໖. ເຠສຊ຺ຊກ຺ຂນ຺ຘໂກ
໑໖໐. ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊກຖາ
໒໖໐. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸປິ ປີຕາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ເຕນ ກິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກິເສ ລູເຂ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາເຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ຠິກ຺ຂູ ກິສາ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸປິ ປີຕາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ເຕນ ກິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸປິ ປີຕາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ເຕນ ກິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍໍ, ຍໍ ເຠສຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ມຕຎ຺ຈ ໂລກສ຺ສ, ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂອຬາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມານິ ໂຂ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ, ນວນີຕໍ, ເຕລໍ, ມຘຸ, ຜາຓິຕໍ; ເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ມຕານິ ຈ ໂລກສ຺ສ, ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂອຬາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ອນຸຊາເນຍ຺ຍໍ, ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘ເອຕຣຫິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸປິ ປີຕາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ເຕນ ກິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອນຸຊາເນຍ຺ຍໍ, ຍໍ ເຠສຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ມຕຎ຺ຈ ໂລກສ຺ສ, ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜເຣຍ຺ຍ, ນ ຈ ໂອຬາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕທໂຫສິ ‘ອິມານິ ໂຂ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ, ນວນີຕໍ, ເຕລໍ, ມຘຸ, ຜາຓິຕໍ; ເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ມຕານິ ຈ ໂລກສ຺ສ, ອາຫາຣຕ຺ຖຎ຺ຈ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ໂອຬາຣິໂກ ອາຫາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ອນຸຊາເນຍ຺ຍໍ, ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’ນ຺ຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.
໒໖໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຕານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຍານິປິ ຕານິ ປາກຕິການິ ລູຂານິ ໂຠຊນານິ ຕານິປິ ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ປເຄວ ເສເນສິຕານິ [ເສເນສິການິ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເສເນຫິການິ (ໂຍຊນາ)]. ເຕ ເຕນ ເຈວ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐາ, ອິມິນາ ຈ ຠຕ຺ຕາຈ຺ຉາທເກນ [ຠຕ຺ຕາຈ຺ຉນ຺ນເກນ (ກ.)], ຕທຸຠເຍນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກິເສ ລູເຂ ທຸພ຺ພຓ຺ເຓ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາເຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ຠິກ຺ຂູ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກິສາ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຕານິ ຈ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ກາເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຍານິປິ ຕານິ ປາກຕິການິ ລູຂານິ ໂຠຊນານິ ຕານິປິ ນຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ປເຄວ ເສເນສິການິ. ເຕ ເຕນ ເຈວ ສາຣທິເກນ ອາພາເຘນ ຜຸຏ຺ຐາ, ອິມິນາ ຈ ຠຕ຺ຕາຈ຺ຉາທເກນ, ຕທຸຠເຍນ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກິສາ, ລູຂາ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ, ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາຕາ, ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕານິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.
໒໖໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວເສຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ອຈ຺ຉວສໍ, ມຈ຺ຉວສໍ, ສຸສຸກາວສໍ, ສູກຣວສໍ, ຄທ຺ຣຠວສໍ – ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ [ນິປກ຺ກໍ (ກ.)] ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ວິກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນາປຕ຺ຕີຕິ.
ປຎ຺ຈເຠສຊ຺ຊກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໑. ມູລາທິເຠສຊ຺ຊກຖາ
໒໖໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມູເລຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ຫລິທ຺ທິໍ, ສິງ຺ຄິເວຣໍ, ວຈໍ, ວຈຕ຺ຖໍ [ວຈຕ຺ຖໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ອຕິວິສໍ, ກຏຸກໂຣຫິຓິໍ, ອຸສີຣໍ, ຠທ຺ທມຸຕ຺ຕກໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ຕານິ – ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ; ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມູເລຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ປິຏ຺ເຐຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສທໍ ນິສທໂປຕກນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກສາເວຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສາວານິ [ກສາວເຠສຊ຺ຊານິ (ກ.)] ເຠສຊ຺ຊານິ – ນິມ຺ພກສາວໍ, ກຸຏຊກສາວໍ, ປໂຏລກສາວໍ, ຜຄ຺ຄວກສາວໍ, ນຕ຺ຕມາລກສາວໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ກສາວານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ຕານິ – ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ; ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຓ຺ເຓຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ນິມ຺ພປຓ຺ຓໍ, ກຸຏຊປຓ຺ຓໍ, ປໂຏລປຓ຺ຓໍ, ສຸລສິປຓ຺ຓໍ, ກປ຺ປາສປຓ຺ຓໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ປຓ຺ຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ…ເປ….
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຜເລຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ພິລງ຺ຄໍ, ປິປ຺ປລິໍ, ມຣິຈໍ, ຫຣີຕກໍ, ວິຠີຕກໍ, ອາມລກໍ, ໂຄຏ຺ຐຜລໍ [ໂຄຐຜລໍ (ສ຺ຍາ.), ໂກຏ຺ຐຜລໍ (ກ.)], ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ຜລານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ…ເປ….
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຊຕູຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊຕູນິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ຫິງ຺ຄຸໍ, ຫິງ຺ຄຸຊຕຸໍ, ຫິງ຺ຄຸສິປາຏິກໍ, ຕກໍ, ຕກປຕ຺ຕິໍ, ຕກປຓ຺ຓິໍ, ສຊ຺ຊຸລສໍ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ຊຕູນິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ…ເປ….
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂລເຓຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ – ສາມຸທ຺ທໍ, ກາຬໂລຓໍ, ສິນ຺ຘວໍ, ອຸພ຺ຠິທໍ [ອຸພ຺ຠິຣໍ (ກ.)], ພິລໍ [ພິຬາລໍ (ສີ.)], ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ໂລຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເນວ ຂາທນີເຍ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ນ ໂຠຊນີເຍ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣນ຺ຕິ, ຕານິ – ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ; ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
໒໖໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເພລຏ຺ຐສີສສ຺ສ ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ລສິກາຍ ຈີວຣານິ ກາເຍ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ, ຕານິ ຠິກ຺ຂູ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕານິ ຈີວຣານິ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາພາໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉາພາໂຘ, ລສິກາຍ ຈີວຣານິ ກາເຍ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ, ຕານິ ມຍໍ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ສ ກຓ຺ຑຸ ວາ, ປິຬກາ ວາ, ອສ຺ສາໂວ ວາ, ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉຸ ວາ ອາພາໂຘ, ກາໂຍ ວາ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ, ຈຸຓ຺ຓານິ ເຠສຊ຺ຊານິ; ອຄິລານສ຺ສ ຉກຓໍ ມຕ຺ຕິກໍ ຣຊນນິປ຺ປກ຺ກໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທຸກ຺ຂລໍ ມຸສລ’’ນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຸຓ຺ເຓຫິ ເຠສຊ຺ເຊຫິ ຈາລິເຕຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຸຓ຺ຓຈາລິນິນ຺ຕິ. ສຓ຺ເຫຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸສ຺ສຈາລິນິນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອມນຸສ຺ສິກາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຕໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ນາສກ຺ຂິໍສຸ ອໂຣຄໍ ກາຕຸໍ. ໂສ ສູກຣສູນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາມກມໍສໍ ຂາທິ, ອາມກໂລຫິຕໍ ປິວິ. ຕສ຺ສ ໂສ ອມນຸສ຺ສິກາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນຸສ຺ສິກາພາເຘ ອາມກມໍສໍ ອາມກໂລຫິຕນ຺ຕິ.
໒໖໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ອິມສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາພາໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອິມສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາພາໂຘ. ອິມໍ ມຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣມ຺ປິ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ນິກ຺ຂາເມມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຊນໍ – ກາຬຎ຺ຊນໍ, ຣສຎ຺ຊນໍ, ໂສຕຎ຺ຊນໍ, ເຄຣຸກໍ, ກປລ຺ລ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຊນູປປິສເນຫິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທນໍ, ຕຄຣໍ, ກາຬານຸສາຣິຍໍ, ຕາລີສໍ, ຠທ຺ທມຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ປິຏ຺ຐານິ ອຎ຺ຊນານິ ຈຣຸເກສຸປິ [ຖາລເກສຸປິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ສຣາວເກສຸປິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ; ຕິຓຈຸຓ຺ເຓຫິປິ ປໍສຸເກຫິປິ ໂອກິຣິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຊນິນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວຈາ ອຎ຺ຊນິໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ – ໂສວຓ຺ຓມຍໍ, ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ອຎ຺ຊນີ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ, ທນ຺ຕມຍໍ, ວິສາຓມຍໍ, ນຬມຍໍ, ເວຬຸມຍໍ, ກຏ຺ຐມຍໍ, ຊຕຸມຍໍ, ຜລມຍໍ, ໂລຫມຍໍ, ສງ຺ຂນາຠິມຍນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຊນິໂຍ ອປາຣຸຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕິຓຈຸຓ຺ເຓຫິປິ ປໍສຸເກຫິປິ ໂອກິຣິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິຘານນ຺ຕິ. ອປິຘານໍ ນິປຕຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕ຺ຕເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊນິຍາ ພນ຺ຘິຕຸນ຺ຕິ. ອຎ຺ຊນີ ຜລຕິ [ນິປຕຕິ (ກ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຕ຺ຕເກນ ສິພ຺ເພຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອງ຺ຄຸລິຍາ ອຎ຺ຊນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ທຸກ຺ຂານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຊນິສລາກນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວຈາ ອຎ຺ຊນິສລາກາໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ – ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ອຎ຺ຊນິສລາກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ…ເປ… ສງ຺ຂນາຠິມຍນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຊນິສລາກາ ຠູມິຍໍ ປຕິຕາ ຜຣຸສາ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສລາກຐານິຍນ຺ຕິ [ສລາໂກຘານິຍນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຊນິມ຺ປິ ອຎ຺ຊນິສລາກມ຺ປິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຊນິຕ຺ຖວິກນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ.
໒໖໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ສີສາຠິຕາໂປ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸທ຺ຘນິ ເຕລກນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຕ຺ຖຸກມ຺ມນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖຸ ຄລຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຕ຺ຖຸກຣຓິນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວຈາ ນຕ຺ຖຸກຣຓິໂຍ ຘາເຣນ຺ຕິ – ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ, ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ນຕ຺ຖຸກຣຓີ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ…ເປ… ສງ຺ຂນາຠິມຍນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖຸໍ ວິສມໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ [ນຕ຺ຖຸ ວິສມໍ ອາສິຎ຺ຈິຍຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມກນຕ຺ຖຸກຣຓິນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘູມໍ ປາຕຸນ຺ຕິ. ຕຎ຺ເຎວ ວຏ຺ຏິໍ ອາລິມ຺ເປຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕິ, ກຓ຺ໂຐ ທຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘູມເນຕ຺ຕນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ຘູມເນຕ຺ຕານິ ຘາເຣນ຺ຕິ – ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ຘູມເນຕ຺ຕານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ…ເປ… ສງ຺ຂນາຠິມຍນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຘູມເນຕ຺ຕານິ ອປາຣຸຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປາຓກາ ປວິສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິຘານນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຘູມເນຕ຺ຕານິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘູມເນຕ຺ຕຖວິກນ຺ຕິ. ເອກໂຕ ຆໍສິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍມກຖວິກນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ.
໒໖໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ວາຕາພາໂຘ ໂຫຕິ. ເວຊ຺ຊາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເຕລໍ ປຈິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕລປາກນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ເຕລປາເກ ມຊ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕລປາເກ ມຊ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຕິປກ຺ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານິ [ອຕິຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊານິ (ກ.)] ເຕລານິ ປຈນ຺ຕິ, ຕານິ ປິວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕິປກ຺ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊໍ ເຕລໍ ປາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປິເວຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍສ຺ມິໍ ເຕລປາເກ ມຊ຺ຊສ຺ສ ນ ວຓ຺ໂຓ ນ ຄນ຺ໂຘ ນ ຣໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວຣູປໍ ມຊ຺ຊປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຕລໍ ປາຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸໍ ອຕິປກ຺ຂິຕ຺ຕມຊ຺ຊໍ ເຕລໍ ປກ຺ກໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຕິປກ຺ຂິຕ຺ຕມຊ຺ເຊ ເຕເລ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ພຫຸຕຣໍ ເຕລໍ ປກ຺ກໍ ໂຫຕິ, ເຕລຠາຊນໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕີຓິ ຕຸມ຺ພານິ – ໂລຫຕຸມ຺ພໍ, ກຏ຺ຐຕຸມ຺ພໍ, ຜລຕຸມ຺ພນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ອງ຺ຄວາໂຕ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສທກມ຺ມນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ຠາຣເສທນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາເສທນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠງ຺ໂຄທກນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກໂກຏ຺ຐກນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ປພ຺ພວາໂຕ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຫິຕໍ ໂມເຈຕຸນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຫິຕໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ວິສາເຓນ ຄາເຫຕຸນ຺ຕິ [ຄເຫຕຸນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ປາທາ ຜລິຕາ [ຜາລິຕາ (ກ.)] ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາທພ຺ຠຎ຺ຊນນ຺ຕິ. ນກ຺ຂມນິໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຊ຺ຊໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄຓ຺ຑາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖກມ຺ມນ຺ຕິ. ກສາໂວທເກນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກສາໂວທກນ຺ຕິ. ຕິລກກ຺ເກນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິລກກ຺ກນ຺ຕິ. ກພຬິກາຍ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກພຬິກນ຺ຕິ. ວຓພນ຺ຘນໂຈເຬນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓພນ຺ຘນໂຈຬນ຺ຕິ. ວໂຓ ກຓ຺ຑຸວຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາສປກຸຏ຺ເຏນ [ສາສປກຸຑ຺ເຑນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຜສິຕຸນ຺ຕິ. ວໂຓ ກິລິຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘູມໍ ກາຕຸນ຺ຕິ. ວຑ຺ຒມໍສໍ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລຓສກ຺ຂຣິກາຍ ຉິນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ. ວໂຓ ນ ຣຸຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓເຕລນ຺ຕິ. ເຕລໍ ຄລຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິກາສິກໍ ສພ຺ພໍ ວຓປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ.
໒໖໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາວິກຏານິ ທາຕຸໍ – ຄູຖໍ, ມຸຕ຺ຕໍ, ຉາຣິກໍ, ມຕ຺ຕິກນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕານິ ນຸ ໂຂ ອຸທາຫຸ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພານີ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕຸໍ, ອສຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິສໍ ປີຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຄູຖໍ ປາເຍຕຸນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນຸ ໂຂ ອຸທາຫຸ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສ຺ເວວ ປຏິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ນ ປຸນ [ກໂຕ ປນ (?)] ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ.
໒໖໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຆຣທິນ຺ນກາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີຕາໂລຬິໍ ປາເຍຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ທຸຏ຺ຐຄຫຓິໂກ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາມິສຂາຣໍ ປາເຍຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຓ຺ຑຸໂຣຄາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຕ຺ຕຫຣີຕກໍ ປາເຍຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຉວິໂທສາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄນ຺ຘາເລປໍ ກາຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິສນ຺ນກາໂຍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິເຣຈນໍ ປາຕຸນ຺ຕິ. ອຈ຺ຉກຎ຺ຊິຍາ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຈ຺ຉກຎ຺ຊິນ຺ຕິ. ອກຏຍູເສນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຏຍູສນ຺ຕິ. ກຏາກເຏນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຏາກຏນ຺ຕິ. ປຏິຈ຺ຉາທນີເຍນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຈ຺ຉາທນີຍນ຺ຕິ.
ມູລາທິເຠສຊ຺ຊກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໒. ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉວຕ຺ຖຸ
໒໗໐. [ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ປາຣາ. ໖໑໘ ອາທໂຍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຣາຊຄເຫ ປພ຺ຠາຣໍ ໂສຘາເປຕິ ເລຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຍນາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ກາຣາເປຕີ’’ຕິ? ‘‘ປພ຺ຠາຣໍ, ມຫາຣາຊ, ໂສຘາເປມິ, ເລຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ໂຖ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຣາມິເກນາ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອາຣາມິໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊາ’ຕິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ, ສມາທເປສິ, ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ, ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມຕາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ເຉນ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.
ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘‘ຣາຊາ, ຠນ຺ເຕ, ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຣາມິກໍ ທາຕຸກາໂມ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຣາມິກ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຍນາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ອາຣາມິໂກ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຣາມິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ອາຣາມິກໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ, ວິສ຺ສຣິຕ຺ວາ, ຈິເຣນ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກໍ ມຫາມຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂຍ ມຍາ, ຠເຓ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຣາມິໂກ ປຏິສ຺ສຸໂຕ, ທິນ຺ໂນ ໂສ ອາຣາມິໂກ’’ຕິ? ‘‘ນ ໂຂ, ເທວ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອາຣາມິໂກ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ກີວ ຈິຣໍ ນຸ ໂຂ, ຠເຓ, ອິໂຕ [ອິໂຕ ຣຕ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ຫິ ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ມຫາມຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຄເຓຕ຺ວາ [ວິຄເຓຕ຺ວາ (ສີ.)] ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຎ຺ຈ, ເທວ, ຣຕ຺ຕິສຕານີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອາຣາມິກສຕານິ ເທຫີຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ມຫາມຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອາຣາມິກສຕານິ ປາທາສິ, ປາຏິເຍກ຺ໂກ ຄາໂມ ນິວິສິ. ‘ອາຣາມິກຄາມໂກຕິ’ປິ ນໍ ອາຫໍສຸ, ‘ປິລິນ຺ທຄາມໂກ’ຕິປິ ນໍ ອາຫໍສຸ.
໒໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເກ ກຸລູປໂກ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປິລິນ຺ທຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເກ ອຸສ຺ສໂວ ໂຫຕິ. ທາຣກາ ອລງ຺ກຕາ ມາລາກິຕາ ກີຬນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ປິລິນ຺ທຄາມເກ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອາຣາມິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອາຣາມິກິນິຍາ ຘີຕາ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ອລງ຺ກເຕ ມາລາກິເຕ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ໂຣທຕິ – ‘ມາລໍ ເມ ເທຖ, ອລງ຺ກາຣໍ ເມ ເທຖາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຕໍ ອາຣາມິກິນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ທາຣິກາ ໂຣທຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທາຣິກາ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ອລງ຺ກເຕ ມາລາກິເຕ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ໂຣທຕິ – ‘ມາລໍ ເມ ເທຖ, ອລງ຺ກາຣໍ ເມ ເທຖາ’ຕິ. ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ມາລາ, ກຸໂຕ ອລງ຺ກາໂຣ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣາມິກິນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຫນ຺ທິມໍ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ຕສ຺ສາ ທາຣິກາຍ ສີເສ ປຏິມຸຎ຺ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ອາຣາມິກິນີ ຕໍ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ທາຣິກາຍ ສີເສ ປຏິມຸຎ຺ຈິ. ສາ ອໂຫສິ ສຸວຓ຺ຓມາລາ ອຠິຣູປາ, ທສ຺ສນີຍາ, ປາສາທິກາ; ນຕ຺ຖິ ຕາທິສາ ຣຎ຺ໂຎປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ສຸວຓ຺ຓມາລາ. ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ອມຸກສ຺ສ, ເທວ, ອາຣາມິກສ຺ສ ຆເຣ ສຸວຓ຺ຓມາລາ ອຠິຣູປາ, ທສ຺ສນີຍາ, ປາສາທິກາ; ນຕ຺ຖິ ຕາທິສາ ເທວສ຺ສປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ສຸວຓ຺ຓມາລາ; ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ? ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຈຣິກາຍ ອາຠຕາ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕໍ ອາຣາມິກກຸລໍ ພນ຺ຘາເປສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປິລິນ຺ທຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ປິລິນ຺ທຄາມເກ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຕສ຺ສ ອາຣາມິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຫໍ ອິມໍ ອາຣາມິກກຸລໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຕິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ສຸວຓ຺ຓມາລາຍ ກາຣຓາ ຣຎ຺ຎາ ພນ຺ຘາປິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຍນາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຣາຊານໍ ມາຄຘໍ ເສນິຍໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ອາຣາມິກກຸລໍ ພນ຺ຘາປິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣາມິກສ຺ສ ຆເຣ ສຸວຓ຺ຓມາລາ ອຠິຣູປາ, ທສ຺ສນີຍາ, ປາສາທິກາ; ນຕ຺ຖິ ຕາທິສາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ອນ຺ເຕປຸເຣ ສຸວຓ຺ຓມາລາ; ກຸໂຕ ຕສ຺ສ ທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ? ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຈຣິກາຍ ອາຠຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປາສາທໍ ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈິ; ໂສ ອໂຫສິ ສພ຺ພໂສວຓ຺ຓມໂຍ. ‘‘ອິທໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຕາວ ພຫຸໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ກຸໂຕ’’ຕິ? ‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ເສເວໂສ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ’ຕິ ຕໍ ອາຣາມິກກຸລໍ ມຸຎ຺ຈາເປສິ.
ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ປິລິນ຺ທວຈ຺ເຉນ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ອຠິປ຺ປສນ຺ນາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉສ຺ສ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຠິຫຣິໍສຸ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິໍ, ນວນີຕໍ, ເຕລໍ, ມຘຸໍ [ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ (ກ.)], ຜາຓິຕໍ. ປກຕິຍາປິ ຈ ອາຍສ຺ມາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ລາຠີ ໂຫຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊານໍ; ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ປຣິສາຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ປຣິສາ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ພາຫຸລ຺ລິກາ; ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ໂກລມ຺ເພປິ [ໂກຬຸມ຺ເພປິ (ກ.)], ຆເຏປິ, ປູເຣຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ; ປຣິສ຺ສາວນານິປິ, ຖວິກາໂຍປິ, ປູເຣຕ຺ວາ ວາຕປາເນສຸ ລຄ຺ເຄຕິ. ຕານິ ໂອລີນວິລີນານິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຸນ຺ທູເຣຫິປິ ວິຫາຣາ ໂອກິຓ຺ຓວິກິຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາຄາຣິກາ ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາຍ ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາຍ ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ຄິລານານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສາຍນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສປ຺ປິ, ນວນີຕໍ, ເຕລໍ, ມຘຸ, ຜາຓິຕໍ, ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.
ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
ເຠສຊ຺ຊານຸຎ຺ຎາຕຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຐໂມ.
