມາ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໐໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ກາສີສຸ ຊນປເທ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕຄາໂມ ໂຫຕິ. ເຕນ ຈ ຄຫປຕິນາ ອນ຺ເຕວາສີ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ – ‘‘ສເຈ ຠທນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ກາສີສຸ ຊນປເທ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ເຍນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕຄາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສນ຺ຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ສ຺ວາຕນາຍ ຄຫປຕິໂນ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຘິວາເສສຸໍ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ເຕນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ – ‘‘ອຍ຺ຍາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ອຫມ຺ປິ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ – ‘‘ສເຈ ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມ ນສ຺ສິສ຺ສຕາຍໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ກມ຺ມນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ອິເຘວ ອຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຊ຺ຌາຣາເມ ວາ ອຊ຺ຌາວສເຖ ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ – ຍສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ໂສ ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໐໕. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຊ຺ຌາຣາມາ ວາ ອຊ຺ຌາວສຖາ ວາ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຣຕນໍ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຊ຺ຌາຣາເມ ວາ ອຊ຺ຌາວສເຖ ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ – ‘ຍສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ໂສ ຫຣິສ຺ສຕີ’ຕິ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີ’’ຕິ.

໕໐໖. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ຣຕນໍ ນາມ ມຸຕ຺ຕາ ມຓິ ເວຬຸຣິໂຍ ສງ຺ໂຂ ສິລາ ປວາລໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ ໂລຫິຕງ຺ໂກ [ໂລຫິຕໂກ (?)] ມສາຣຄລ຺ລໍ.

ຣຕນສມ຺ມຕໍ ນາມ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ, ເອຕໍ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ນາມ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຊ຺ຌາຣາມາ ວາ ອຊ຺ຌາວສຖາ ວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຌາຣາມໍ ອຊ຺ຌາວສຖໍ.

ອຊ຺ຌາຣາໂມ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອາຣາໂມ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ.

ອຊ຺ຌາວສໂຖ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວສຖສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອາວສໂຖ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ.

ອຸຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ສຍໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ຄາຫາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ຣຕນໍ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຊ຺ຌາຣາເມ ວາ ອຊ຺ຌາວສເຖ ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣູເປນ ວາ ນິມິຕ຺ເຕນ ວາ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ນຏ຺ຐໍ ໂສ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ອາຄຈ຺ຉຕິ ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ອາວຸໂສ, ກີທິສໍ ເຕ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ? ສເຈ ຣູເປນ ວາ ນິມິຕ຺ເຕນ ວາ ສມ຺ປາເທຕິ ທາຕພ຺ພໍ, ໂນ ເຈ ສມ຺ປາເທຕິ ‘‘ວິຈິນາຫິ ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕມ຺ຫາ ອາວາສາ ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ເຍ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ປຕິຣູປາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ປຕິຣູປາ, ເຍ ຕຕ຺ຖ ໂຫນ຺ຕິ ຄຫປຕິກາ ປຕິຣູປາ, ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ.

ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸຘມ຺ມຕາ.

໕໐໗. ອນາປຕ຺ຕິ ຣຕນໍ ວາ ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວາ ອຊ຺ຌາຣາເມ ວາ ອຊ຺ຌາວສເຖ ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ອຸຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ – ‘‘ຍສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ ໂສ ຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຣຕນສມ຺ມຕໍ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວກາລິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປໍສຸກູລສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ຣຕນສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ວິກາລຄາມປ຺ປວິສນສິກ຺ຂາປທໍ

