໗. ມຫານາມສິກ຺ຂາປທໍ

໓໐໓. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຈຕຸມາສໍ [ຈຕຸມ຺ມາສໍ (ສີ.) ຈາຕຸມາສໍ (ສ຺ຍາ.)] ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ມຫານາມ! ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ສງ຺ຆໍ ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຫີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຘິວາເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ຊປ຺ປຈ຺ຈຍປວາຣຓໍ ສາທິຕຸນ຺ຕິ.

໓໐໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ຕເຖວ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ມຫານາມ! ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ສງ຺ຆໍ ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸມາສໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຫີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຘິວາເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸນ ປວາຣຓມ຺ປິ ສາທິຕຸນ຺ຕິ.

໓໐໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ປຣິຕ຺ຕໍເຍວ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ຕເຖວ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ຍາວຊີວໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ມຫານາມ! ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ມຫານາມ, ສງ຺ຆໍ ຍາວຊີວໍ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາເຣຫີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຘິວາເສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິຈ຺ຈປວາຣຓມ຺ປິ ສາທິຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ. ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖາ ທຸປ຺ປາຣຸຕາ ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ? ນນຸ ນາມ ປພ຺ພຊິເຕນ ສຸນິວຕ຺ເຖນ ຠວິຕພ຺ພໍ ສຸປາຣຸເຕນ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ? ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາເມ ສກ຺ເກ ອຸປນນ຺ຘິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ອຸປາເຍນ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ມງ຺ກຸ ກເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຫານາເມນ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສກ຺ເກນ ສງ຺ໂຆ ເຠສຊ຺ເຊນ ປວາຣິໂຕ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ສປ຺ປິໍ ວິຎ຺ຎາເປມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂທເຓນ, ອາວຸໂສ, ສປ຺ປິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖ. ມນຸສ຺ສາ ວຊໍ ຄຕາ ສປ຺ປິໍ ອາຫຣິຕຸໍ. ກາລໍ ອາຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ [ກາເລ ຫຣິສ຺ສຖາຕິ (ສ຺ຍາ.)].

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ໂທເຓນ, ອາວຸໂສ, ສປ຺ປິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖ. ມນຸສ຺ສາ ວຊໍ ຄຕາ ສປ຺ປິໍ ອາຫຣິຕຸໍ. ກາລໍ ອາຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕຍາ, ອາວຸໂສ, ອທາຕຸກາເມນ ປວາຣິເຕນ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ປວາເຣຕ຺ວາ ນ ເທສີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທນ຺ຕາ – ‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນາຄເມສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕສ຺ສ ວິປາເຈນ຺ຕສ຺ສ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຫານາເມນ ສກ຺ເກນ – ‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນາຄເມສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫານາເມນ ສກ຺ເກນ – ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຖາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນາຄເມຖາຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ມຫານາເມນ ສກ຺ເກນ – ‘‘ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ ອາຄເມຖາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາ ນາຄເມສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໓໐໖. ‘‘ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸມາສປ຺ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຸນປວາຣຓາຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິຈ຺ຈປວາຣຓາຍ; ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໐໗. ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕຸມາສປ຺ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາຕິ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍປວາຣຓາ ສາທິຕພ຺ພາ.

ປຸນປວາຣຓາປິ ສາທິຕພ຺ພາຕິ ຍທາ ຄິລາໂນ ຠວິສ຺ສາມິ ຕທາ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີຕິ.

ນິຈ຺ຈປວາຣຓາປິ ສາທິຕພ຺ພາຕິ ຍທາ ຄິລາໂນ ຠວິສ຺ສາມິ ຕທາ ວິຎ຺ຎາເປສ຺ສາມີຕິ.

ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ສາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຖິ ປວາຣຓາ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ນ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ, ອຕ຺ຖິ ປວາຣຓາ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ນ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ, ອຕ຺ຖິ ປວາຣຓາ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ຈ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ຈ, ອຕ຺ຖິ ປວາຣຓາ ເນວ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ນ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ.

ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ນາມ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາເຣມີ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ນາມ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາເຣມີ’’ຕິ. ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ຈ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ຈ ນາມ ເຠສຊ຺ຊານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຕເກຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ເອຕ຺ຕກາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາເຣມີ’’ຕິ. ເນວ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ຕາ ນ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາ ນາມ ເຠສຊ຺ຊານິ ຈ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ.

໓໐໘. ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ເຕ – ເຍຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ – ຍາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ເຕ ຈ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ ຈ – ເຍຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ຐເປຕ຺ວາ ຍາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຎ຺ຎາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ເນວ ເຠສຊ຺ຊປຣິຍນ຺ເຕ ນ ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ເຕ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໓໐໙. ນ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີເຍນ [ກຣຓີເຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ເຎນ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີເຍນ ອຎ຺ຎໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສຎ຺ຎີ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ເວມຕິໂກ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ນຕຕຸຕ຺ຕຣິສຎ຺ຎີ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ນຕຕຸຕ຺ຕຣິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນຕຕຸຕ຺ຕຣິ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນຕຕຸຕ຺ຕຣິ ນຕຕຸຕ຺ຕຣິສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໓໑໐. ອນາປຕ຺ຕິ ເຍຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ ຕານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຍາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ ຕາສຸ ຣຕ຺ຕີສຸ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ‘‘ອິເມຫິ ຕຍາ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປວາຣິຕາມ຺ຫ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ເຠສຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ‘‘ຍາສຸ ຕຍາ ຣຕ຺ຕີສຸ ປວາຣິຕາມ຺ຫ ຕາໂຍ ຈ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວີຕິວຕ຺ຕາ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ເຊນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ມຫານາມສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.