໕. ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໂກ

໑໔໗. ໂສຓໂກຬິວິສວຕ຺ຖຸ

໒໔໒. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອສີຕິຍາ ຄາມສຫສ຺ເສສຸ ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຈມ຺ປາຍໍ ໂສໂຓ ນາມ ໂກຬິວິໂສ [ໂກຬິວີໂສ (ສີ.)] ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສຸຂຸມາໂລ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປາທຕເລສຸ ໂລມານິ ຊາຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ໂສຓສ຺ສ ໂກຬິວິສສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ອາຄຈ຺ຉຕຸ ໂສໂຓ, ອິຈ຺ຉາມິ ໂສຓສ຺ສ ອາຄຕນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສຓສ຺ສ ໂກຬິວິສສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ໂສຓໍ ໂກຬິວິສໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຣາຊາ ເຕ, ຕາຕ ໂສຓ, ປາເທ ທກ຺ຂິຕຸກາໂມ. ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ໂສຓ, ເຍນ ຣາຊາ ເຕນ ປາເທ ອຠິປ຺ປສາເຣຍ຺ຍາສິ. ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທ. ນິສິນ຺ນສ຺ສ ເຕ ຣາຊາ ປາເທ ທກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສຓໍ ໂກຬິວິສໍ ສິວິກາຍ ອາເນສຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ ເຍນ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ໂສຓສ຺ສ ໂກຬິວິສສ຺ສ ປາທຕເລສຸ ໂລມານິ ຊາຕານິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຂ຺ວຕ຺ຖ, ຠເຓ, ມຍາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສິຕາ; ຄຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຍິຣຸປາສຖ; ໂສ ໂນ ຠຄວາ ສມ຺ປຣາຍິເກ ອຕ຺ເຖ ອນຸສາສິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ເຍນ ຄິຊ຺ຌກູໂຏ ປພ຺ພໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຄຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ; ສາຘຸ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ລເຠຍ຺ຍາມ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອິເຘວ ຕາວ ໂຫຖ, ຍາວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິເວເທມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ເຕສໍ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ສານໍ ປຸຣໂຕ ເປກ຺ຂມານານໍ ປາຏິກາຍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ອິຘູປສງ຺ກນ຺ຕານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ; ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຄຕ, ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ປີຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ສານໍ ປຸຣໂຕ ເປກ຺ຂມານານໍ ປາຏິກາຍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍເຍວ ສາຄຕໍ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ຠຄວນ຺ຕໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕສໍ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ສານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຄຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຄຕ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຈງ຺ກມຕິປິ, ຕິຏ຺ຐຕິປິ, ນິສີທຕິປິ, ເສຍ຺ຍມ຺ປິ ກປ຺ເປຕິ, ຘູມາຍຕິປິ [ຘູປາຍຕິປິ (ສີ.), ປຘູປາຍຕິປິ (ສ຺ຍາ.)] ປຊ຺ຊລຕິປິ, ອນ຺ຕຣຘາຍຕິປິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຄໂຕ ອາກາເສ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອເນກວິຫິຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ສາວໂກຫມສ຺ມິ. ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ; ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ສາວໂກປິ ນາມ ເອວໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວ, ອໂຫ ນູນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ສມນ຺ນາຫຣນ຺ຕິ, ໂນ ຕຖາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຄຕໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕສໍ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ສານໍ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ເຕ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ເຕ, ມຸທຸຈິຕ຺ເຕ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ເຕ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວໍ ເຕສໍ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ສານໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ປຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວິທິຕຘມ຺ມາ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ‘‘ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ, ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອເຕ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສເກ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປເຕ ສຣຓໍ ຄເຕ’’ຕິ.

ໂສຓສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ

໒໔໓. ອຖ ໂຂ ໂສຓສ຺ສ ໂກຬິວິສສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ ອຫໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ; ຍໍນູນາຫໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕານິ ອສີຕິ ຄາມິກສຫສ຺ສານິ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສຸໍ. ອຖ ໂຂ ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ເຕສຸ ອສີຕິຍາ ຄາມິກສຫສ຺ເສສຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ. ອລຕ຺ຖ ໂຂ ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອລຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອຈິຣຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ສີຕວເນ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ປາທາ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຈງ຺ກໂມ ໂລຫິເຕນ ຜຸໂຏ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄວາຆາຕນໍ. [ອິໂຕ ປຣໍ ຍາວ ອິມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ອວສານໍ ຕາວ ປາໂຐ ອ. ນິ. ໖.໕໕ ອາທໂຍ] ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ ໂຠຄາ; ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສີຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ຈງ຺ກໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ຈງ຺ກມໍ ໂລຫິເຕນ ຜຸຏໍ, ທິສ຺ວານ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກສ຺ສ ນ຺ວາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈງ຺ກໂມ ໂລຫິເຕນ ຜຸໂຏ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄວາຆາຕນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຓສ຺ສ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຈງ຺ກມໂຕ ປາທາ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ສາຍໍ ຈງ຺ກໂມ ໂລຫິເຕນ ຜຸໂຏ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄວາຆາຕນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນນຸ ເຕ, ໂສຓ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອຖ ຈ ປນ ເມ ນານຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂຂ ປນ ເມ ກຸເລ ໂຠຄາ; ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກເຣຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ກຸສໂລ ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິສ຺ສເຣ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ອຈ຺ຈາຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ອຕິສິຖິລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ໂສຓ, ຍທາ ເຕ ວີຓາຍ ຕນ຺ຕິໂຍ ເນວ ອຈ຺ຈາຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ ນາຕິສິຖິລາ, ສເມ ຄຸເຓ ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ອປິ ນຸ ເຕ ວີຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຣວຕີ ວາ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ໂສຓ, ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອຕິລີນວີຣິຍໍ ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ວີຣິຍສມຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວເມວ – ສີຕວເນ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອປເຣນ ສມເຍນ ວີຣິຍສມຕໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ, ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ນ ຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ – ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອຣຫຕໍ ອໂຫສິ.

໒໔໔. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫໍ ຂີຓາສໂວ ວຸສິຕວາ ກຕກຣຓີໂຍ ໂອຫິຕຠາໂຣ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ໂຖ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສຎ຺ໂຎຊໂນ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຉຏ຺ຐານານິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ – ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ເກວລໍ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິສ຺ສາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ວຸສິຕວາ, ກຕກຣຓີໂຍ, ກຣຓີຍມຕ຺ຕານໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ເນກ຺ຂມ຺ມາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລກໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ນິກາມຍມາໂນ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ວຸສິຕວາ, ກຕກຣຓີໂຍ, ກຣຓີຍມຕ຺ຕານໍ [ກຣຓີຍໍ ອຕ຺ຕໂນ (ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣປາຬິຍໍ)] ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ, ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ສິຍາ ໂຂ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອວມສ຺ສ – ‘ສີລພ຺ພຕປຣາມາສໍ ນູນ ອຍມາຍສ຺ມາ ສາຣໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ’ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຂີຓາສໂວ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ວຸສິຕວາ, ກຕກຣຓີໂຍ, ກຣຓີຍມຕ຺ຕານໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ກຕສ຺ສ ວາ ປຏິຈຍໍ, ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອຸປາທານກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ຂຍາ ຣາຄສ຺ສ ວີຕຣາຄຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂທສສ຺ສ ວີຕໂທສຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຂຍາ ໂມຫສ຺ສ ວີຕໂມຫຕ຺ຕາ ອສມ຺ໂມຫາຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ. ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຐິຕໍ, ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ຠຸສາ ເຈປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຐິຕໍ, ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເສໂລ ປພ຺ພໂຕ ອຈ຺ຉິທ຺ໂທ ອສຸສິໂຣ ເອກຄ຺ຆໂນ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ, ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ; ປຈ຺ຉິມາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ…ເປ… ອຸຕ຺ຕຣາຍ ເຈປິ ທິສາຍ…ເປ… ທກ຺ຂິຓາຍ ເຈປິ ທິສາຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຸສາ ວາຕວຸຏ຺ຐິ, ເນວ ນໍ ສງ຺ກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປກມ຺ເປຍ຺ຍ ນ ສມ຺ປເວເຘຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຸສາ ເຈປິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຐິຕໍ, ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕິ. ຠຸສາ ເຈປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ… ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຘມ຺ມາ ມນສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເນວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທິຍນ຺ຕິ; ອມິສ຺ສີກຕເມວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຐິຕໍ, ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕໍ, ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ປວິເວກຎ຺ຈ ເຈຕໂສ;

ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອຸປາທານກ຺ຂຍສ຺ສ ຈ.

ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ອສມ຺ໂມຫຎ຺ຈ ເຈຕໂສ;

ທິສ຺ວາ ອາຍຕນຸປ຺ປາທໍ, ສມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ສ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ກຕສ຺ສ ປຏິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ກຣຓີຍໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

ເສໂລ ຍຖາ ເອກຄ຺ຆໂນ, ວາເຕນ ນ ສມີຣຕິ;

ເອວໍ ຣູປາ ຣສາ ສທ຺ທາ, ຄນ຺ຘາ ຜສ຺ສາ ຈ ເກວລາ.

ອິຏ຺ຐາ ຘມ຺ມາ ອນິຏ຺ຐາ ຈ, ນ ປເວເຘນ຺ຕິ ຕາທິໂນ;

ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ວຍຎ຺ຈສ຺ສານຸປສ຺ສຕີຕິ.

ໂສຓໂກຬິວິສວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໔໘. ທິຄຸຓາທິອຸປາຫນປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໔໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕາ ຈ ອນຸປນີໂຕ. ອຖ ຈ, ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ຫສມານກໍ, ມຎ຺ເຎ, ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ປຈ຺ຉາ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ໂສຓ, ສຸຂຸມາໂລ. ອນຸຊານາມິ ເຕ, ໂສຓ, ເອກປລາສິກໍ ອຸປາຫນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອສີຕິສກຏວາເຫ ຫິຣຎ຺ຎໍ ໂອຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖິກຎ຺ຈ ອນີກໍ. ອຖາຫໍ ຠນ຺ເຕ ເອກປລາສິກໍ ເຈ ອຸປາຫນໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ສ ເມ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສ ອສີຕິສກຏວາເຫ ຫິຣຎ຺ຎໍ ໂອຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖິກຎ຺ຈ ອນີກໍ. ໂສ ທານາຍໍ ເອກປລາສິກາສຸ ອຸປາຫນາສຸ ສຕ຺ໂຕ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຊານິສ຺ສຕິ ອຫມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ; ໂນ ເຈ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອນຸຊານິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກປລາສິກໍ ອຸປາຫນໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິຄຸຓາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ນ ຕິຄຸຓາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ນ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນາ [ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນາ (ພຫູສຸ)] ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ທິຄຸຓາທິອຸປາຫນປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໔໙. ສພ຺ພນີລິກາທິປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໔໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ພນີລິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ສພ຺ພປີຕິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ… ສພ຺ພໂລຫິຕິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ… ສພ຺ພມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກາ [ສພ຺ພມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກາ (ກ.)] ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ … ສພ຺ພກຓ຺ຫາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ… ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ… ສພ຺ພມຫານາມຣຕ຺ຕາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພນີລິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ສພ຺ພປີຕິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສພ຺ພໂລຫິຕິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສພ຺ພມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສພ຺ພກຓ຺ຫາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສພ຺ພມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສພ຺ພມຫານາມຣຕ຺ຕາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນີລກວທ຺ຘິກາ [ວຏ຺ຏິກາ (ສີ.)] ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ປີຕກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ໂລຫິຕກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຓ຺ຫວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ມຫານາມຣຕ຺ຕວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນີລກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ປີຕກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ໂລຫິຕກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐິກວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກຓ຺ຫວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຫາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຫານາມຣຕ຺ຕວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຂລ຺ລກພທ຺ຘາ […ພນ຺ຘາ (ກ.)] ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ປຸຏພທ຺ຘາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ປາລິຄຸຓ຺ຐິມາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕູລປຸຓ຺ຓິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຕິຕ຺ຕິຣປຕ຺ຕິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເມຓ຺ຑວິສາຓວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຊວິສາຓວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ວິຈ຺ຉິກາຬິກາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ໂມຣປິຎ຺ຉ [ໂມຣປິຎ຺ຊ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຣິສິພ຺ພິຕາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຣາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂລ຺ລກພທ຺ຘາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ປຸຏພທ຺ຘາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ປາລິຄຸຓ຺ຐິມາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຕູລປຸຓ຺ຓິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຕິຕ຺ຕິຣປຕ຺ຕິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ເມຓ຺ຑວິສາຓວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ອຊວິສາຓວທ຺ຘິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ວິຈ຺ຉິກາຬິກາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ໂມຣປິຎ຺ຉປຣິສິພ຺ພິຕາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຈິຕ຺ຣາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ສີຫຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ທີປິຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຊິນຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອຸທ຺ທຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ມຊ຺ຊາຣຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກາຬກຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ລຸວກຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ [ອຸລູກຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ (ໂຍຊນາ)] ອຸປາຫນາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີຫຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ທີປິຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ອຊິນຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ອຸທ຺ທຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຊ຺ຊາຣຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກາຬກຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ລຸວກຈມ຺ມປຣິກ຺ຂຏາ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ສພ຺ພນີລິກາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໐. ໂອມຸກ຺ກຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນານຸຊານນາ

໒໔໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ, ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຉາສມເຓນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຂຎ຺ຊມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວາ ອຸປາຫນາ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຂຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາທາ ເມ, ອາວຸໂສ, ຜລິຕາ’’ຕິ [ຜາລິຕາຕິ (ກ.)]. ‘‘ຫນ຺ທ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາຫນາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນາ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫາເຫຕາ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸປາຫນາໂຍ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອມຸກ຺ກໍ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນວາ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ໂອມຸກ຺ກຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນານຸຊານນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໑. ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸປາຫນປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໔໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ອນຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸປາຫໂນ ຈງ຺ກມຕີຕິ, ເຖຣາປິ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປາຫນາ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມມາເນ, ເຖເຣສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸປາຫເນສຸ ຈງ຺ກມມາເນສຸ, ສອຸປາຫນາ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມມາເນ, ເຖເຣສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸປາຫເນສຸ ຈງ຺ກມມາເນສຸ, ສອຸປາຫນາ ຈງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມມາເນ, ເຖເຣສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸປາຫເນສຸ ຈງ຺ກມມາເນສຸ, ສອຸປາຫນາ ຈງ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ, ສຕ຺ຖຣິ ອນຸປາຫເນ ຈງ຺ກມມາເນ, ເຖເຣສຸປິ ຠິກ຺ຂູສຸ ອນຸປາຫເນສຸ ຈງ຺ກມມາເນສຸ, ສອຸປາຫນາ ຈງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິເມ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສນກາ ອຠິຊີວນິກສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ກາຣຓາ ອາຈຣິເຍສຸ ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຘ ໂຂ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ອາຈຣິເຍສຸ ອາຈຣິຍມຕ຺ເຕສຸ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອຸປຊ຺ຌາຍມຕ຺ເຕສຸ ອຄາຣວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາ [ສຄາຣວາ ສຄ຺ຄຕິສ຺ສາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາ (ກ.)] ວິຫເຣຍ຺ຍາຖ. ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິເຍສຸ ອາຈຣິຍມຕ຺ເຕສຸ ອຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ອຸປຊ຺ຌາຍມຕ຺ເຕສຸ ອນຸປາຫເນສຸ ຈງ຺ກມມາເນສຸ ສອຸປາຫເນນ ຈງ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຈງ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸປາຫນາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໔໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາທຂິລາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາພາໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ປາທຂິລາພາໂຘ; ອິມໍ ມຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ປາທາ ວາ ທຸກ຺ຂາ, ປາທາ ວາ ຜລິຕາ, ປາທຂິໂລ ວາ ອາພາໂຘ [ປາທຂິລາພາໂຘ ວາ (ສ຺ຍາ.)] ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ; ຈີວຣມ຺ປິ ເສນາສນມ຺ປິ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ອິທານິ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອຠິຣຸຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄມ຺ປິ ສນ຺ນິສຊ຺ຊມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຘກາເຣ ຂາຓຸມ຺ປິ ກຓ຺ຏກມ຺ປິ ອກ຺ກມນ຺ຕິ; ປາທາ ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕຸໍ, ອຸກ຺ກໍ, ປທີປໍ, ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑນ຺ຕິ.

ອຊ຺ຌາຣາເມ ອຸປາຫນປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໒. ກຏ຺ຐປາທຸກາທິປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໕໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ກຏ຺ຐປາທຸກາໂຍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ຂຏຂຏສທ຺ທາ, ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ [ອິມາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາໂຍ ປາຈິ. ໕໐໘; ທີ. ນິ. ໑.໗; ມ. ນິ. ໒.໒໒໓; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໐; ອ. ນິ. ໑໐.໖໙ ອາທໂຍ] – ຣາຊກຖໍ, ໂຈຣກຖໍ, ມຫາມຕ຺ຕກຖໍ, ເສນາກຖໍ, ຠຍກຖໍ, ຍຸທ຺ຘກຖໍ, ອນ຺ນກຖໍ, ປານກຖໍ, ວຕ຺ຖກຖໍ, ສຍນກຖໍ, ມາລາກຖໍ, ຄນ຺ຘກຖໍ, ຎາຕິກຖໍ, ຍານກຖໍ, ຄາມກຖໍ, ນິຄມກຖໍ, ນຄຣກຖໍ, ຊນປທກຖໍ, ອິຕ຺ຖິກຖໍ [ອິຕ຺ຖິກຖໍ ປຸຣິສກຖໍ (ກ.)], ສູຣກຖໍ, ວິສິຂາກຖໍ, ກຸມ຺ຠຏ຺ຐານກຖໍ, ປຸພ຺ພເປຕກຖໍ, ນານຕ຺ຕກຖໍ, ໂລກກ຺ຂາຍິກໍ, ສມຸທ຺ທກ຺ຂາຍິກໍ, ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ; ກີຏກມ຺ປິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ກຏ຺ຐປາທຸກາໂຍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈງ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ຂຏຂຏສທ຺ທາ ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊກຖໍ, ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ, ກີຏກມ຺ປິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ກຏ຺ຐປາທຸກາໂຍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ຂຏຂຏສທ຺ທາ, ອເນກວິຫິຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, – ຣາຊກຖໍ, ໂຈຣກຖໍ…ເປ… ອິຕິຠວາຠວກຖໍ ອິຕິ ວາ, ກີຏກມ຺ປິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູປິ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຏ຺ຐປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ພາຣາຓສີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ພາຣາຓສີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ຠຄວຕາ ກຏ຺ຐປາທຸກາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ – ຕາລຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ; ຕານິ ຕາລຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຕາລຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕິ; ຕານິ ຕາລຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕິ; ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຕາລຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ; ຕານິ ຕາລຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕີ’’ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ຕາລຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕິ; ຕານິ ຕາລຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕິ. ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິໍ. ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ‘ຠຄວຕາ ຕາລປຕ຺ຕປາທຸກາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ’ຕິ ເວຬຸຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕານິ ເວຬຸຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເວຬຸຕຣຸເຓ ເຉທາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຕ຺ຕປາທຸກາໂຍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ຕານິ ເວຬຸຕຣຸຓານິ ຉິນ຺ນານິ ມິລາຍນ຺ຕິ. ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ຊີວສຎ຺ຎິໂນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ຣຸກ຺ຂສ຺ມິໍ…ເປ… ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເວຬຸປຕ຺ຕປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

໒໕໑. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠທ຺ທິຍໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຠທ຺ທິຍໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຠທ຺ທິເຍ ວິຫຣຕິ ຊາຕິຍາ ວເນ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠທ຺ທິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອເນກວິຫິຕໍ ປາທຸກມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕິຓປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ມຸຎ຺ຊປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ປພ຺ພຊປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ຫິນ຺ຕາລປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ກມລປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ກມ຺ພລປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ, ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທ຺ທິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອເນກວິຫິຕໍ ປາທຸກມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິຓປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ມຸຎ຺ຊປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ປພ຺ພຊປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ຫິນ຺ຕາລປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ກມລປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ກມ຺ພລປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ, ຣິຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠທ຺ທິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອເນກວິຫິຕໍ ປາທຸກມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕິຓປາທຸກໍ ກໂຣນ຺ຕິປິ ກາຣາເປນ຺ຕິປິ…ເປ… ຣິຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ອເນກວິຫິຕໍ ປາທຸກມຓ຺ຑນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິຓປາທຸກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິປິ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕິປິ…ເປ… ຣິຎ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສໍ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ອຘິສີລໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ອຘິປຎ຺ຎໍ. ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຸຎ຺ຊປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ປພ຺ພຊປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຫິນ຺ຕາລປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກມລປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກມ຺ພລປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຣູປິຍມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ມຓິມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ເວຬຸຣິຍມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຜລິກມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກໍສມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ກາຈມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຕິປຸມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ສີສມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ, ນ ຕມ຺ພໂລຫມຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຈິ ສງ຺ກມນິຍາ ປາທຸກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປາທຸກາ ຘຸວຏ຺ຐານິຍາ ອສງ຺ກມນິຍາໂຍ – ວຈ຺ຈປາທຸກໍ, ປສ຺ສາວປາທຸກໍ, ອາຈມນປາທຸກ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠທ຺ທິເຍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຈິຣວຕິຍາ ນທິຍາ ຄາວີນໍ ຕຣນ຺ຕີນໍ ວິສາເຓສຸປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກຓ຺ເຓສຸປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄີວາຍປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຉປ຺ປາປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາປິ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປນ຺ຕິ, ວຈ຺ຉຕຣິມ຺ປິ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຄາວີນໍ ຕຣນ຺ຕີນໍ ວິສາເຓສຸປິ ຄເຫສ຺ສນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ,…ເປ… ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄາວີນໍ ວິສາເຓສຸ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ກຓ຺ເຓສຸ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ຄີວາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ເຉປ຺ປາຍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ປິຏ຺ຐິ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ພາ. ໂຍ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉຸປິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຉຸເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ນ ວຈ຺ຉຕຣີ ມາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ມາເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ກຏ຺ຐປາທຸກາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໓. ຍານາທິປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໕໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຍາເນນ ຍາຍນ຺ຕິ, ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ເຕນປິ ປຸຣິສນ຺ຕເຣນ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ເຕນປິ ອິຕ຺ຖນ຺ຕເຣນ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄງ຺ຄາມຫິຍາຍາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາເນນ ຍາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຍາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຄມິສ຺ສາມິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ອາວຸໂສ, ສກ຺ໂກມິ, ຄິລາໂນມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍານໍ ອຠິຣຸຫາ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ ຍານ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ຍານໍ ນາຠິຣຸຫິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຍານນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິຕ຺ຖິຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິສຍຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖວຏ຺ຏກນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍານຸຄ຺ຆາເຕນ ພາຬ຺ຫຕຣໍ ອຜາສຸ ອໂຫສິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິວິກໍ ປາຏງ຺ກິນ຺ຕິ.

ຍານາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໔. ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໕໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາສນ຺ທິໍ, ປລ຺ລງ຺ກໍ, ໂຄນກໍ, ຈິຕ຺ຕກໍ, ປຏິກໍ, ປຏລິກໍ, ຕູລິກໍ, ວິກຕິກໍ, ອຸທ຺ຘໂລມິໍ [ອຸນ຺ທໂລມິໍ (ກ.), ອຸທ຺ທໂລມິໍ (ກ.)], ເອກນ຺ຕໂລມິໍ, ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ, ໂກເສຍ຺ຍໍ, ກຸຕ຺ຕກໍ, ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣໍ, ອສ຺ສຕ຺ຖຣໍ, ຣຖຕ຺ຖຣໍ, ອຊິນປເວຓິໍ, ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ, ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາສນ຺ທິ, ປລ຺ລງ຺ໂກ, ໂຄນໂກ, ຈິຕ຺ຕໂກ, ປຏິກາ, ປຏລິກາ, ຕູລິກາ, ວິກຕິກາ, ອຸທ຺ຘໂລມິ, ເອກນ຺ຕໂລມິ, ກຏ຺ຏິສ຺ສໍ, ໂກເສຍ຺ຍໍ, ກຸຕ຺ຕກໍ, ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣໍ, ອສ຺ສຕ຺ຖຣໍ, ຣຖຕ຺ຖຣໍ, ອຊິນປເວຓິ, ກທລິມິຄປວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ, ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘານໍ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໕. ສພ຺ພຈມ຺ມປຏິກ຺ເຂໂປ

໒໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ຠຄວຕາ ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ – ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ. ຕານິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓນປິ ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປີຐປ຺ປມາເຓນປິ ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ປີເຐ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ປີເຐ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຈມ຺ມານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ສີຫຈມ຺ມໍ ພ຺ຍຄ຺ຆຈມ຺ມໍ ທີປິຈມ຺ມໍ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ຠຄວຕາ ມຫາຈມ຺ມານິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານີຕິ – ໂຄຈມ຺ມານິ ຘາເຣນ຺ຕິ. ຕານິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາເຓນປິ ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປີຐປ຺ປມາເຓນປິ ຉິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ມຎ຺ເຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕປິ ປີເຐ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ພຫິປິ ປີເຐ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປາປຸປາສກສ຺ສ ກຸລູປໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ປາປຸປາສກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຸປາສໂກ ເຍນ ໂສ ປາປຠິກ຺ຂຸ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ປາປຸປາສກສ຺ສ ວຈ຺ຉໂກ ໂຫຕິ ຕຣຸຓໂກ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ຈິຕ຺ໂຣ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ທີປິຈ຺ຉາໂປ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ວຈ຺ຉກໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຸປາສໂກ ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມໍ ວຈ຺ຉກໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ໂຖ ເມ, ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ວຈ຺ຉກສ຺ສ ຈມ຺ເມນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຸປາສໂກ ຕໍ ວຈ຺ຉກໍ ວຘິຕ຺ວາ ຈມ຺ມໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາປຠິກ຺ຂຸໂນ ປາທາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຈມ຺ມໍ ສງ຺ຆາຏິຍາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອຖ ໂຂ ສາ ຄາວີ ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນີ ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ຍາຍໍ, ອາວຸໂສ, ຄາວີ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘີ’’ຕິ? ‘‘ອຫມ຺ປິ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາມິ ເກນ [ເກນຈິ (ກ.)] ມ຺ຍາຍໍ ຄາວີ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘີ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕສ຺ສ ປາປຠິກ຺ຂຸໂນ ສງ຺ຆາຏິ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ຂິຕາ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອຍໍ ປນ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆາຏິ ກິໍ ກຕາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ປາປຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປາຓາຕິປາເຕ ສມາທເປສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ປາຓາຕິປາເຕ ສມາທເປສ຺ສຕິ, ນນຸ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ປາຓາຕິປາໂຕ ຄຣຫິໂຕ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ປສຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປາປຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປາຓາຕິປາເຕ ສມາທເປສີ’’ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ປາຓາຕິປາເຕ ສມາທເປສ຺ສສິ, ນນຸ ມຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ອເນກປຣິຍາເຍນ ປາຓາຕິປາໂຕ ຄຣຫິໂຕ, ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ປສຕ຺ຖາ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຓາຕິປາເຕ ສມາທເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ສມາທເປຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄຈມ຺ມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິຎ຺ຈິ ຈມ຺ມໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ສພ຺ພຈມ຺ມປຏິກ຺ເຂໂປ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໑໕໖. ຄິຫິວິກຕານຸຎ຺ຎາຕາທິ

໒໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ມຎ຺ຈມ຺ປິ ປີຐມ຺ປິ ຈມ຺ໂມນທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈມ຺ມວິນທ຺ຘານິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຠິນິສີທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫິວິກຕໍ ອຠິນິສີທິຕຸໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອຠິນິປຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວິຫາຣາ ຈມ຺ມວທ຺ເຘຫິ ໂອຄຸມ຺ຜິຍນ຺ຕິ [ໂອຄຸມ຺ຠິຍນ຺ຕິ (ກ.)]. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນາຠິນິສີທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພນ຺ຘນມຕ຺ຕໍ ອຠິນິສີທິຕຸນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສອຸປາຫເນນ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປວິເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ອຸປາຫເນນ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສອຸປາຫເນນ ຄາມໍ ປວິສິຕຸນ຺ຕິ.

ຄິຫິວິກຕານຸຎ຺ຎາຕາທິ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໕໗. ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓວຕ຺ຖຸ

໒໕໗. [ອຸທາ. ໔໖ ໂສກສຸຕ຺ເຕນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ອວນ຺ຕີສຸ ວິຫຣຕິ ກຸຣຣຆເຣ [ກຸຣຸຣຆເຣ (ກ.)] ປປຕເກ [ປປາເຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.) ປວຕ຺ເຖ (ອຸທາ. ໔໖)] ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ເຍນ ມຫາກຈ຺ຈາເນນ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ. ( ) [(ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ ໂສຓໍ ອຸປາສກໍ ກຸຏິກຓ຺ຓໍ ເອຕທໂວຈ) (ສ຺ຍາ. ອຸທາ. ໔໖)] ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ, ໂສຓ, ຍາວຊີວໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິງ຺ຆ, ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ຕຕ຺ເຖວ ອຄາຣິກຠູໂຕ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊ, ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເສຍ຺ຍໍ ເອກຠຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສຓສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ກຸຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ໂຍ ອໂຫສິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ …ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສໂຓ ອຸປາສໂກ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຖາ ຍຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ເຍນ ມຫາກຈ຺ຈາເນນ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມິ, ນຍິທໍ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ. ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ. ປພ຺ພາເຊຕຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ໂສຓໍ ອຸປາສກໍ ກຸຏິກຓ຺ຓໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປໂຖ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຕໂຕ ຕໂຕ ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອຸປສມ຺ປາເທສິ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໑໕໘. ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ປຎ຺ຈວຣປຣິທສ຺ສນາ

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ສຸໂຕເຍວ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ເອທິໂສ ຈ ເອທິໂສ ຈາຕິ, ນ ຈ ມຍາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສເຈ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ສຸໂຕ ເຍວ ໂຂ ເມ ໂສ ຠຄວາ ເອທິໂສ ຈ ເອທິໂສ ຈາຕິ, ນ ຈ ມຍາ ສມ຺ມຸຂາ ທິຏ຺ໂຐ, ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສເຈ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາ’ຕິ; ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສເຈ ມໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ອນຸຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂສຓ. ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ທກ຺ຂິສ຺ສສິ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາສາທິກໍ ປສາທນີຍໍ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ສນ຺ຕມານສໍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖໍ ອມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ຍຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນາຄໍ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ໂສຓ, ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປໂຖ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ, ຕິຓ຺ຓໍ ເມ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຕໂຕ ຕໂຕ ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອລຕ຺ຖໍ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ອປ຺ປຕເຣນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ກຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣາ ຠູມິ ຂຣາ ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ນຫານຄຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸທກສຸທ຺ຘິກາ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຘຸວນຫານໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ເອຣຄູ ໂມຣຄູ ມຊ຺ຊາຣູ [ມຊ຺ຌາຣູ (ກ.)] ຊນ຺ຕູ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສາ ນິສ຺ສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ – ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມາ’’’ຕິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມຫິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ເສຫິ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ – ‘ມາ ໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອໂຫສີ’ຕິ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ຈີວເຣ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາກຈ຺ຈານໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຊຕວນໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ‘‘ຍສ຺ສ ໂຂ ມໍ ຠຄວາ ອາຓາເປຕິ, ‘ອິມສ຺ສ, ອານນ຺ທ, ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີ’ຕິ, ອິຈ຺ຉຕິ ຠຄວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວຕ຺ຖຸໍ, ອິຈ຺ຉຕິ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມຕາ ໂສເຓນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວິຫາເຣ ວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ – ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ.

໒໕໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂສໂຓ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອຊ຺ເຌສິ – ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນວ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ ສເຣນ ອຠາສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ສຣຠຎ຺ຎປຣິໂຍສາເນ ອພ຺ຠານຸໂມທິ – ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂຸ. ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິການິ, ສຸມນສິກຕານິ ສູປຘາຣິຕານິ. ກລ຺ຍາຓິຍາປິ ວາຈາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ, ອເນລຄລາຍ [ອເນຬຄລາຍ (ກ.)], ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນິຍາ. ກຕິວສ຺ໂສສິ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ເອກວສ຺ໂສຫໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ຈິຣໍ ອກາສີ’’ຕິ? ‘‘ຈິຣໍ ທິຏ຺ໂຐ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກາເມສຸ ອາທີນໂວ, ອປິ ຈ ສມ຺ພາຘາ ຆຣາວາສາ ພຫຸກິຈ຺ຈາ ພຫຸກຣຓີຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໔໖ ອຸທາເນປິ] ‘‘ທິສ຺ວາ ອາທີນວໍ ໂລເກ, ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ນິຣູປຘິໍ;

ອຣິໂຍ ນ ຣມຕີ ປາເປ, ປາເປ ນ ຣມຕີ ສຸຈີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂສໂຓ – ປຏິສມ຺ໂມທຕິ ໂຂ ມໍ ຠຄວາ, ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ຍໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຣິທສ຺ສີຕິ – ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປໂຖ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ. ຕິຓ຺ຓໍ ເມ ວສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຕໂຕ ຕໂຕ ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອລຕ຺ຖໍ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ອປ຺ປຕເຣນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ກຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣາ ຠູມິ ຂຣາ ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ນຫານຄຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸທກສຸທ຺ຘິກາ, ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຘຸວນຫານໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠນ຺ເຕ, ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ເອຣຄູ ໂມຣຄູ ມຊ຺ຊາຣູ ຊນ຺ຕູ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ ອນຸຊາເນຍ຺ຍ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສາ ນິສ຺ສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ – ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມາ’ຕິ. ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາເມຫິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ມນຸສ຺ເສຫິ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ. ເຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ສາທິຍນ຺ຕິ – ‘ມາ ໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອໂຫສີ’ຕິ; ອປ຺ເປວ ນາມ ຠຄວາ ຈີວເຣ ປຣິຍາຍໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໒໕໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປໂຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ. ຕຕ຺ຣິເມ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ – ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ [ກຊງ຺ຄລໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນາມ ນິຄໂມ, ຕສ຺ສ ປເຣນ ມຫາສາລາ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລວຕີ [ສລລວຕີ (ສີ.)] ນາມ ນທີ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເສຕກຓ຺ຓິກໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຖູຓໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ; ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸສີຣທ຺ຘໂຊ ນາມ ປພ຺ພໂຕ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປສຸ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ຫຸຕ຺ຕຣາ ຠູມິ ຂຣາ ໂຄກຓ຺ຏກຫຕາ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນໍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຫານຄຣຸກາ ມນຸສ຺ສາ ອຸທກສຸທ຺ຘິກາ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ຘຸວນຫານໍ. ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ເອຣຄູ ໂມຣຄູ ມຊ຺ຊາຣູ ຊນ຺ຕູ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ຈມ຺ມານິ ອຕ຺ຖຣຓານິ, ເອຬກຈມ຺ມໍ ອຊຈມ຺ມໍ ມິຄຈມ຺ມໍ. ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ນິສ຺ສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ – ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມາ’ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາທິຕຸໍ, ນ ຕາວ ຕໍ ຄຓນູປຄໍ ຍາວ ນ ຫຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈານສ຺ສ ປຎ຺ຈວຣປຣິທສ຺ສນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໂກ ປຎ຺ຈໂມ.

໑໕໙. ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ

ຣາຊາ ຈ ມາຄໂຘ ໂສໂຓ, ອສີຕິສຫສ຺ສິສ຺ສໂຣ;

ສາຄໂຕ ຄິຊ຺ຌກູຏສ຺ມິໍ, ພຫຸໍ ທສ຺ເສຕິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາຣທ຺ຘຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ວີຓໍ ເອກປລາສິກໍ;

ນີລາ ປີຕາ ໂລຫິຕິກາ, ມຎ຺ຊິຏ຺ຐາ ກຓ຺ຫເມວ ຈ.

ມຫາຣງ຺ຄມຫານາມາ, ວທ຺ຘິກາ ຈ ປຏິກ຺ຂິປິ;

ຂລ຺ລກາ ປຸຏປາລິ ຈ, ຕູລຕິຕ຺ຕິຣເມຓ຺ຑຊາ.

ວິຈ຺ຉິກາ ໂມຣຈິຕ຺ຣາ ຈ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາ ຈ ທີປິກາ;

ອຊິນຸທ຺ທາ ມຊ຺ຊາຣີ ຈ, ກາຬລຸວກປຣິກ຺ຂຏາ.

ຜລິຕຸປາຫນາ ຂິລາ, ໂຘຕຂາຓຸຂຏຂຏາ;

ຕາລເວຬຸຕິຓໍ ເຈວ, ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຫິນ຺ຕາລາ.

ກມລກມ຺ພລໂສວຓ຺ຓາ, ຣູປິກາ ມຓິເວຬຸຣິຍາ;

ຜລິກາ ກໍສກາຈາ ຈ, ຕິປຸສີສຎ຺ຈ ຕມ຺ພກາ.

ຄາວີ ຍານໍ ຄິລາໂນ ຈ, ປຸຣິສາຍຸຕ຺ຕສິວິກາ;

ສຍນານິ ມຫາຈມ຺ມາ, ໂຄຈມ຺ເມຫິ ຈ ປາປໂກ.

ຄິຫີນໍ ຈມ຺ມວທ຺ເຘຫິ, ປວິສນ຺ຕິ ຄິລາຍໂນ;

ມຫາກຈ຺ຈາຍໂນ ໂສໂຓ, ສເຣນ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິກໍ.

ອຸປສມ຺ປທໍ ປຎ຺ຈຫິ, ຄຸຓງ຺ຄຸຓາ ຘຸວສິນາ;

ຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓານຸຎ຺ຎາສິ, ນ ຕາວ ຄຓນູປຄໍ;

ອທາສິ ເມ ວເຣ ປຎ຺ຈ, ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາຍໂກຕິ.

ອິມມ຺ຫິ ຂນ຺ຘເກ ວຕ຺ຖູນິ ເຕສຏ຺ຐິ.

ຈມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໂກ ນິຏ຺ຐິໂຕ.