໕໐໘. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – [ອິມາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາໂຍ ທີ. ໑.໑໗; ມ. ນິ. ໒.໒໒໓; ສໍ. ນິ.; ອ. ນິ. ໑໐.໖໙] ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ ເສນາກຖໍ ຠຍກຖໍ ຍຸທ຺ຘກຖໍ ອນ຺ນກຖໍ ປານກຖໍ ວຕ຺ຖກຖໍ ສຍນກຖໍ ມາລາກຖໍ ຄນ຺ຘກຖໍ ຎາຕິກຖໍ ຍານກຖໍ ຄາມກຖໍ ນິຄມກຖໍ ນຄຣກຖໍ ຊນປທກຖໍ ອິຕ຺ຖິກຖໍ [ອິຕ຺ຖິກຖໍ ປຸຣິສກຖໍ (ກ.) ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສຏ຺ຐກຖາ ໑໕໖ ປິຏ຺ເຐ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ສູຣກຖໍ ວິສິຂາກຖໍ ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ ນານຕ຺ຕກຖໍ ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ!

ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຖ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖສ຺ສຖ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໐໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສາຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປວິສິໍສຸ. ໂຈຣາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໑໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປວິສຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ນ ປາວິສິ. ໂຈຣາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໑໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຄ຺ຄິໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ນ ປາວິສິ…ເປ… ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຣູເປ ອຈ຺ຈາຍິເກ ກຣຓີເຍ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໑໒. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ວິກາເລ ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຣູປາ ອຈ຺ຈາຍິກາ ກຣຓີຍາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໑໓. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ສນ຺ໂຕ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາປຸຈ຺ຉາ ປວິສິຕຸໍ.

ອສນ຺ໂຕ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາປຸຈ຺ຉາ ປວິສິຕຸໍ.

ວິກາໂລ ນາມ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ວີຕິວຕ຺ເຕ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ.

ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຣູປາ ອຈ຺ຈາຍິກາ ກຣຓີຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ອຈ຺ຈາຍິກໍ ກຣຓີຍໍ.

໕໑໔. ວິກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎີ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຣູປາ ອຈ຺ຈາຍິກາ ກຣຓີຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ວິກາເລ ເວມຕິໂກ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຣູປາ ອຈ຺ຈາຍິກາ ກຣຓີຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ວິກາເລ ກາລສຎ຺ຎີ ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຣູປາ ອຈ຺ຈາຍິກາ ກຣຓີຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກາເລ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກາເລ ກາລສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໕໑໕. ອນາປຕ຺ຕິ ຕຖາຣູເປ ອຈ຺ຈາຍິເກ ກຣຓີເຍ, ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຸຈ຺ຉາ ປວິສຕິ, ອສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ປວິສຕິ, ອນ຺ຕຣາຣາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຏິກ຺ກມນໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄາເມນ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ອາປທາສຸ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ວິກາລຄາມປ຺ປວິສນສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ສູຈິຆຣສິກ຺ຂາປທໍ

໕໑໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ທນ຺ຕກາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ເຍສໍ ອຍ຺ຍານໍ ສູຈິຆເຣນ ອຕ຺ໂຖ ອຫໍ ສູຈິຆເຣນາ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ເຍສໍ ຂຸທ຺ທກາ ສູຈິຆຣາ ເຕ ມຫນ຺ເຕ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ເຍສໍ ມຫນ຺ຕາ ສູຈິຆຣາ ເຕ ຂຸທ຺ທເກ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ທນ຺ຕກາໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຎ຺ຎໍ ວິກ຺ກາຍິກໍ ຠຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຕນາປິ ນ ຍາເປຕິ, ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ກິລມຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ! ອຍໍ ອິເມສໍ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຎ຺ຎໍ ວິກ຺ກາຍິກໍ ຠຓ຺ຑໍ ກາຕຸໍ, ອຕ຺ຕນາປິ ນ ຍາເປຕິ, ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ກິລມຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕີຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ພຫູ ສູຈິຆເຣ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສນ຺ຕິ! ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໑໗. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຏ຺ຐິມຍໍ ວາ ທນ຺ຕມຍໍ ວາ ວິສາຓມຍໍ ວາ ສູຈິຆຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ ເຠທນກໍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໑໘. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອຏ຺ຐິ ນາມ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຏ຺ຐິ.

ທນ຺ໂຕ ນາມ ຫຕ຺ຖິທນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ວິສາຓໍ ນາມ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິສາຓໍ.

ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໑໙. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ [ປຣິໂຍສາວາເປຕິ (ກ.)], ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ [ປຣິໂຍສາວາເປຕິ (ກ.)], ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໕໒໐. ອນາປຕ຺ຕິ ຄຓ຺ຐິກາຍ [ຄຓ຺ຑິກາຍ (ສ຺ຍາ.)], ອຣຓິເກ, ວິເຘ [ວີເຐ (ສີ.), ວີເຖ (ສ຺ຍາ.)], ອຎ຺ຊນິຍາ, ອຎ຺ຊນິສລາກາຍ, ວາສິຊເຏ, ອຸທກປຸຎ຺ຉນິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ສູຈິຆຣສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມຎ຺ຈປີຐສິກ຺ຂາປທໍ

໕໒໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ເຈ ມຎ຺ເຈ ສຍຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຍນໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາສຍໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸປນນ຺ທໍ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໒໒. ‘‘ນວໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ກາຣຍມາເນນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປາທກໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຫຏ຺ຐິມາຍ ອຏນິຍາ; ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໒໓. ນວໍ ນາມ ກຣຓໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມຎ຺ໂຈ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຎ຺ຈາ – ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກ.

ປີຐໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ປີຐານິ – ມສາຣກໍ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ຘໍ, ກຸຬີຣປາທກໍ, ອາຫຈ຺ຈປາທກໍ.

ກາຣຍມາເນນາຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ.

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປາທກໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເຫຏ຺ຐິມາຍ ອຏນິຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອຏນິໍ; ຕໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໒໔. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໒໕. ອນາປຕ຺ຕິ ປມາຓິກໍ ກໂຣຕິ, ອູນກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ມຎ຺ຈປີຐສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຕູໂລນທ຺ຘສິກ຺ຂາປທໍ

໕໒໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປຖາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໒໗. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ຕູໂລນທ຺ຘໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອຸທ຺ທາລນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໒໘. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ມຎ຺ໂຈ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຎ຺ຈາ – ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກ.

ປີຐໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ປີຐານິ – ມສາຣກໍ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ຘໍ, ກຸຬີຣປາທກໍ, ອາຫຈ຺ຈປາທກໍ.

ຕູລໍ ນາມ ຕີຓິ ຕູລານິ – ຣຸກ຺ຂຕູລໍ, ລຕາຕູລໍ, ໂປຏກິຕູລໍ.

ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ອຸທ຺ທາເລຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໒໙. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໓໐. ອນາປຕ຺ຕິ ອາໂຍເຄ, ກາຍພນ຺ຘເນ, ອໍສພທ຺ຘເກ, ປຕ຺ຕຖວິກາຍ, ປຣິສ຺ສາວເນ, ພິພ຺ໂພຫນໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທາເລຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ຕູໂລນທ຺ຘສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນິສີທນສິກ຺ຂາປທໍ

໕໓໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິສີທນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວຕາ ນິສີທນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ອປ຺ປມາຓິການິ ນິສີທນານິ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມຎ຺ຈສ຺ສປິ ປີຐສ຺ສປິ ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ໂອລມ຺ເພນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປມາຓິການິ ນິສີທນານິ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາຓິການິ ນິສີທນານິ ຘາເຣຖາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປມາຓິການິ ນິສີທນານິ ຘາເຣສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ນິສີທນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣຍມາເນນ ປມາຓິກໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ທິຍຑ຺ຒໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໓໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ມຫາກາໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ນິສີທນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສມຎ຺ຉມາໂນ ນິສີທຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ນິສີທນໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສມຎ຺ຉສິ; ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸຣາຓາສິໂກຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕິຂຸທ຺ທກໍ ນິສີທນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສີທນສ຺ສ ທສໍ ວິທຕ຺ຖິໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໓໓. ‘‘ນິສີທນໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣຍມາເນນ ປມາຓິກໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ທິຍຑ຺ຒໍ. ທສາ ວິທຕ຺ຖິ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໓໔. ນິສີທນໍ ນາມ ສທສໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ກາຣຍມາເນນາຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ ປມາຓິກໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ທິຍຑ຺ຒໍ. ທສາ ວິທຕ຺ຖິ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໓໕. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໓໖. ອນາປຕ຺ຕິ ປມາຓິກໍ ກໂຣຕິ, ອູນກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິຕານໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ວາ ຠິສິໍ ວາ ພິພ຺ໂພຫນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ນິສີທນສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິສິກ຺ຂາປທໍ

໕໓໗. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວຕາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ; ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຘາເຣຖາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຘາເຣສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໓໘. ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣຍມາເນນ ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໓໙. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ນາມ ຍສ຺ສ ອໂຘນາຠິ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ກຓ຺ຑຸ ວາ ປີຬກາ ວາ ອສ຺ສາໂວ ວາ ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉຸ ວາ ອາພາໂຘ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖາຍ.

ກາຣຍມາເນນາຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ. ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ຈຕສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໔໐. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໔໑. ອນາປຕ຺ຕິ ປມາຓິກໍ ກໂຣຕິ, ອູນກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິຕານໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ວາ ຠິສິໍ ວາ ພິພ຺ໂພຫນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ວສ຺ສິກສາຏິກາສິກ຺ຂາປທໍ

໕໔໒. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ‘‘ຠຄວຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’’ຕິ ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ປຸຣໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕປິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາໂຍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາໂຍ ຘາເຣຖາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປມາຓິກາໂຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາໂຍ ຘາເຣສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໔໓. ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຣຍມາເນນ ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໕໔໔. ວສ຺ສິກສາຏິກາ ນາມ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕຸມາສຕ຺ຖາຍ.

ກາຣຍມາເນນາຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ກາຣາເປນ຺ໂຕ ວາ. ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໔໕. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໔໖. ອນາປຕ຺ຕິ ປມາຓິກໍ ກໂຣຕິ, ອູນກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິຕານໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ວາ ຠິສິໍ ວາ ພິພ຺ໂພຫນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກາສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ນວມໍ.

໑໐. ນນ຺ທສິກ຺ຂາປທໍ

໕໔໗. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ມາຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ອຠິຣູໂປ ໂຫຕິ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ຈຕຸຣງ຺ຄຸໂລມໂກ ຠຄວຕາ [ຠຄວໂຕ (ກ.)]. ໂສ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ. ອທ຺ທສໍສຸ ໂຂ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ – ‘‘ຠຄວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕ ອຸປຄເຕ ຊານິຕ຺ວາ [ອຸປຄຕໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.), ອຸປຄເຕ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ (ສີ.)] ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣສີຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ນນ຺ທ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໕໔໘. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ ອຕິເຣກໍ ວາ, ເຉທນກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຄຕສ຺ສ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ – ທີຆໂສ ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ. ອິທໍ ສຸຄຕສ຺ສ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓ’’ນ຺ຕິ.

໕໔໙. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ [ສຸຄຕຈີວຣໍ (ກ.)] ນາມ ທີຆໂສ ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ; ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ.

ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ກໂຣຕິ ວາ ກາຣາເປຕິ ວາ, ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພໍ.

໕໕໐. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ອຕ຺ຕນາ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ປເຣຫິ ວິປ຺ປກຕໍ ປເຣຫິ ປຣິໂຍສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໕໕໑. ອນາປຕ຺ຕິ ອູນກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ວິຕານໍ ວາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ວາ ຠິສິໍ ວາ ພິພ຺ໂພຫນໍ ວາ ກໂຣຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ນນ຺ທສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທສມໍ.

ຣຕນວຄ຺ໂຄ [ຣາຊວຄ຺ໂຄ (ສີ.)] ນວໂມ.