໓. ໂອວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ໂອວາທສິກ຺ຂາປທໍ

໑໔໔. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕາ ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕາ ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຫນ຺ທາວຸໂສ, ມຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອມ຺ເຫປິ, ຠຄິນິໂຍ, ອຸປສງ຺ກມຖ; ມຍມ຺ປິ ໂອວທິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ກຸໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ! ອຍ຺ຍາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໑໔໕. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມິ – ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠຣຕາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໔໖. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໔໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕາ ຕເຖວ ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕາ ຕເຖວ ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຫນ຺ທາວຸໂສ, ມຍມ຺ປິ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍມ຺ປິ, ຠຄິນິໂຍ, ສມ຺ມຕາ. ອມ຺ເຫປິ ອຸປສງ຺ກມຖ. ມຍມ຺ປິ ໂອວທິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸໍ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ? ‘‘ກຸໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ! ອຍ຺ຍາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສຸ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ…ເປ… ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ທິວສໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ. ສີລວາ ໂຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕິ ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີ, ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສຸ; ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ, ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ອາທິກລ຺ຍາຓາ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓາ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓາ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຠິວທນ຺ຕິ ຕຖາຣູປາສ຺ສ ຘມ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ ມນສາ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ; ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕານິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕານິ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສ; ກລ຺ຍາຓວາໂຈ ໂຫຕິ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ; ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ ມນາໂປ; ປຏິພໂລ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ; ນ ໂຂ ປເນຕໍ [ປນ ຕໍ (?)] ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕາຍ ກາສາຍວຕ຺ຖວສນາຍ ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ໂຫຕິ; ວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ ໂຫຕິ ອຕິເຣກວີສຕິວສ຺ໂສ ວາ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໑໔໘. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອສມ຺ມໂຕ ນາມ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອສມ຺ມໂຕ.

ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ໂອວເທຍ຺ຍາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໑໔໙. ເຕນ ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ – ‘‘ສມຄ຺ຄາຕ຺ຖ, ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ? ສເຈ ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຠຄິນິໂຍ, ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ’’ຕິ? ສເຈ ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕາຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ‘‘ເອໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ໂອວາໂທ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທຕພ຺ໂພ [ນິຍ຺ຍາເຕຕພ຺ໂພ (ອິຕິປິ)]. ສເຈ ‘‘ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕາຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕິ, ໂອສາເຣຕພ຺ພາ. ‘‘ວສ຺ສສຕູປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕທຫຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ. ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິກ຺ຂຸເກ ອາວາເສ ວສ຺ສໍ ວສິຕພ຺ພໍ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ. ອນ຺ວທ຺ຘມາສໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພາ [ປຈ຺ຈາສິໍສິຕພ຺ພາ (ອິຕິປິ)] ອຸໂປສຖປຸຈ຺ຉກຎ຺ຈ ໂອວາທຸປສງ຺ກມນຎ຺ຈ, ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ວສ຺ສໍ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ຕີຫິ ຐາເນຫິ ປວາເຣຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ຄຣຸຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ປກ຺ຂມານຕ຺ຕໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ທ຺ເວ ວສ຺ສານິ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂມານາຍ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເກນ ຈິ ປຣິຍາເຍນ ຠິກ຺ຂຸ ອກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ…ເປ… ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ໂອວໂຏ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຈນປໂຖ, ອໂນວໂຏ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ວຈນປໂຖ; ອຍມ຺ປິ ຘມ຺ໂມ ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸກຕ຺ວາ ມາເນຕ຺ວາ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ອນຕິກ຺ກມນີໂຍ’’ຕິ.

ສເຈ ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສເຈ ‘‘ວຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠຓນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ເມ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ໂອວາທໍ ອນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຘມ຺ມໍ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໑໕໐. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໕໑. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ…ເປ… ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ…ເປ… ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ວຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ສມຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ສມຄ຺ຄສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໕໒. ອນາປຕ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕ, ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທນ຺ໂຕ, ‘‘ໂອສາເຣຫິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ໂອສາເຣຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຓນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຸຓນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ສາມເຓຣິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ໂອວາທສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຐມໍ.

