໗. ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໒໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຍໍ ຍໂສ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສຸຂຸມາໂລ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຍ ປາສາທາ ໂຫນ຺ຕິ – ເອໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ, ເອໂກ ຄິມ຺ຫິໂກ, ເອໂກ ວສ຺ສິໂກ. ໂສ ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ [ວສ຺ສິເກ ປາສາເທ ວສ຺ສິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ (ສີ.)] ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ນ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອໂຣຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ກາມຄຸເຓຫິ ສມປ຺ປິຕສ຺ສ ສມງ຺ຄີຠູຕສ຺ສ ປຣິຈາຣຍມານສ຺ສ ປຏິກຈ຺ເຈວ [ປຏິຄຈ຺ເຈວ (ສີ.)] ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ, ປຣິຊນສ຺ສປິ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ເຕລປທີໂປ ຌາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຏິກຈ຺ເຈວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ສກໍ ປຣິຊນໍ ສຸປນ຺ຕໍ – ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຈ຺ເຉ ວີຓໍ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຓ຺ເຐ ມຸທິງ຺ຄໍ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ກຈ຺ເຉ ອາຬມ຺ພຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິເກສິກໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິກ຺ເຂຬິກໍ, ອຎ຺ຎາ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິໂຍ, ຫຕ຺ຖປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຸສານໍ ມຎ຺ເຎ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ອາທີນໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ, ນິພ຺ພິທາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຓ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ອຸປສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຕ ໂຠ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາໂຍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ເຍນ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອມນຸສ຺ສາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ – ມາ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍມກາສິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອມນຸສ຺ສາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ – ມາ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາຍມກາສິ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ອິສິປຕນໍ ມິຄທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

໒໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈງ຺ກມຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ຈງ຺ກມາ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ – ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຕ ໂຠ, ອຸປສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຕ ໂຠ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ຍສ, ອນຸປທ຺ທຸຕໍ, ອິທໍ ອນຸປສ຺ສຏ຺ຐໍ. ເອຫິ ຍສ, ນິສີທ, ຘມ຺ມໍ ເຕ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ – ອິທໍ ກິຣ ອນຸປທ຺ທຸຕໍ, ອິທໍ ອນຸປສ຺ສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ສຸວຓ຺ຓປາທຸກາຫິ ໂອໂຣຫິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ.

໒໗. ອຖ ໂຂ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ເຍນ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຍໂສ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອສ຺ສທູເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສາມໍເຍວ ເຍນ ອິສິປຕນໍ ມິຄທາໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ສຸວຓ຺ຓປາທຸການໍ ນິກ຺ເຂປໍ, ທິສ຺ວານ ຕໍເຍວ ອນຸຄມາສິ [ອນຸຄມາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)]. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຫປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ທິສ຺ວານ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂເຣຍ຺ຍໍ ຍຖາ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນ ອິຘ ນິສິນ຺ນໍ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂເຣສິ. ອຖ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ? ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ນິສີທ, ອປ຺ເປວ ນາມ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນ ອິຘ ນິສິນ຺ນໍ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີຕິ. ອຖ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ – ອິເຘວ ກິຣາຫໍ ນິສິນ຺ໂນ ອິຘ ນິສິນ຺ນໍ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ຫຏ຺ໂຐ ອຸທຄ຺ໂຄ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂຂ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຫປຕິໍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕໍ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕໍ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕໍ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ເອວເມວ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ໂມ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ວິຄຕກຖໍກໂຖ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ [ນິກຸຊ຺ຊິຕໍ (ກ.)] ວາ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ວິວເຣຍ຺ຍ, ມູຬ຺ຫສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ອນ຺ຘກາເຣ ວາ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ – ຈກ຺ຂຸມນ຺ໂຕ ຣູປານິ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ – ເອວເມວໍ ຠຄວຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕ. ເອສາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສວ ໂລເກ ປຐມໍ ອຸປາສໂກ ອໂຫສິ ເຕວາຈິໂກ.

໒໘. ອຖ ໂຂ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຸໂນ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາວິທິຕໍ ຠູມິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍສສ຺ສ ໂຂ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕຸໂນ ຘມ຺ເມ ເທສິຍມາເນ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາວິທິຕໍ ຠູມິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຠພ຺ໂພ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕ; ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠສິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ, ທິສ຺ວານ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາຕາ ເຕ ຕາຕ, ຍສ, ປຣິເທວ [ປຣິເທວີ (ກ.)] ໂສກສມາປນ຺ນາ, ເທຫິ ມາຕຸຍາ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸລ຺ໂລເກສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ຄຫປຕິ, ຍສ຺ສ ເສກ຺ເຂນ ຎາເຓນ ເສກ຺ເຂນ ທສ຺ສເນນ ຘມ຺ໂມ ທິຏ຺ໂຐ ວິທິໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕຍາ? ຕສ຺ສ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາວິທິຕໍ ຠູມິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ຠພ຺ໂພ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຄຫປຕິ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍສສ຺ສ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເສກ຺ເຂນ ຎາເຓນ ເສກ຺ເຂນ ທສ຺ສເນນ ຘມ຺ໂມ ທິຏ຺ໂຐ ວິທິໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕຍາ. ຕສ຺ສ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ຍຖາວິທິຕໍ ຠູມິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຠພ຺ໂພ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ເພ ອຄາຣິກຠູໂຕ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ, ຠນ຺ເຕ, ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ສຸລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ຍຖາ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຊ຺ຊຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຍເສນ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາສມເຓນາ’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ເຕ ເສຏ຺ຐິມ຺ຫິ ຄຫປຕິມ຺ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ລເຠຍ຺ຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສາວ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຕ຺ຕ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ.

ຍສສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາຍສ຺ມຕາ ຍເສນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ເຍນ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຈ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ຕາສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ, ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ, ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ຕາ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕາ, ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ, ວິນີວຣຓຈິຕ຺ຕາ, ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຕໍ ປກາເສສິ – ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ຕາສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ – ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ປຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວິທິຕຘມ຺ມາ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ…ເປ… ເອຕາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ. ອຸປາສິກາໂຍ ໂນ ຠຄວາ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕາ ສຣຓໍ ຄຕາ’’ຕິ. ຕາ ຈ ໂລເກ ປຐມໍ ອຸປາສິກາ ອເຫສຸໍ ເຕວາຈິກາ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຈ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມນ຺ຕຎ຺ຈ ຍສໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ມາຕຣຎ຺ຈ ປິຕຣຎ຺ຈ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກຎ຺ຈ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

໓໐. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິຫິສຫາຍກາ ພາຣາຓສິຍໍ ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນໍ ກຸລານໍ ປຸຕ຺ຕາ – ວິມໂລ, ສຸພາຫຸ, ປຸຓ຺ຓຊິ, ຄວມ຺ປຕິ – ຍໂສ ກິຣ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ. ສຸຕ຺ວານ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ ໂອຣໂກ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ນ ສາ ໂອຣກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຍຕ຺ຖ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ເຕ [ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ (ກ.)] ເຍນາຍສ຺ມາ ຍໂສ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິຫິສຫາຍເກ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄິຫິສຫາຍກາ ພາຣາຓສິຍໍ ເສຏ຺ຐານຸເສຏ຺ຐີນໍ ກຸລານໍ ປຸຕ຺ຕາ – ວິມໂລ, ສຸພາຫຸ, ປຸຓ຺ຓຊິ, ຄວມ຺ປຕິ. ອິເມ [ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ (ກ.)] ຠຄວາ ໂອວທຕຸ ອນຸສາສຕູ’’ຕິ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ, ຍທາ ເຕ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ເຕ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ເຕ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ປຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວິທິຕຘມ຺ມາ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ລເຠຍ຺ຍາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສາວ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ເຕສໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິຍມານານໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເອກາທສ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ.

ຈຕຸຄິຫິສຫາຍກປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓໑. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕາ ຄິຫິສຫາຍກາ ຊານປທາ ປຸພ຺ພານຸປຸພ຺ພການໍ ກຸລານໍ ປຸຕ຺ຕາ – ຍໂສ ກິຣ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ. ສຸຕ຺ວານ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ ໂອຣໂກ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ນ ສາ ໂອຣກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ຍຕ຺ຖ ຍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ເຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ຍໂສ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຍສໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ເຕ ປຎ຺ຎາສມຕ຺ເຕ ຄິຫິສຫາຍເກ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຍໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິເມ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຎາສມຕ຺ຕາ ຄິຫິສຫາຍກາ ຊານປທາ ປຸພ຺ພານຸປຸພ຺ພການໍ ກຸລານໍ ປຸຕ຺ຕາ. ອິເມ ຠຄວາ ໂອວທຕຸ ອນຸສາສຕູ’’ຕິ. ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖໍ ກເຖສິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທານກຖໍ ສີລກຖໍ ສຄ຺ຄກຖໍ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ຍທາ ເຕ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິ ກລ຺ລຈິຕ຺ເຕ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕ ວິນີວຣຓຈິຕ຺ເຕ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ເຕ ປສນ຺ນຈິຕ຺ເຕ, ອຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສາມຸກ຺ກໍສິກາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຕໍ ປກາເສສິ ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖໍ ອປຄຕກາຬກໍ ສມ຺ມເທວ ຣຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ເອວເມວ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ. ເຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມາ ປຕ຺ຕຘມ຺ມາ ວິທິຕຘມ຺ມາ ປຣິໂຍຄາຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ຉາ ວິຄຕກຖໍກຖາ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ລເຠຍ຺ຍາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ລເຠຍ຺ຍາມ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຠຄວາ ອໂວຈ – ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສາວ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິ ອນຸສາສິ. ເຕສໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ໂອວທິຍມານານໍ ອນຸສາສິຍມານານໍ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເອກສຏ຺ຐິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຎາສຄິຫິສຫາຍກປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ.