ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖູນິ

໒໔໓. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນຫາຍມານາ ຣຸກ຺ເຂ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍມານາ ຣຸກ຺ເຂ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມລ຺ລມຸຏ຺ຐິກາ ຄາມໂມທ຺ທວາ’’ຕິ [ຄາມໂປທ຺ທວາ (ສີ.), ຄາມປູຕວາ (ສ຺ຍາ.)]! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນຫາຍມານາ ຣຸກ຺ເຂ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕສໍ ໂມຆປຸຣິສານໍ ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິສາ ນຫາຍມານາ ຣຸກ຺ເຂ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ? ເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຫາຍມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຣຸກ຺ເຂ ກາໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນຫາຍມານາ ຖມ຺ເຠ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍມານາ ຖມ຺ເຠ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມລ຺ລມຸຏ຺ຐິກາ ຄາມໂມທ຺ທວາ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຫາຍມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຖມ຺ເຠ ກາໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ນຫາຍມານາ ກຸຏ຺ເຏ [ກຸຑ຺ເຑ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍມານາ ກຸຏ຺ເຏ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສສ຺ສນ຺ຕິ, ອູຣຸມ຺ປິ ພາຫຸມ຺ປິ ອຸຣມ຺ປິ ປິຏ຺ຐິມ຺ປິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ມລ຺ລມຸຏ຺ຐິກາ ຄາມໂມທ຺ທວາ’’ຕິ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຫາຍມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຸຏ຺ເຏ ກາໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຕພ຺ໂພ. ໂຍ ອຸຄ຺ຆໍເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຏາເນ [ອຏ຺ຐາເນ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຏາເນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ຖເກນ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄນ຺ຘພ຺ພຫຕ຺ຖເກນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ຕິຍາ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມລ຺ລເກນ ນຫາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມລ຺ລເກນ ນຫາຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນຫາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໔໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກຈ຺ຉຸໂຣຄາພາໂຘ ໂຫຕິ. ນ ຕສ຺ສ ວິນາ ມລ຺ລເກນ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ອກຕມລ຺ລກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຊຣາທຸພ຺ພໂລ ນຫາຍມາໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ອຸຄ຺ຆໍເສຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ກາສິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸປາຓິກ’’ນ຺ຕິ.

໒໔໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວລ຺ລິກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ປາມງ຺ຄໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ກຓ຺ຐສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ໂອວຏ຺ຏິກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ກາຍຸຣໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ຫຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ…ເປ… ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວລ຺ລິກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ…ເປ… ປາມງ຺ຄໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຓ຺ຐສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ໂອວຏ຺ຏິກໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ກາຍຸຣໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ຘາເຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວລ຺ລິກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ປາມງ຺ໂຄ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ກຓ຺ຐສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ກຏິສຸຕ຺ຕກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ກາຍຸຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ຫຕ຺ຖາຠຣຓໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ… ນ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໔໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ທີເຆ ເກເສ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທີຆາ ເກສາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸມາສິກໍ ວາ ທຸວງ຺ຄຸລໍ ວາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ໂກຈ຺ເຉນ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕິ [ໂອສຓ຺ເຫນ຺ຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] …ເປ… ຜຓເກນ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖຜຓເກນ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕິ, ສິຕ຺ຖເຕລເກນ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕິ, ອຸທກເຕລເກນ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຐນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຈ຺ເຉນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ…ເປ… ນ ສິຕ຺ຖເຕລເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ… ນ ອຸທກເຕລເກນ ເກສາ ໂອສຓ຺ເຐຕພ຺ພາ. ໂຍ ໂອສຓ຺ເຐຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໔໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອາທາເສປິ ອຸທກປຕ຺ເຕປິ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ. ໂຍ ໂອໂລເກຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຸເຂ ວໂຓ ໂຫຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກີທິໂສ ເມ, ອາວຸໂສ, ວໂຓ’’ຕິ? ຠິກ຺ຂູ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ເອທິໂສ ເຕ, ອາວຸໂສ ວໂຓ’’ຕິ. ໂສ ນ ສທ຺ທຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອາທາເສ ວາ ອຸທກປຕ຺ເຕ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປນ຺ຕິ…ເປ… ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ເທນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ເຉນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາຄໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ມຸຂໍ ອຸມ຺ມທ຺ທິຕພ຺ພໍ, ນ ມຸຂໍ ຈຸຓ຺ເຓຕພ຺ພໍ, ນ ມໂນສິລິກາຍ ມຸຂໍ ລຎ຺ເຉຕພ຺ພໍ, ນ ອງ຺ຄຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ອງ຺ຄຣາຄມຸຂຣາໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາພາໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາພາຘປ຺ປຈ຺ຈຍາ ມຸຂໍ ອາລິມ຺ປິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໔໘. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ໂຊ [ສມຊ຺ຊາ (ອຠິຘານຄນ຺ເຖສຸ)] ໂຫຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ທສ຺ສນາຍ ອຄມໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນຈ຺ຈມ຺ປິ ຄີຕມ຺ປິ ວາທິຕມ຺ປິ ທສ຺ສນາຍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຈ຺ຈໍ ວາ ຄີຕໍ ວາ ວາທິຕໍ ວາ ທສ຺ສນາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໔໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍເຖວ [ຍຖາ ຈ (ກ.)] ມຍໍ ຄາຍາມ, ເອວເມວິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສ. ອຕ຺ຕນາປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊຕິ, ປເຣປິ ຕສ຺ມິໍ ສເຣ ສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຫປຕິກາປິ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ສຣກຸຕ຺ຕິມ຺ປິ ນິກາມຍມານສ຺ສ ສມາຘິສ຺ສ ຠງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ – ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ອາທີນວາ ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍຕເກນ ຄີຕສ຺ສເຣນ ຘມ຺ໂມ ຄາຍິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຄາເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສຣຠຎ຺ເຎ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣຠຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ພາຫິຣໂລມິໍ [ພາຫິຍໂລມິໍ (ກ.)] ອຸຓ຺ຓິໍ ຘາເຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິຍໂລມິ ອຸຓ຺ຓິ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໕໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອາຣາເມ ອມ຺ພາ ຜລິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ເສນິເຍນ ພິມ຺ພິສາເຣນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍຖາສຸຂໍ ອຍ຺ຍາ ອມ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ. ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຕຣຸຓຎ຺ເຎວ ອມ຺ພໍ ປາຕາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອມ຺ເພນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ມາຄໂຘ ເສນິໂຍ ພິມ຺ພິສາໂຣ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ພໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ເທວາ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣາມປາລໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເທວສ຺ສ, ຠເຓ, ອມ຺ເພນ ອຕ຺ໂຖ, ອມ຺ພໍ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ຖາຍ຺ຍາ ອມ຺ພໍ. ຕຣຸຓຎ຺ເຎວ ອມ຺ພໍ ປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ມາຄຘສ຺ສ ເສນິຍສ຺ສ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສຸປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ຠເຓ, ອຍ຺ເຍຫິ ອມ຺ພໍ, ອປິ ຈ ຠຄວຕາ ມຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓິຕາ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອມ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕານໍ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕານໍ ວິປາເຈນ຺ຕານໍ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປູຄສ຺ສ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສູເປ ອມ຺ພເປສິກາໂຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມ຺ພເປສິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ປູຄສ຺ສ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ນ ປຣິຍາປຸຓິໍສຸ ອມ຺ພເປສິກໍ ກາຕຸໍ, ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ສກເລເຫວ ອມ຺ເພຫິ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ – ອຄ຺ຄິປຣິຈິຕໍ, ສຕ຺ຖປຣິຈິຕໍ, ນຂປຣິຈິຕໍ, ອພີຊໍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕພີຊຎ຺ເຎວ [ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຎ຺ຈມໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ກາລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ ຫິ ນູນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ສເຈ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜເຣຍ຺ຍ, ນ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ? ວິຣູປກ຺ຂໍ ອຫິຣາຊກຸລໍ, ເອຣາປຖໍ ອຫິຣາຊກຸລໍ, ຉພ຺ຍາປຸຕ຺ຕໍ ອຫິຣາຊກຸລໍ, ກຓ຺ຫາໂຄຕມໍ ອຫິຣາຊກຸລໍ. ນ ຫິ ນູນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ສເຈ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜເຣຍ຺ຍ, ນ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຫິນາ ທຏ຺ໂຐ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຫິຣາຊກຸລານິ ເມຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິຕຸໍ, ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕຣກ຺ຂາຍ ອຕ຺ຕປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ພໍ –

