໒໗໒. ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸ

໔໕໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ [ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ກາສິຣາຊາ ອໂຫສິ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ມຫພ຺ພໂລ ມຫາວາຫໂນ ມຫາວິຊິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ. ທີຆີຕິ ນາມ ໂກສລຣາຊາ ອໂຫສິ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປຘໂນ ອປ຺ປໂຠໂຄ ອປ຺ປພໂລ ອປ຺ປວາຫໂນ ອປ຺ປວິຊິໂຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກິຣ ກາສິຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມມໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ໂຂ ກາສິຣາຊາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ມຫພ຺ພໂລ ມຫາວາຫໂນ ມຫາວິຊິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ, ອຫໍ ປນມ຺ຫິ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປຘໂນ ອປ຺ປໂຠໂຄ ອປ຺ປພໂລ ອປ຺ປວາຫໂນ ອປ຺ປວິຊິໂຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ, ນາຫໍ ປຏິພໂລ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ກາສິຣຎ຺ຎາ ເອກສງ຺ຆາຕມ຺ປິ ສຫິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນຄຣມ຺ຫາ ນິປ຺ປເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ມເຫສິໍ ອາທາຍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນຄຣມ຺ຫາ ນິປ຺ປຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປທຎ຺ຈ ໂກສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ເຍນ ວາຣາຓສີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ພາຣາຓສີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ນຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘‘ອິຈ຺ຉຕິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸໍ’’. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄພ຺ຠິນີມ຺ຫິ, ເທວ. ຕສ຺ສາ ເມ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ອິຈ຺ຉາມິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ [ວມ຺ມິຕໍ (ສີ.)] ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ, ເທວິ, ອມ຺ຫາກໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ສນ຺ນທ຺ຘາ ວມ຺ມິກາ ສຸຠູເມ ຐິຕາ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ [ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໔໕໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຂີ ເຕ, ສມ຺ມ, ຄພ຺ຠິນີ. ຕສ຺ສາ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ອິຈ຺ຉຕິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ມຍມ຺ປິ ເທວິໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ, ທິສ຺ວານ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ໂກສລຣາຊາ ວຕ ໂຠ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ, ໂກສລຣາຊາ ວຕ ໂຠ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຕມນາ [ອວິມນາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກຕ຺ຖຈິ], ເທວິ, ໂຫຫິ. ລຈ຺ຉສິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຖາ, ເທວ, ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສ຺ເວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ສນ຺ນທ຺ຘາ ວມ຺ມິກາ ສຸຠູເມ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຂຄ຺ຄາ ຈ ໂຘວິຍນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຍຖາ, ຠເຓ, ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ ຕຖາ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ທີຆາວູຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ, ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ສຈາຍໍ ອມ຺ເຫ ຊານິສ຺ສຕິ, ສພ຺ເພວ ຕໂຍ ຆາຕາເປສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ພຫິນຄເຣ ວາເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ພຫິນຄເຣ ວາເສສິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພຫິນຄເຣ ປຏິວສນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂິ.

໔໖໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກປ຺ປໂກ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ກາສິຣຎ຺ເຎ ປຏິວສຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກປ຺ປໂກ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆີຕິ, ເທວ, ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ອາເນຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ອາເນສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ຈຕຸຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ພິລານິ ນິກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຈິຣໍທິຏ຺ຐາ ໂຂ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ. ຍໍນູນາຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ມາຕາປິຕໂຣ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂກ ອິມສ຺ສ ທີຆາວຸ? ກໍ ອຍໍ ເອວມາຫ – ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິປ຺ປລປາມິ, ອປິ ຈ ໂຍ ວິຎ຺ຎູ ໂສ ວິຠາເວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂກ ອິມສ຺ສ ທີຆາວຸ? ກໍ ອຍໍ ເອວມາຫ – ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິປ຺ປລປາມິ, ອປິ ຈ ໂຍ ວິຎ຺ຎູ ໂສ ວິຠາເວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ຈຕຸຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ພິລານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໍ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພິເຍ ປາເຍສິ. ຍທາ ເຕ ມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ປຕິຕາ, ອຖ ກຏ຺ຐານິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຈິຕກໍ ກຣິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສຣີຣໍ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຊລິໂກ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈິຕກໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ.

໔໖໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ປຎ຺ຊລິກໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈິຕກໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ມນຸສ຺ໂສ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຎາຕິ ວາ ສາໂລຫິໂຕ ວາ, ອໂຫ ເມ ອນຕ຺ຖໂຕ, ນ ຫິ ນາມ ເມ ໂກຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ຂປ຺ປໍ [ພປ຺ປໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາຈຣິຍ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ສິກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄີຕໍ ວີຓຎ຺ຈ ວາທິຕໍ, ສຸຕ຺ວານ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ, ຠເຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ? ‘‘ອມຸກສ຺ສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ມາຓວໂກ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຕໍ ມາຓວກໍ ອາເນຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ອາເນສຸໍ. ‘‘ຕ຺ວໍ ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຄາຍສ຺ສຸ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຣາຘາເປກ຺ໂຂ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສິ. ‘‘ຕ຺ວໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍີ ອໂຫສິ ປຈ຺ຉານິປາຕີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ປິຍວາທີ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

໔໖໒. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຖໍ ໂຍເຊຫິ, ມິຄວໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ຣໂຖ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຖໍ ເປເສສິ. ຕຖາ ຕຖາ ຣຖໍ ເປເສສິ ຍຖາ ຍຖາ ອຎ຺ເຎເນວ ເສນາ ອຄມາສິ ອຎ຺ເຎເນວ ຣໂຖ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຖໍ ມຸຎ຺ຈສ຺ສຸ, ກິລນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ກິລນ຺ຕສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ຕເກເນວ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ, ອິມິໂນ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ, ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ, ນ ຫິ ຕາຕ ທີຆາວຸ ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ປຸນເທວ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ ປຸນເທວ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສີ’’ຕິ? ອິຘ ມໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ສຸປິນນ຺ເຕນ ຂຄ຺ເຄນ ປຣິປາເຕສິ. ເຕນາຫໍ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ໂສ, ເທວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ. ພຫຸໂນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ຕຍາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕຍາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ຍ຺ວາຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊີວິຕໍ ເມ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເທຫິ. ຊີວິຕໍ ເມ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຸສ຺ສຫາມິ ເທວສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທາຕຸໍ? ເທໂວ ໂຂ ເມ ຊີວິຕໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ຕ຺ວຎ຺ເຈວ ເມ ຊີວິຕໍ ເທຫິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕ ຊີວິຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຈ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸ ຈ ກຸມາໂຣ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຊີວິຕໍ ອທໍສຸ, ປາຓິຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ສປຖຎ຺ຈ ອກໍສຸ ອທ຺ທູຠາຍ [ອທ຺ຣູຠາຍ, ອທຸພ຺ຠາຍ (ກ.)].

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ຣຖໍ ໂຍເຊຫິ, ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ຣໂຖ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຖໍ ເປເສສິ. ຕຖາ ຕຖາ ຣຖໍ ເປເສສິ ຍຖາ ຍຖາ ນຈິຣສ຺ເສວ ເສນາຍ ສມາຄຎ຺ຉິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຠເຓ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕໍ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ມຍໍ, ເທວ, ຫຕ຺ເຖ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ປາເທ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ຫຕ຺ຖປາເທ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ກຓ຺ເຓ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ນາສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ກຓ຺ຓນາສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຠເຓ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ. ນາຍໍ ລພ຺ຠາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ມຍາ ຈ ອິມສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

໔໖໓. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ, ກິໍ ເຕ ປິຕາ ສນ຺ຘາຍ ອວຈາ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ທີຆ’ນ຺ຕິ ມາ ຈິຣໍ ເວຣໍ ອກາສີຕິ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ມາ ທີຆນ຺ຕິ. ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ຣສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມາ ຂິປ຺ປໍ ມິຕ຺ເຕຫິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ມາ ຣສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘‘ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ ເທເວນ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາຕິ. ສຈາຫໍ ເທວໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍໍ, ເຍ ເທວສ຺ສ ອຕ຺ຖກາມາ ເຕ ມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ, ເຍ ເມ ອຕ຺ຖກາມາ ເຕ ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ – ເອວໍ ຕໍ ເວຣໍ ເວເຣນ ນ ວູປສເມຍ຺ຍ. ອິທານິ ຈ ປນ ເມ ເທເວນ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ມຍາ ຈ ເທວສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ. ເອວໍ ຕໍ ເວຣໍ ອເວເຣນ ວູປສນ຺ຕໍ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ – ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ຍາວ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ປິຕຸໂນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເປຕ຺ຕິກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປທຎ຺ຈ ໂກສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ປຏິປາເທສິ, ຘີຕຣຎ຺ຈ ອທາສິ. ເຕສຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອາທິນ຺ນທຓ຺ຑານໍ ອາທິນ຺ນສຕ຺ຖານໍ ເອວຣູປໍ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ປນ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ຂມາ ຈ ຠເວຍ຺ຍາຖ ໂສຣຕາ ຈາຕິ? ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ ມາ ກລຫໍ ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ອຘມ຺ມວາທີ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ. ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ປຣິຍາທິນ຺ນຣູປາ ໂຂ ອິເມ ໂມຆປຸຣິສາ, ນຍິເມ ສຸກຣາ ສຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ – ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ທີຆາວຸຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຐໂມ.

໔໖໔. [ມ. ນິ. ໓.໒໓໖] ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປຸຖຸສທ຺ໂທ ສມຊໂນ, ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖ;

ສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ, ນາຎ຺ຎໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອມຎ຺ຎຣຸໍ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປຣິມຸຏ຺ຐາ ປຓ຺ຑິຕາຠາສາ, ວາຈາໂຄຈຣຠາຓິໂນ;

ຍາວິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຸຂາຍາມໍ, ເຍນ ນີຕາ ນ ຕໍ ວິທູ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສໍ ນ ສມ຺ມຕິ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສູປສມ຺ມຕິ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນໍ;

ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ເອສຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອຏ຺ຐິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປາຓຫຣາ, ຄວາສ຺ສຘນຫາຣິໂນ;

ຣຏ຺ຐໍ ວິລຸມ຺ປມານານໍ, ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕິ.

‘‘ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກ ໂນ ສິຍາ;

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ສເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ;

ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານິ;

ຈເຣຍ຺ຍ ເຕນຕ຺ຕມໂນ ສຕີມາ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ໂນ ເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ;

ສທ຺ຘິໍ ຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍ;

ເອໂກ ຈເຣ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ;

ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ;

ເອໂກ ຈເຣ ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ’’ຕິ.

ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.