໑໖໓. ຄຸຬາທິອນຸຊານນາ
໒໗໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກງ຺ຂາເຣວໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄຸຬກຣຓໍ, ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຸເຬ ປິຏ຺ຐມ຺ປິ ຉາຣິກມ຺ປິ ປກ຺ຂິປນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ‘‘ອກປ຺ປິໂຍ ຄຸໂຬ ສາມິໂສ, ນ ກປ຺ປຕິ ຄຸໂຬ ວິກາເລ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ຄຸຬໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຍປິສ຺ສ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕປິ ຄຸຬໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ກິມຕ຺ຖາຍ [ກິມຕ຺ຖິຍາ (ກ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ຄຸເຬ ປິຏ຺ຐມ຺ປິ ຉາຣິກມ຺ປິ ປກ຺ຂິປນ຺ຕີຕິ? ຖທ຺ຘຕ຺ຖາຍ [ພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຠຄວາຕິ. ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖທ຺ຘຕ຺ຖາຍ ຄຸເຬ ປິຏ຺ຐມ຺ປິ ຉາຣິກມ຺ປິ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ຄຸໂຬຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາສຸຂໍ ຄຸຬໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ກງ຺ຂາເຣວໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວຈ຺ເຈ ມຸຄ຺ຄໍ ຊາຕໍ, ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອກປ຺ປິຍາ ມຸຄ຺ຄາ; ປກ຺ກາປິ ມຸຄ຺ຄາ ຊາຍນ຺ຕີຕິ’’ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ມຸຄ຺ຄໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ເຍປິສ຺ສ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕປິ ມຸຄ຺ຄໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສເຈ [ສເຈປິ (?)], ຠິກ຺ຂເວ, ປກ຺ກາປິ ມຸຄ຺ຄາ ຊາຍນ຺ຕິ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຖາສຸຂໍ ມຸຄ຺ຄໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
໒໗໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທຣວາຕາພາໂຘ ໂຫຕິ. ໂສ ໂລຓໂສວີຣກໍ ອປາຍິ. ຕສ຺ສ ໂສ ອຸທຣວາຕາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ໂລຓໂສວີຣກໍ; ອຄິລານສ຺ສ ອຸທກສມ຺ຠິນ຺ນໍ ປານປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ຄຸຬາທິອນຸຊານນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໔. ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ
໒໗໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ອຸທຣວາຕາພາໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ – ‘ປຸພ຺ເພປິ ຠຄວໂຕ ອຸທຣວາຕາພາໂຘ ເຕກຏຸລຍາຄຸຍາ ຜາສຸ ໂຫຕີ’ຕິ – ສາມໍ ຕິລມ຺ປິ, ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ, ມຸຄ຺ຄມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕ ວາເສຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕ ສາມໍ ປຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ – ‘‘ປິວຕຸ ຠຄວາ ເຕກຏຸລຍາຄຸ’’ນ຺ຕິ. ຊານນ຺ຕາປິ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊານນ຺ຕາປິ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ; ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ຕຖາຄຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ. ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕ ເສຕຸຆາໂຕ ຕຖາຄຕານໍ. ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ຘມ຺ມໍ ວາ ເທເສສ຺ສາມ, ສາວການໍ ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມາຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຸຕາຍໍ, ອານນ຺ທ, ຍາຄູ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ອານນ຺ທ, ອນນຸໂລມິກໍ, ອປ຺ປຕິຣູປໍ, ອສ຺ສາມຓກໍ, ອກປ຺ປິຍໍ, ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ອານນ຺ທ, ເອວຣູປາຍ ພາຫຸລ຺ລາຍ ເຈເຕສ຺ສສິ. ຍທປິ, ອານນ຺ທ, ອນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐໍ [ວຸຕ຺ຖໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)] ຕທປິ ອກປ຺ປິຍໍ; ຍທປິ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ ຕທປິ ອກປ຺ປິຍໍ; ຍທປິ ສາມໍ ປກ຺ກໍ, ຕທປິ ອກປ຺ປິຍໍ. ເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນ຺ໂຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກໍ ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ອນ຺ໂຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ອນ຺ໂຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ພຫິ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ພຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ອນ຺ໂຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ພຫິ ປກ຺ກໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ພຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ພຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ພຫິ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ພຫິ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຏ຺ຐໍ, ພຫິ ປກ຺ກໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ປກ຺ກໍ, ຕຎ຺ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນາປຕ຺ຕີ’’’ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠຄວຕາ ສາມໍປາໂກ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸນ ປາເກ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸນ ປາກໍ ປຈິຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄຫໍ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ໂລຓມ຺ປິ, ເຕລມ຺ປິ, ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ, ຂາທນີຍມ຺ປິ ອາຣາມໍ ອາຫຣນ຺ຕິ. ຕານິ ຠິກ຺ຂູ ພຫິ ວາເສນ຺ຕິ; ອຸກ຺ກປິຓ຺ຑກາປິ ຂາທນ຺ຕິ, ໂຈຣາປິ ຫຣນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕ ວາເສຕຸນ຺ຕິ. ອນ຺ໂຕ ວາເສຕ຺ວາ ພຫິ ປາເຈນ຺ຕິ. ທມກາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອວິສ຺ສຏ຺ຐາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕ ປຈິຕຸນ຺ຕິ. ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ພຫຸຕຣໍ ຫຣນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕຣໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມໍ ປຈິຕຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐໍ, ອນ຺ໂຕ ປກ຺ກໍ, ສາມໍ ປກ຺ກນ຺ຕິ.
ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໕. ອຸຄ຺ຄຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ
໒໗໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ກາສີສຸ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຣາຊຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນ ລຠິໍສຸ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ; ພຫຸຎ຺ຈ ຜລຂາທນີຍໍ ອໂຫສິ; ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ນ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກິລນ຺ຕຣູປາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເວຬຸວນໍ ກລນ຺ທກນິວາໂປ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອາຈິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທິຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ອປ຺ປກິລມເຖນ ອທ຺ຘານໍ ອາຄຕາ; ກຸໂຕ ຈ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ ຠຄວາ. ອິຘ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ກາສີສຸ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນ ລຠິມ຺ຫາ ລູຂສ຺ສ ວາ ປຓີຕສ຺ສ ວາ ໂຠຊນສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປາຣິປູຣິໍ; ພຫຸຎ຺ຈ ຜລຂາທນີຍໍ ອໂຫສິ; ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ນ ອໂຫສິ; ເຕນ ມຍໍ ກິລນ຺ຕຣູປາ ອທ຺ຘານໍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍຕ຺ຖ ຜລຂາທນີຍໍ ປສ຺ສຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ນ ໂຫຕິ, ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຫຣິຕ຺ວາ, ກປ຺ປິຍກາຣເກ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ.
໒໗໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນວາ ຈ ຕິລາ ນວຎ຺ຈ ມຘຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ສມາທເປຕ຺ວາ, ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ, ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.
ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ເຍສໍ ໂຂ ມຍາ ອຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ‘ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ, ເຕ ມຍາ ປມຸຏ຺ຐາ ທາຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸໍ ໂກລມ຺ເພຫິ ຈ ຆເຏຫິ ຈ ອາຣາມໍ ຫຣາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸໍ ໂກລມ຺ເພຫິ ຈ ຆເຏຫິ ຈ ອາຣາມໍ ຫຣາເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຍສໍ ໂຂ ມຍາ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ‘ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ, ເຕ ມຍາ ປມຸຏ຺ຐາ ທາຕຸໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ນເວ ຈ ຕິເລ ນວຎ຺ຈ ມຘຸ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຫີຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປວາເຣນ຺ຕິ, ປຏິສງ຺ຂາປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສພ຺ໂພ ຈ ສງ຺ໂຆ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຕ ນີຫຏໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ອຸຄ຺ຄຫິຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໖. ປຏິຄ຺ຄຫິຕາທິອນຸຊານນາ
໒໗໗. [ປາຈິ. ໒໙໕] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລໍ ສງ຺ຆສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຂາທນີຍໍ ປາເຫສິ – ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອຸປນນ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ເອສາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂາທນີຍໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປນນ຺ທສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຖ ຍາວ ອຸປນນ຺ໂທ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ກຸລານິ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ທິວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປວາເຣນ຺ຕິ, ປຏິສງ຺ຂາປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສພ຺ໂພ ຈ ສງ຺ໂຆ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
໒໗໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍຑາຫາພາໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຍນາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ເຕ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາຍຑາຫາພາໂຘ ເກນ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠິເສຫິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ມຸຬາລິກາຫິ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມ຺ມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມນ຺ທາກິນິຍາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນາໂຄ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ສ຺ວາຄຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ. ເກນ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ; ກິໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ? ‘‘ຠິເສຫິ ຈ ເມ, ອາວຸໂສ, ອຕ຺ໂຖ, ມຸຬາລິກາຫິ ຈາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ນາໂຄ ອຎ຺ຎຕຣໍ ນາຄໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ຠິເສ ຈ ມຸຬາລິກາໂຍ ຈ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ນາໂຄ ມນ຺ທາກິນິໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ, ໂສຓ຺ຑາຍ ຠິສຎ຺ຈ ມຸຬາລິກຎ຺ຈ ອພ຺ພາຫິຕ຺ວາ, ສຸວິກ຺ຂາລິຕໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ, ຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ມນ຺ທາກິນິຍາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສປິ ໂຂ ນາໂຄ ມນ຺ທາກິນິຍາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ນາໂຄ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຠິເສ ຈ ມຸຬາລິກາໂຍ ຈ ປຏິຄ຺ຄຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ມນ຺ທາກິນິຍາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິເສ ຈ ມຸຬາລິກາໂຍ ຈ ອຸປນາເມສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິເສ ຈ ມຸຬາລິກາໂຍ ຈ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາຍຑາຫາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ພຫູ ຠິສາ ຈ ມຸຬາລິກາໂຍ ຈ ອວສິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກປິ ປວາເຣນ຺ຕິ, ປຏິສງ຺ຂາປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສພ຺ໂພ ຈ ສງ຺ໂຆ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວນຏ຺ຐໍ ໂປກ຺ຂຣຏ຺ຐໍ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພຫຸໍ ຜລຂາທນີຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ຈ ນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ຜລໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອພີຊໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕພີຊໍ [ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊໍ (ສີ.), ນິພ຺ພຏພີຊໍ (ສ຺ຍາ.), ນິປ຺ປຏ຺ຏພີຊໍ (ກ.)] ອກຕກປ຺ປໍ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ.
ປຏິຄ຺ຄຫິຕາທິ ອນຸຊານນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໗. ສຕ຺ຖກມ຺ມປຏິກ຺ເຂປກຖາ
໒໗໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠຄນ຺ທລາພາໂຘ ໂຫຕິ. ອາກາສໂຄຕ຺ໂຕ ເວຊ຺ໂຊ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເຍນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຫາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາກາສໂຄຕ຺ໂຕ ເວຊ຺ໂຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ປສ຺ສຕຸ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂຄຘາມຸຂ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ‘‘ໂສ ມໍ ຂ຺ວາຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑຕີ’’ຕິ – ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມຸກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາພາໂຘ’’ຕິ? ‘‘ຕສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມໂຕ ຠຄນ຺ທລາພາໂຘ, ອາກາສໂຄຕ຺ໂຕ ເວຊ຺ໂຊ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສສ຺ສ, ອນນຸໂລມິກໍ, ອປ຺ປຕິຣູປໍ, ອສ຺ສາມຓກໍ, ອກປ຺ປິຍໍ, ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ສມ຺ພາເຘ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກາຣາເປສ຺ສຕິ. ສມ຺ພາເຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂຸມາ ຉວິ, ທຸໂຣປໂຍ ວໂຓ, ທຸປ຺ປຣິຫາຣໍ ສຕ຺ຖໍ. ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພາເຘ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ – ຠຄວຕາ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ, ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ກາຣາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມ຺ພາຘສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ທ຺ວງ຺ຄຸລາ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ ວາ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ ວາ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ.
ສຕ຺ຖກມ຺ມປຏິກ຺ເຂປກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໘. ມນຸສ຺ສມໍສປຏິກ຺ເຂປກຖາ
໒໘໐. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ພາຣາຓສີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ພາຣາຓສີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຍໍ ສຸປ຺ປິໂຍ ຈ ອຸປາສໂກ ສຸປ຺ປິຍາ ຈ ອຸປາສິກາ ອຸຠໂຕປສນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ທາຍກາ, ກາຣກາ, ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາກາ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາເຣນ ວິຫາຣໍ ປຣິເວເຓນ ປຣິເວຓໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລາໂນ, ກສ຺ສ ກິໍ ອາຫຣິຍຕູ’’ຕິ? ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິເຣຈນໍ ປີຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍາ ໂຂ, ຠຄິນິ, ວິເຣຈນໍ ປີຕໍ. ອຕ຺ໂຖ ເມ ປຏິຈ຺ຉາທນີເຍນາ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ອຍ຺ຍ, ອາຫຣິຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ປວຕ຺ຕມໍສໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ເອວໍ, ອຍ຺ເຍຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ສຸປ຺ປິຍາຍ ອຸປາສິກາຍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເກວລກປ຺ປໍ ພາຣາຓສິໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ນ ອທ຺ທສ ປວຕ຺ຕມໍສໍ. ອຖ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ເຍນ ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ ປວຕ຺ຕມໍສໍ. ມາຆາໂຕ ອຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິຍາຍ ອຸປາສິກາຍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິຈ຺ຉາທນີຍໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ອາພາໂຘ ວາ ອຠິວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ກາລງ຺ກິຣິຍາ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ ຍາຫໍ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ນ ຫຣາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂປຕ຺ຖນິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອູຣຸມໍສໍ ອຸກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ອທາສິ – ‘‘ຫນ຺ທ, ເຊ, ອິມໍ ມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອມຸກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ຕສ຺ສ ທຊ຺ຊາຫິ. ໂຍ ຈ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ‘ຄິລານາ’ຕິ ປຏິເວເທຫີ’’ຕິ. ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ອູຣຸໍ ເວເຐຕ຺ວາ ໂອວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາສິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຫໍ ສຸປ຺ປິຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອສາຍ຺ຍ ໂອວຣເກ ນິປນ຺ນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ເຍນ ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ນິປນ຺ນາສີ’’ຕິ? ‘‘ຄິລານາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເຕ ອາພາໂຘ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ ສຸປ຺ປິຍສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ – ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ຍາວ ສທ຺ຘາຍໍ ສຸປ຺ປິຍາ ປສນ຺ນາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ອຕ຺ຕໂນປິ ມໍສານິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕານິ! ກິມ຺ປິມາຍ [ກິໍ ປນິມາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອເທຍ຺ຍໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ – ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ, ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສຸປ຺ປິຍສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສກໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຫໍ ສຸປ຺ປິຍາ’’ຕິ? ‘‘ຄິລານາ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ‘‘ນ ຠຄວາ ອຸສ຺ສຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ອາເນຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ອຸປາສໂກ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນສິ. ຕສ຺ສາ, ສຫ ທສ຺ສເນນ ຠຄວໂຕ, ຕາວ ມຫາວໂຓ ຣຸຬໂຫ ອໂຫສິ, ສຸຈ຺ຉວິໂລມຊາໂຕ. ອຖ ໂຂ ສຸປ຺ປິໂຍ ຈ ອຸປາສໂກ ສຸປ຺ປິຍາ ຈ ອຸປາສິກາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຫິທ຺ຘິກຕາ ມຫານຸຠາວຕາ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສຫ ທສ຺ສເນນ ຠຄວໂຕ ຕາວ ມຫາວໂຓ ຣຸຬໂຫ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸຈ຺ຉວິໂລມຊາໂຕ’’ຕິ – ຫຏ຺ຐາ ອຸທຄ຺ຄາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຸປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອຸປາສກໍ ສຸປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອຸປາສິກໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ
ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ມໍສໍ ວິຎ຺ຎາເປສີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ມໍສໍ ວິຎ຺ຎາເປສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊາມຫໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ປຏິເວກ຺ຂິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ຠຄວາ ປຏິເວກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ. ມນຸສ຺ສມໍສໍ ໂຂ ຕຍາ, ໂມຆປຸຣິສ, ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ, ເຕຫິ ອຕ຺ຕໂນປິ ມໍສານິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕານິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.
ມນຸສ຺ສມໍສປຏິກ຺ເຂປກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໖໙. ຫຕ຺ຖິມໍສາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ
໒໘໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖີ ມຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ຫຕ຺ຖິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖິມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ຖິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຫຕ຺ຖິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຣາຊງ຺ຄໍ ຫຕ຺ຖີ, ສເຈ ຣາຊາ ຊາເນຍ຺ຍ, ນ ເນສໍ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ອສ຺ສາ ມຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອສ຺ສມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອສ຺ສມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອສ຺ສມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອສ຺ສມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ຣາຊງ຺ຄໍ ອສ຺ສາ, ສເຈ ຣາຊາ ຊາເນຍ຺ຍ, ນ ເນສໍ ອຕ຺ຕມໂນ ອສ຺ສາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສ຺ສມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ສຸນຂມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ສຸນຂມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຸນຂມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ສຸນຂມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ສຸນໂຂ ປຏິກູໂລ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸນຂມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ອຫິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອຫິມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອຫິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອຫິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ອຫິ ປຏິກູໂລ’’ຕິ. ສຸປສ຺ໂສປິ [ສຸຜສ຺ໂສ (ສີ.)] ນາຄຣາຊາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ສຸປສ຺ໂສ ນາຄຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ອປ຺ປສນ຺ນາ. ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກຫິປິ ຠິກ຺ຂູ ວິເຫເຐຍ຺ຍຸໍ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ອຫິມໍສໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຸປສ຺ສໍ ນາຄຣາຊານໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ…ເປ… ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫິມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ລຸທ຺ທກາ ສີຫໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ສີຫມໍສໍ [ມໍສໍ (ກ.)] ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ສີຫມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສີຫມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕິ. ສີຫາ ສີຫມໍສຄນ຺ເຘນ ຠິກ຺ຂູ ປຣິປາເຕນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີຫມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ລຸທ຺ທກາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ…ເປ… ທີປິໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ…ເປ… ອຈ຺ຉໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ…ເປ… ຕຣຈ຺ຉໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ຕຣຈ຺ຉມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕານໍ ຕຣຈ຺ຉມໍສໍ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕຣຈ຺ຉມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉາ ຕຣຈ຺ຉມໍສຄນ຺ເຘນ ຠິກ຺ຂູ ປຣິປາເຕນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຣຈ຺ຉມໍສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ.
ຫຕ຺ຖິມໍສາທິປຏິກ຺ເຂປກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສຸປ຺ປິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ ທຸຕິໂຍ.
໑໗໐. ຍາຄຸມຘຸໂຄຬການຸຊານນາ
໒໘໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ, ອຑ຺ຒເຕລເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຊານປທາ ມນຸສ຺ສາ ພຫຸໍ ໂລຓມ຺ປິ, ເຕລມ຺ປິ, ຕຓ຺ຑຸລມ຺ປິ, ຂາທນີຍມ຺ປິ ສກເຏສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ – ຍທາ ປຏິປາຏິໍ ລຠິສ຺ສາມ ຕທາ ຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ, ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຈ ວິຆາສາທສຕານິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ຕທວສຣິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຏິປາຏິໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຕີຕານິ [ອຘິການິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຂ ເມ ທ຺ເວ ມາສານິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ‘ຍທາ ປຏິປາຏິໍ ລຠິສ຺ສາມິ ຕທາ ຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ, ນ ຈ ເມ ປຏິປາຏິ ລພ຺ຠຕິ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ເອກຕ຺ຕໂກ [ເອກໂຕ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ພຫຸ ຈ ເມ ຆຣາວາສຕ຺ໂຖ ຫາຍຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍໍ; ຍໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນາສ຺ສ, ຕໍ ປຏິຍາເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ນາທ຺ທສ – ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ເມ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ປຏິປາຏິໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘ອຕີຕານິ ໂຂ ເມ ທ຺ເວ ມາສານິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ, ຍທາ ປຏິປາຏິໍ ລຠິສ຺ສາມິ ຕທາ ຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ນ ຈ ເມ ປຏິປາຏິ ລພ຺ຠຕິ, ອຫຎ຺ຈມ຺ຫິ ເອກຕ຺ຕໂກ, ພຫຸ ຈ ເມ ຆຣາວາສຕ຺ໂຖ ຫາຍຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຍ຺ຍໍ; ຍໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນາສ຺ສ, ຕໍ ປຏິຍາເທຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ນາທ຺ທສໍ – ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ. ສຈາຫໍ, ໂຠ ອານນ຺ທ, ປຏິຍາເທຍ຺ຍໍ ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ຫານນ຺ທ, ປຏິຍາເທຕູຕິ. ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຏິຍາເທຫີຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຫູຕໍ ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ – ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈາຕິ. ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຫີຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຫູຕາຍ ຍາຄຸຍາ ຈ ມຘຸໂຄຬເກນ ຈ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຘຕຫຕ຺ຖໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –
‘‘ທສຍິເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອານິສໍສາ ຍາຄຸຍາ. ກຕເມ ທສ? ຍາຄຸໍ ເທນ຺ໂຕ ອາຍຸໍ ເທຕິ, ວຓ຺ຓໍ ເທຕິ, ສຸຂໍ ເທຕິ, ພລໍ ເທຕິ, ປຏິຠານໍ ເທຕິ, ຍາຄຸ ປີຕາ ຂຸທ຺ທໍ [ຂຸທໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຏິຫນຕິ, ປິປາສໍ ວິເນຕິ, ວາຕໍ ອນຸໂລເມຕິ, ວຕ຺ຖິໍ ໂສເຘຕິ, ອາມາວເສສໍ ປາເຈຕິ – ອິເມ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ທສານິສໍສາ ຍາຄຸຍາ’’ຕິ [ປຈ຺ຉິມາ ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ອ. ນິ. ໕.໒໐໗].
[ອ. ນິ. ໔.໕໘-໕໙ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ] ໂຍ ສຎ຺ຎຕານໍ ປຣທຕ຺ຕໂຠຊິນໍ;
ກາເລນ ສກ຺ກຈ຺ຈ ທທາຕິ ຍາຄຸໍ;
ທສສ຺ສ ຐານານິ ອນຸປ຺ປເວຈ຺ຉຕິ;
ອາຍຸຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຸຂໍ ພລຎ຺ຈ.
ປຏິຠານມສ຺ສ ອຸປຊາຍເຕ ຕໂຕ;
ຂຸທ຺ທໍ ປິປາສຎ຺ຈ ພ຺ຍປເນຕິ ວາຕໍ;
ໂສເຘຕິ ວຕ຺ຖິໍ ປຣິຓາເມຕິ ຠຸຕ຺ຕໍ;
ເຠສຊ຺ຊເມຕໍ ສຸຄເຕນ ວຓ຺ຓິຕໍ.
ຕສ຺ມາ ຫິ ຍາຄຸໍ ອລເມວ ທາຕຸໍ;
ນິຈ຺ຈໍ ມນຸສ຺ເສນ ສຸຂຕ຺ຖິເກນ;
ທິພ຺ພານິ ວາ ປຕ຺ຖຍຕາ ສຸຂານິ;
ມນຸສ຺ສໂສຠຄ຺ຍຕມິຈ຺ຉຕາ ວາຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາຄຸຎ຺ຈ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈາ’’ຕິ.
ຍາຄຸມຘຸໂຄຬການຸຊານນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໗໑. ຕຣຸຓປສນ຺ນມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ
໒໘໓. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ມນຸສ຺ສາ ຠຄວຕາ ກິຣ ຍາຄຸ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈາຕິ. ເຕ ກາລສ຺ເສວ, ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຏິຍາເທນ຺ຕິ ມຘຸໂຄຬກຎ຺ຈ. ຠິກ຺ຂູ ກາລສ຺ເສວ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຍາ ຘາຕາ ມຘຸໂຄຬເກນ ຈ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນ ຈິຕ຺ຕຣູປໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຕຣຸຓປສນ຺ເນນ ມຫາມຕ຺ເຕນ ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຕຣຸຓປສນ຺ນສ຺ສ ມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອຑ຺ຒເຕລສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອຑ຺ຒເຕລສານິ ມໍສປາຕິສຕານິ ປຏິຍາເທຍ຺ຍໍ, ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກເມກໍ ມໍສປາຕິໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕລສານິ ຈ ມໍສປາຕິສຕານິ, ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ຕສ຺ສ ຕຣຸຓປສນ຺ນສ຺ສ ມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂູ ປຣິວິສຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ໂຖກໍ, ອາວຸໂສ, ເທຫິ; ໂຖກໍ, ອາວຸໂສ, ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠນ຺ເຕ, – ‘ອຍໍ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ’ຕິ – ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ. ພຫຸໍ ເມ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ, ອຑ຺ຒເຕລສານິ ຈ ມໍສປາຕິສຕານິ. ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກເມກໍ ມໍສປາຕິໍ ອຸປນາເມສ຺ສາມີຕິ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ຍາວທຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ເອຕໍກາຣຓາ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ, ອປິ ຈ ມຍໍ ກາລສ຺ເສວ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸຍາ ຘາຕາ ມຘຸໂຄຬເກນ ຈ. ເຕນ ມຍໍ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທນ຺ຕາ ມຍາ ນິມນ຺ຕິຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈາຫໍ ປຏິພໂລ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຄມາສິ – ຠຸຎ຺ຊຖ ວາ ຫຣຖ ວາຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ຕໍ ຕຣຸຓປສນ຺ນໍ ມຫາມຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.
ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຕຣຸຓປສນ຺ນສ຺ສ ມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ – ‘‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ໂຍຫໍ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຄມາສິໍ – ‘ຠຸຎ຺ຊຖ ວາ ຫຣຖ ວາ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ພຫຸໍ ປສຸຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຫຸເທວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ອຫຸ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ‘ອລາຠາ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ລາຠາ; ທຸລ຺ລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ນ ວຕ ເມ ສຸລທ຺ຘໍ; ໂຍຫໍ ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຄມາສິໍ – ຠຸຎ຺ຊຖ ວາ ຫຣຖ ວາຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ ພຫຸໍ ປສຸຕໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ພຫຸໍ ປສຸຕໍ, ປຸຎ຺ຎໍ ວາ ອປຸຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ຍທຄ຺ເຄນ ຕຍາ, ອາວຸໂສ, ສ຺ວາຕນາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ ຕທຄ຺ເຄນ ເຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ. ຍທຄ຺ເຄນ ເຕ ເອກເມເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກເມກໍ ສິຕ຺ຖໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຕທຄ຺ເຄນ ເຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ສຄ຺ຄາ ເຕ ອາຣທ຺ຘາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕຣຸຓປສນ຺ໂນ ມຫາມຕ຺ໂຕ – ‘‘ລາຠາ ກິຣ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ກິຣ ເມ, ພຫຸໍ ກິຣ ມຍາ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ, ສຄ຺ຄາ ກິຣ ເມ ອາຣທ຺ຘາ’’ຕິ – ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕິຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕິຕາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕິເຕນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂຠຊ຺ຊຍາຄຸ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ.
ຕຣຸຓປສນ຺ນມຫາມຕ຺ຕວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໑໗໒. ເພລຏ຺ຐກຈ຺ຈານວຕ຺ຖຸ
໒໘໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນ຺ຘກວິນ຺ເທ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ, ອຑ຺ຒເຕລເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຣາຊຄຫາ ອນ຺ຘກວິນ຺ທໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ສກຏສເຕຫິ, ສພ຺ເພເຫວ ຄຸຬກຸມ຺ຠປູເຣຫິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເພລຏ຺ຐໍ ກຈ຺ຈານໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກເມກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກເມກໍ ຄຸຬກຸມ຺ຠໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ເອກໍເຍວ ຄຸຬກຸມ຺ຠໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເອກໍເຍວ ຄຸຬກຸມ຺ຠໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຠໂຕ [ອາຫໂຏ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ຄຸຬກຸມ຺ໂຠ; ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຬໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຬໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິນ຺ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸໂຬ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຬໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸຬໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິນ຺ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຸໂຬ ຍາວທຕ຺ໂຖ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ຠິກ຺ຂູ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ເຕປິ ປູເຣສຸໍ ປຣິສ຺ສາວນານິປິ ຖວິກາໂຍປິ ປູເຣສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠິກ຺ຂູ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຄຸເຬຫິ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ວິຆາສາທານໍ ຄຸຬໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ວິຆາສາທານໍ ຄຸຬໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິນ຺ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ວິຆາສາທານໍ ຄຸໂຬ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ວິຆາສາທານໍ ຄຸຬໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ວິຆາສາທານໍ ຄຸຬໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິນ຺ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ວິຆາສາທານໍ ຄຸໂຬ ຍາວທຕ຺ໂຖ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ວິຆາສາເທ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ວິຆາສາເທ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ເອກຈ຺ເຈ ວິຆາສາທາ ໂກລມ຺ເພປິ ຆເຏປິ ປູເຣສຸໍ, ປິຏການິປິ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄປິ ປູເຣສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ວິຆາສາເທ ຄຸເຬຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ, ຠນ຺ເຕ, ວິຆາສາທາ ຄຸເຬຫິ, ພຫຸ ຈາຍໍ ຄຸໂຬ ອວສິຏ຺ໂຐ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ນາຫໍ ຕໍ, ກຈ຺ຈານ, ປສ຺ສາມິ ສເທວເກ ໂລເກ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍ ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຍສ຺ສ ໂສ ຄຸໂຬ ປຣິຠຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາ ຕຖາຄຕສາວກສ຺ສ ວາ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ກຈ຺ຈານ, ຕໍ ຄຸຬໍ ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຫິ, ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຸຬໍ ອປ຺ປາຓເກ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຄຸໂຬ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ປຘູປາຍຕິ [ສນ຺ຘູປາຍຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ສມ຺ປຘູປາຍຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຜາໂລ ທິວສໍສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ປຘູປາຍຕິ ສມ຺ປຘູປາຍຕິ, ເອວເມວ ໂສ ຄຸໂຬ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕິ ປຘູປາຍຕິ ສມ຺ປຘູປາຍຕິ.
ອຖ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ສໍວິຄ຺ໂຄ ໂລມຫຏ຺ຐຊາໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ກຈ຺ຈານສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ເພລຏ຺ຐໍ ກຈ຺ຈານໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ…ເປ… ເອວເມວ ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ກຈ຺ຈານສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເພລຏ຺ໂຐ ກຈ຺ຈາໂນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ…ເປ… ເອວເມວໍ ໂຂ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓຄຕ’’ນ຺ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຣາຊຄຫໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ຄຸໂຬ ອຸສ຺ສນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ – ຄິລານສ຺ເສວ ຠຄວຕາ ຄຸໂຬ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ໂນ ອຄິລານສ຺ສາຕິ – ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ຄຸຬໍ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຄຸຬໍ, ອຄິລານສ຺ສ ຄຸໂຬທກນ຺ຕິ.
ເພລຏ຺ຐກຈ຺ຈານວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໑໗໓. ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸ
໒໘໕. [ອິໂຕ ປຣໍ ມຫາວ. ໒໘໖-໒໘໗ ‘ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາ’ຕິ ປາໂຐ ທີ. ນິ. ໒.໑໔໘; ອຸທາ. ໗໖ ອາທໂຍ] ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ປາຏລິຄາໂມ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ, ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ, ອຑ຺ຒເຕລເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ປາຏລິຄາໂມ ຕທວສຣິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ – ‘‘ຠຄວາ ກິຣ ປາຏລິຄາມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ປາຏລິຄາມິເກ ອຸປາສເກ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ, ສມາທເປສິ, ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ, ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອາວສຖາຄາຣໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ອາວສຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ, ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ, ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ເຕລປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິສນ຺ຖຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາວສຖາຄາຣໍ. ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ. ອຸທກມຓິໂກ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ. ເຕລປທີໂປ ອາໂຣປິໂຕ. ຍສ຺ສທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ອາວສຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອາວສຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ໂຂ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອາວສຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ປາຏລິຄາມິກາປິ ໂຂ ອຸປາສກາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອາວສຖາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸຂາ ນິສີທິໍສຸ, ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປາຏລິຄາມິເກ ອຸປາສເກ ອາມນ຺ເຕສິ –
[ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓ ອາທໂຍ], ຄຫປຕໂຍ, ອາທີນວາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ທຸສ຺ສີໂລ ສີລວິປນ຺ໂນ ປມາທາຘິກຣຓໍ ມຫຕິໍ ໂຠຄຊານິໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ປຐໂມ ອາທີນໂວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປນ຺ນສ຺ສ ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອາທີນໂວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ທຸສ຺ສີໂລ ສີລວິປນ຺ໂນ ຍຎ຺ຎເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ, ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ, ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ, ຍທິ ສມຓປຣິສໍ, ອວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມຕິ ມງ຺ກຸຠູໂຕ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອາທີນໂວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ທຸສ຺ສີໂລ ສີລວິປນ຺ໂນ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍກໂຣຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອາທີນໂວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ທຸສ຺ສີໂລ ສີລວິປນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ອາທີນໂວ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ.
[ທີ. ນິ. ໓.໓໑໖; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓ ອາທໂຍ] ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຄຫປຕໂຍ, ອານິສໍສາ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ອິຘ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອປ຺ປມາທາຘິກຣຓໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຍຎ຺ຎເທວ ປຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຍທິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສໍ, ຍທິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສໍ, ຍທິ ຄຫປຕິປຣິສໍ, ຍທິ ສມຓປຣິສໍ, ວິສາຣໂທ ອຸປສງ຺ກມຕິ ອມງ຺ກຸຠູໂຕ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍກໂຣຕິ. ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຄຫປຕໂຍ, ສີລວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ອານິສໍໂສ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍ. ອິເມ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ປຎ຺ຈ ອານິສໍສາ ສີລວໂຕ ສີລສມ຺ປທາຍາຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປາຏລິຄາມິເກ ອຸປາສເກ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ ໂຂ, ຄຫປຕໂຍ, ຣຕ຺ຕິ. ຍສ຺ສທານິ ຕຸມ຺ເຫ ກາລໍ ມຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ໂຂ ປາຏລິຄາມິກາ ອຸປາສກາ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ປາຏລິຄາມິເກສຸ ອຸປາສເກສຸ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປາວິສິ.
ປາຏລິຄາມວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໑໗໔. ສຸນິຘວສ຺ສກາຣວຕ຺ຖຸ
໒໘໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາໂຍ ປາຏລິຄາເມ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ມເຫສກ຺ຂາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ມຊ຺ຌິມາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ນີຈາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນີຈານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ, ຠນ຺ເຕ, ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍາ’’ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ເທເວຫິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ປາຏລິຄາເມ ນຄຣໍ ມາເປນ຺ຕິ ວຊ຺ຊີນໍ ປຏິພາຫາຍ. ອິຘາຫໍ, ອານນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອທ຺ທສໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ສມ຺ພຫຸລາ ເທວຕາໂຍ ປາຏລິຄາເມ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ມເຫສກ຺ຂາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມເຫສກ຺ຂານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ມຊ຺ຌິມາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ນີຈາ ເທວຕາ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນີຈານໍ ຕຕ຺ຖ ຣາຊູນໍ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕານິ ນມນ຺ຕິ ນິເວສນານິ ມາເປຕຸໍ. ຍາວຕາ, ອານນ຺ທ, ອຣິຍໍ ອາຍຕນໍ, ຍາວຕາ ວຓິປ຺ປໂຖ, ອິທໍ ອຄ຺ຄນຄຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປາຏລິປຸຕ຺ຕໍ ປຸຏເຠທນໍ. ປາຏລິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ – ອຄ຺ຄິໂຕ ວາ ອຸທກໂຕ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ວາ ມິຖຸເຠທາຕິ.
ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ໂນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ອຊ຺ຊຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສຸໍ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣານໍ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕານໍ ປຣິເວສນາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນ ໂຂ ສຸນິຘວສ຺ສກາເຣ ມຄຘມຫາມຕ຺ເຕ ຠຄວາ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິ –
‘‘ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ກປ຺ເປຕິ, ວາສໍ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂຍ;
ສີລວນ຺ເຕຕ຺ຖ ໂຠເຊຕ຺ວາ, ສຎ຺ຎເຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣໂຍ [ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ (ສ຺ຍາ.)].
‘‘ຍາ ຕຕ຺ຖ ເທວຕາ ອາສຸໍ, ຕາສໍ ທກ຺ຂິຓມາທິເສ;
ຕາ ປູຊິຕາ ປູຊຍນ຺ຕິ, ມານິຕາ ມານຍນ຺ຕິ ນໍ.
‘‘ຕໂຕ ນໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ, ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍວ ໂອຣສໍ;
ເທວຕານຸກມ຺ປິໂຕ ໂປໂສ, ສທາ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.
ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຸນິຘວສ຺ສກາເຣ ມຄຘມຫາມຕ຺ເຕ ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຸນິຘວສ຺ສກາຣາ ມຄຘມຫາມຕ຺ຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເຍນຊ຺ຊ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕິ, ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ; ເຍນ ຕິຕ຺ເຖນ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ ໂຄຕມຕິຕ຺ຖໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ, ຕໍ ໂຄຕມທ຺ວາຣໍ ນາມ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ຄງ຺ຄາ ນທີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຄງ຺ຄາ ນທີ ປູຣາ ໂຫຕິ ສມຕິຕ຺ຕິກາ ກາກເປຍ຺ຍາ. ມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ເຎ ນາວໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອຸຬຸມ຺ປໍ ປຣິເຍສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ ໂອຣາ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ອຎ຺ເຎ ນາວໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕ, ອຎ຺ເຎ ອຸຬຸມ຺ປໍ ປຣິເຍສນ຺ເຕ, ອຎ຺ເຎ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘນ຺ເຕ ໂອຣາ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາເມ, ທິສ຺ວານ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂອຣິມຕີເຣ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ປາຣິມຕີເຣ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –
‘‘ເຍ ຕຣນ຺ຕິ ອຓ຺ຓວໍ ສຣໍ;
ເສຕຸໍ ກຕ຺ວານ ວິສຊ຺ຊ ປລ຺ລລານິ;
ກຸລ຺ລຎ຺ຫິ ຊໂນ ພນ຺ຘຕິ;
ຕິຓ຺ຓາ ເມຘາວິໂນ ຊນາ’’ຕິ.
ສຸນິຘວສ຺ສກາຣວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.
໑໗໕. ໂກຏິຄາເມ ສຈ຺ຈກຖາ
໒໘໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ໂກຏິຄາໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ໂກຏິຄາເມ ວິຫຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – [ທີ. ນິ. ໒.໑໕໕] ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣຘສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິຍາ ປຏິປທາຍ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ ອປ຺ປຏິເວຘາ ເອວມິທໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສນ຺ຘາວິຕໍ ສໍສຣິຕໍ ມມຎ຺ເຈວ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ. ຕຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍໍ [ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ (ສ຺ຍາ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ [ທຸກ຺ຂນິໂຣໂຘ (ສ຺ຍາ.)] ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຠວຕຓ຺ຫາ, ຂີຓາ ຠວເນຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ.
ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ, ຍຖາຠູຕໍ ອທສ຺ສນາ;
ສໍສິຕໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ຕາສຸ ຕາສ຺ເວວ ຊາຕິສຸ.
ຕານິ ເອຕານິ ທິຏ຺ຐານິ, ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ;
ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ມູລໍ ທຸກ຺ຂສ຺ສ, ນຕ຺ຖິທານິ ປຸນພ຺ຠໂວຕິ.
ໂກຏິຄາເມ ສຈ຺ຈກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໗໖. ອມ຺ພປາລີວຕ຺ຖຸ
໒໘໘. [ທີ. ນິ. ໒.໑໖໑ ອາທໂຍ] ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອມ຺ພປາລີ ຄຓິກາ – ຠຄວາ ກິຣ ໂກຏິຄາມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພປາລີ ຄຓິກາ ຠທ຺ຣານິ ຠທ຺ຣານິ ຍານານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ຠທ຺ຣໍ ຠທ຺ຣໍ ຍານໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຠທ຺ເຣຫິ ຠທ຺ເຣຫິ ຍາເນຫິ ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ, ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ, ປຕ຺ຕິກາວ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອມ຺ພປາລິໍ ຄຓິກໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພປາລີ ຄຓິກາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ອມ຺ພປາລີ ຄຓິກາ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.
ອມ຺ພປາລີວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.