໒. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທໍ

໑໕໓. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕິ ປຣິຍາເຍນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ປຣິຍາໂຍ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນ ທານິ ອຊ຺ຊ ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ເຎວ ທານິ ອຸທານໍ ອຍ຺ໂຍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສມຄ຺ຄາຕ຺ຖ, ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ສມຄ຺ຄາມ຺ຫາຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຠຄິນິໂຍ, ອຏ຺ຐ ຄຣຸຘມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ວຕ຺ຕນ຺ຕາຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອໂສ, ຠຄິນິໂຍ, ໂອວາໂທ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຠາສິ –

[ອຸທາ. ໓໗] ‘‘ອຘິເຈຕໂສ ອປ຺ປມຊ຺ຊໂຕ, ມຸນິໂນ ໂມນປເຖສຸ ສິກ຺ຂໂຕ;

ໂສກາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຕາທິໂນ, ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນນຸ ອໂວຈຸມ຺ຫາ – ນ ທານິ ອຊ຺ຊ ໂອວາໂທ ອິທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ເຎວ ທານິ ອຸທານໍ ອຍ຺ໂຍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕິປິ ຕິຏ຺ຐຕິປິ ນິສີທຕິປິ ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ ຘູມາຍຕິປິ ປຊ຺ຊລຕິປິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປິ, ຕຎ຺ເຈວ [ຕຎ຺ເຎວ (ອິຕິປິ)] ອຸທານໍ ຠຓຕິ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ນ ວຕ ໂນ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ໂອວາໂທ ເອວໍ ອິທ຺ໂຘ ຠູຕປຸພ຺ໂພ ຍຖາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຍາວ ສມນ຺ຘກາຣາ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ຄຈ຺ຉຖ ຠຄິນິໂຍຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ຖກິເຕ ພຫິນຄເຣ ວສິຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນິໂຍ ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ; ອາຣາເມ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ວສິຕ຺ວາ ອິທານິ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຈູຬປນ຺ຖກ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ຈູຬປນ຺ຖກ, ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ຈູຬປນ຺ຖກ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໕໔. ‘‘ສມ຺ມໂຕປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໕. ສມ຺ມໂຕ ນາມ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ສມ຺ມໂຕ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍຕິ ໂອຄ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ໂອວເທຍ຺ຍາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ວາ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຘມ຺ເມນ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໕໖. ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ເວມຕິໂກ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ອນຕ຺ຖງ຺ຄຕສຎ຺ຎີ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ອນຕ຺ຖງ຺ຄຕສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໕໗. ອນາປຕ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕ, ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທນ຺ໂຕ, ‘‘ໂອສາເຣຫິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ໂອສາເຣຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຓນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຸຓນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ອຕ຺ຖງ຺ຄຕສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທໍ

໑໕໘. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອຖາຍ຺ເຍ, ໂອວາທໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍມ຺ປິ [ຍໍ ຫິ (ກ.)] ມຍໍ, ອຍ຺ເຍ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ໂອວາທສ຺ສ ກາຣຓາ, ອຍ຺ຍາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ອິເຘວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ໂອວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ [ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທໍ ນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ (ສີ.)]! ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໕໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຄິລານາ ໂຫຕິ. ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ໂຄຕມິ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ອຍ຺ຍາ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ’’. ‘‘ອິງ຺ຆຍ຺ຍາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠຄິນິ, ກປ຺ປຕິ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ເທເສສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ໂຄຕມິ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ເຕນ ເມ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ອິທານິ ປນ – ‘‘ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ເທເສນ຺ຕິ. ເຕນ ເມ ນ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ໂຄຕມິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄິລານໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ໂອວທິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໖໐. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສມໂຍ. ຄິລານາ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມໂຍ’’ຕິ.

໑໖໑. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ນາມ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ວສນ຺ຕິ.

ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ໂອວເທຍ຺ຍາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ສມຍໍ.

ຄິລານາ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນີ ນ ສກ຺ໂກຕິ ໂອວາທາຍ ວາ ສໍວາສາຍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ.

໑໖໒. ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ເວມຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຎ຺ເຎນ ຘມ຺ເມນ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ໂອວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໖໓. ອນາປຕ຺ຕິ ສມເຍ, ອຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ໂຕ, ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ເທນ຺ໂຕ, ‘‘ໂອສາເຣຫິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ໂອສາເຣຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຠຓນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຸຓນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ອາມິສສິກ຺ຂາປທໍ

໑໖໔. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕາ ລາຠິໂນ ໂຫນ຺ຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານໍ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ນ ພຫຸກຕາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ; ອາມິສເຫຕຸ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ວກ຺ຂນ຺ຕິ – ‘ນ ພຫຸກຕາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ; ອາມິສເຫຕຸ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕີ’’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ວເທຖ – ‘ນ ພຫຸກຕາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ; ອາມິສເຫຕຸ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕີ’’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ເອວໍ ວກ຺ຂຖ – ນ ພຫຸກຕາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸໍ; ອາມິສເຫຕຸ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕີຕິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໖໕. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອາມິສເຫຕຸ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວນ຺ທຕີ’ຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໑໖໖. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອາມິສເຫຕູຕິ ຈີວຣເຫຕຸ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ເສນາສນເຫຕຸ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສກ຺ກາຣເຫຕຸ ຄຣຸກາຣເຫຕຸ ມານນເຫຕຸ ວນ຺ທນເຫຕຸ ປູຊນເຫຕຸ.

ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ຈີວຣເຫຕຸ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ເສນາສນເຫຕຸ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສກ຺ກາຣເຫຕຸ ຄຣຸກາຣເຫຕຸ ມານນເຫຕຸ ວນ຺ທນເຫຕຸ ປູຊນເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໖໗. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ເອວໍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ ເອວໍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ເອວໍ ວເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ຈີວຣເຫຕຸ…ເປ… ປູຊນເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ວາ ອສມ຺ມຕໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທກໍ ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອວໍ ວເທຕິ – ‘‘ຈີວຣເຫຕຸ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ເສນາສນເຫຕຸ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສກ຺ກາຣເຫຕຸ ຄຣຸກາຣເຫຕຸ ມານນເຫຕຸ ວນ຺ທນເຫຕຸ ປູຊນເຫຕຸ ໂອວທຕີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ອຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

໑໖໘. ອນາປຕ຺ຕິ ປກຕິຍາ ຈີວຣເຫຕຸ ປິຓ຺ຑປາຕເຫຕຸ ເສນາສນເຫຕຸ ຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣເຫຕຸ ສກ຺ກາຣເຫຕຸ ຄຣຸກາຣເຫຕຸ ມານນເຫຕຸ ວນ຺ທນເຫຕຸ ປູຊນເຫຕຸ ໂອວທນ຺ຕໍ ຠຓຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ອາມິສສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທໍ

໑໖໙. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ວິສິຂາຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາປິ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕສ຺ສາ ວິສິຂາຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠຄິນິ, ອມຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຠິກ຺ຂາ ທິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ສາປິ ໂຂ ເອວມາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉາຍ຺ຍ, ອມຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຠິກ຺ຂາ ທິຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ເຕ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສເນນ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວຣໍ ຠາຊີຍຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂອວາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ ເມ, ຠຄິນິ, ຈີວຣປຏິວີໂສ [ປຏິວິໍໂສ (ສີ.), ປຏິວິໂສ (ອິຕິປິ)]; ສາທິຍິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມາຍ຺ຍ, ທຸພ຺ພລຈີວຣາມ຺ຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ອທາສິ. ໂສປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພລຈີວໂຣ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກໂຣຫິ ທານິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ອທາສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ຎາຕິກາ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຎ຺ຎາຕິກາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎາຕິກາ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎາຕໂກ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ນ ຊານາຕິ ປຕິຣູປໍ ວາ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ວາ ສນ຺ຕໍ ວາ ອສນ຺ຕໍ ວາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ທສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໗໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ [ປາຣິວຏ຺ຏກໍ (ອິຕິປິ)] ຈີວຣໍ ນ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຍ຺ຍາ ອມ຺ຫາກໍ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕີນໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີນໍ ວິປາເຈນ຺ຕີນໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ສາມເຓຣສ຺ສ, ສາມເຓຣິຍາ – ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໗໑. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໒. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອຎ຺ຎາຕິກາ ນາມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອສມ຺ພທ຺ຘາ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມໍ [ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມໍ (ສີ.)].

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໗໓. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ເວມຕິໂກ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໗໔. ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕິກາຍ, ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ປຣິຕ຺ເຕນ ວາ ວິປຸລໍ, ວິປຸເລນ ວາ ປຣິຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸນີ ວິສ຺ສາສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວກາລິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທຕິ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ສາມເຓຣິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ຈີວຣທານສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທໍ

໑໗໕. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ປຏ຺ໂຏ [ປຏ຺ໂຐ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ. ອຎ຺ຎຕຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ສຸຣຕ຺ຕໍ ສຸປຣິກມ຺ມກຕໍ ກຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຍນາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທາຍິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຫໍ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຫນ຺ທ, ຠຄິນິ, ອິມໍ ຈີວຣໍ ຍຖາສໍຫຏໍ ຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍທາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຕທາ ອິມໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ຕໍ ຈີວຣໍ ຍຖາສໍຫຏໍ ຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍທາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ ຕທາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍາວ ຉິນ຺ນິກາ ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘຸຕ຺ຕິກາ ອຫິຣິກາໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຈີວເຣ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ!

ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກສ຺ສິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຸທາຍິສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເຍປິ ເຕ ຉິນ຺ນກາ ຘຸຕ຺ຕກາ ອຫິຣິກາ ເຕສມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ນ ໂສເຠຍ຺ຍ, ກິໍ ປນ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຸທາຍິສ຺ສາ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍີ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ອຸທາຍິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ຎາຕິກາ ເຕ, ອຸທາຍິ, ອຎ຺ຎາຕິກາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎາຕິກາ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎາຕໂກ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ນ ຊານາຕິ ປຕິຣູປໍ ວາ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ວາ ປາສາທິກໍ ວາ ອປາສາທິກໍ ວາ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິສ຺ສສິ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໗໖. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຍ຺ຍ ວາ ສິພ຺ພາເປຍ຺ຍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໑໗໗. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ອຎ຺ຎາຕິກາ ນາມ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອສມ຺ພທ຺ຘາ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ຈີວຣໍ ນາມ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ.

ສິພ຺ເພຍ຺ຍາຕິ ສຍໍ ສິພ຺ພຕິ ອາຣາປເຖ ອາຣາປເຖ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ສິພ຺ພາເປຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫຸກມ຺ປິ ສິພ຺ພຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໗໘. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພຕິ ວາ ສິພ຺ພາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ເວມຕິໂກ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພຕິ ວາ ສິພ຺ພາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພຕິ ວາ ສິພ຺ພາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພຕິ ວາ ສິພ຺ພາເປຕິ ວາ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໗໙. ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕິກາຍ, ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ສິພ຺ພຕິ ວາ ສິພ຺ພາເປຕິ ວາ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ສາມເຓຣິຍາ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ຈີວຣສິພ຺ພນສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ

໑໘໐. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍເຖວ ມຍໍ ສປຊາປຕິກາ ອາຫິຓ຺ຑາມ, ເອວເມວິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ.

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໘໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ສາເກຕາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍມ຺ປິ ອຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠຄິນີ, ກປ຺ປຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ. ຕຸມ຺ເຫ ວາ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉຖ ມຍໍ ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄປຸຣິສາ. ອຍ຺ຍາວ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຈ຺ຉາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ໂຈຣາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ ຈ ທູເສສຸຎ຺ຈ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖຄມນີເຍ ມຄ຺ເຄ ສາສງ຺ກສມ຺ມເຕ ສປ຺ປຏິຠເຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໘໒. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ສມໂຍ . ສຕ຺ຖຄມນີໂຍ ໂຫຕິ ມຄ຺ໂຄ ສາສງ຺ກສມ຺ມໂຕ ສປ຺ປຏິຠໂຍ – ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມໂຍ’’ຕິ.

໑໘໓. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ.

ສໍວິຘາຍາຕິ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ຠຄິນິ, ຄຈ຺ຉາມາຍ຺ຍ; ຄຈ຺ຉາມາຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉາມ, ຠຄິນິ; ອຊ຺ຊ ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ປເຣ ວາ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປີຕິ ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາເຕ ຄາເມ, ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ, ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ສມຍໍ.

ສຕ຺ຖຄມນີໂຍ ນາມ ມຄ຺ໂຄ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ວິນາ ສຕ຺ເຖນ ຄນ຺ຕຸໍ.

ສາສງ຺ກໍ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ [ຍສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ (?)] ໂຈຣານໍ ນິວິຏ຺ໂຐກາໂສ ທິສ຺ສຕິ, ຠຸຕ຺ໂຕກາໂສ ທິສ຺ສຕິ, ຐິໂຕກາໂສ ທິສ຺ສຕິ, ນິສິນ຺ໂນກາໂສ ທິສ຺ສຕິ, ນິປນ຺ໂນກາໂສ ທິສ຺ສຕິ.

ສປ຺ປຏິຠຍໍ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ໂຈເຣຫິ ມນຸສ຺ສາ ຫຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິລຸຕ຺ຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອາໂກຏິຕາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສປ຺ປຏິຠຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິຠຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ພາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຠຄິນິໂຍ’’ຕິ.

໑໘໔. ສໍວິທຫິເຕ ສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສໍວິທຫິເຕ ເວມຕິໂກ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສໍວິທຫິເຕ, ອສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ ເອກທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ຄາມນ຺ຕຣມ຺ປິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ຠິກ຺ຂຸ ສໍວິທຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ ນ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ ສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ ອສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໘໕. ອນາປຕ຺ຕິ ສມເຍ, ອສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສໍວິທຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ສໍວິທຫຕິ, ວິສງ຺ເກເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາປທາສຸ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສາຕິ.

ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທໍ

໑໘໖. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ [ເອກນາວໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍເຖວ ມຍໍ ສປຊາປຕິກາ ນາວາຍ [ເອກນາວາຍ (ສ຺ຍາ.)] ກີຬາມ, ເອວເມວິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ນາວາຍ ກີຬນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ໂມຆປຸຣິສາ, ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິສ຺ສຖ! ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສາ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ [ເອກນາວໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໘໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ສາເກຕາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນທີ ຕຣິຕພ຺ພາ [ອຸຕ຺ຕຣິຕພ຺ພາ (ສ຺ຍາ.)] ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ມຍມ຺ປິ ອຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຕ຺ຕຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນ, ຠຄິນີ, ກປ຺ປຕິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ; ຕຸມ຺ເຫ ວາ ປຐມໍ ອຸຕ຺ຕຣຖ ມຍໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍາ, ຠນ຺ເຕ, ອຄ຺ຄປຸຣິສາ. ອຍ຺ຍາວ ປຐມໍ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ປຈ຺ຉາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕີນໍ ໂຈຣາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສຸ ຈ ທູເສສຸຎ຺ຈ. ອຖ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

໑໘໘. ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຘາຍ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

໑໘໙. ໂຍ ປນາຕິ ໂຍ ຍາທິໂສ…ເປ… ຠິກ຺ຂູຕິ…ເປ… ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຠິກ຺ຂູຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນີ ນາມ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.

ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ.

ສໍວິຘາຍາຕິ ‘‘ອຠິຣຸຫາມ, ຠຄິນິ, ອຠິຣຸຫາມາຍ຺ຍ; ອຠິຣຸຫາມາຍ຺ຍ, ອຠິຣຸຫາມ, ຠຄິນິ; ອຊ຺ຊ ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ປເຣ ວາ ອຠິຣຸຫາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ.

ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຠິຣຸຬ຺ເຫ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິຣຸຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອຠິຣຸຬ຺ເຫ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຠິຣຸຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຸໂຠ ວາ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຊວນິກາຍ.

ອໂຘຄາມິນິນ຺ຕິ ໂອຊວນິກາຍ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓໍ.

ກຸກ຺ກຸຏສມ຺ປາເຕ ຄາເມ, ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ, ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

໑໙໐. ສໍວິທຫິເຕ ສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫຕິ ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສໍວິທຫິເຕ ເວມຕິໂກ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫຕິ ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ສໍວິທຫິເຕ ອສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ ເອກໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫຕິ ອຸທ຺ຘໍຄາມິນິໍ ວາ ອໂຘຄາມິນິໍ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສ.

ຠິກ຺ຂຸ ສໍວິທຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ນ ສໍວິທຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ ສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ ເວມຕິໂກ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອສໍວິທຫິເຕ, ອສໍວິທຫິຕສຎ຺ຎີ, ອນາປຕ຺ຕິ.

໑໙໑. ອນາປຕ຺ຕິ ຕິຣິຍໍ ຕຣຓາຍ, ອສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສໍວິທຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ສໍວິທຫຕິ, ວິສງ຺ເກເຕນ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ອາປທາສຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ, ອາທິກມ຺ມິສ຺ສາຕິ.

ນາວາຠິຣຸຫນສິກ຺ຂາປທໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຣິປາຈິຕສິກ຺ຂາປທໍ

໑໙໒. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ກຸລູປິກາ ໂຫຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກາ. ເຕນ ຈ ຄຫປຕິນາ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕໍ ກຸລໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິມິທໍ, ຄຫປຕິ, ປຫູຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຖຣາ ມຍາ, ອຍ຺ເຍ, ນິມນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. ‘‘ເກ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເຖຣາ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ ອຍ຺ໂຍ ມຫາກປ຺ປິໂນ ອຍ຺ໂຍ ມຫາຈຸນ຺ໂທ ອຍ຺ໂຍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຍ຺ໂຍ ເຣວໂຕ ອຍ຺ໂຍ ອຸປາລິ ອຍ຺ໂຍ ອານນ຺ໂທ ອຍ຺ໂຍ ຣາຫຸໂລ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ມຫານາເຄ ຕິຏ຺ຐມາເນ ເຈຏເກ ນິມນ຺ເຕສີ’’ຕິ?

‘‘ເກ ປນ ເຕ, ອຍ຺ເຍ, ມຫານາຄາ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ອຍ຺ໂຍ ໂກກາລິໂກ ອຍ຺ໂຍ ກຏໂມທກຕິສ຺ສໂກ [ກຏໂມຣກຕິສ຺ສໂກ (ສີ.) ກຕໂມຣກຕິສ຺ສໂກ (ສ຺ຍາ.)] ອຍ຺ໂຍ ຂຓ຺ຑເທວິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ ອຍ຺ໂຍ ສມຸທ຺ທທຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຍໍ ຈຣຫິ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອນ຺ຕຣາ ກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ເຕ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ປວິສິໍສຸ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ມຫານາຄາ ໂຂ ຕຍາ, ຄຫປຕິ, ນິມນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິທາເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຍ຺ເຍ, ເຈຏເກ ອກາສິ; ອິທານິ ມຫານາເຄ’’ຕິ. ຆຣໂຕ ຈ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິນ຺ທິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເທວທຕ຺ໂຕ ຊານໍ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ເທວທຕ຺ຕ, ຊານໍ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ຊານໍ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຖ –

‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຊານໍ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິປາຈິຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ.

ເອວຎ຺ຈິທໍ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.