໑໐. ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘໂກ

໒໗໑. ໂກສມ຺ພກວິວາທກຖາ

໔໕໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຆສິຕາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ [ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐີ (ສີ.)] ໂຫຕິ; ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາ ປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ; ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອາປນ຺ໂນ, ປສ຺ສເສຕໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ຍມຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສາມຄ຺ຄິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ, ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນ. ໂຫຖ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ຂາ’’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ເຂ. ຊານປທານມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ, ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນ. ໂຫນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ຂາ’’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊານປເທປິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ເຂ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ, ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ ອາວຸໂສ, ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ. ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ຖ ອນຸປຣິວາເຣຖາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸກ຺ເຂປເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕເຖວ ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວຕ຺ຕິໍສຸ ອນຸປຣິວາເຣສຸໍ.

໔໕໒. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ອເຫສຸໍ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອາປຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອາປນ຺ໂນ, ປສ຺ສເສຕໍ ອາປຕ຺ຕິ’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ເມ, ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິ ຍມຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ສາມຄ຺ຄິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນ. ໂຫຖ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ຂາ’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ເຂ. ຊານປທານມ຺ປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐານໍ ສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ທູຕໍ ປາເຫສິ – ‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນ. ໂຫນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ວິນຍໂຕ ປກ຺ຂາ’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຊານປເທປິ ສນ຺ທິຏ຺ເຐ ສມ຺ຠຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ເຂ. ອຖ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອນາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອາປຕ຺ຕິ. ອນາປນ຺ໂນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ. ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ກຸປ຺ເປນ ອຏ຺ຐານາຣເຫນາ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ. ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ຖ ອນຸປຣິວາເຣຖາ’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸກ຺ເຂປເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕເຖວ ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນຸປຣິວາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

໔໕໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘ຠິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ຠິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ – ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອຸກ຺ເຂປເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ປຏິຠາຕິ ໂນ, ປຏິຠາຕິ ໂນ’ຕິ ຍສ຺ມິໍ ວາ ຕສ຺ມິໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍ ຊານນ຺ຕິ – ‘ອຍໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ຘມ຺ມຘໂຣ ວິນຍຘໂຣ ມາຕິກາຘໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ. ສເຈ ມຍໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສາມ, ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປວາເຣສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ປວາເຣສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາສເນ ນິສີທິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ອາສເນ ນິສີທິສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຍາຄຸປາເນ ນິສີທິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາຄຸປາເນ ນິສີທິສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນິສີທິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນິສີທິສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສິສ຺ສາມ. ນ ມຍໍ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ, ວິນາ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຫິ ນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

໔໕໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸກ຺ເຂປການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠາສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘ນາມ຺ຫ ອາປນ຺ນາ, ນາມ຺ຫ ອາປນ຺ນາ’ຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ປຏິກາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ’’.

‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິທິຏ຺ຐິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ຊານາຕິ – ‘ອິເມ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ອາຄຕາຄມາ ຘມ຺ມຘຣາ ວິນຍຘຣາ ມາຕິກາຘຣາ ປຓ຺ຑິຕາ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ເມຘາວິໂນ ລຊ຺ຊິໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ສິກ຺ຂາກາມາ, ນາລໍ ມມໍ ວາ ກາຣຓາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ກາຣຓາ ຉນ຺ທາ ໂທສາ ໂມຫາ ຠຍາ ອຄຕິໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ສເຈ ມໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ປວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາສເນ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ອາສເນ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍາຄຸປາເນ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ຍາຄຸປາເນ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນາ ມຍາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ນິສີທິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ວສິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນາ ມຍາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕໂຕນິທານໍ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓ’ນ຺ຕິ, ເຠທຄຣຸເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ປເຣສມ຺ປິ ສທ຺ຘາຍ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຠາສິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໔໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸກ຺ເຂປກາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸກ຺ເຂປໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມຍໍ ປນ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣມ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍຖາ ມຍາ ຎຕ຺ຕິ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕານິ ກມ຺ມານິ ຘມ຺ມິການິ ກມ຺ມານິ ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປານິ ຐານາຣຫານິ. ຕຸມ຺ເຫ ເຈ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ໂຕສີມາຍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສຖ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຖ, ຍຖາ ມຍາ ຎຕ຺ຕິ ຈ ອນຸສ຺ສາວນາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ຕານິ ກມ຺ມານິ ຘມ຺ມິການິ ກມ຺ມານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປານິ ຐານາຣຫານິ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ນານາສໍວາສກາ ເອເຕ [ເຕ (ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂູ [ຠິກ຺ຂຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຕຸມ຺ເຫຫິ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ເຕຫິ ນານາສໍວາສກາ.

‘‘ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂຸ, ນານາສໍວາສກຠູມິໂຍ – ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນານາສໍວາສກໍ ກໂຣຕິ, ສມຄ຺ໂຄ ວາ ນໍ ສງ຺ໂຆ ອຸກ຺ຂິປຕິ ອທສ຺ສເນ ວາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ວາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ວາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທ຺ເວ ນານາສໍວາສກຠູມິໂຍ. ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂຸ, ສມານສໍວາສກຠູມິໂຍ – ອຕ຺ຕນາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ສມານສໍວາສໍ ກໂຣຕິ, ສມຄ຺ໂຄ ວາ ນໍ ສງ຺ໂຆ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂອສາເຣຕິ ອທສ຺ສເນ ວາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ວາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ວາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ທ຺ເວ ສມານສໍວາສກຠູມິໂຍ’’ຕິ.

໔໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນນຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອຸປທໍເສນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນນຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອຸປທໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນນຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອຸປທໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ…ເປ… ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆ ອຘມ຺ມິຍາຍມາເນ [ອຘມ຺ມິຍມາເນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກຕ຺ຖຈິ) ອຘມ຺ມີຍມາເນ (ກ.)] ອສມ຺ໂມທິກາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ [-‘‘ອສມ຺ໂມທິກາວຕ຺ຕມານາຍ’’ ອິຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພປາໂຐ] ‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອນນຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ອຸປທໍເສສ຺ສາມ, ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ. ຠິນ຺ເນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆ ຘມ຺ມິຍາຍມາເນ ສມ຺ໂມທິກາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ອາສນນ຺ຕຣິກາຍ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໔໕໗. [ມ. ນິ. ໓.໒໓໖ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ກລຫຊາຕາ ວິວາທາປນ຺ນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ວິຕຸທນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕຸໍ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ ມາ ກລຫໍ ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຘມ຺ມວາທີ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ. ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ ມາ ກລຫໍ ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ອຘມ຺ມວາທີ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ. ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ໂກສມ຺ພກວິວາທກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໒. ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸ

໔໕໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ [ວຊິຣພຸທ຺ຘິຏີກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ] ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ກາສິຣາຊາ ອໂຫສິ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ມຫພ຺ພໂລ ມຫາວາຫໂນ ມຫາວິຊິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ. ທີຆີຕິ ນາມ ໂກສລຣາຊາ ອໂຫສິ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປຘໂນ ອປ຺ປໂຠໂຄ ອປ຺ປພໂລ ອປ຺ປວາຫໂນ ອປ຺ປວິຊິໂຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກິຣ ກາສິຣາຊາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມມໍ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ໂຂ ກາສິຣາຊາ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ມຫພ຺ພໂລ ມຫາວາຫໂນ ມຫາວິຊິໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ, ອຫໍ ປນມ຺ຫິ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປຘໂນ ອປ຺ປໂຠໂຄ ອປ຺ປພໂລ ອປ຺ປວາຫໂນ ອປ຺ປວິຊິໂຕ ອປຣິປຸຓ຺ຓໂກສໂກຏ຺ຐາຄາໂຣ, ນາຫໍ ປຏິພໂລ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ກາສິຣຎ຺ຎາ ເອກສງ຺ຆາຕມ຺ປິ ສຫິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນຄຣມ຺ຫາ ນິປ຺ປເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ມເຫສິໍ ອາທາຍ ປຏິກຈ຺ເຈວ ນຄຣມ຺ຫາ ນິປ຺ປຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປທຎ຺ຈ ໂກສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຠິວິຊິຍ ອຊ຺ຌາວສຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ເຍນ ວາຣາຓສີ ເຕນ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ພາຣາຓສີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ນຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠິນີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ – ‘‘ອິຈ຺ຉຕິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸໍ’’. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຄພ຺ຠິນີມ຺ຫິ, ເທວ. ຕສ຺ສາ ເມ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ອິຈ຺ຉາມິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ [ວມ຺ມິຕໍ (ສີ.)] ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຸໂຕ, ເທວິ, ອມ຺ຫາກໍ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ສນ຺ນທ຺ຘາ ວມ຺ມິກາ ສຸຠູເມ ຐິຕາ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ [ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

໔໕໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຂີ ເຕ, ສມ຺ມ, ຄພ຺ຠິນີ. ຕສ຺ສາ ເອວຣູໂປ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ – ອິຈ຺ຉຕິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ມຍມ຺ປິ ເທວິໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ, ທິສ຺ວານ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ໂກສລຣາຊາ ວຕ ໂຠ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ, ໂກສລຣາຊາ ວຕ ໂຠ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ຕມນາ [ອວິມນາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກຕ຺ຖຈິ], ເທວິ, ໂຫຫິ. ລຈ຺ຉສິ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕຖາ, ເທວ, ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ສ຺ເວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນີ ເສນາ ສນ຺ນທ຺ຘາ ວມ຺ມິກາ ສຸຠູເມ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຂຄ຺ຄາ ຈ ໂຘວິຍນ຺ຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຍຖາ, ຠເຓ, ປຸໂຣຫິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຫ ຕຖາ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອລຠິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນທ຺ຘໍ ວມ຺ມິກໍ ສຸຠູເມ ຐິຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຂຄ຺ຄານຎ຺ຈ ໂຘວນໍ ປາຕຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ທີຆາວູຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ, ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ສຈາຍໍ ອມ຺ເຫ ຊານິສ຺ສຕິ, ສພ຺ເພວ ຕໂຍ ຆາຕາເປສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ພຫິນຄເຣ ວາເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ພຫິນຄເຣ ວາເສສິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພຫິນຄເຣ ປຏິວສນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂິ.

໔໖໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກປ຺ປໂກ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ກາສິຣຎ຺ເຎ ປຏິວສຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກປ຺ປໂກ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທີຆີຕິ, ເທວ, ໂກສລຣາຊາ ສປຊາປຕິໂກ ພາຣາຓສິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມ ໂອກາເສ ກຸມ຺ຠກາຣນິເວສເນ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ປຣິພ຺ພາຊກຈ຺ຉນ຺ເນນ ປຏິວສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ອາເນຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ອາເນສຸໍ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ຈຕຸຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ພິລານິ ນິກ຺ຂິປຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຈິຣໍທິຏ຺ຐາ ໂຂ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ. ຍໍນູນາຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ມາຕາປິຕໂຣ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຂຸຣມຸຓ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ຂຣສ຺ສເຣນ ປຓເວນ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນນ຺ເຕ, ທິສ຺ວານ ເຍນ ມາຕາປິຕໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ; ທິສ຺ວານ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂກ ອິມສ຺ສ ທີຆາວຸ? ກໍ ອຍໍ ເອວມາຫ – ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິປ຺ປລປາມິ, ອປິ ຈ ໂຍ ວິຎ຺ຎູ ໂສ ວິຠາເວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຍໍ ທີຆີຕິ ໂກສລຣາຊາ ວິປ຺ປລປຕິ. ໂກ ອິມສ຺ສ ທີຆາວຸ? ກໍ ອຍໍ ເອວມາຫ – ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ຠເຓ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິປ຺ປລປາມິ, ອປິ ຈ ໂຍ ວິຎ຺ຎູ ໂສ ວິຠາເວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ທີຆີຕິໍ ໂກສລຣາຊານໍ ສປຊາປຕິກໍ ຣຖິກາຍ ຣຖິກໍ ສິງ຺ຆາຏເກນ ສິງ຺ຆາຏກໍ ປຣິເນຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ນຄຣສ຺ສ ຈຕຸຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ພິລານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໍ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພິເຍ ປາເຍສິ. ຍທາ ເຕ ມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ ປຕິຕາ, ອຖ ກຏ຺ຐານິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຈິຕກໍ ກຣິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສຣີຣໍ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຊລິໂກ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈິຕກໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ.

໔໖໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ໂຫຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ປຎ຺ຊລິກໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈິຕກໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ໂຂ ໂສ ມນຸສ຺ໂສ ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຎາຕິ ວາ ສາໂລຫິໂຕ ວາ, ອໂຫ ເມ ອນຕ຺ຖໂຕ, ນ ຫິ ນາມ ເມ ໂກຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ຂປ຺ປໍ [ພປ຺ປໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ອາຈຣິຍ, ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ສິກ຺ຂສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄີຕໍ ວີຓຎ຺ຈ ວາທິຕໍ, ສຸຕ຺ວານ ມນຸສ຺ເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກ, ຠເຓ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ? ‘‘ອມຸກສ຺ສ, ເທວ, ຫຕ຺ຖາຈຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ມາຓວໂກ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຕໍ ມາຓວກໍ ອາເນຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ອາເນສຸໍ. ‘‘ຕ຺ວໍ ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຄາຍສ຺ສຸ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຣາຘາເປກ຺ໂຂ ມຎ຺ຊຸນາ ສເຣນ ຄາຍິ, ວີຓຎ຺ຈ ວາເທສິ. ‘‘ຕ຺ວໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍີ ອໂຫສິ ປຈ຺ຉານິປາຕີ ກິງ຺ກາຣປຏິສ຺ສາວີ ມນາປຈາຣີ ປິຍວາທີ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມ ວິສ຺ສາສິກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

໔໖໒. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຖໍ ໂຍເຊຫິ, ມິຄວໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ຣໂຖ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຖໍ ເປເສສິ. ຕຖາ ຕຖາ ຣຖໍ ເປເສສິ ຍຖາ ຍຖາ ອຎ຺ເຎເນວ ເສນາ ອຄມາສິ ອຎ຺ເຎເນວ ຣໂຖ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ ມາຓວກ, ຣຖໍ ມຸຎ຺ຈສ຺ສຸ, ກິລນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ກິລນ຺ຕສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ຕເກເນວ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ, ອິມິໂນ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ, ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ, ນ ຫິ ຕາຕ ທີຆາວຸ ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ປຸນເທວ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ໂຍຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາຫິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປິຕາ ໂຂ ມໍ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍ຺ວາຫໍ ປິຕຸວຈນໍ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ ປຸນເທວ ໂກສິຍາ ຂຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິສ຺ສ ຕ຺ວໍ, ເທວ, ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສີ’’ຕິ? ອິຘ ມໍ, ຠເຓ ມາຓວກ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ສຸປິນນ຺ເຕນ ຂຄ຺ເຄນ ປຣິປາເຕສິ. ເຕນາຫໍ ຠີໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ອຸສ຺ສງ຺ກີ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ຂຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພາເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ໂສ, ເທວ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ. ພຫຸໂນ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣໂກ. ຕຍາ ອມ຺ຫາກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປໂທ ຈ ໂກໂສ ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນໍ. ຕຍາ ຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາ. ອຍໍ ຂ຺ວສ຺ສ ກາໂລ ຍ຺ວາຫໍ ເວຣໍ ອປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຊີວິຕໍ ເມ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເທຫິ. ຊີວິຕໍ ເມ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຸສ຺ສຫາມິ ເທວສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທາຕຸໍ? ເທໂວ ໂຂ ເມ ຊີວິຕໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ຕ຺ວຎ຺ເຈວ ເມ ຊີວິຕໍ ເທຫິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕ ຊີວິຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຈ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸ ຈ ກຸມາໂຣ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຊີວິຕໍ ອທໍສຸ, ປາຓິຎ຺ຈ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ສປຖຎ຺ຈ ອກໍສຸ ອທ຺ທູຠາຍ [ອທ຺ຣູຠາຍ, ອທຸພ຺ຠາຍ (ກ.)].

ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ຣຖໍ ໂຍເຊຫິ, ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕໍ ກາສິຣາຊານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຂ ເຕ, ເທວ, ຣໂຖ, ຍສ຺ສ ທານິ ກາລໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິ. ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ ຣຖໍ ເປເສສິ. ຕຖາ ຕຖາ ຣຖໍ ເປເສສິ ຍຖາ ຍຖາ ນຈິຣສ຺ເສວ ເສນາຍ ສມາຄຎ຺ຉິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ພາຣາຓສິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ປາຣິສຊ຺ເຊ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສເຈ, ຠເຓ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕໍ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຖ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ມຍໍ, ເທວ, ຫຕ຺ເຖ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ປາເທ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ຫຕ຺ຖປາເທ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ກຓ຺ເຓ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ນາສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ກຓ຺ຓນາສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມ. ມຍໍ, ເທວ, ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ໂຂ, ຠເຓ, ທີຆີຕິສ຺ສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ. ນາຍໍ ລພ຺ຠາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ. ອິມິນາ ຈ ເມ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ມຍາ ຈ ອິມສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ.

໔໖໓. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ ທີຆາວຸໍ ກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໍ ໂຂ ເຕ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ທີຆໍ ປສ຺ສ, ມາ ຣສ຺ສໍ. ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’ຕິ, ກິໍ ເຕ ປິຕາ ສນ຺ຘາຍ ອວຈາ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ທີຆ’ນ຺ຕິ ມາ ຈິຣໍ ເວຣໍ ອກາສີຕິ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ມາ ທີຆນ຺ຕິ. ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘ມາ ຣສ຺ສ’ນ຺ຕິ ມາ ຂິປ຺ປໍ ມິຕ຺ເຕຫິ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ມາ ຣສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ ‘‘ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ ເທເວນ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ຫຕາຕິ. ສຈາຫໍ ເທວໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍໍ, ເຍ ເທວສ຺ສ ອຕ຺ຖກາມາ ເຕ ມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ, ເຍ ເມ ອຕ຺ຖກາມາ ເຕ ເຕ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍຸໍ – ເອວໍ ຕໍ ເວຣໍ ເວເຣນ ນ ວູປສເມຍ຺ຍ. ອິທານິ ຈ ປນ ເມ ເທເວນ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ມຍາ ຈ ເທວສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ. ເອວໍ ຕໍ ເວຣໍ ອເວເຣນ ວູປສນ຺ຕໍ. ອິມໍ ໂຂ ເມ, ເທວ, ປິຕາ ມຣຓກາເລ ອວຈ – ນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວເຣນ ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕິ; ອເວເຣນ ຫິ, ຕາຕ ທີຆາວຸ, ເວຣາ ສມ຺ມນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ກາສິຣາຊາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ! ອພ຺ຠຸຕໍ ວຕ ໂຠ! ຍາວ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍໍ ທີຆາວຸ ກຸມາໂຣ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ປິຕຸໂນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເປຕ຺ຕິກໍ ພລຎ຺ຈ ວາຫນຎ຺ຈ ຊນປທຎ຺ຈ ໂກສຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາຄາຣຎ຺ຈ ປຏິປາເທສິ, ຘີຕຣຎ຺ຈ ອທາສິ. ເຕສຎ຺ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊູນໍ ອາທິນ຺ນທຓ຺ຑານໍ ອາທິນ຺ນສຕ຺ຖານໍ ເອວຣູປໍ ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ໂຂ ປນ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສເຠຖ ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ຂມາ ຈ ຠເວຍ຺ຍາຖ ໂສຣຕາ ຈາຕິ? ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອລໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ຠຓ຺ຑນໍ ມາ ກລຫໍ ມາ ວິຄ຺ຄຫໍ ມາ ວິວາທ’’ນ຺ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂສ ອຘມ຺ມວາທີ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຄເມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມສ຺ສາມີ; ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕຸ. ມຍເມເຕນ ຠຓ຺ຑເນນ ກລເຫນ ວິຄ຺ຄເຫນ ວິວາເທນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ປຣິຍາທິນ຺ນຣູປາ ໂຂ ອິເມ ໂມຆປຸຣິສາ, ນຍິເມ ສຸກຣາ ສຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ – ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ທີຆາວຸຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ ປຐໂມ.

໔໖໔. [ມ. ນິ. ໓.໒໓໖] ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂກສມ຺ພິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ໂກສມ຺ພິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປຸຖຸສທ຺ໂທ ສມຊໂນ, ນ ພາໂລ ໂກຈິ ມຎ຺ຎຖ;

ສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຠິຊ຺ຊມານສ຺ມິໍ, ນາຎ຺ຎໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອມຎ຺ຎຣຸໍ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປຣິມຸຏ຺ຐາ ປຓ຺ຑິຕາຠາສາ, ວາຈາໂຄຈຣຠາຓິໂນ;

ຍາວິຈ຺ຉນ຺ຕິ ມຸຂາຍາມໍ, ເຍນ ນີຕາ ນ ຕໍ ວິທູ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສໍ ນ ສມ຺ມຕິ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສູປສມ຺ມຕິ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນໍ;

ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ເອສຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ອຏ຺ຐິຈ຺ຉິນ຺ນາ ປາຓຫຣາ, ຄວາສ຺ສຘນຫາຣິໂນ;

ຣຏ຺ຐໍ ວິລຸມ຺ປມານານໍ, ເຕສມ຺ປິ ໂຫຕິ ສງ຺ຄຕິ.

‘‘ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ຫາກ ໂນ ສິຍາ;

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ສເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ;

ສທ຺ຘິໍຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ອຠິຠຸຍ຺ຍ ສພ຺ພານິ ປຣິສ຺ສຍານິ;

ຈເຣຍ຺ຍ ເຕນຕ຺ຕມໂນ ສຕີມາ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ໂນ ເຈ ລເຠຖ ນິປກໍ ສຫາຍໍ;

ສທ຺ຘິໍ ຈຣໍ ສາຘຸວິຫາຣິ ຘີຣໍ;

ຣາຊາວ ຣຏ຺ຐໍ ວິຊິຕໍ ປຫາຍ;

ເອໂກ ຈເຣ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ.

[ມ. ນິ. ໓.໒໓໗] ‘‘ເອກສ຺ສ ຈຣິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ;

ນຕ຺ຖິ ພາເລ ສຫາຍຕາ;

ເອໂກ ຈເຣ ນ ຈ ປາປານິ ກຍິຣາ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ມາຕງ຺ຄຣຎ຺ເຎວ ນາໂຄ’’ຕິ.

ທີຆາວຸວຕ຺ຖຸ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໒໗໓. ພາລກໂລຓກຄມນກຖາ

໔໖໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ຐິຕໂກວ ອິມາ ຄາຖາໂຍ ຠາສິຕ຺ວາ ເຍນ ພາລກໂລຓກຄາໂມ [ພາລກໂລຓກາຣຄາໂມ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຠຄຸ ພາລກໂລຓກຄາເມ ວິຫຣຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠຄຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິ, ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ຠຄຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂມນີຍໍ; ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມສີ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ, ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ, ຠຄວາ; ນ ຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຠຄຸໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ປາຈີນວໍສທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ພາລກໂລຓກຄມນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໔. ປາຈີນວໍສທາຍຄມນກຖາ

໔໖໖. [ມ. ນິ. ໑.໓໒໕ ອາທໂຍ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປາຈີນວໍສທາເຍ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ທາຍປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ສມຓ, ເອຕໍ ທາຍໍ ປາວິສິ. ສນ຺ເຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕກາມຣູປາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ມາ ເຕສໍ ອຜາສຸມກາສີ’’ຕິ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ທາຍປາລສ຺ສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ, ສຸຕ຺ວານ ທາຍປາລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາວຸໂສ, ທາຍປາລ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ເຍນາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖາ ໂນ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອາຍສ຺ມາ ຈ ນນ຺ທິໂຍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອໂກ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ, ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລສິ. ເຕປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ; ກຈ຺ຈິ ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ? ‘‘ຂມນີຍໍ ຠຄວາ, ຍາປນີຍໍ ຠຄວາ; ນ ຈ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ກິລມາມາ’’ຕິ.

‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ອນຸຣຸທ຺ຘາ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’’’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ… ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘‘‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ, ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ນນ຺ທິໂຍ…ເປ… ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ກິມິໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມ, ໂຍຫໍ ເອວຣູເປຫິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫຣາມີ’ຕິ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ; ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາວິ ເຈວ ຣໂຫ ຈ. ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ໂຫຕິ ‘ຍໍນູນາຫໍ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ໂສ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິເມສໍເຍວ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕາມິ. ນານາ ຫິ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ກາຍາ, ເອກຎ຺ຈ ປນ ມຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ອວິວທມານາ ຂີໂຣທກີຠູຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຄ຺ຆ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ ກຖໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ອນຸຣຸທ຺ຘາ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂຍ ປຐມໍ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ ໂສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິປຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ໂຍ ປຈ຺ຉາ ຄາມໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ຠຸຕ຺ຕາວເສໂສ, ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ໂນ ເຈ ອາກງ຺ຂຕິ ອປ຺ປຫຣິເຕ ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ. ອປ຺ປາຓເກ ວາ ອຸທເກ ໂອປິລາເປຕິ. ໂສ ອາສນໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ປາໂທທກໍ ປາທປີຐໍ ປາທກຖລິກໍ ປຏິສາເມຕິ, ອວກ຺ກາຣປາຕິໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຏິສາເມຕິ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຏິສາເມຕິ, ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປສ຺ສຕິ ປານີຍຆຏໍ ວາ ປຣິໂຠຊນີຍຆຏໍ ວາ ວຈ຺ຈຆຏໍ ວາ ຣິຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ໂສ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ສຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອວິສຍ຺ຫໍ, ຫຕ຺ຖວິກາເຣນ ທຸຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖວິລງ຺ຆເກນ ອຸປຏ຺ຐາເປມ, ນ ຕ຺ເວວ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທາມ. ປຎ຺ຈາຫິກໍ ໂຂ ປນ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ນິສີທາມ. ເອວໍ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕາ ວິຫຣາມາ’’ຕິ.

ປາຈິນວໍສທາຍຄມນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໕. ປາລິເລຍ຺ຍກຄມນກຖາ

໔໖໗. [ອຸທາ. ໓໕ ອາທໂຍ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ] ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ນນ຺ທິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ກິມິລໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ [ປາຣິເລຍ຺ຍກໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວິຫຣຕິ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ເຑ ຠທ຺ທສາລມູເລ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິໍ ເຕຫິ ໂກສມ຺ພເກຫິ [ໂກສພ຺ຠິເກຫິ (ສ຺ຍາ.)] ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ກລຫກາຣເກຫິ ວິວາທກາຣເກຫິ ຠສ຺ສກາຣເກຫິ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣເກຫິ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ສຸຂໍ ຜາສຸ ວິຫຣາມິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ເຕຫິ ໂກສມ຺ພເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ກລຫກາຣເກຫິ ວິວາທກາຣເກຫິ ຠສ຺ສກາຣເກຫິ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣເກຫີ’’ຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ໂຂ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣຕິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກຬເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທຕິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈສ຺ສ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວຕິ, ໂອຄາຫາ ຈສ຺ສ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກຬເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທາມິ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທນ຺ຕິ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວາມິ, ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເອໂກວ ຄຓສ຺ມາ ວູປກຏ຺ໂຐ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍູຖາ ອປກ຺ກມ຺ມ ເຍນ ປາລິເລຍ຺ຍກໍ ຣກ຺ຂິຕວນສຓ຺ໂຑ ຠທ຺ທສາລມູລໍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ອປ຺ປຫຣິຕຎ຺ຈ ກໂຣຕິ. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອາກິຓ຺ໂຓ ນ ຜາສຸ ວິຫາສິໍ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກຬເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫິ, ຉິນ຺ນຄ຺ຄານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທິໍ, ໂອຠຄ຺ໂຄຠຄ຺ຄຎ຺ຈ ເມ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ຂາທິໍສຸ, ອາວິລານິ ຈ ປານີຍານິ ອປາຍິໍ ໂອຄາຫາ ຈ ເມ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ [ໂອຄາຫຎ຺ຈສ຺ສ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ (ສ຺ຍາ.), ໂອຄາຫາ ຈສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓສ຺ສ (ສີ.)] ຫຕ຺ຖິນິໂຍ ກາຍໍ ອຸປນິຆໍສນ຺ຕິໂຍ ອຄມໍສຸ. ໂສມ຺ຫິ ເອຕຣຫິ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ສຸຂໍ ຜາສຸ ວິຫຣາມິ ອຎ຺ຎຕ຺ເຣວ ຫຕ຺ຖີຫິ ຫຕ຺ຖິນີຫິ ຫຕ຺ຖິກຬເຠຫິ ຫຕ຺ຖິຈ຺ຉາເປຫີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປວິເວກໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

[ອຸທາ. ໓໕] ‘‘ເອຕໍ [ເອວໍ (ກ.)] ນາຄສ຺ສ ນາເຄນ, ອີສາທນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ;

ສເມຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ, ຍເທໂກ ຣມຕີ ວເນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ໂກສມ຺ພກາ ອຸປາສກາ – ‘‘ອິເມ ໂຂ ອຍ຺ຍາ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ກາຣກາ. ອິເມຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ຠຄວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ຫນ຺ທ ມຍໍ ອຍ຺ເຍ ໂກສມ຺ພເກ ຠິກ຺ຂູ ເນວ ອຠິວາເທຍ຺ຍາມ, ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍາມ, ນ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ນ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍາມ, ນ ຄຣຸໍ ກເຣຍ຺ຍາມ, ນ ມາເນຍ຺ຍາມ, ນ ຠເຊຍ຺ຍາມ, ນ ປູເຊຍ຺ຍາມ, ອຸປຄຕານມ຺ປິ ປິຓ຺ຑກໍ ນ ທຊ຺ເຊຍ຺ຍາມ – ເອວໍ ອິເມ ອມ຺ເຫຫິ ອສກ຺ກຣິຍມານາ ອຄຣຸກຣິຍມານາ ອມານິຍມານາ ອຠຊິຍມານາ ອປູຊິຍມານາ ອສກ຺ກາຣປກຕາ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ວິພ຺ຠມິສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາ ປສາເທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂກສມ຺ພກາ ອຸປາສກາ ໂກສມ຺ພເກ ຠິກ຺ຂູ ເນວ ອຠິວາເທສຸໍ, ນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐສຸໍ, ນ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ອກໍສຸ, ນ ສກ຺ກຣິໍສຸ, ນ ຄຣຸໍ ກຣິໍສຸ, ນ ມາເນສຸໍ, ນ ຠເຊສຸໍ ນ ປູເຊສຸໍ, ອຸປຄຕານມ຺ປິ ປິຓ຺ຑກໍ ນ ອທໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ໂກສມ຺ພເກຫິ ອຸປາສເກຫິ ອສກ຺ກຣິຍມານາ ອຄຣຸກຣິຍມານາ ອມານິຍມານາ ອຠຊິຍມານາ ອປູຊິຍມານາ ອສກ຺ກາຣປກຕາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຍ຺ຍາມາ’’ຕິ.

ປາລິເລຍ຺ຍກຄມນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໖. ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸກຖາ

໔໖໘. ອຖ ໂຂ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ເຕ ກິຣ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ‘‘ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຘມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ?

ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຕ຺ຖູຫິ ອຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ; ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ; ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ອຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຈ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຕ຺ຖູຫິ ຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ; ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ; ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

໔໖໙. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ…ເປ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂກຏ຺ຐິໂກ … ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາຈຸນ຺ໂທ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ເຣວໂຕ … ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ… ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ – ‘‘ເຕ ກິຣ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຣາຫຸລ, ຍຖາ ຘມ຺ໂມ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ. ‘‘ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊາເນຍ຺ຍໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ອຘມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ?

ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ວຕ຺ຖູຫິ ອຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ, ຣາຫຸລ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ; ອວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ, ວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ; ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ອຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຈ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ວຕ຺ຖູຫິ ຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພ. ອິຘ, ຣາຫຸລ, ຠິກ຺ຂຸ ອຘມ຺ມໍ ອຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ, ຘມ຺ມໍ ຘມ຺ໂມຕິ ທີເປຕິ; ອວິນຍໍ ອວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ, ວິນຍໍ ວິນໂຍຕິ ທີເປຕິ; ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠາສິຕໍ ອລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອນາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນ ອາຈິຓ຺ຓໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕຖາຄເຕນາຕິ ທີເປຕິ; ອນາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ຄຣຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຄຣຸກາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ສາວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສາວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອນວເສສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນວເສສາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ; ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ, ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ອາປຕ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ – ອິເມຫິ ໂຂ, ຣາຫຸລ, ອຏ຺ຐາຣສຫິ ວຕ຺ຖູຫິ ຘມ຺ມວາທີ ຊານິຕພ຺ໂພຕິ.

໔໗໐. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ [ມຫາປຊາປຕີ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ໂຄຕມີ – ‘‘ເຕ ກິຣ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ມຫາປຊາປຕິ ໂຄຕມີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຓ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມວາທິໂນ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຂນ຺ຕິຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ອາທາຍຎ຺ຈ ໂຣເຈຫິ. ຍຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ຘມ຺ມວາທິໂຕວ ປຈ຺ຈາສີສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໔໗໑. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ – ‘‘ເຕ ກິຣ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ທານໍ ເທຫິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຓ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມວາທິໂນ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຂນ຺ຕິຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ອາທາຍຎ຺ຈ ໂຣເຈຫີ’’ຕິ.

໔໗໒. ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ – ‘‘ເຕ ກິຣ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ, ວິສາເຂ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ທານໍ ເທຫິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຓ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມວາທິໂນ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິຎ຺ຈ ຂນ຺ຕິຎ຺ຈ ຣຸຈິຎ຺ຈ ອາທາຍຎ຺ຈ ໂຣເຈຫີ’’ຕິ.

໔໗໓. ອຖ ໂຂ ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣຸໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂກສມ຺ພກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນກາຣກາ ກລຫກາຣກາ ວິວາທກາຣກາ ຠສ຺ສກາຣກາ ສງ຺ເຆ ອຘິກຣຓກາຣກາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເສນາສເນ [ເສນາສເນສຸ (ກ.), ເສນາສນໍ (ສ຺ຍາ.)] ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ວິວິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິວິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາປິ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ວຸຑ຺ຒຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເສນາສນໍ ປຏິພາຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມິ. ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

‘‘ອາມິເສ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມິສໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສພ຺ເພສໍ ສມກໍ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐາຣສວຕ຺ຖຸກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໗. ໂອສາຣຓານຸຊານນາ

໔໗໔. ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ. ເອຖ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ໂອສາເຣຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອວມາຫ – ‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ອາວຸໂສ; ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນມ຺ຫິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນມ຺ຫິ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ. ເອຖ ມໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ໂອສາເຣຖາ’ຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ເອສາ, ຠິກ຺ຂເວ; ເນສາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປນ຺ໂນ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນາປນ຺ໂນ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເນໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມິເກນ ກມ຺ເມນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສຕິ ຈ, ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອສາເຣຖາ’’ຕິ.

ໂອສາຣຓານຸຊານນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໘. ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີກຖາ

໔໗໕. ອຖ ໂຂ ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ເຍນ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ເຂປເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອໂຫສິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ໂສ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສິ [ປສ຺ສີ (ອິຕິປິ)] ຈ ໂອສາຣິໂຕ ຈ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ອຸກ຺ເຂປກາ ຠິກ຺ຂູ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸວຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘ຍສ຺ມິໍ, ອາວຸໂສ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອໂຫສິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ໂສ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສິ ຈ ໂອສາຣິໂຕ ຈ. ຫນ຺ທ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣມາ’ຕິ. ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ຍໂຕ ຈ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສິ ຈ ໂອສາຣິໂຕ ຈ, ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕຸ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພາ. ສພ຺ເພເຫວ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕິຕພ຺ພໍ ຄິລາເນຫິ ຈ ອຄິລາເນຫິ ຈ. ນ ເກຫິຈິ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ. ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອໂຫສິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ໂສ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສິ ຈ ໂອສາຣິໂຕ ຈ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ຍສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອໂຫສິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ໂສ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປນ຺ໂນ ຈ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ປສ຺ສິ ຈ ໂອສາຣິໂຕ ຈ. ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິຍາ ກຣຓໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ, ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ກຕາ ສງ຺ເຆນ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ. ນິຫໂຕ ສງ຺ຆເຠໂທ, ນິຫຕາ ສງ຺ຆຣາຊິ, ນິຫຕໍ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ, ນິຫຕໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ຕາວເທວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໗໙. ອຸປາລິສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີປຸຈ຺ຉາ

໔໗໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ຠນ຺ເຕ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມິກາ ນຸ ໂຂ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອຸປາລິ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ອຘມ຺ມິກາ ສາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມິກາ ນຸ ໂຂ ສາ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອຸປາລິ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຘມ຺ມິກາ ສາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ.

‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ເວມາ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໂຍ – ອຕ຺ຖຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖາເປຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ; ອຕ຺ຖຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖຸເປຕາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ ຈ. ກຕມາ ຈ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖາເປຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ? ຍສ຺ມິໍ, ອຸປາລິ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖາເປຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ. ກຕມາ ຈ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖຸເປຕາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ ຈ? ຍສ຺ມິໍ, ອຸປາລິ, ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ກລໂຫ ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທ ສງ຺ຆເຠໂທ ສງ຺ຆຣາຊິ ສງ຺ຆວວຕ຺ຖານໍ ສງ຺ຆນານາກຣຓໍ, ສງ຺ໂຆ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ມູລາ ມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປາລິ, ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີ ອຕ຺ຖຸເປຕາ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຸເປຕາ ຈ. ອິມາ ໂຂ, ອຸປາລິ, ທ຺ເວ ສງ຺ຆສາມຄ຺ຄິໂຍ’’ຕິ.

໔໗໗. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸປາລິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ເຈສຸ ຈ ມນ຺ຕນາສຸ ຈ;

ອຕ຺ເຖສຸ ຊາເຕສຸ ວິນິຈ຺ຉເຍສຸ ຈ;

ກຖໍປກາໂຣຘ ນໂຣ ມຫຕ຺ຖິໂກ;

ຠິກ຺ຂຸ ກຖໍ ໂຫຕິຘ ປຄ຺ຄຫາຣໂຫຕິ.

‘‘ອນານຸວຊ຺ໂຊ ປຐເມນ ສີລໂຕ;

ອເວກ຺ຂິຕາຈາໂຣ ສຸສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ;

ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ນູປວທນ຺ຕິ ຘມ຺ມໂຕ;

ນ ຫິສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕິ ວເທຍ຺ຍຸ ເຍນ ນໍ.

‘‘ໂສ ຕາທິໂສ ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ຐິໂຕ;

ວິສາຣໂທ ໂຫຕິ ວິສຍ຺ຫ ຠາສຕິ;

ນຈ຺ຉມ຺ຠຕິ ປຣິສຄໂຕ ນ ເວຘຕິ;

ອຕ຺ຖໍ ນ ຫາເປຕິ ອນຸຍ຺ຍຸຕໍ ຠຓໍ.

‘‘ຕເຖວ ປຎ຺ຫໍ ປຣິສາສຸ ປຸຈ຺ຉິໂຕ;

ນ ເຈວ ປຊ຺ຌາຍຕິ ນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິ;

ໂສ ກາລາຄຕໍ ພ຺ຍາກຣຓາຣຫໍ ວໂຈ;

ຣຎ຺ເຊຕິ ວິຎ຺ຎູປຣິສໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ.

‘‘ສຄາຣໂວ ວຸຑ຺ຒຕເຣສຸ ຠິກ຺ຂຸສຸ;

ອາເຈຣກມ຺ຫິ ຈ ສເກ ວິສາຣໂທ;

ອລໍ ປເມຕຸໍ ປຄຸໂຓ ກເຖຕເວ;

ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການຎ຺ຈ ວິຣທ຺ຘິໂກວິໂທ.

‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ເຍນ ວຊນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫໍ;

ມຫາຊໂນ ສຎ຺ຎປນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ;

ສກຎ຺ຈ ອາທາຍມຍໍ ນ ຣິຎ຺ຈຕິ;

ວິຍາກຣໍ [ໂສ ພ຺ຍາກຣໍ (ສີ.), ເວຍ຺ຍາກຣໍ (ສ຺ຍາ.)] ປຎ຺ຫມນູປຆາຕິກໍ.

‘‘ທູເຕຍ຺ຍກມ຺ເມສຸ ອລໍ ສມຸຄ຺ຄໂຫ;

ສງ຺ຆສ຺ສ ກິຈ຺ເຈສຸ ຈ ອາຫຸ ນໍ ຍຖາ;

ກຣໍ ວໂຈ ຠິກ຺ຂຸຄເຓນ ເປສິໂຕ;

ອຫໍ ກໂຣມີຕິ ນ ເຕນ ມຎ຺ຎຕິ.

‘‘ອາປຊ຺ຊຕິ ຍາວຕເກສຸ ວຕ຺ຖຸສຸ;

ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ ຍຖາ ຈ ວຸຏ຺ຐິຕິ;

ເອເຕ ວິຠງ຺ຄາ ອຸຠຍສ຺ສ ສ຺ວາຄຕາ;

ອາປຕ຺ຕິ ວຸຏ຺ຐານປທສ຺ສ ໂກວິໂທ.

‘‘ນິສ຺ສາຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍານິ ຈາຈຣໍ;

ນິສ຺ສາຣິໂຕ ໂຫຕິ ຍຖາ ຈ ວຕ຺ຕນາ [ວຕ຺ຖຸນາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)];

ໂອສາຣຓໍ ຕໍວຸສິຕສ຺ສ ຊນ຺ຕຸໂນ;

ເອຕມ຺ປິ ຊານາຕິ ວິຠງ຺ຄໂກວິໂທ.

‘‘ສຄາຣໂວ ວຸຑ຺ຒຕເຣສຸ ຠິກ຺ຂຸສຸ;

ນເວສຸ ເຖເຣສຸ ຈ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຈ;

ມຫາຊນສ຺ສຕ຺ຖຈໂຣຘ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ໂສ ຕາທິໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິຘ ປຄ຺ຄຫາຣໂຫ’’ຕິ.

ອຸປາລິສງ຺ຆສາມຄ຺ຄີປຸຈ຺ຉາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘໂກ ທສໂມ.

໒໘໐. ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ

ໂກສມ຺ພິຍໍ ຊິນວໂຣ, ວິວາທາປຕ຺ຕິທສ຺ສເນ;

ນຸກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ຍສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ, ສທ຺ຘາຍາປຕ຺ຕິ ເທສເຍ.

ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຕຕ຺ເຖວ, ພາລກຎ຺ເຈວ ວໍສທາ;

ປາລິເລຍ຺ຍາ ຈ ສາວຕ຺ຖິ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂກລິໂຕ.

ມຫາກສ຺ສປກຈ຺ຈານາ, ໂກຏ຺ຐິໂກ ກປ຺ປິເນນ ຈ;