[ຊາ. ໑.໒.໑໐໕-໑໐໖; ອ. ນິ. ໔.໖໗ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ອາຄຕໍ] ‘‘ວິຣູປກ຺ເຂຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ເອຣາປເຖຫິ ເມ;

ຉພ຺ຍາປຸຕ຺ເຕຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ກຓ຺ຫາໂຄຕມເກຫິ ຈ.

‘‘ອປາທເກຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ທ຺ວິປາທເກຫິ ເມ;

ຈຕຸປ຺ປເທຫິ ເມ ເມຕ຺ຕໍ, ເມຕ຺ຕໍ ພຫຸປ຺ປເທຫິ ເມ.

‘‘ມາ ມໍ ອປາທໂກ ຫິໍສິ, ມາ ມໍ ຫິໍສິ ທ຺ວິປາທໂກ;

ມາ ມໍ ຈຕຸປ຺ປໂທ ຫິໍສິ, ມາ ມໍ ຫິໍສິ ພຫຸປ຺ປໂທ.

‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສພ຺ເພ ປາຓາ, ສພ຺ເພ ຠູຕາ ຈ ເກວລາ;

ສພ຺ເພ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສນ຺ຕຸ, ມາ ກິຎ຺ຈິ ປາປມາຄມາ.

‘‘ອປ຺ປມາໂຓ ພຸທ຺ໂຘ, ອປ຺ປມາໂຓ ຘມ຺ໂມ,

ອປ຺ປມາໂຓ ສງ຺ໂຆ, ປມາຓວນ຺ຕານິ ສຣີສປານິ [ສິຣິໍສປານິ (ສີ. ສ຺ຍາ.)].

‘‘ອຫິ ວິຈ຺ຉິກາ ສຕປທີ, ອຸຓ຺ຓນາຠິ ສຣພູ ມູສິກາ;

ກຕາ ເມ ຣກ຺ຂາ ກຕໍ ເມ ປຣິຕ຺ຕໍ, ປຏິກ຺ກມນ຺ຕຸ ຠູຕານິ.

‘‘ໂສຫໍ ນໂມ ຠຄວໂຕ, ນໂມ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຉິນ຺ທິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆປຸຣິໂສ ເຉຕພ຺ພມ຺ຫິ, ອຎ຺ຎໍ ຉິນ຺ທິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ເຉຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໕໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ມຫຄ຺ຆສ຺ສ ຈນ຺ທນສ຺ສ [ຈນ຺ທນສາຣສ຺ສ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຈນ຺ທນຄຓ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມາຍ ຈນ຺ທນຄຓ຺ຐິຍາ ປຕ຺ຕໍ ເລຂາເປຍ຺ຍໍ. ເລຂຎ຺ຈ ເມ ປຣິໂຠຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ ຕາຍ ຈນ຺ທນຄຓ຺ຐິຍາ ປຕ຺ຕໍ ເລຂາເປຕ຺ວາ ສິກ຺ກາຍ ອຸຑ຺ຑິຕ຺ວາ [ວາຫິຕ຺ວາ (ສີ.)] ເວຬຄ຺ເຄ ອາລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ [ວາຫິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ເອວມາຫ – ‘‘ໂຍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ ທິນ຺ນໍເຍວ ປຕ຺ຕໍ ໂອຫຣຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ ເຍນ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫກໍ ເສຏ຺ຐິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ ທິນ຺ນໍເຍວ ປຕ຺ຕໍ ໂອຫຣຕູ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ… ປກຸໂຘ ກຈ຺ຈາຍໂນ… ສຎ຺ຈໂຍ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ [ສຎ຺ຊໂຍ ເພລ຺ລຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ (ສີ.)] … ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ [ນາຖປຸຕ຺ໂຕ (ສີ.)] ເຍນ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫກໍ ເສຏ຺ຐິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫຎ຺ຫິ, ຄຫປຕິ, ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ, ເທຫິ ເມ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ, ທິນ຺ນໍເຍວ ປຕ຺ຕໍ ໂອຫຣຕູ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ໂຂ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ. ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ເອຕໍ ປຕ຺ຕໍ ໂອຫຣ. ຕຸຍ຺ເຫໂສ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາຍສ຺ມາ ໂຂ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ອຣຫາ ເຈວ ອິທ຺ຘິມາ ຈ. ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ເອຕໍ ປຕ຺ຕໍ ໂອຫຣ. ຕຸຍ຺ເຫໂສ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊຄຫໍ ອນຸປຣິຍາຍິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສເກ ນິເວສເນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ປຎ຺ຊລິໂກ ນມສ຺ສມາໂນ – ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ຠາຣທ຺ວາໂຊ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕູຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນິເວສເນ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ຣາຊຄຫໂກ ເສຏ຺ຐິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆສ຺ສ ຂາທນີຍສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ອຄມາສິ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ມນຸສ຺ສາ – ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂອຫາຣິໂຕຕິ. ເຕ ຈ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ.

ອສ຺ເສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມຫາສທ຺ທໍ; ສຸຕ຺ວານ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ, ອານນ຺ທ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ’’ຕິ? ‘‘ອາຍສ຺ມຕາ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂອຫາຣິໂຕ. ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສາ – ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາເຊນ ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂອຫາຣິໂຕຕິ. ເຕ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທາ ມຫາສທ຺ທາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ. ໂສ ເອໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ໂທ ມຫາສທ຺ໂທ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ຣາຊຄຫກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂອຫາຣິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ຉວສ຺ສ ທາຣຸປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ຄິຫີນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສ຺ສສິ! ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ມາຕຸຄາໂມ ຉວສ຺ສ ມາສກຣູປສ຺ສ ກາຣຓາ ໂກປິນໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ຕຍາ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ຉວສ຺ສ ທາຣຸປຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ຄິຫີນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ສິຕໍ. ເນຕໍ, ຠາຣທ຺ວາຊ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ໂຍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຠິນ຺ທເຖຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣຸປຕ຺ຕໍ ສກລິກໍ ສກລິກໍ ກຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຊນຸປປິສນໍ ເທຖ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຣຸປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວເຈ ປຕ຺ເຕ ຘາເຣນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ຣູປິຍມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ມຓິມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ເວຬຸຣິຍມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ຜລິກມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ກໍສມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ກາຈມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ຕິປຸມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ສີສມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ… ນ ຕມ຺ພໂລຫມໂຍ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ປຕ຺ເຕ – ອໂຍປຕ຺ຕໍ, ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ປຕ຺ຕມູລໍ ຆໍສິຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ – ຕິປຸມຍໍ, ສີສມຍ’’ນ຺ຕິ. ພຫລານິ ມຓ຺ຑລານິ ນ ອຈ຺ຉຸປິຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ລິຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວລີ [ຈລີ (ກ.)] ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກຣທນ຺ຕກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣນ຺ຕິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານິ. ຕານິ ຣຖິກາຍປິ ທສ຺ເສນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຣານິ ປຕ຺ຕມຓ຺ຑລານິ ຘາເຣຕພ຺ພານິ ຣູປກາກິຓ຺ຓານິ ຠິຕ຺ຕິກມ຺ມກຕານິ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປກຕິມຓ຺ຑລ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂສທກໍ ປຕ຺ຕໍ ປຏິສາເມນ຺ຕິ. ປຕ຺ໂຕ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສທໂກ ປຕ຺ໂຕ ປຏິສາເມຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປຏິສາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິສາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂສທກໍ [ສອຸທກໍ (ກ.)] ປຕ຺ຕໍ ໂອຕາເປນ຺ຕິ. ປຕ຺ໂຕ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສທໂກ ປຕ຺ໂຕ ໂອຕາເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ໂອຕາເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂວທກໍ ກຕ຺ວາ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິສາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ຕໍ ນິທຫນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຓ຺ເຫ ປຕ຺ໂຕ ນິທຫິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິທເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປຏິສາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສມ຺ພຫຸລາ ປຕ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌກາເສ ອນາຘາຣາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ວາຕມຓ຺ຑລິກາຍ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕາຘາຣກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ມິຑ຺ຒນ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ປຣິປຕິຕ຺ວາ [ປຣິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຑ຺ຒນ຺ເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຉມາຍ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂອຏ຺ໂຐ ຆໍສິຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓສນ຺ຖາຣກ’’ນ຺ຕິ. ຕິຓສນ຺ຖາຣໂກ ອຸປຈິກາຫິ ຂຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຬກໍ ອຸປຈິກາຫິ ຂຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕມາຬກ’’ນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕມາຬໂກ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕກຸຓ຺ໂຑລິກ’’ນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕກຸຓ຺ໂຑລິກາຍ ປຕ຺ໂຕ ຆໍສິຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕຖວິກ’’ນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຠິຕ຺ຕິຂິເລປິ ນາຄທນ຺ຕເກປິ ປຕ຺ຕໍ ລຄ຺ເຄນ຺ຕິ. ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ໂຕ ລຄ຺ເຄຕພ຺ໂພ. ໂຍ ລຄ຺ເຄຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ມຎ຺ເຈ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ໂມສາ ນິສີທນ຺ຕາ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຎ຺ເຈ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ປີເຐ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ໂມສາ ນິສີທນ຺ຕາ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ເທນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປີເຐ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອງ຺ເກ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ສຕິສມ຺ໂມສາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເກ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຉຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ວາຕມຓ຺ຑລິກາຍ ຉຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຍຕິ ປຣິປຕິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຕ຺ເຕ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ປຕ຺ຕຫຕ຺ຖາ ກວາຏໍ ປຓາເມນ຺ຕິ. ກວາໂຏ ອາວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຕ຺ຕຫຕ຺ເຖນ ກວາຏໍ ປຓາເມຕພ຺ພໍ [ກວາໂຏ ປຓາເມຕພ຺ໂພ (ກ.)]. ໂຍ ປຓາເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຕຸມ຺ພກຏາເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ພກຏາເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຈເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຆຏິກຏາເຫ [ຆຏິກຏາເຫນ (ສ຺ຍາ.)] ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຆຏິກຏາເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຈເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ຉວສີສສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕິ. ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຠີຕາ ວິສ຺ສຣມກາສິ – ‘‘ອຠຸໍ ເມ ປິສາໂຈ ວຕາຍ’’ນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຉວສີສສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຘາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ປິສາຈິລ຺ລິກາ’’ຕິ! ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉວສີສສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ຘາເຣຕພ຺ໂພ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປໍສຸກູລິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຈລການິປິ ອຏ຺ຐິການິປິ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກມ຺ປິ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ ເຍວິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂສວ ເນສໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ຈລການິ ວາ ອຏ຺ຐິການິ ວາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທກໍ ວາ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໖. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຫຕ຺ເຖນ ວິປ຺ຜາເຬຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພນ຺ຕິ. ຈີວຣໍ ວິໂລມິກໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຖກໍ ນມຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທຓ຺ຑສຕ຺ຖກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑສຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວເຈ ສຕ຺ຖກທຓ຺ເຑ ຘາເຣນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ສຕ຺ຖກທຓ຺ຑາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ ທນ຺ຕມຍໍ ວິສາຓມຍໍ ນຬມຍໍ ເວຬຸມຍໍ ກຏ຺ຐມຍໍ ຊຕຸມຍໍ ຜລມຍໍ ໂລຫມຍໍ ສງ຺ຂນາຠິມຍ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ເຕນປິ ເວຬຸເປສິກາຍປິ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພນ຺ຕິ. ຈີວຣໍ ທຸສ຺ສິພ຺ພິຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຈິ’’ນ຺ຕິ. ສູຈິໂຍ ກຓ຺ຓກິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສູຈິນາຬິກ’’ນ຺ຕິ. ສູຈິນາຬິກາຍປິ ກຓ຺ຓກິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກິຓ຺ເຓນ ປູເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກິຓ຺ເຓປິ ກຓ຺ຓກິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕຸຍາ ປູເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕຸຍາປິ ກຓ຺ຓກິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣິຕກ’’ນ຺ຕິ. ສຣິຕເກປິ ກຓ຺ຓກິຕາໂຍ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຘຸສິຕ຺ຖເກນ ສາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຣິຕກໍ ປຣິຠິຊ຺ຊຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຣິຕກສິປາຏິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຂິລໍ ນິກ຺ຂຓິຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພນ຺ຕິ. ຈີວຣໍ ວິກຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນໍ ກຖິນຣຊ຺ຊຸໍ [ກຐິນໍ ກຐິນຣຊ຺ຊຸໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂອພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕຸ’’ນ຺ຕິ. ວິສເມ ກຖິນໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ປຣິຠິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິສເມ ກຖິນໍ ປຕ຺ຖຣິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ຉມາຍ ກຖິນໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ປໍສຸກິຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓສນ຺ຖາຣກ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຊີຣຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸວາຕໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ນປ຺ປໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑກຖິນໍ ພິທລກໍ ສລາກໍ ວິນນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸໍ ວິນນ຺ຘນສຸຕ຺ຕໍ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຣິກາໂຍ ວິສມາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຬິມ຺ຠກ’’ນ຺ຕິ. ສຸຕ຺ຕາ ວງ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຆສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ກຖິນໍ ອກ຺ກມນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂຘເຕຫິ ປາເທຫິ ກຖິນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອລ຺ເລຫິ ປາເທຫິ ກຖິນໍ ອກ຺ກມນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລ຺ເລຫິ ປາເທຫິ ກຖິນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສອຸປາຫນາ ກຖິນໍ ອກ຺ກມນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ທຸສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສອຸປາຫເນນ ກຖິນໍ ອກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພນ຺ຕາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອງ຺ຄຸລິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໗. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈາວເຈ ປຏິຄ຺ຄເຫ ຘາເຣນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຣູປິຍມຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈາວຈາ ປຏິຄ຺ຄຫາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຏ຺ຐິມຍໍ…ເປ… ສງ຺ຂນາຠິມຍ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສູຈິໂຍປິ ສຕ຺ຖກາປິ ປຏິຄ຺ຄຫາປິ ນສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາເວສນວິຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ. ອາເວສນວິຕ຺ຖເກ ສມາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫຖວິກ’’ນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພນ຺ຕາ ສີເຕນປິ ອຸຓ຺ເຫນປິ ກິລມນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນສາລໍ ກຖິນມຓ຺ຑປ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນສາລາ ນີຈວຕ຺ຖຸກາ ໂຫຕິ, ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ໂສປາເນ – ອິຏ຺ຐກາໂສປານໍ, ສິລາໂສປານໍ, ທາຣຸໂສປານ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນສາລາຍ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ [ໂອຄຸມ຺ເພຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ – ເສຕວຓ຺ຓໍ ກາຬວຓ຺ຓໍ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ມາລາກມ຺ມໍ ລຕາກມ຺ມໍ ມກຣທນ຺ຕກໍ ປຎ຺ຈປຏິກໍ ຈີວຣວໍສໍ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກຖິນໍ ອຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ອຸນ຺ທູເຣຫິປິ ອຸປຈິກາຫິປິ ຂຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຖິນໍ ສງ຺ຆຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ປຣິຠິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຄຆໍສິກາຍ ກຖິນໍ ສງ຺ຆຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກຖິນໍ ວິນິເວຐິຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ກຸຏ຺ເຏປິ ຖມ຺ເຠປິ ກຖິນໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ປຣິປຕິຕ຺ວາ ກຖິນໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິຕ຺ຕິຂິເລ ວາ ນາຄທນ຺ເຕ ວາ ລຄ຺ເຄຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໕໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ເວສາລີ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ສູຈິກມ຺ປິ ສຕ຺ຖກມ຺ປິ ເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ປຕ຺ເຕນ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖວິກ’’ນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປາຫນາໂຍ ກາຍພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຠິວາເທນ຺ໂຕ ອຸປາຫນາໂຍ ສີເສນ ຆຏ຺ເຏຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ມງ຺ກຸ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກ’’ນ຺ຕິ. ອໍສພທ຺ຘໂກ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍສພທ຺ຘກໍ ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸທກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ. ປຣິສ຺ສາວນໍ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຬກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຏຈ຺ຉຸປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຬກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມກຣຓ’’ນ຺ຕິ [ຘມ຺ມກຣຓໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ຘມກຣຓໍ (ກ.)].

໒໕໙. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕິ. ທຸຕິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ, ເອວຣູປໍ ອກາສິ. ເນຕໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອຸປນນ຺ຘິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປິປາສາຍ ປີຬິໂຕ ອຸປນທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເທຫິ ເມ, ອາວຸໂສ, ປຣິສ຺ສາວນໍ, ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຸປນທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອທາສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປິປາສາຍ ປີຬິໂຕ ກາລມກາສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາໂນ ນ ອທາສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາໂນ ນ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາໂນ ນ ອທາສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ວິຄຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ – ‘‘ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອນນຸໂລມິກໍ ອປ຺ປຕິຣູປໍ ອສ຺ສາມຓກໍ ອກປ຺ປິຍໍ ອກຣຓີຍໍ. ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາໂນ ນ ທສ຺ສສິ. ເນຕໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອປ຺ປສນ຺ນານໍ ວາ ປສາທາຍ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈິຍມາເນນ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປຣິສ຺ສາວນເກນ ອທ຺ຘາໂນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສເຈ ນ ໂຫຕິ ປຣິສ຺ສາວນໍ ວາ ຘມ຺ມກຣໂຓ ວາ, ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ໂຓປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ – ອິມິນາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ເວສາລີ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ນວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຣິສ຺ສາວນໍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑປຣິສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ. ທຓ຺ຑປຣິສ຺ສາວນໍ ນ ສມ຺ມຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຕ຺ຖຣກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ມກເສຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກສກຸຏິກ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ປຓີຕານໍ ຠຕ຺ຕານໍ ຠຕ຺ຕປຏິປາຏິ ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ປຓີຕານິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຠິສນ຺ນກາຍາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫ຺ວາພາຘາ [ພວ຺ຫາພາຘາ (ສີ.)]. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂູ ອຠິສນ຺ນກາເຍ ພຫ຺ວາພາເຘ. ທິສ຺ວານ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ອຠິສນ຺ນກາຍາ ພຫ຺ວາພາຘາ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈງ຺ກມຎ຺ຈ ຊນ຺ຕາຆຣຎ຺ຈ ອນຸຊານາຕຸ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປາພາຘາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຊີວກໍ ໂກມາຣຠຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິໂຕ ສມາທປິໂຕ ສມຸຕ຺ເຕຊິໂຕ ສມ຺ປຫໍສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈງ຺ກມຎ຺ຈ ຊນ຺ຕາຆຣຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ວິສເມ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ປາທາ ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈງ຺ກໂມ ນີຈວຕ຺ຖຸໂກ ໂຫຕິ. ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ໂສປາເນ – ອິຏ຺ຐກາໂສປານໍ, ສິລາໂສປານໍ, ທາຣຸໂສປານ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈງ຺ກມນເວທິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕາ ສີເຕນປິ ອຸຓ຺ເຫນປິ ກິລມນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈງ຺ກມນສາລ’’ນ຺ຕິ. ຈງ຺ກມນສາລາຍໍ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ – ເສຕວຓ຺ຓໍ ກາຬວຓ຺ຓໍ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ມາລາກມ຺ມໍ ລຕາກມ຺ມໍ ມກຣທນ຺ຕກໍ ປຎ຺ຈປຏິກໍ ຈີວຣວໍສໍ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ນີຈວຕ຺ຖຸກໍ ໂຫຕິ, ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ໂສປາເນ – ອິຏ຺ຐກາໂສປານໍ, ສິລາໂສປານໍ, ທາຣຸໂສປານ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣສ຺ສ ກວາຏໍ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກວາຏໍ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໍ [ປີຐສໍຆາຏໍ (ກ.)] ອຸທຸກ຺ຂລິກໍ ອຸຕ຺ຕຣປາສກໍ ອຄ຺ຄຬວຏ຺ຏິກໍ ກປິສີສກໍ ສູຈິກໍ ຆຏິກໍ ຕາຬຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອາວິຎ຺ຉນຉິທ຺ທໍ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣສ຺ສ ກຸຏ຺ຏປາໂທ ຊີຣຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຓ຺ຑລິກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣສ຺ສ ຘູມເນຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘູມເນຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຂຸທ຺ທເກ ຊນ຺ຕາຆເຣ ມຊ຺ເຌ ອຄ຺ຄິຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸປຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂຸທ຺ທເກ ຊນ຺ຕາຆເຣ ເອກມນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິຏ຺ຐານໍ ກາຕຸໍ, ມຫລ຺ລເກ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຄ຺ຄິ ມຸຂໍ ຑຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຂມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ເຖ ມຕ຺ຕິກໍ ເຕເມນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຕ຺ຕິກາໂທຓິກ’’ນ຺ຕິ. ມຕ຺ຕິກາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘາ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວາເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຄ຺ຄິ ກາຍໍ ຑຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກໍ ອຕິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປາຕິຍາປິ ປຕ຺ເຕນປິ ອຸທກໍ ອຕິຫຣນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກຏ຺ຐານໍ, ອຸທກສຣາວກ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ຕິຓຈ຺ຉທນໍ ນ ເສເທຕິ [ຕິຓຈ຺ຉາທເນນ ຉາເທຕິ (ກ.)] …ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣໍ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ຕໂຍ ສນ຺ຖເຣ – ອິຏ຺ຐກາສນ຺ຖຣໍ, ສິລາສນ຺ຖຣໍ, ທາຣຸສນ຺ຖຣ’’ນ຺ຕິ. ຈິກ຺ຂລ຺ລໍເຍວ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຘວິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກນິທ຺ຘມນ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣ ຉມາຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຄຕ຺ຕານິ ກຓ຺ຑູວນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊນ຺ຕາຆຣປີຐ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂິປິຕຸໍ ຕໂຍ ປາກາເຣ – ອິຏ຺ຐກາປາກາຣໍ, ສິລາປາກາຣໍ, ທາຣຸປາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐໂກ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏ຺ຐກ’’ນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐໂກ ນີຈວຕ຺ຖຸໂກ ໂຫຕິ, ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ໂສປາເນ – ອິຏ຺ຐກາໂສປານໍ, ສິລາໂສປານໍ, ທາຣຸໂສປານ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ກວາຏໍ ນ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກວາຏໍ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏໍ ອຸທຸກ຺ຂລິກໍ ອຸຕ຺ຕຣປາສກໍ ອຄ຺ຄຬວຏ຺ຏິໍ ກປິສີສກໍ ສູຈິກໍ ຆຏິກໍ ຕາຬຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອາວິຎ຺ຉນຉິທ຺ທໍ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐເກ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ – ເສຕວຓ຺ຓໍ ກາຬວຓ຺ຓໍ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ມາລາກມ຺ມໍ ລຕາກມ຺ມໍ ມກຣທນ຺ຕກໍ ປຎ຺ຈປຏິກນ຺ຕິ. ປຣິເວຓໍ ຈິກ຺ຂລ຺ລໍ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຣຸມ຺ພໍ ອຸປກິຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ນ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທຣສິລໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກນິທ຺ຘມນ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ນຄ຺ຄາ ນຄ຺ຄໍ ອຠິວາເທນ຺ຕິ…ເປ… ນຄ຺ຄາ ນຄ຺ຄໍ ອຠິວາທາເປນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ນຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ນຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ນຄ຺ຄສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ຂາທນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ສາຍນ຺ຕິ, ນຄ຺ຄາ ປິວນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຄ຺ເຄນ [ອິທໍ ປທໍ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖິ] ນຄ຺ໂຄ ອຠິວາເທຕພ຺ໂພ…ເປ… ນ ນຄ຺ເຄນ ອຠິວາເທຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ [ອິທໍ ປທໍ ກຕ຺ຖຈິ ນຕ຺ຖິ] ນຄ຺ໂຄ ອຠິວາທາເປຕພ຺ໂພ… ນ ນຄ຺ເຄນ ອຠິວາທາເປຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ນຄ຺ຄສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ຂາທິຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ສາຍິຕພ຺ພໍ… ນ ນຄ຺ເຄນ ປາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປິເວຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣ ຉມາຍ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ຈີວຣໍ ປໍສຸກິຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈີວຣວໍສໍ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຈີວຣໍ ໂອວສ຺ສຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊນ຺ຕາຆຣສາລ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣສາລາ ນີຈວຕ຺ຖຸກາ ໂຫຕິ, ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ…ເປ… ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ. ຊນ຺ຕາຆຣສາລາຍ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ…ເປ… ຈີວຣວໍສໍ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ຊນ຺ຕາຆເຣປິ ອຸທເກປິ ປຣິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ – ຊນ຺ຕາຆຣປຏິຈ຺ຉາທິໍ, ອຸທກປຏິຈ຺ຉາທິໍ, ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉາທິ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຸທກໍ ນ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທປານ’’ນ຺ຕິ. ອຸທປານສ຺ສ ກູລໍ ລຸຊ຺ຊຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອຸທປາໂນ ນີຈວຕ຺ຖຸໂກ ໂຫຕິ, ອຸທເກນ ໂອຕ຺ຖຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຈໂຍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ວລ຺ລິກາຍປິ ກາຍພນ຺ຘເນນປິ ອຸທກໍ ວາເຫນ຺ຕິ [ວາຫນ຺ຕິ (ກ.)]. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກວາຫນຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖາ ທຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸລໍ ກຣກຏກໍ ຈກ຺ກວຏ຺ຏກ’’ນ຺ຕິ. ຠາຊນາ ພຫູ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ວາຣເກ – ໂລຫວາຣກໍ, ທາຣຸວາຣກໍ, ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ໂຌກາເສ ອຸທກໍ ວາເຫນ຺ຕາ ສີເຕນປິ ອຸຓ຺ເຫນປິ ກິລມນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທປານສາລ’’ນ຺ຕິ. ອຸທປານສາລາຍ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ປຣິປຕຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຄຸມ຺ເຜຕ຺ວາ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ – ເສຕວຓ຺ຓໍ ກາຬວຓ຺ຓໍ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມໍ ມາລາກມ຺ມໍ ລຕາກມ຺ມໍ ມກຣທນ຺ຕກໍ ປຎ຺ຈປຏິກໍ ຈີວຣວໍສໍ ຈີວຣຣຊ຺ຊຸ’’ນ຺ຕິ. ອຸທປາໂນ ອປາຣຸໂຕ ໂຫຕິ, ຕິຓຈຸຓ຺ເຓຫິປິ ປໍສຸເກຫິປິ ໂອກິຣິຍ຺ຍຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິຘານ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກຠາຊນໍ ນ ສໍວິຊ຺ຊຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກໂທຓິໍ ອຸທກກຏາຫ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ອາຣາເມ ຕຫໍ ຕຫໍ ນຫາຍນ຺ຕິ. ອາຣາໂມ ຈິກ຺ຂລ຺ໂລ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈນ຺ທນິກ’’ນ຺ຕິ. ຈນ຺ທນິກາ ປາກຏາ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຫິຣິຍນ຺ຕິ ນຫາຍິຕຸໍ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂິປິຕຸໍ ຕໂຍ ປາກາເຣ – ອິຏ຺ຐກາປາກາຣໍ, ສິລາປາກາຣໍ, ທາຣຸປາກາຣ’’ນ຺ຕິ. ຈນ຺ທນິກາ ຈິກ຺ຂລ຺ລາ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ຖຣິຕຸໍ ຕໂຍ ສນ຺ຖເຣ – ອິຏ຺ຐກາສນ຺ຖຣໍ, ສິລາສນ຺ຖຣໍ, ທາຣຸສນ຺ຖຣ’’ນ຺ຕິ. ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກນິທ຺ຘມນ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕິຄຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກປຸຎ຺ຉນິໍ ໂຈຬເກນປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

໒໖໓. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂປກ຺ຂຣຓິ’’ນ຺ຕິ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກູລໍ ລຸຊ຺ຊຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິນິຕຸໍ ຕໂຍ ຈເຍ – ອິຏ຺ຐກາຈຍໍ, ສິລາຈຍໍ, ທາຣຸຈຍ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ວິຫຎ຺ຎນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂຍ ໂສປາເນ – ອິຏ຺ຐກາໂສປານໍ, ສິລາໂສປານໍ, ທາຣຸໂສປານ’’ນ຺ຕິ. ອາໂຣຫນ຺ຕາ ປຣິປຕນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາລມ຺ພນພາຫ’’ນ຺ຕິ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອຸທກໍ ປຸຣາຓໍ ໂຫຕິ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທກມາຕິກໍ ອຸທກນິທ຺ຘມນ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ນິລ຺ເລຂໍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິລ຺ເລຂໍ ຊນ຺ຕາຆຣ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຈາຕຸມາສໍ ນິສີທເນນ ວິປ຺ປວສນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຕຸມາສໍ ນິສີທເນນ ວິປ຺ປວສິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໖໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປຸປ຺ຜາຠິກິຓ຺ເຓສຸ ສຍເນສຸ ສຍນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸປ຺ຜາຠິກິຓ຺ເຓສຸ ສຍເນສຸ ສຍິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ສເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມ຺ປິ ມາລມ຺ປິ ອາທາຍ ອາຣາມໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄນ຺ຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກວາເຏ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ທາຕຸໍ, ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ນມຕກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ນມຕກ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນມຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ນຸ ໂຂ ອຸທາຫຸ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນມຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ອາສິຕ຺ຕກູປຘາເນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສິຕ຺ຕກູປຘາເນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມໂຬຣິກ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ເອກຠາຊເນປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ…ເປ… ເອກຖາລເກປິ ປິວນ຺ຕິ, ເອກມຎ຺ເຈປິ ຕຸວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ເອກຕ຺ຖຣຓາປິ ຕຸວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ເອກປາວຸຣຓາປິ ຕຸວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາປິ ຕຸວຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄິຫີ ກາມໂຠຄິໂນຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກຠາຊເນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ເອກຖາລເກ ປາຕພ຺ພໍ… ນ ເອກມຎ຺ເຈ ຕຸວຏ຺ຏິຕພ຺ພໍ… ນ ເອກຕ຺ຖຣຓາ [ນ ເອກຕ຺ຖຣເຓ] ຕຸວຏ຺ຏິຕພ຺ພໍ… ນ ເອກປາວຸຣຓາ [ນ ເອກປາວຸຣເຓ] ຕຸວຏ຺ຏິຕພ຺ພໍ… ນ ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣຓາ [ນ ເອກຕ຺ຖຣຓປາວຸຣເຓ (ສ຺ຍາ.)] ຕຸວຏ຺ຏິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຕຸວຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

໒໖໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ເຍນ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ນາລປິໍສຸ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ນາລປິໍສຸ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວນ຺ທາມິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຠິກ຺ຂູ ນາລປິໍສຸ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຍ຺ຍານໍ ອປຣຊ຺ຌາມິ, ກິສ຺ສ ມໍ ອຍ຺ຍາ ນາລປນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາ ຫິ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອມ຺ເຫ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ວິເຫຐິຍມາເນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂສີ’’ຕິ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຍ຺ຍາ ກໂຣມີ’’ຕິ? ‘‘ສເຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຊ຺ເຊວ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນາສາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ອຍ຺ຍາ ກໂຣມິ, ກິໍ ມຍາ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ. ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາ ອຠຍາ ອນີຕິກາ ອນຸປທ຺ທວາ ສາຍໍ ທິສາ ສຠຍາ ສອີຕິກາ ສອຸປທ຺ທວາ; ຍໂຕ ນິວາຕໍ ຕໂຕ ສວາຕໍ; ອຸທກໍ ມຎ຺ເຎ ອາທິຕ຺ຕໍ; ອຍ຺ເຍນ ເມ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ປຊາປຕິ ທູສິຕາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ນຈ຺ຉນ຺ນໍ ນປ຺ປຕິຣູປໍ. ຍາຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິສາ ອຠຍາ ອນີຕິກາ ອນຸປທ຺ທວາ ສາຍໍ ທິສາ ສຠຍາ ສອີຕິກາ ສອຸປທ຺ທວາ; ຍໂຕ ນິວາຕໍ ຕໂຕ ສວາຕໍ; ອຸທກໍ ມຎ຺ເຎ ອາທິຕ຺ຕໍ; ອຍ຺ເຍນ ເມ ທພ຺ເພນ ມລ຺ລປຸຕ຺ເຕນ ປຊາປຕິ ທູສິຕາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເອວຣູປໍ ກຕ຺ຕາ ຍຖາຍໍ ວຑ຺ໂຒ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສຣສິ ຕ຺ວໍ, ທພ຺ພ, ເອວຣູປໍ ກຕ຺ຕາ ຍຖາຍໍ ວຑ຺ໂຒ ອາຫາ’’ຕິ? ‘‘ຍຖາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ, ທພ຺ພ, ທພ຺ພາ ເອວໍ ນິພ຺ເພເຐນ຺ຕິ. ສເຈ ຕຍາ ກຕໍ, ກຕນ຺ຕິ ວເທຫິ; ສເຈ ອກຕໍ, ອກຕນ຺ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຊາໂຕ ນາຠິຊານາມິ ສຸປິນນ຺ເຕນປິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕາ, ປເຄວ ຊາຄໂຣ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊຕຸ, ອສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກໂຣຕຸ.

‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ – ຠິກ຺ຂູນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອວາສາຍ [ອນາວາສາຍ (ສ຺ຍາ.)] ປຣິສກ຺ກຕິ, ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຠເທຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໖໖. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກເຣຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ. ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊຕິ, ອສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊນາ, ອສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກຣຓໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ ສງ຺ເຆນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ, ອສມ຺ໂຠໂຄ ສງ຺ເຆນ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສງ຺ເຆນ ເຕ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ. ອສມ຺ໂຠໂຄສິ ສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ – ສງ຺ເຆນ ກິຣ ເມ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ, ອສມ຺ໂຠໂຄມ຺ຫິ ກິຣ ສງ຺ເຆນາຕິ – ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປປໂຕ. ອຖ ໂຂ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ວຑ຺ຒໍ ລິຈ຺ຉວິໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ມາ ໂສຈິ, ມາ ປຣິເທວິ. ມຍໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທສ຺ສາມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວຑ຺ໂຒ ລິຈ຺ຉວີ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສມິຕ຺ຕາມຈ຺ໂຈ ສຎາຕິສາໂລຫິໂຕ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອລ຺ລເກໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ໂຍຫໍ ອຍ຺ຍໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ອາຍຕິໍ ສໍວຣາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຄ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ຍຖາພາລໍ ຍຖາມູຬ຺ຫໍ ຍຖາອກຸສລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອມູລິກາຍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ອນຸທ຺ຘໍເສສິ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣສິ, ຕໍ ເຕ ມຍໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ວຸຑ຺ຒິເຫສາ, ອາວຸໂສ ວຑ຺ຒ, ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ໂຍ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ທິສ຺ວາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ປຏິກໂຣຕິ, ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊຕຸ, ສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກໂຣຕຸ.

‘‘ອຏ຺ຐຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ – ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອລາຠາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຕ຺ຖາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູນໍ ອວາສາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ, ນ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຠເທຕິ, ນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ນ ຘມ຺ມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຑ຺ເຒນ ລິຈ຺ຉວິນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ສງ຺ເຆນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ, ອສມ຺ໂຠໂຄມ຺ຫິ ສງ຺ເຆນ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕາມິ, ໂລມໍ ປາເຕມິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕາມິ, ສງ຺ຆໍ ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

໒໖໗. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ເຆນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ, ອສມ຺ໂຠໂຄ ສງ຺ເຆນ. ໂສ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ສງ຺ຆໍ ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກເຣຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ສງ຺ເຆນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ, ອສມ຺ໂຠໂຄ ສງ຺ເຆນ. ໂສ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ໂລມໍ ປາເຕຕິ, ເນຕ຺ຖາຣໍ ວຕ຺ຕຕິ, ສງ຺ຆໍ ປຕ຺ຕຸກ຺ກຸຊ຺ຊນໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊຕິ, ສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກໂຣຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊນາ, ສມ຺ໂຠຄໍ ສງ຺ເຆນ ກຣຓໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊິໂຕ ສງ຺ເຆນ ວຑ຺ຒສ຺ສ ລິຈ຺ຉວິສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ, ສມ຺ໂຠໂຄ ສງ຺ເຆນ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໖໘. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄ຺ຄາ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ຠຄ຺ຄາ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ວິຫຣຕິ ສຸສຸມາຣຄິເຣ [ສຸໍສຸມາຣຄິເຣ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສໍສຸມາຣຄິເຣ (ກ.)] ເຠສກຬາວເນ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ໂກກນໂທ [ໂກກນຸໂທ (ກ.)] ນາມ ປາສາໂທ ອຈິຣກາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ອນຊ຺ຌາວຸຕ຺ໂຖ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ. ອຖ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ສຎ຺ຊິກາປຸຕ຺ຕໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ຕ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ; ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ – ‘ໂພຘິ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊກຸມາໂຣ ຠຄວໂຕ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ, ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂພຘິ ໂຂ ຣາຊກຸມາໂຣ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ອຖ ໂຂ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ຠຄວໂຕ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂພຘິໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອໂວຈຸມ຺ຫ ໂຂ ມຍໍ ໂຠໂຕ ວຈເນນ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ – ‘ໂພຘິ ໂຂ ຣາຊກຸມາໂຣ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ, ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ອຘິວາເສຕຸ ກິຣ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’ຕິ. ອຘິວຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ປນ ສມເຓນ ໂຄຕເມນາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ, ໂກກນທຎ຺ຈ ປາສາທໍ ໂອທາເຕຫິ ທຸສ຺ເສຫິ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ຍາວ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣາ, ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ຕໍ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ຕ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ສຎ຺ຈິກາປຸຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ກາໂລ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ໂພຘິສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຄມຍມາໂນ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ທິສ຺ວານ ຕໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປຸເຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເຍນ ໂກກນໂທ ປາສາໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຈ຺ຉິມໂສປານກເຬວຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທຸສ຺ສານິ, ອກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ ທຸສ຺ສານິ, ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ທຸສ຺ສານິ, ອກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ ທຸສ຺ສານິ, ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອປໂລເກສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ໂພຘິໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສໍຫຣນ຺ຕຸ, ຣາຊກຸມາຣ, ທຸສ຺ສານິ. ນ ຠຄວາ ເຈລປຏິກໍ [ເຈລປຕ຺ຕິກໍ (ສີ.)] ອກ຺ກມິສ຺ສຕິ ປຈ຺ຉິມໍ ຊນຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸກມ຺ປຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ທຸສ຺ສານິ ສໍຫຣາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິໂກກນເທ ປາສາເທ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ໂກກນທໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ອຖ ໂຂ ໂພຘິ ຣາຊກຸມາໂຣ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ສຫຕ຺ຖາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ໂຂ ໂພຘິໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈລປຏິກາ ອກ຺ກມິຕພ຺ພາ. ໂຍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ອປຄຕຄພ຺ຠາ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸສ຺ສໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອກ຺ກມຖ, ຠນ຺ເຕ, ທຸສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ອກ຺ກມນ຺ຕິ. ‘‘ອກ຺ກມຖ, ຠນ຺ເຕ, ທຸສ຺ສໍ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕາ ນ ອກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ອຍ຺ຍາ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຍມານາ ເຈລປ຺ປຏິກໍ ນ ອກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິຍາ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິຍາ ວິປາເຈນ຺ຕິຍາ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ຄິຫີ, ຠິກ຺ຂເວ, ມງ຺ຄລິກາ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິຫີນໍ ມງ຺ຄລຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຍມາເນນ ເຈລປ຺ປຏິກໍ ອກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ໂຘຕປາທກໍ ອກ຺ກມິຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຘຕປາທກໍ ອກ຺ກມິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຠາຓວາໂຣ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

໒໖໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠຄ຺ເຄສຸ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຕນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ຕທວສຣິ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຆຏກຎ຺ຈ ກຕກຎ຺ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຎ຺ຈ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຆຏກຎ຺ຈ ກຕກຎ຺ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຎ຺ຈ, ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ຆຏກຎ຺ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຎ຺ຈ. ນ ຠຄວາ ກຕກໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ. ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ສິຕາ ສມາທປິຕາ ສມຸຕ຺ເຕຊິຕາ ສມ຺ປຫໍສິຕາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຆຏກຎ຺ຈ ສມ຺ມຊ຺ຊນິຎ຺ຈ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປາທຆໍສນິໂຍ – ສກ຺ຂຣໍ, ກຖລໍ, ສມຸທ຺ທເຜຓກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈ [ຕາລວຓ຺ຑຎ຺ຈ (ກ.)] ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈ, ຍໍ ມມ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສສິ ສມາທເປສິ ສມຸຕ຺ເຕເຊສິ ສມ຺ປຫໍເສສິ…ເປ… ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕສ຺ມິໍ ນິທາເນ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຘູປນຎ຺ຈ ຕາລວຓ຺ຏຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ມກສພີຊນີ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກສພີຊນິ’’ນ຺ຕິ. ຈາມຣິພີຊນີ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາມຣິພີຊນີ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ພີຊນິໂຍ – ວາກມຍໍ, ອຸສີຣມຍໍ, ໂມຣປິຎ຺ຉມຍ’’ນ຺ຕິ.

໒໗໐. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ຉຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຉຕ຺ຕປ຺ປຄ຺ຄຫິຕາ [ຉຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ (ກ.)] ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ສມ຺ພຫຸເລຫິ ອາຊີວກສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ອທ຺ທສາສຸໍ ໂຂ ເຕ ອາຊີວກສາວກາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ທູຣໂຕວ ຉຕ຺ຕປ຺ປຄ຺ຄຫິເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ. ທິສ຺ວານ ຕໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ເອເຕ ໂຂ, ອຍ຺ຍາ [ອຍ຺ໂຍ (ກ.)], ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠທນ຺ຕາ ຉຕ຺ຕປ຺ປຄ຺ຄຫິຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ນາຍ຺ຍາ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ, ປຣິພ຺ພາຊກາ’’ຕິ. ‘ຠິກ຺ຂູ ນ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ອຸປາສໂກ ອຸປຄເຕ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍຕິ ຂິຍ຺ຍຕິ ວິປາເຈຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠທນ຺ຕາ ຉຕ຺ຕປ຺ປຄ຺ຄຫິຕາ ອາຫິຓ຺ຑິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ! ອສ຺ໂສສຸໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕສ຺ສ ວິປາເຈນ຺ຕສ຺ສ. ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິນາ ຉຕ຺ຕໍ ນ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ – ຄິລານສ຺ເສວ ຠຄວຕາ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂນ ອຄິລານສ຺ສາຕິ – ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄິລາເນນປິ ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຏິຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑ ອາລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ວິກາເລ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຄາມທ຺ວາເຣນ ອຕິກ຺ກມຕິ. ມນຸສ຺ສາ – ‘ເອສຍ຺ໂຍ ໂຈໂຣ ຄຈ຺ຉຕິ, ອສິສ຺ສ ວິຊ຺ໂຊຕລຕີ’ຕິ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ທຓ຺ຑສິກ຺ກໍ ຘາເຣສີ’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ…ເປ… ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ວິປາເຈນ຺ຕິ – ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ທຓ຺ຑສິກ຺ກໍ ຘາເຣສ຺ສສີ’’ຕິ! ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ…ເປ… ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ…ເປ… ວິຄຣຫິຕ຺ວາ…ເປ… ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຓ຺ຑສິກ຺ກາ ຘາເຣຕພ຺ພາ. ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ພາ. ເຕນ ຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລາໂນ; ນ ສກ຺ໂກມິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິຍາ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສມ຺ມຸຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໗໑. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ພາ. ເຕນ ຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລາໂນ; ນ ສກ຺ໂກມິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິຍາ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.

໒໗໒. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ທາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ທາຕພ຺ພາ. ເຕນ ຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄິລາໂນ; ນ ສກ຺ໂກມິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ; ນ ສກ຺ໂກມິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈາມີ’ຕິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ທເທຍ຺ຍ. ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ. ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຄິລາໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ທຓ຺ເຑນ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸໍ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ວິນາ ສິກ຺ກາຍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ. ໂສ ສງ຺ຆໍ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ຍາຈຕິ. ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ. ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິຍາ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຓ຺ຑສິກ຺ກາສມ຺ມຸຕິ. ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ.