ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓ-ອນຸຏີກາ
ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ
ສມຸທາເຍ ເອກເທສາ ອນ຺ໂຕຄຘາຕິ ສມຸທາໂຍ ເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ກຖາສມຸທາຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ກຖານນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ກຖາ ວາໂທ ຊປ຺ໂປ ວິຕຓ຺ຑາຕິ. ເຕສຸ ເຍນ ປມາຓຕກ຺ເກຫິ ປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂານໍ ປຕິຏ຺ຐາປນປຏິກ຺ເຂປາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ວາໂທ. ເອກາຘິກຣຓາ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມາ ປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂາ ຍຖາ ‘‘ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ, ນ ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໖໕). ນານາຘິກຣຓາ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘາປິ ປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ຣູປໍ, ນິຈ຺ຈໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ເຍນ ຉລຊາຕິນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນຫິ ປກ຺ຂປຏິປກ຺ຂານໍ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ ປຏິກ຺ເຂປາຣມ຺ໂຠ, ໂສ ຊປ຺ໂປ. ອາຣມ຺ຠມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ, ນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣມ຺ຠຄ຺ຄຫຓໍ. ຍາຍ ປນ ຉລຊາຕິນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນຫິ ປຏິປກ຺ຂປຏິກ຺ເຂປາຍ ວາຍມນ຺ຕິ, ສາ ວິຕຓ຺ຑາ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປຸປປຕ຺ຕິຍາ ວຈນວິຆາໂຕ ຉລໍ ຍຖາ ‘‘ນວກມ຺ພໂລຍໍ ປຸຣິໂສ, ຣາຊາ ໂນ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ເອວມາທິ. ທູສນຠາສາ ຊາຕໂຍ, ອຸຕ຺ຕຣປຕິຣູປກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານານິ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ວາທຊປ຺ປວິຕຓ຺ຑປ຺ປເຠທາສຸ ຕີສຸ ກຖາສຸ ອິຘ ວາທກຖາ ‘‘ກຖາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຈ ໂຂ ອວິປຣີຕຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຏ຺ຐາປນວເສນ, ນ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາຠາເວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມາຕິກາຐປເນເນວາຕິ ອຸທ຺ເທສເທສນາຍ ເອວ. ຐປິຕສ຺ສາຕິ ເທສິຕສ຺ສ. ເທສນາ ຫິ ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ວິເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນສຸ ຐປນໂຕ ນິກ຺ຂິປນໂຕ ຐປນໍ, ນິກ຺ເຂໂປຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ.
ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ
ປຣິນິພ຺ພານເມວ …ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນ຺ນສຠາວມ຺ປິ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມໂຕ ວິເສສາວໂພຘນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ ຍຖາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑). ສາຕິ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ. ກຣຓຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປສມສ຺ສ ສາຘກຕມຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ. ຘມ຺ມວາທີ…ເປ… ທຸພ຺ພລຕາ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາຣູປາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຠາເວ ຕາທິສານໍ ປກ຺ຂຠາວາຠາວໂຕ. ລທ຺ຘິຍາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ, ປຣິຫາຍຕິ ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິລທ຺ຘິຍາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕຫີຕິ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕາທີຫິ. ລິງ຺ຄາກປ຺ປເຠທໍ ປຣໂຕ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ.
ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມູລສງ຺ຄຫນ຺ຕິ ມູລສງ຺ຄີຕິໍ ວິນາເສຕ຺ວາ, ເຠທໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ສາ ຐິຕາ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ກຕ຺ວາ. ສງ຺ຄຫິຕໂຕ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ມູລສງ຺ຄີຕິຍາ ສງ຺ຄຫິຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ. ເຕນາຫ ‘‘ອສງ຺ຄຫິຕໍ ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ນີຕຕ຺ຖໍ ຍຖາຣຸຕວເສນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ຕີຫິ ຐາເນຫີຕິ ‘‘ສູຣາ ສຕິມນ຺ໂຕ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໙.໒໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ. ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕນ຺ຕິ ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ. ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ຐປຍິໍສູຕິ ສພ຺ພສ຺ສປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສສ຺ສ ວເສນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເທເວສຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິອາທິກໍ (ກຖາ. ໒໖໙) ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ຐປຍິໍສຸ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ ກຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ຐປຍິໍສູຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຸຎ຺ຎຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອນິຈ຺ຈຕາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.
ຄມ຺ຠີຣໍ ເອກເທສໍ ມຫາປເທສປຣິວາຣາທິໍ. ເອກຈ຺ເຈ ສກລໍ ອຠິຘມ຺ມໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໍສຸ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ ເສຍ຺ຍຖາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກາ. ເຕ ຫິ ຕໍ ນ ຊິນວຈນນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຖາວຕ຺ຖຸສ຺ສ ສວິວາທຕ຺ເຕຕິອາທິ ເຫຏ຺ຐາ ນິທານຏ຺ຐກຖາຍ ອາຄຕນຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເກຈິ ປນ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ສວິວາທຕ຺ຕໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ‘‘ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕມານານໍ ວເສນາ’’ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໂຕ ປຸພ຺ເພປິ ຕໍ ມາຕິກາຣູເປນ ປວຕ຺ຕເຕວ? ນິທ຺ເທສໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎານີຕິ ອຎ຺ຎາກາຣານິ ອຠິຘມ຺ມປກຣຓາທີນິ ອກຣິໍສຸ, ປວຕ຺ຕນ຺ຕານິປິ ຕານິ ອຎ຺ຎຖາ ກຕ຺ວາ ປຐິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຎ຺ຊຸສິຣີຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ນາມໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຄຍ຺ຫຕິ? ອິຕເຣຫິ ຄຍ຺ຫມານມ຺ປິ ວາ ສາສນິກປຣິຎ຺ເຎຫິ ນ ສາສນາວຈຣໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິກາຍນາມນ຺ຕິ ມຫາສງ຺ຆິກາທິນິກາຍນາມໍ, ທຸຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕາທິວຄ຺ຄນາມຎ຺ຈ.
ສງ຺ກນ຺ຕິການໍ ເຠໂທ ສຸຕ຺ຕວາທີຕິ ສງ຺ກນ຺ຕິການໍ ອນນ຺ຕເຣ ເອໂກ ນິກາຍເຠໂທ ສຸຕ຺ຕວາທີ ນາມ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ. ສຫາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ, ຄຓິຍມານາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວາເທ ສນ຺ຘາຍາຕິ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວາເທ ສນ຺ຘາຍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕຣຘານາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກ. ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສາຫຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຣວາທຠຎ຺ຊນຕ຺ຖຎ຺ຈ ສກວາທປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ສຸຕ຺ເຕກເທໂສປິ ຫິ ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສມຸທາຍໂວຫາຣສ຺ສ ອວຍເວສຸປິ ທິສ຺ສນໂຕ ຍຖາ ‘‘ປໂຏ ທຑ຺ໂຒ, ສມຸທ຺ໂທ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຈ. ເຕ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕປເທສາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ອາຄຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.
ນິທານກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ມຫາວຄ຺ໂຄ
໑. ປຸຄ຺ຄລກຖາ
໑. ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ
໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ
໑. ສມ຺ພຣາທີຫິ ປກປ຺ປິຕວິຊ຺ຊາ, ຕຖາຠິສງ຺ຂຕານິ ໂອສຘານິ ຈ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອິຘ ປນ ມາຍາຍ ອາຫິຕວິເສສາ ອຠູຕຎ຺ເຎຍ຺ຍາກາຣາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມາຍາຍ ອມຓິອາທໂຍ ມຓິອາທິອາກາເຣນ ທິສ຺ສມານາ ມາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສຈ຺ຈຎ຺ເຎວ ສຈ຺ຈິກໍ, ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ອວິປຣີຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຏ຺ເຐນາຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ. ເຕນາຫ ‘‘ຠູຕຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ອວິປຣີຕຠາວໂຕ ເອວ ປຣໂມ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖຕິ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ຘມ຺ມານໍ ອນິທ຺ທິສິຕພ຺ພສຠາໂວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ’’ຕິ.
ອຕ຺ຖີຕິ ວຈນສາມຎ຺ເຎນາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໙໖; ກຖາ. ໒໒) ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕວຈນສາມຎ຺ເຎນ. ອຕ຺ຖວິກປ຺ປຸປປຕ຺ຕິຍາ ວຈນວິຆາໂຕ ຉລນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຕິຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕຕິ ເຫຕຸໍ ທູເສນ຺ໂຕ, ອເຫຕຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸ ຫິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ປຕິຏ຺ຐາປນໂຕ ປຕິຏ຺ຐາ, ຕໍ ປນ ເຫຕຸໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປໂຍຄໂຕ ປນ ທູສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂອກາສໍ ອທທມາໂນຕິ ຍຖານຸຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອວສຣໍ ອເທນ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປຕິຏ຺ຐໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ, ປຏິຎ຺ຎໍ ເອວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປລພ຺ຠຕິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຫິ ສກວາທິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຣວາທິໂນ ປຏິຎ຺ຎາວ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ອປ຺ປສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິເສສິຕພ຺ພສ຺ສ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອນຸປລພ຺ຠເນຍ຺ຍໂຕ ນ ຕວ ວາໂທ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຣູປຎ຺ຈ ອຸປລພ຺ຠຕິ…ເປ… ທສ຺ເສຕີຕິ ເອເຕນ ປຣວາທິນາ ອຘິປ຺ເປຕເຫຕຸໂນ ວິປຣີຕຕ຺ຖສາຘກຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ.
ອຸປລພ຺ຠມານໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາກາຣໂຕ ຕໍອາກາຣວນ຺ຕານໍ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາຕິ ອາກາຣ, ອາກາຣວນ຺ຕານໍ ເຠເທ. ເອຕິສ຺ສາຕິ ‘‘ຕໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ. ເອສ ວິເສໂສຕິ ໂຍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ວິສຍສ຺ສ ສຠາວາກາຣເຠໂທ, ເອສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉານໍ ວິເສໂສ. ສຠາວຘມ຺ມານໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓນ ອຠິນ຺ນານມ຺ປິ ສລກ຺ຂຓໂຕ ເຠໂທເຍວາຕິ ອຎ຺ຎຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ນ ກທາຈິປິ ອຸປລພ຺ໂຠ ຠເວຍ຺ຍ. ຍທິ ສິຍາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ນ ສິຍາຕິ ຣຸປ຺ປນາທິສປຈ຺ຈຍາທິອາກາເຣນ ອນຸປລພ຺ຠມາໂນປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ຠູຕສຠາວຏ຺ເຐນ ອຸປລພ຺ຠເຕວາຕິ ວທນ຺ຕໍ ປຣວາທິນໍ ປຕິ ‘‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິ ໂຈທນາ ອໂນກາສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຍຖາ ປນ…ເປ… ນິຄ຺ຄໂຫ ຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄໂຫຕິ ‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນິຄ຺ຄໂຫ, ປຣາຊຍາໂຣປເນນ ປຣວາທິໂນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ສ຺ວາຍໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ວາທາປຣາຘເຫຕຸໂກ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ໂທສາປຣາຘປຣິຍາເຍຫິ ວິຠາວິໂຕ. ອວຊານນຎ຺ເຫຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານໍ. ຕຖາ ຫິ ປຏິຎ຺ຎາຫານິ, ປຏິຎ຺ຎານ຺ຕຣໍ, ປຏິຎ຺ຎາວິໂຣໂຘ, ປຏິຎ຺ຎາສຎ຺ຎາໂສ, ເຫຕ຺ວນ຺ຕຣໍ, ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ, ນິຣຕ຺ຖກໍ, ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖໍ, ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ, ອປ຺ປຕ຺ຕກາລໍ, ອູນໍ, ອຘິກໍ, ປຸນຣຸຕ຺ຕໍ, ອນນຸຠາສນໍ, ອວິຎ຺ຎາຕໍ, ອປ຺ປຏິຠາ, ວິກ຺ເຂໂປ, ມຕານຸຎ຺ຎາ, ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂນໍ, ອນນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ, ອປສິທ຺ຘນ຺ຕຣໍ, ເຫຕ຺ວາຠາສາ ຈາຕິ ທ຺ວາວີສຕິ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານານິ ຎາຍວາທິໂນ ວທນ຺ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ວິສທິສູທາຫຣຓຘມ຺ມານຸຊານນໍ ປຐມຸທາຫຣເຓ ປຏິຎ຺ຎາຫານິ. ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖປຏິເສເຘ ຕທຎ຺ຎຕ຺ຖນິທ຺ເທໂສ ປຏິຎ຺ຎານ຺ຕຣໍ. ປຏິຎ຺ຎາວິຣຸທ຺ຘເຫຕຸກິຕ຺ຕນໍ ປຏິຎ຺ຎາວິໂຣໂຘ. ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖາປນຍນໍ ປຏິຎ຺ຎາສຎ຺ຎາໂສ. ອວິເສສວຸຕ຺ເຕ ເຫຕຸມ຺ຫິ ປຏິສິທ຺ເຘ ວິເສສເຫຕຸກຖນໍ ເຫຕ຺ວນ຺ຕຣໍ. ອຘິກຕຕ຺ຖານຸປໂຍຄິອຕ຺ຖກຖນໍ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ. ມາຕິກາປາໂຐ ວິຍ ອຕ຺ຖຫີນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ສກ຺ຂິປຏິວາທີຫິ ອວິທິຕໍ ອວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖໍ. ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ສມ຺ພນ຺ຘຣຫິຕໍ ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຖໍ. ອວຍວວິປລ຺ລາສວຈນໍ ອປ຺ປຕ຺ຕກາລໍ. ອວຍວວິກລໍ ອູນໍ. ອຘິກເຫຕູທາຫຣຓໍ ອຘິກໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອນຸວາທໍ ສທ຺ທຕ຺ຖານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈນໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນວຈນຎ຺ຈ ປຸນຣຸຕ຺ຕໍ. ປຣິສາຍ ວິທິຕສ຺ສ ຕີຫິ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈຸທາຫາໂຣ ອນນຸຠາສນໍ. ຍໍ ວາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິສາຍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຏິວາທິນາ ທຸວິຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ອວິຎ຺ຎາຕໍ. ຕໍວາທິນາ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ ປຣວາທິໂນ ປຏິວຈນສ຺ສ ອນຸປຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປຏິຠາ. ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປ຺ປສງ຺ເຄນ ກຖາວິຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວິກ຺ເຂໂປ. ອຕ຺ຕໂນ ໂທສານຸຊານເນນ ປຣປກ຺ຂສ຺ສ ໂທສປ຺ປສຎ຺ຊນໍ ປຣມຕານຸຊານນໍ ມຕານຸຎ຺ຎາ. ນິຄ຺ຄຫປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂນໍ. ສມ຺ປຕ຺ຕນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນ ຈ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ. ເອກໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕມນຸຊານິຕ຺ວາ ອນິຍມໂຕ ຕທຎ຺ຎສິທ຺ຘນ຺ຕກຖາປ຺ປສຎ຺ຊນໍ ອປສິທ຺ຘນ຺ຕຣໍ. ອສິທ຺ຘາ ອເນກນ຺ຕິກາ ວິຣຸທ຺ຘາ ຈ ເຫຕ຺ວາຠາສາ, ເຫຕຸປຕິຣູປກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສຎ຺ຈ ກຖນໍ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານນ຺ຕິ.
ອິເມສຸ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐາເນສຸ ອິທໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອປນຍນໂຕ ສຍເມວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໂຕ ປຏິຎ຺ຎາສຎ຺ຎາໂສ ນາມ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອວຊານເນເນວ ນິຄ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ເອເຕນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອນຸມານໂຕ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠມາຫ. ນ ຫິ ໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍທິ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍ, ວິວາໂທ ເອວ ນ ສິຍາ, ອນຸມານມ຺ປິ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນຸມິເນຍ຺ຍຸໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ສາສນິໂກ ປຸຄ຺ຄລວາທີ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣູປເວທນາທິ ວິຍ. ຍຎ຺ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຍທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ ຍຖາ ຕໍ ຣູປໍ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍໍ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ນຕ຺ຖິ, ນ ຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ຕໍ ປກຕິວາທິອາທີນໍ ປກຕິອາທີຕິ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍທິ ໂວຫາຣໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ສິທ຺ຘໍ ສາຘນໍ, ອຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ, ອສິທ຺ໂຘ ເຫຕຸ ຕຖາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິຣຸທ຺ໂຘ ຈ ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈສງ຺ຂຕປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາທິຠາວາສາຘນໂຕ ຣູປເວທນາທີສຸ ຕຖາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ຕສ຺ສ ອເຫຕຸກຠາວສ຺ເສວ ປາກຏຠາວໂຕ.
ຍໍ ປນ ພາຫິຣກາ ປຸຖຸ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ເຖວ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຕາ ຎາຓາຠິຘານສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຣູປາທິ ວິຍ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕາຕິຣິຕ຺ຕປທຕ຺ຖນ຺ຕໂຣ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຂນ຺ຘສຠາວຕ຺ຕາ ຍຖາ ຕໍ ອິຕຣກ຺ຂນ຺ຘາ. ຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ປທຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ, ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມສ຺ສ ເຫຕຸໂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອເນກນ຺ຕິກຕາ ອສິທ຺ຘຕາ ຈ. ນ ຫິ ອສໂຕ ສກວາທິນໍ ປຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຎາຓາຠິຘານປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນິມິຕ຺ຕຠາໂວ ສິຊ຺ຌຕິ. ໂວຫາຣໂຕ ເຈ, ຕທສິທ຺ຘສາຘນຕາ ຣູປາທິສຠາວວິນິມຸຕ຺ຕຣູໂປປິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທິວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຖຕາ. ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປນ ເຫຕຸໂນ ສາເຘຕພ຺ພຕ຺ຖສາມຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄເຫ ສິທ຺ຘສາຘນຕາ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ປທຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ປຣມຕ຺ຖນ຺ຕຣຠູຕເວທນາທິສມ຺ຠວສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຈ. ຕພ຺ພິເສສປຣິຄ຺ຄເຫ ຈ ສກວາທິນໍ ປຕິ ອຸທາຫຣຓາຠາໂວ ປຣປຣິກປ຺ປິຕຊີວປທຕ຺ຖວິຣຫໂຕ. ອິຕຣກ຺ຂນ຺ຘານໍ ເວທນາທິວິນິມຸຕ຺ຕອຸຠຍສິທ຺ຘຊີວປທຕ຺ຖສຫິໂຕປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນ ໂຫຕິ ອິຕຣກ຺ຂນ຺ຘາ ວິຍາຕິ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຖຕາ ຈ.
ຍໍ ປນ ກາຓາທາ ‘‘ສຸຂາທີນໍ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ’’ຕິ ອນຸມານໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕ ອິທໍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ກິໍ ສຸຂາທີນໍ ອຕ຺ຕນິ ປຏິພທ຺ຘໍ ຍໂຕ ສຸຂາທິນິສ຺ສຍຕາຍ ອຕ຺ຕາ ອນຸມີຍຕິ. ຍທິ ອຸປ຺ປາໂທ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຸຂາທໂຍ ເອກໂຕ ເອວ ຠເວຍ຺ຍຸໍ ກາຣຓສ຺ສ ສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ ອຎ຺ຎນິຣເປກ຺ຂໂຕ ຈ. ອຖ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທິກາຣຓນ຺ຕຣມເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕເທວ ໂຫຕຸ ກາຣຓໍ, ກິມຎ຺ເຎນ ອທິຏ຺ຐສາມຕ຺ຖິເຍນ ປຣິກປ຺ປິເຕນ ປໂຍຊນໍ. ອຖ ປນ ເຕສໍ ອຕ຺ຕາຘີນາ ວຸຕ຺ຕີຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເອວມ຺ປິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ອຸທາຫຣຓາຠາວໂຕ. ນ ຫິ ຣູປາທິວິນິມຸຕ຺ໂຕ ຕາທິໂສ ໂກຈິ ສຠາວຘມ຺ໂມ ສຸຂາທິສນ຺ນິສ຺ສຍຠູໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຍໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຕ຺ຖສິທ຺ຘິຍາ ອຸທາຫຣຓໍ ອປທິເສຍ຺ຍຸໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ອສມາສປທາຠິເຘຍ຺ຍຕ຺ຕາຕິອາທີນມ຺ປິ ອຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິວາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຈ ປກຕິອຓຸອາທີນມ຺ປິ ພາຫິຣປຣິກປ຺ປິຕານໍ ອສິທ຺ຘຕາ ວຸຕ຺ຕາວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປນ ເຕສໍ ອສິທ຺ຘີຕິ? ປມາເຓນ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ປກຕິ ສິທ຺ຘາ ກປິລສ຺ສປິ ອິສິໂນ ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວສ຺ສ ກາປິເລຫິ ອນຸຎ຺ຎາຍມານຕ຺ຕາ.
ຍໍ ປນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຘານໍ ເຠທານໍ ອນ຺ວຍທສ຺ສນໂຕ ສກລກລາປມຕ຺ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ ເຕ ອນຸມານໍ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຫິ ເຠທານໍ ສຕ຺ວາທີນໍ ວິຊ຺ຊມານປຘານຕາ ປຏິຎ຺ຎາຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຸຈ຺ຈເຕ – ສກລາທີນໍ ປຘານໍ ຕພ຺ພິຠາເຄຫິ ກິໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອຸທາຫຸ ອນຎ຺ຎນ຺ຕິ, ກິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຍທິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ປຘານມໂຍຕິ ສມຍວິໂຣໂຘ ສິຍາ, ສຓ຺ຐານເຠເທນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປຏິຊານນໂຕ ນ ໂທໂສຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ວລຍກຏກາທິສຓ຺ຐານເຠເທປິ ກນກາເຠທທສ຺ສນໂຕ. ນ ຫິ ສຓ຺ຐານໍ ວຕ຺ຖຸເຠທນິມິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸປາທານຕ຺ຕາ. ຍໍ ຍສ຺ສ ເຠທນິມິຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຕສ຺ສ ອນຸປາທານໍ ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທິຆຏາທີນໍ ສຸວຓ຺ຓຆໂຏ ມຕ຺ຕິກາຆໂຏ ໂກເສຍ຺ຍປໂຏ ກປ຺ປາສປໂຏຕິ ຈ ສາເຘຕພ຺ພຘມ຺ມຣຫິຕຎ຺ຈ ອຸທາຫຣຓໍ. ນ ຫິ ປຘາເນກກາຣຓປຸພ຺ພກຕ຺ຕໍ ສກລາທີນໍ ປກຕິວາທິໂນ ສິທ຺ຘໍ, ນາປິ ກາປິລານໍ ກຖຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕານຸຊານນໂຕ. ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕ ປນ ອຸທາຫຣຓາຠາໂວ. ນ ຫິ ຕເທວ ສາເຘຕພ຺ພໍ ຕເທວ ຈ ອຸທາຫຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອນ຺ວຍທສ຺ສນມ຺ປິ ອສິທ຺ຘໍ. ນ ຫິ ຕເທວ ເຕນ ອນ຺ວິຕໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ປຘາເນນ ອນ຺ວຍທສ຺ສນມ຺ປິ ອສິທ຺ຘໍ ປຣວາທິໂນຕິ ຄຸຓສ຺ສ ປຘານສ຺ສ ອນນຸຊານນໂຕ. ອຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ປຘານໍ ‘‘ປຘີຍຕິ ເອຕ຺ຖ ຜລ’’ນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ອສິທ຺ຘເມວ ກາຣເຓ ຜລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວານນຸຊານນໂຕ, ເຫຕຸໂນ ຈ ອສິທ຺ຘນິສ຺ສຍຕາປຣາຠິມຕເຠທານນຸຊານນໂຕ. ອຖ ວິເສເສນ ກາຣຓາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາ ຜລສ຺ສ ສາຘີຍຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖາສກໍ ປຈ຺ຈເຍນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາຕິ.
ອປິຈ ປກຕິວາທິໂນ ‘‘ສຕ຺ວຣຊຕມສງ຺ຂາຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຄຸຓານໍ ສມຠາໂວ ປກຕິ, ສາ ຈ ນິຈ຺ຈາ ສຕ຺ວາທິວິສມສຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໂຕ ມຫຕາທິວິກາຣໂຕ ອນຎ຺ຎາ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ສາ ເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປກຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ຕໂຕ ວິຣຸທ຺ຘສຠາວໂຕ ວິກາຣໂຕ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ອສ຺ສສ຺ສ ວິສາຓໍ ທີຆໍ, ຕຎ຺ຈ ຣສ຺ສໂຕ ໂຄວິສາຓໂຕ ອນຎ຺ຎນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ຕິຓ຺ຓໍ ເອກຠາວາຠາວໂຕ. ສຕ຺ວາທິຄຸຓຕ຺ຕຍໂຕ ຫິ ປກຕິຍາ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສຕ຺ວາທີນມ຺ປິ ປກຕິຍາ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເອກຠາໂວຕິ. ເອວມ຺ປິ ປກຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ອເນກໂທສາປຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ຫິ ພ຺ຍຕ຺ຕສຠາວໂຕ ວິກາຣໂຕ ອພ຺ຍຕ຺ຕສຠາວາ ປກຕິ ອນຎ຺ຎາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຫຕຸມນ຺ຕຕາ ອນິຈ຺ຈຕາ ອພ຺ຍາປິຕາ ສກິຣິຍຕາ ອເນກຕາ ນິສ຺ສິຕຕາ ລິງ຺ຄຕາ ສາວຍວຕາ ປຣຕນ຺ຕ຺ຣຕາຕິ ເອວມາທໂຍ ອເນເກ ໂທສາ ປກຕິຍາ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຊາຕິວິກາຣໂຕ ອນຎ຺ຎາ ປຏິຊານິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ສມຍວິໂຣໂຘຕິ ກປ຺ປນາມຕ຺ຕໍ ປກຕີຕິ ອສິທ຺ຘາ ສາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.
ປກຕິຍາ ຈ ອສິທ຺ຘາຍ ຕໍນິມິຕ຺ຕກຠາເວນ ວຸຈ຺ຈມານາ ມຫຕາທໂຍປິ ອສິທ຺ຘາ ເອວ. ຍຖາ ຈ ປກຕິ ມຫຕາທໂຍ ຈ, ເອວໍ ອິສ຺ສຣປຊາປຕິປຸຣິສກາລສຠາວນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາທໂຍປິ. ເອເຕສຸ ຫິ ອິສ຺ສໂຣ ຕາວ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ອຸປກາຣສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ. ສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຊາຕິຍໍ ມາຕາປິຕູນໍ ພີຊເຂຕ຺ຕຠາເວນ ກມ຺ມສ຺ສ ຫີນຕາທິວິຠາຄກຣເຓນ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ອຸຕຸອາຫາຣານໍ ພ຺ຣູຫນຸປຕ຺ຖມ຺ຠເນນ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈສາຘເນນ ອຸປກາໂຣ ທິສ຺ສຕິ, ນ, ເອວມິສ຺ສຣສ຺ສ. ຫີນຕາທິວິຠາຄກຣຓມິສ຺ສຣສ຺ສາຕິ ເຈ? ຕໍ ນ, ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ອຸປກາຣວິເສໂສ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມິໂຕ, ນ ກມ຺ມຸນາຕິ ສາຘນີຍເມຕໍ. ອິຕຣຕ຺ຣາປິ ສມານເມຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ກມ຺ມໂຕ ຜລນິຍມສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ສຕິ ຫິ ກຕູປຈິເຕ ກມ຺ມສ຺ມິໍ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອກຸສລໍ, ຕໂຕ ຫີນຕາ, ຍໍ ກຸສລໍ, ຕໂຕ ປຓີຕຕາຕິ ສິທ຺ຘເມຕໍ. ອິສ຺ສຣວາທິນາປິ ຫິ ນ ສກ຺ກາ ກມ຺ມໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ.
ອປິເຈຕສ຺ສ ໂລກວິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານຠາເວ ພຫູ ໂທສາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ກຖໍ? ຍທິ ສພ຺ພມິທໍ ໂລກວິຈິຕ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມິຕໍ, ສເຫວ ວຈເນນ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ, ນ ກເມນ. ນ ຫິ ສນ຺ນິຫິຕກາຣຓານໍ ຜລານໍ ກເມນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ, ກາຣຓນ຺ຕຣາເປກ຺ຂາຍ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ສາມຕ຺ຖິຍຫານິ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ກາຣຓຠາໂວ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກໂຣຕີຕິ ຫິ ກາຣຓນ຺ຕິ. ອິສ຺ສໂຣ ເອວ ຈ ກາຣໂກຕິ ສພ຺ພກາຣຓານໍ ກາຣຓຠາວຫານິ. ເຍຫິ ປຸຖຸວິເສເສຫິ ອິສ຺ສໂຣ ປສີເທຍ຺ຍ, ເຕສຎ຺ຈ ສຍໍກາຣຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ສພ຺ເພສໍ ເຫຕຸການໍ ກາຣຓຠາໂວ. ຍຎ຺ເຊຕໍ ນິມ຺ມານໍ, ຕຎ຺ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕທຕ຺ຖໍ ວາ ສິຍາ, ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ສິຍາ. ອຕ຺ຕທຕ຺ຖຕາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣຠາວຫານິ ອກຕກິຈ຺ຈຕາຍ ອິສິຕາວສິຕາຠາວໂຕ. ເຕນ ວາ ນິມ຺ມິເຕນ ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ກສ຺ມາ ສຍເມວ ນ ກໂຣຕິ. ປຣຕ຺ຖຕາຍໍ ປນ ປໂຣ ນາເມຕ຺ຖ ໂລໂກ ເອວາຕິ ກິມຕ຺ຖິຍໍ ຕສ຺ສ ນິຣຍາທິໂຣຄາທິວິສາທິນິມ຺ມານໍ. ຍາ ຈສ຺ສ ອິສ຺ສຣຕາ, ສາ ສຍໍກຕາ ວາ ສິຍາ ປຣໍກຕາ ວາ ອເຫຕຸກາ ວາ. ຕຕ຺ຖ ສຍໍກຕາ ເຈ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນິສ຺ສຣຠາວາປຕ຺ຕິ. ປຣໍກຕາ ເຈ, ປຈ຺ຉາປິ ອນິສ຺ສຣຠາວາປຕ຺ຕິ ສອຸຕ຺ຕຣຕາ ຈ ສິຍາ. ອເຫຕຸກາ ເຈ, ນ ກສ຺ສຈິ ອນິສ຺ສຣຕາຕິ ເອວມິສ຺ສຣສ຺ສປິ ອສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ຍຖາ ຈ ອິສ຺ສໂຣ, ເອວໍ ປຊາປຕິ ປຸຣິໂສ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເຕຫິ ວາທີຫິ ປກປ຺ປິຕໍ ຍທິທໍ ‘‘ປຊາປຕິ ປຸຣິໂສ’’ຕິ. ຕໍນິມິຕ຺ຕກໍ ປນ ໂລກປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ປຊາປຕິວາເທ ປຸຣິສວາເທ ຈ ອິສ຺ສຣວາເທ ວິຍ ໂທສາ ອສິທ຺ຘິ ຈ ວິຘາຕພ຺ພາ. ຍຖາ ເຈເຕ ອິສ຺ສຣາທໂຍ, ເອວໍ ກາໂລປິ ອສິທ຺ໂຘ ລກ຺ຂຓາຠາວໂຕ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ວິຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ສຠາວສງ຺ຂາຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ຍຖາ ປຖວິຍາ ກຖິນຕາ, ນ ເອວໍ ກາລສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກາໂລຕິ. ກາລວາທີ ປນາຫ ‘‘ວຕ຺ຕນາລກ຺ຂໂຓ ກາໂລ’’ຕິ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກາ ປນາຍໍ ວຕ຺ຕນາ’’ຕິ. ໂສ ອາຫ ‘‘ສມຍມຸຫຸຕ຺ຕາທີນໍ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ນ, ຣູປາທີຫິ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣຠາເວນ ອນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອນິທ຺ຘາຣິຕສຠາວສ຺ສ ວຕ຺ຕນາລກ຺ຂຓຕາຍໍ ສສວິສາຓາທີນມ຺ປິ ຕໍລກ຺ຂຓຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.
ຍໍ ປນ ວທນ຺ຕິ ກາຓາທາ ‘‘ອປຣສ຺ມິໍ ອປຣໍ ຍຸຄປທິ ຈິຣໍ ຂິປ຺ປມິຕິ ກາລລິງ຺ຄານີຕິ ລິງ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ ອຕ຺ຖິ ກາໂລ’’ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄິໂນ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ສິທ຺ຘສມ຺ພນ຺ເຘສຸ ຫິ ລິງ຺ເຄສຸ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ລິງ຺ຄິນິ ອວໂພໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ນ ຈ ເກນຈິ ອວິປຣີຕເຈຕສາ ເຕນ ລິງ຺ເຄນ ສຫ ກທາຈິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ລິງ຺ຄີ ຄຫິຕປຸພ຺ໂພຕິ. ອໂຕ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລິງ຺ຄສພ຺ຠາວໂຕ ອຕ຺ຖິ ກາໂລ’’ຕິ. ‘‘ອປຣສ຺ມິໍ ອປຣ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ວິເສສສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ປຐມຊາຕຕາທິນິມິຕ຺ຕກຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ນ ຈ ປຐມຊາຕຕາທິ ນາມ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕໂຕຕິ ນຕ຺ເຖວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ. ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ, ພຫູນໍ ເອກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ອຕີຕາທິວິຠາເຄນ ຫິ ໂລກສມຎ຺ຎາວເສນ ພຫູ ກາລເຠທາ. ຕ຺ວຎ຺ເຈຕໍ ເອກໍ ວທສີຕິ ພຫູນໍ ເອກຠາວາຠາວໂຕ ນຕ຺ເຖວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ. ຕຖາ ເອກສ຺ສ ອເນກຠາວາປຕ຺ຕິໂຕ. ໂຍ ຫິ ອຍໍ ອຊ຺ຊ ວຕ຺ຕມານກາໂລ, ໂສ ຫິຍ຺ໂຍ ອນາຄໂຕ ອໂຫສິ, ສ຺ເວ ອຕີໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫິຍ຺ໂຍ ຈ ວຕ຺ຕມາໂນ ອຊ຺ຊ ອຕີໂຕ ອໂຫສິ, ຕຖາ ສ຺ເວ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ອປຣຊ຺ຊ. ນ ເຈກສຠາວສ຺ສ ອເນກສຠາວຕາ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອສິທ຺ໂຘ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ. ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ປນ ອຸປາທາຍ ກປ຺ປນາມຕ຺ຕສິທ຺ຘາຍ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ອຕີຕາທິວິຠາຄໂຕ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ຕໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.
ສຠາວນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາທໂຍປິ ອສິທ຺ຘາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ລກ຺ຂຓາຠາວາ. ນ ຫິ ສຠາວໂຕ ນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາ ສມ຺ຠວຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ເອວໍວິໂຘ ໂກຈິ ຠາໂວ ອຕ຺ຖິ ເຈ, ເຕສໍ ສຠາວສງ຺ຂາເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຕິຏ຺ຐາປກເຫຕຸນາ ຈ ນ ຈຕ຺ຖິ. ເກວລໍ ປເນເຕ ວາທາ ວິມທ຺ທິຍມານາ ອເຫຕຸວາເທ ເອວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ນ ຈາເຫຕຸກໍ ໂລກວິຈິຕ຺ຕໍ ວິເສສາຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ອເຫຕຸກຠາເວ ຫິ ປວຕ຺ຕິຍາ ຍ຺ວາຍໍ ນຣສຸຣນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານາທີສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ອຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈາຍໍ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ກິຎ຺ຈ? ທິຏ຺ຐຠາວໂຕ. ທິຏ຺ຐາ ຫິ ຈກ຺ຂາທິໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ພີຊາທິໂຕ ອງ຺ກຸຣາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເຫຕຸໂຕວາຍໍ ປວຕ຺ຕິ. ຕຖາ ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ຈ ອຠາວໂຕ. ຍໂຕ ຍໂຕ ຫິ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິໂຕ ຍໍ ຍໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ປຈ຺ຉາ ຈ ນ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ສມ຺ຠວຕິ, ກິຎ຺ຈ ພຫຸນາ. ຍທິ ອເຫຕຸໂຕ ປວຕ຺ຕິ ສິຍາ, ອເຫຕຸກາ ປວຕ຺ຕີຕິ ອິມາປິ ວາຈາ ຍຖາສກປຈ຺ຈຍສມວາຍໂຕ ປຸເຣ ປຈ຺ຉາ ຈ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ຠວນ຺ຕິ ອລທ຺ຘປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ, ມຊ຺ເຌ ເອວ ຈ ຠວນ຺ຕິ ລທ຺ຘປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາຕິ ນ ສິຊ຺ຌຕິ ອເຫຕຸວາໂທ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອສິທ຺ເຘ ປວຕ຺ຕິຍາ ອເຫຕຸຠາໂວ ວິຍ ອເຫຕຸປຣິຍາຍວິເສສຠູຕາ ສຠາວນິຍຕິຍທິຈ຺ຉາທໂຍປິ ອສິທ຺ຘາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ຍໍ ປນ ກາຓາທາ ‘‘ປຣມາຓໂວ ນິຈ຺ຈາ, ເຕຫິ ທ຺ວິອຓຸກາທິຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສ ວເສເນຕໍ ໂລກວິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາປຣິກປ຺ປມຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ປຣມາຓໂວ ນາມ ສນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠູຕສງ຺ຆາຕາ. ໂສ ປນ ອນິຈ຺ໂຈວ, ນ ຈ ນິຈ຺ຈໂຕ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ກາຣຓຠາວານຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຕຖາ ອທສ຺ສນໂຕ ຈ. ຍທິ ຈ ໂສ ກສ຺ສຈິ ກາຣຓຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອນິຈ຺ໂຈ ເອວ ສິຍາ ວິກາຣາປຕ຺ຕິໂຕ. ນ ຈາຍໍ ສມ຺ຠໂວ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ວິກາຣໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ຕເມວ ກາຣຓໍ ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ. ວິກາຣຎ຺ເຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກຸຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈຕາວກາໂສ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປຣມາຓໂວ ສຕ຺ຕາ ອນິຈ຺ຈາ, ອຎ຺ເຎປິ ນິຈ຺ຈາທິຠາເວນ ພາຫິຣເກຫິ ປຣິກປ຺ປິຕາ ອສິທ຺ຘາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມປ຺ປເຠທໂຕ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ’’ຕິ.
ເອຕ຺ຖາຫ ‘‘ຍທິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ປນ ປຸຄ຺ຄເລ ອນຸປລພ຺ຠມາເນ ອຖ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໙໕; ກຖາ. ໒໒), ‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິ’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໙໕; ກຖາ. ໒໒) ຈ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ປເວເທສີ’’ຕິ. ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ. ຕຖາ ຕຖາ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ໂລກສມຎ຺ຎານຸຣູປໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄລຄ຺ຄຫຓໍ ກໂຣຕິ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ.
ອປິຈ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ຘາຕູ ອາຍຕນານິ ຫິຣີຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘາ ຘາຕູ ອາຍຕນານິ ຫິຣີຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຫິຣີຍຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ປຸຣິໂສ, ຂຕ຺ຕິໂຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ກມ຺ມສ຺ສກາ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ. ‘‘ເວຬຸວນາທໂຍ ມຫາວິຫາຣາ ຂນ຺ເຘຫິ ກາຣາປິຕາ, ຘາຕູຫິ, ອາຍຕເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຖາ ‘‘ຂນ຺ຘາ ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ປິຕຣໍ, ອຣຫນ຺ຕໍ, ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ, ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ, ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ, ‘‘ຂນ຺ຘາ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ, ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ, ‘‘ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ, ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ. ‘‘ຂນ຺ຘາ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ, ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ວາ ໂຫຕິ ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘາ ຘາຕູ ອາຍຕນານິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ. ໂລກສມ຺ມຸຕິຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ໂລກາຠິລາເປ ຐິຕາເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕີຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ, ນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ຘມ຺ມປ຺ປເຠທາກາເຣເນວາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕຣູປາທິຘມ຺ມປ຺ປເຠທໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຣູປາທິຘມ຺ມປ຺ປເຠທາກາເຣເນວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປລທ຺ຘິຍາ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ກິໍ ຕວ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠມາໂນ ຣຸປ຺ປນາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອຸທາຫຸ ອນຸຠວນສຎ຺ຊານນາຠິສງ຺ຂຣຓວິຊານເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣາກາເຣນາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ໂລເກ ອຠາວໂຕ. ອວິເສສວິເສເສຫິ ປຸຄ຺ຄລູປລພ຺ຠສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາປຏິກ຺ເຂປປກ຺ຂາ ອນຸຊານນາວຊານນປກ຺ຂາ. ຍທິປິເມ ທ຺ເວປິ ປກ຺ຂາ ອນຸໂລມປຏິໂລມນເຍສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອາທິໂຕ ປນ ປຐມໍ ຐເປຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ ປຐມນໂຍ, ອິຕໂຣ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ອິມໍ ເນສໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຸຊານນາ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາຘິກຕາຍ ລທ຺ຘິຍາ ອນຸໂລມນໂຕ ເຈຕ຺ຖ ປຐໂມ ນໂຍ ອນຸໂລມປກ຺ໂຂ, ຕພ຺ພິໂລມນໂຕ ອິຕໂຣ ປຏິໂລມປກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.
ເຕນ ວຕ ເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ເຍນ ປຸຄ຺ຄລູປລພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐປີຍຕິ, ເຕນ ເຫຕຸນາ. ສ຺ວາຍໍ ເຫຕຸ ສາສນິກສ຺ສ ພາຫິຣກສ຺ສ ຈ ວເສນ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕ ເອວ. ເຫຕຸປຕິຣູປເກ ຈາຍໍ ເຫຕຸສມຎ຺ຎາ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ສຎ຺ຎາປນມຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຕໍ ອິທານິ ‘‘ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວເທສີ’’ຕິອາທິນາ ນິຄມນຣູເປນ ມິຈ຺ຉາຠາວທສ຺ສເນນ ຈ ວິຠາວິຍມານໍ ປາກຏຠາວກຣຓໂຕ ອາໂຣປິຕໍ ປຕິຏ຺ຐາປິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາວຍໂວ ສຣູເປເນວ ທສ຺ສິໂຕ. ‘‘ເຕນາ’’ຕິ ອິມິນາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ເຫຕາວຍໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຍ຺ວາຍໍ ຍສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎາຘມ຺ໂມ ຫຸຕ຺ວາ ສທິສປກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊມາໂນ, ວິສທິສປກ຺ເຂ ອວິຊ຺ຊມາໂນເຍວ ເຫຕຸ ລກ຺ຂຓູປປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອິຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ໂສ ວິຊ຺ຊຕິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ ຈ, ໂສ ສທິສາສທິສຠາວຠິນ຺ໂນ ທຸວິໂຘ ທິຏ຺ຐນ຺ຕາວຍໂວ. ຍຖາ ຣູປາທິ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ຕຖາ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຖາ ຈ ສສວິສາຓໍ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ນ ຕຖາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຸປນໂຍ. ສ຺ວາຍໍ ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ທີປິໂຕ, ໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ສທ຺ຘິໍ ເຫຕຸທາຫຣເຓຫິ ‘‘ປາປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນິຄມນໍ ປາຬິຍໍ ສຣູເປເນວ ອາຄຕໍ, ຍາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ໂຣປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ໂປຣາເຓນ ຎາຍກ຺ກເມນ ສາຘນາວຍວາ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.
ອິທານິ ວຕ຺ຕເນນ ປຣປກ຺ຂຸປລກ຺ຂິເຕ ເຫຕຸທາຫຣເຓ ອນ຺ວຍພ຺ຍຕິເຣກທສ຺ສນວເສນ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສາຘນປໂຍໂຄ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຫຕຸທາຫຣເຓຫິເຍວ ຫິ ສປຣປກ຺ຂານໍ ສາຘນໍ ທູສນໍ ວາ, ນ ປຏິຎ຺ຎາຍ, ຕສ຺ສາ ສາເຘຕພ຺ພາທິຠາວໂຕ. ຕໍ ປນ ທ຺ວຍໍ ‘‘ເຕນ ວຕ ເຣ’’ຕິອາທິປາຬິຍາ ວິຠາວິຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປາປນາໂຣປນາສີເສນ ທສ຺ສິຕໍ. ປຏິຎ຺ຎາຐປນາ ປນ ເຕສໍ ວິສຍທສ຺ສນໍ ກຖາຍໍ ຕໍມູລຕາຍາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ປນ ວກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວ ຈ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິທໍ ອນຸໂລມ…ເປ… ເອກໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ຍຖາ ປນ ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ນິຄ຺ຄໂຫວ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຈ ປາປນາໂຣປນາຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ອງ຺ຄຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ຕທຎ຺ຎຕໂຣ ວິຍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນາປິ ຐປນາ ວິຍ ອຄຓນຸປຄຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນາຕິ ປທກາເຣ ສນ຺ຘາຍາຫ. ທຸຕິເຍ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕິ ຕຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຍຖາຠູຕຕ຺ຕາ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ຈ ຍຖາຠູຕຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
໒. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ນານຸຊານາຕິ, ໂວຫາຣໂຕ ປນ ອນຸຊານາຕີຕິ ສກວາທິມຕໍ ຊານນ຺ເຕນປິ ປຣວາທິນາ ຉລວເສນ ວິຠາຄໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ກຕາຍ ສກວາທີ ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລວາທີ, ອິມສ຺ສ ລທ຺ຘິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຸນ ອິຕໂຣ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ໂຘ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ, ຕໂຕ ເອວ ເກນຈິ ອປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໂຕ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ປຸນ ສກວາທີ ປຸພ຺ເພ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈວເສນ ປຸຄ຺ຄເລ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອິທານິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນາຍໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐເມວາຕິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ເອວມວຏ຺ຐິເຕ ‘‘ຍທິ ປຣວາທິນາ…ເປ… ນາຣຠິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຖ ສກວາທິນາ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ.
ຍທິ ອຸຠຍໍ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຍທິ ປຐມປຸຈ຺ຉໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສາ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ເສວ ວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉໍ ສນ຺ຘາຍ, ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ ປຐມຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ມິສ຺ສກວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈານິ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາປິ ເອວມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕມ຺ປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ທ຺ເວປິ ສຈ຺ຈານີຕິ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈານິ. ເຕສຸ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສ຺ເສວ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖຠາໂວ, ອິຕຣສ຺ສ ອຸປຈາເຣນ. ຕຖາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມາຍາ ມຣີຈິ…ເປ… ອຸຕ຺ຕມຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ ອຸປລທ຺ຘິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈວເສນ ອນິຈ຺ຉນໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິອາທິນາ ອນຸໂຍໂຄ ຍຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ປຘານປ຺ປຘາເນສຸ ປຘາເນ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘີ’’ຕິ ເອເຕເນວ ‘‘ນ ຈ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐກເທເສນ ອນຸໂຍໂຄ’’ຕິອາທິ ນິວຕ຺ຕິຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐກເທສຠາວສ຺ເສວ ອສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ນາສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຕາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຕາ ປຣວາທິນາ ນ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ສກວາທິໂນປິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂວຫຣິຕສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕສຈ຺ຈິກຏ຺ຐຕາປິ ຍຸຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເຕນ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ວຸຕ຺ຕນໂຍວ ໂທໂສຕິ ‘‘ທ຺ເວປິ ສຈ຺ຈານີ’’ຕິອາທິນາ ອນນ຺ຕຣເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ສ ປນ ອໂທສຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕເຍວ. ອຖ ນ ອິຕິ ອຖ ນ ຠູຕສຠາວຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ເຠຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ຍເທຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ‘‘ໂຍ ໂລກໂວຫາຣສິທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລໍ ນານຸຊານາຕີ’’ຕິອາທິນາ ອຘິປ຺ປາຍມຄ຺ຄນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ອນຸຎ຺ເຎຍ຺ຍເມຕໍ ສິຍາຕິ ເອຕໍ ອນຸປລພ຺ຠນໍ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍໍ ວິຍ ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍມ຺ປິ ອນຸຊານິຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ນ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຖ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫສ຺ສ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ຐປນີຍາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກາມໍ ສຈ຺ຈທ຺ວຍາກາເຣນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕິ, ສມ຺ມຸຕິຍາກາເຣນ ປນ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຸປລພ຺ຠນຠາວສ຺ສ ວເສນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ປຐມປຸຈ຺ຉາຍໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ທຸຕິຍປຸຈ຺ຉາຍໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເອຕໍ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ເອຕໍ ເອກໍເຍວ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຊານນປຏິກ຺ຂິປນາກາຣໍ ຉລວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ. ຕ຺ວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານຠາເວນ ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ອນຸໂລມນເຍນ ອນຸຊານນປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ສມານຠາເວນ. ອສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ກປ຺ປນນ຺ຕິ ປຈ຺ຈນີກນເຍນ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານຠາເວນ ອສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ກປ຺ປນໍ ສໍວິຘານໍ ຉລວາໂທ ຠວິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖວິກປ຺ປຸປປຕ຺ຕິຍາ ວຈນວິຆາໂຕ ຉລ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກປ຺ປນໍ ຉລວາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຕໍ ຉລໍ ວທຕິ ເອເຕນາຕິ ຉລວາໂທ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉລວາທສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຉລວາໂທ’’ຕິ. ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ຕທຕ຺ຖໍ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ວິຈາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ກິເມຕ຺ຖ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ຍທິປິ ປກ຺ຂສ຺ສ ຐປນາມູລກໍ ອນຸຊານນາວຊານນານໍ ມິຈ຺ຉາຠາວທສ຺ສນໍ ຕພ຺ພິສຍຕ຺ຕາ, ປາປນາໂຣປນາຫິ ເອວ ປນ ໂສ ວິຠາວີຍຕິ, ນ ຐປນາຍາຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ.
໔-໕. ເຕນາຕິ ສກວາທິນາ. ເຕນ ນິຍາເມນາຕິ ເຍນ ນິຍາເມນ ສກວາທິນາ ຈຕູຫິ ປາປນາໂຣປນາຫິສ຺ສ ນິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ເຕນ ນິຍາເມນ ນເຍນ. ໂສ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸກ຺ກໂຏ ອນິຄ຺ຄໂຫເຍວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອນິຄ຺ຄຫຠາວສ຺ສ ວາ ອຸປຄມິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ, ປາປິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວາຕິ ຍຖາ ‘‘ຕຍາ ມມ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິອາທິນາ ອນິຄ຺ຄຫຠາວູປນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວເມວ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ເຕນ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ.
ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ
໗-໑໐. ອຎ຺ເຎນາຕິ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈຠູເຕນ. ປຣສ຺ສາຕິ ສກວາທິໂນ. ໂສ ຫິ ປຣວາທິນາ ປໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິຎ຺ຎາປຏິກ຺ເຂປານໍ ຠິນ຺ນວິສຍຕ຺ຕາ ‘‘ອວິໂຣຘິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິນ຺ນາຘິກຣຓໍ ວິຍ ຫິ ອຠິນ຺ນວິສຍເມວ ວິຣຸທ຺ຘໍ ນາມ ສິຍາ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍທິ ເອວໍ ກຖມິທໍ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປນາ’’ຕິອາທິ. ເຕນ ປຏິຎ຺ຎານ຺ຕຣໍ ນາມ ອຎ຺ຎເມເວຕໍ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.
ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈິກຏ຺ຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ໂອກາສສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ
໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ
໑໑. ສາມຎ຺ເຎນ ວຸຕ຺ຕໍ ວິເສສນິວິຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສຣີເຣຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ຫິ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວິເສສຕ຺ຖິນາ ວິເສໂສ ອນຸປຍຸຊ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ. ເອເຕນາຕິ ເທສວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຏິກ຺ເຂປວຈເນນ.
໓. ກາລສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ
໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ
໑໒. ມຊ຺ຌິມຊາຕິກາເລຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕຠາວກາເລ. ອຕ຺ຕຠາໂວ ຫິ ອິຘ ‘‘ຊາຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໂຕ ອຕີໂຕ ປຸຣິມຊາຕິກາໂລ, ອນາຄໂຕ ປຈ຺ຉິມຊາຕິກາໂລ. ອິເມສຸ ຕີສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ສພ຺ພທາ, ສພ຺ເພສູຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ນເຍສຸ. ປາຐສ຺ສ ສໍຂິຕ຺ຕຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສທິສຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘາປິ ຫິ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ ເກນຈິ ສຠາເວນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເກນຈິ ສຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ ສກເລກເທສວິນິມຸຕ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕິກາໂລ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ.
໔. ອວຍວສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ
໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ
໑໓. ຕຕິຍນເຍ ນ ສພ຺ເພກຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.
ໂອກາສາທິສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ
໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ
໑໔. ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສາຕິອາທິມ຺ຫິ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ. ປຸນ ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ, ເຕສຸ ວາ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກປຈ຺ຈນີເກສຸ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິກສ຺ສ ປາຐປ຺ປເທສສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກມ຺ມາທິປາຬິນ຺ຕິ ປຏິກມ຺ມນິຄ຺ຄຫອຸປນຍນນິຄມນປາຬິໍ. ຕີສຸ ມຸເຂສູຕິ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸ ວາທມຸເຂສຸ. ປຈ຺ຈນີກສ຺ສ ປາຬິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕນ຺ຕິ ປາຬິໍ. ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ສຣູເປນ ອວຸຕ຺ເຕ. ສຸທ຺ຘິກ…ເປ… ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ສຣີຣາທິໂນ ປຣາມສນໍ ນຕ຺ຖິ, ອິຘ ອຕ຺ຖີຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ, ອຎ຺ຎໍ ສມານນ຺ຕິ.
ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ
໑໗-໒໗. ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ, ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ວາ ສໍສນ຺ທນໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ສມາສທ຺ວຍໍ ຠວຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສຠາວສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານສຠາວສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນນ຺ຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐຕາສາມຎ຺ເຎນ ຣູປາທີຫິ ສມີກຣຓໍ. ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐເຫຕຸ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ. ‘‘ຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ສມຸຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ຖຕ຺ຕາ ເອວ ຈ-ກາຣສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐນ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ອິຘ ຣູປມາຫຏນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸທາຫຏຠາໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຍຖາຣູປ’’ນ຺ຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎຖາ ອິຘ ຣູປສ຺ສ ອາຫຣຓເມວ ກິມຕ຺ຖິຍໍ. ເອວໍ ເສສຘມ຺ເມສຸປິ. ຍາ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ, ສາປິ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸປພ຺ຣູເຫຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕນິພນ຺ຘນຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທເນ ປນ ນິທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຄາຫີຍຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທເນ ເກວລໍ ສມຸຈ຺ຈຍວເສເນວ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປາທີນິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂສ ເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ, ອນຎ຺ໂຎ ຈາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຍໍ ສາສນກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປາທີຫິ…ເປ… ສມໂຍ’’ຕິ. ອນຸຎ຺ຎາຍມາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸຕ຺ເຕ ຈ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຍມາເນ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ສາສນິກສ຺ສ ປຣວາທິໂນ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ທິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປຏິໂລມປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານິ, ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກາທີນິ ສໍຂິຕ຺ຕານີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂຈທນາຍ ວິນາ ປຣວາທິໂນ ປຏິຊານາປນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຊານາປນຕ຺ຖນ຺ຕິ…ເປ… ໂຈທນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ໂຈທນາປຸພ຺ພກຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ປຏິຊານາປນໍ. ເຕນ ຜລໂວຫາເຣນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາຕິ ອພ຺ຍາກຣຓີຍຕ຺ຕາ, ຠຄວຕາ ວາ ນ ພ຺ຍາກຕຕ຺ຕາ. ຍທິ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນີກນເຍ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫສ຺ສ ສກວາທິນາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ປເຣນປີຕິ ປຣວາທິນາປິ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ລທ຺ຘິເມວ ນິສ຺ສາຍ ອນຸໂລມນເຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນາຍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸໂລເມປິ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໂຈທນາຍເມວ ປຣວາທິນາ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ
໒໘-໓໖. ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ ຈາຕິ ອິມິນາ ທ຺ວຍມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຣຕິ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ, ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ປຸຈ຺ຉາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຕາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣູປເວທນານໍ ວິຍ ຣູປປຸຄ຺ຄລານໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐນ ສມານຕາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ…ເປ… ອຸປລພ຺ຠນີຍຕາຕິ ອິທຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທນໍ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍທິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສາມຎ຺ເຎນ ຣູປປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ຎໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ເຕເນວ ເນສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຖ ປຣມຕ຺ຖໂວຫາຣເຠທໂຕ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຕໂຕ ເອວ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ.
໓໗-໔໕. ອຸປລທ຺ຘີຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປລທ຺ຘິ ວິຊ຺ຊມານຕາ. ‘‘ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ໂຍຊນາ.
ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ
໔໖-໕໒. ເອກຘມ຺ມໂຕປີຕິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສາຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐສຸ ເອກຘມ຺ມໂຕປິ. ເອເຕນ ຕໂຕ ສພ຺ພໂຕປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕານນຸຊານນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສກລໍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ. ຣູປາທິເອເກກຘມ຺ມວເສນ ນານຸຍຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ສມຸທາຍາວຍວາ ຠິນ຺ນສຠາວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມຸທາຍໂຕ…ເປ… ນິຄ຺ຄຫາຣໂຫ ສິຍາ’’ຕິ ປຣວາທິໂນ ອາສງ຺ກມາຫ. ເອຕໍ ວຈໂນກາສນ຺ຕິ ຍທິປິ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຘມ຺ມສມຸທາຍໂຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ຕເທກເທສໂຕ ປນສ຺ສ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉເຕວ. ນ ຫິ ສມຸທາໂຍ ອວຍໂວ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ກິໍ ນິຄ຺ຄຫຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລພ຺ເຠຖາ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປາທິຘມ຺ມປ຺ປເຠທວິຠາຄມຸເຂເນວ ອນວເສສໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຄຫຓາກາຣທສ຺ສນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປຐມວິກປ຺ໂປ, ທຸຕິໂຍ ປນ ອວິຠາຄໂຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຠາວສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອຍໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິກປ຺ປານໍ ວິເສໂສ. ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ.
ສຠາວວິນິພ຺ໂຠຄໂຕຕິ ສຠາເວນ ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ສຠາວຠິນ຺ໂນ ຫິ ຘມ຺ໂມ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມໂຕ ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ລຠຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປໂຕ ອຎ຺ຎສຠາຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຣູປວຊ຺ເຊຕິ ຣູປຘມ຺ມວຊ຺ເຊ. ຕີສຸປີຕິ ‘‘ຣູປສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ມິໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ອິເມສຸ ເອວໍ ປວຕ຺ເຕສຸ ຕີສຸປິ ອນຸໂຍເຄສຸ. ສາສນິໂກ ເອວາຍໍ ປຸຄ຺ຄລວາທີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ໂສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ຣູປວາ’’ຕິ ອິມິນາ ຣູເປນ ສກິຎ຺ຈນຕາວ ຎາປີຍຕິ, ນ ຣູປາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ຣູປວາ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ.
ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສໍສນ຺ທນກຖາວຓ຺ຓນາ.
໘. ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ
໕໔. ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິກຖາຍໍ ‘‘ຉລວເສນ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ ຄເຫຕພ຺ໂພ.
ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ
໕໕-໕໙. ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ເຕຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ເອກຕ຺ຕຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກປ຺ປວຈນຎ຺ເຫຕໍ ໂທສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຍໍ ໂທໂສ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເອວາຕິ ປຈ຺ຉິມປທາວຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເກຫິຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເກຫິຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ພ຺ຍຠິຈາຣທສ຺ສນໂຕ ປເຣນ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕເມວ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິຠຊິຕພ຺ພຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸປລພ຺ຠຕິ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ອວິຠຊິຕພ຺ພຕໍ. ວິຠຊິຕພ຺ພຕນ຺ຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ຈ ຕທຎ຺ຎຎ຺ຈ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຊິຕພ຺ພຕໍ. ເອເຕນ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເອວາ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມປທາວຘາຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ວິຠາຄນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິຠຊິຕພ຺ພາວິຠຊິຕພ຺ພໍ ວິຠາຄໍ ວທໂຕ ສກວາທິໂນ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ກສ຺ສຈິ. ເອຕສ຺ສາຕິ ປຣວາທິໂນ. ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄນ຺ຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ…ເປ… ເກຫິຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິຠາຄໍ. ຍຖາອາປາທິເຕນາຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ອາປາທິຕປ຺ປກາເຣນ. ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍທິປິ ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເອວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອວ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ໂຎປິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປສງ຺ເຄນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ.
໖໐. ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕາທສ຺ສເນນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ວິຫິຕຕ຺ຕາ.
ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ
໖໑-໖໖. ຣູປກາຍາວິຣຫໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫ, ນ ຣູປຕຓ຺ຫາສພ຺ຠາວໍ. ຕຖາ ສຕິ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວ ສິຍາ, ນ ອນຸຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາມີຠາວສ຺ສ ອເນກນ຺ຕິກຕ຺ຕາ ກສ຺ສຈິ ກາມຘາຕູປປນ຺ນສ຺ສ ກາມຘາຕຸຍາ ອາຍຕ຺ຕຕ຺ຕາຠາວໂຕ ຈ ກທາຈິ ຠາວສ຺ເສວາຕິ ໂຍຊນາ.
໖໗. ກາຍານຸປສ຺ສນາຍາຕິ ກາຍານຸປສ຺ສນາເທສນາຍ. ສາ ຫິ ກາຍກາຍານຸປສ຺ສີນໍ ວິຠາຄຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ, ກາຍານຸປສ຺ສນາ ເອວ ວາ. ເອວໍລທ຺ຘິກຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອາຫຈ຺ຈ ຠາສິຕນ຺ຕິ ຐານກຣຓານິ ອາຫນ຺ຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ຠຄວຕາ ສາມໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໑. ຄຕິອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ
໖໙-໗໒. ຍານິສ຺ສ ສຸຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ທສ຺ສນໂຕ ປຣໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’’ຕິອາທິນາ ປາຬິ ອາຄຕາ, ປຸຣໂຕ ປນ ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’’ຕິອາທິນາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທສ຺ເສນ຺ໂຕ…ເປ… ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ‘‘ຍານິສ຺ສ…ເປ… ຕານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ວາ ອິທໍ ທສ຺ສນກິຣິຍາຍ ນ ວຕ຺ຕມານຕາມຕ຺ຕວຈນໍ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ສາ ລກ຺ຂຓຕ຺ຖວຈນໍ, ເຫຕຸຠາວວຈນໍ ວາຕິ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ.
໙໑. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ໂສ ຊີວສຣີຣານໍ ອນຎ຺ຎຕາປຊ຺ຊນາກາໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ລທ຺ຘິຍາ ວເສນ ‘‘ເຍນ ຣູປສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວຠູເຕນ ສຣີເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ໂສ ອາກາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ‘‘ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ອິຘ ສຣີຣນິກ຺ເຂປາ’’ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິຣຍູປຄສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອິທໍ ປຸຣາຕນານໍ ອນ຺ຕຣາຠວວາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຘຸນາຕນາ ປນ ‘‘ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ຕຸ ນາຣໂກ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ຕສ຺ສປິ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕວ, ເກຈິ ປນ ອສຎ຺ຎູປຄານໍ. ອຣູປູປຄານໍ ປນ ສພ຺ເພປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ‘‘ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທາ ຈ ປນ ເຕ ເທວາ ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຸຕູປປາຕກາເລສຸ ອສຎ຺ຎີນໍ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ ອນ຺ຕຣາຠວໂຕວ ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕທຎ຺ເຎສໍ ວເສນ ‘‘ສເວທໂນ…ເປ… ປຏິກ຺ຂິປຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເກ ປເນວໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ? ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທີສຸ ເອກຈ຺ເຈ.
໙໒. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ຠເວ, ອຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ວາ ສຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍໂຕ ໂສ ສຎ຺ຎາຠເວນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ, ຠວນ຺ຕຣຠາເວນ ຈ ສງ຺ຄຫິໂຕ.
໙໓. ອິນ຺ຘນຸປາທາໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອິນ຺ຘເນນ ຣູປາທິອຸປາທາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປາທິນາ ວິນາ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍມຘິປ຺ປາຍວິຠາວນາ – ຍຖາ ນ ວິນາ ອິນ຺ຘເນນ ອຄ຺ຄິ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ນ ຈ ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ອິນ຺ຘນໂຕ ສກ຺ກາ ປຏິຊານິຕຸໍ, ນາປິ ອນຎ຺ຎໍ. ຍທິ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ສິຍາ, ນ ອຸຓ຺ຫໍ ອິນ຺ຘນໍ ສິຍາ, ອຖ ອນຎ຺ຎໍ, ນິທຫິຕພ຺ພໍເຍວ ທາຫກໍ ສິຍາ, ເອວໍ ນ ວິນາ ຣູປາທີຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາປີຍຕິ, ນ ຈ ເຕຫິ ອຎ຺ໂຎ, ນາປິ ອນຎ຺ໂຎ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕຕິ ປຣວາທິໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ອຄ຺ຄິນ຺ຘໂນປມາ ໂລກໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ, ອປຬິຕ຺ຕໍ ກຏ຺ຐາທິອິນ຺ຘນໍ ນິທຫິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ປຬິຕ຺ຕໍ ຠາສຸຣຸຓ຺ຫໍ ອຄ຺ຄິທາຫກຎ຺ຈ, ຕຎ຺ຈ ໂອຊຏ຺ຐມກຣູປໍ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຍທິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ອນິຈ຺ໂຈ ຈ ອາປນ຺ໂນ, ອຖ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຈ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກຏ຺ຐາທິສຎ຺ຎິເຕ ຣູປສງ຺ຂາຕປຬິຕ຺ເຕ ຍໍ ອຸສຸມໍ ໂສ ອຄ຺ຄິ ຕໍສຫຊາຕານິ ຕີຓິຠູຕານິ ອິນ຺ຘນໍ. ເອວມ຺ປິ ສິທ຺ຘໍ ລກ຺ຂຓເຠທໂຕ ອຄ຺ຄິນ຺ຘນານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອິນ຺ຘນໂຕ ຣູປາທີຫິ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນິຈ຺ໂຈ ຈ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.
ຄຕິອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໒. ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ
໙໗. ນີລຄຸຓໂຍຄໂຕ ນີໂລ, ນີໂລ ເອວ ນີລໂກ, ຕສ຺ສ, ອຍໍ ປນສ຺ສ ນີລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນີລຣູປຸປາທານາຕິ ອາຫ ‘‘ນີລໍ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ປາເຐ ຐິເຕ ນີລໍ ອຸປາທາຍ ນີໂລຕິ ກຖມຍໍ ປທຸທ຺ຘາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ນີລໍ ຣູປໍ…ເປ… ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຏ຺ໂຐ ນີລໍ ອຸປາທາຍ ນີໂລ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວຈເນ. ຕທາທີສູຕິ ‘‘ປີຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິກໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕເມວ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນວເສນ ຄຓ຺ຫາຕິ.
໙໘. ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ມຄ຺ຄກຸສໂລ’’ຕິອາທີສຸ ເຉກຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸສລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຸສລໂວຫາຣໍ.
໑໑໒. ປຸພ຺ພປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣມາຫາຕິ ປຣວາທີ ປຸພ຺ພປກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສກວາທິສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣມາຫ.
໑໑໕. ‘‘ຣູປໍ ຣູປວາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ປຣວາທິວາທໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນ ນິຄໂຬ ເນຄຬິໂກ’’ຕິອາທິນາ ສກວາທິວາໂທ ອາຣທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປໍ ໂສ ຣູປວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕໍ ວຈນໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິ.
໑໑໘. ວິຎ຺ຎາຓນິສ຺ສຍຠາວູປຄມນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວູປຄມນໍ. ຕຍິທໍ ວິເສສນໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ນ ກຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.
ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໓. ປຸຣິສກາຣານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ
໑໒໓. ກມ຺ມານນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມານໍ. ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ຫິ ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣຓີເຍ ກິຣິຍານມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນິປ຺ຜາທກປ຺ປໂຍຊກຠາເວນາຕິ ກາຣກກາຣາປກຠາເວນ.
໑໒໕. ກມ຺ມກາຣກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ໂຍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາຣໂກ. ເຕນປີຕິ ກາຣກກາຣເກນປິ. ຕສ຺ສາຕິ ກາຣກກາຣກສ຺ສ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເກຫິ ປຸຄ຺ຄລາ ວິຍ ອຎ຺ຎານິ ກມ຺ມານິ ກຣີຍນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກມ຺ມວຏ຺ຏສ຺ສ ອນຸປຈ຺ເຉທໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາຣໂກ, ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ອິຘ ອນາມຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຈ ສຕິ ກາຣກປຣມ຺ປຣາຍ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ…ເປ… ວິຈາເຣຕພ຺ພເມຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາຣກນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາຣກໍ. ອິທຎ຺ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ປຸຄ຺ຄລກາຣກສ຺ສ ກມ຺ມກາຣກຕາປຕ຺ຕິເຍວ ໂທໂສ, ອຖ ໂຂ ອິທໍ ກມ຺ມກາຣກຕາຍ ກາຣກປຣມ຺ປຣາປຊ຺ຊນມ຺ປິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ, ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຄ຺ຄລານຎ຺ຫິ ປຏິປາຏິຍາ ກາຣກຠາໂວ ກາຣກປຣມ຺ປຣາ.
໑໗໐. ເອໂກ ອນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຄາໂຫ’’ຕິ ສສ຺ສຕຄາຫສງ຺ຂາໂຕ ອນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໑໗໖. ສິຍາ ອຎ຺ໂຎ, ສິຍາ ອນຎ຺ໂຎ, ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອຎ຺ໂຎຕິ ວາ ອນຎ຺ໂຎຕິ ວາ’’ຕິ, ເອວໍ ປວຕ຺ຕນິຄຓ຺ຐວາທສທິສຕ຺ຕາ ໂສ ເອວ ເອໂກ ເນວ ໂສ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ລທ຺ຘິມຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ປນ ນຕ຺ເຖວາ’’ຕິ. ປຣສ຺ສ ອິຈ຺ຉາວເສເນວາຕິ ປຣວາທິໂນ ລທ຺ຘິວເສເນວ. ເອກໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອກໍ ‘‘ໂສ ກໂຣຕິ, ໂສ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ ຄຫຓໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຠເຍນ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ອິຕຣໍ ອຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄຫຓໍ ອາປນ຺ນໍ. ຕຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ມິສ຺ສກໍ ນິຈ຺ຈານິຈ຺ຈຄ຺ຄຫຓໍ, ວິກ຺ເຂປຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ອາປນ຺ນໍ. ກາຣກເວທກິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາຕິ ສ຺ເວວ ກາຣໂກ ເວທໂກ ຈາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອາທາເຍ ຐຕ຺ວາ. ຕໍຕໍອນິຈ຺ຉາຍາຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວາທສ຺ສ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ. ອາປນ຺ນວເສນປີຕິ ອາປນ຺ນຄາຫວເສນປິ ອຍໍ ອນຸໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ເພສໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ເພສໍ ວິກປ຺ປານໍ ອນຸກ຺ກເມນ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ ນາຍມນຸໂຍໂຄ ກໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ເອເກກສ຺ເສວາຕິ ເຕສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ເອເກກສ຺ເສວ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ຕນ຺ຕິວເສນ ປນ ເຕ ວິກປ຺ປາ ເອກຊ຺ຌໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອກໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຎ຺ຫານໍ ເອກໂຕ ປຸຏ຺ຐຕ຺ຕາ.
ປຸຣິສກາຣານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ກລ຺ຍາຓວຄ຺ໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.
໑໔. ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ
໑໙໓. ວິກຸພ຺ພຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ປກາຣຕ຺ໂຖ ວາ. ເຕນ ‘‘ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕີ’’ຕິອາທິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍໂຄ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕທຠິຎ຺ຎາວໂຕຕິ ອາສວກ຺ຂຍາຠິຎ຺ຎາວໂຕ. ອຣຫໂຕ ສາຘນນ຺ຕິ ອຣຫໂຕ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕາຠາວສາຘນໍ. ຕພ຺ຠາວສ຺ສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ. ອຣຫຕ຺ຕຘາຣານຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘາ ນາມ ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສປິ ໂຫຕີຕິ.
ອຠິຎ຺ຎານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໕-໑໘. ຎາຕການຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ
໒໐໙. ຕຕິຍໂກຏິຠູຕສ຺ສາຕິ ຕຕິຍໂກຏິສຠາວສ຺ສ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕວິນິມຸຕ຺ຕສຠາວສ຺ສ. ສຠາວສ຺ສາຕິ ຈ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ. ລທ຺ຘິໍ ນິຄູຫິຕ຺ວາຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເນວ ສງ຺ຂໂຕ, ນາສງ຺ຂໂຕຕິ ລທ຺ຘິໍ ອວິຠາເວຕ຺ວາ.
ຎາຕການຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໙. ປຏິເວຘານຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ
໒໑໘. ປຊານນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ນິພ຺ພິທາທີນໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ປຣິຈ຺ເຉທນສມຕ຺ຖຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.
໒໒໘. ສຫຣູປຠາໂວ ຣູເປນ ສມງ຺ຄິຕາ, ວິນາຣູປຠາໂວ ຕໂຕ ວິນິສ຺ສຏຕາຕິ ຕທຸຠຍໍ ຣູປສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄມນໍ ພຫິນິກ຺ຂມນຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ທ຺ວຍໍ ສຫຣູປຠາວວິນາຣູປຠາວານໍ ລກ຺ຂຓວຈນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
໒໓໗. ໂອຬາຣິໂກຕິ ຖູໂລ. ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວ. ໂສ ເອວ ຍຖາສກໍ ກມ຺ມຸນາ ປຏິລຠິຕພ຺ພໂຕ ປຏິລາໂຠ. ປທທ຺ວເຍນປິ ກາມາວຈຣຕ຺ຕຠາໂວ ກຖິໂຕ. ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຣູປາວຈຣຕ຺ຕຠາໂວ. ໂສ ຫິ ຌານມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນມໂຍ. ອຣູໂປ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ອຣູປາວຈຣຕ຺ຕຠາໂວ. ໂສ ຫິ ຣູເປນ ອມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຣູໂປຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປນ ຊີເວ ໂລກໂວຫາໂຣ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ອສຕິປິ ຊີເວ ຕຖານິຣຸຬ຺ຫໍ ໂລກໂວຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາປິ ໂວຫຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ອິມາ ໂລກສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ຍາຫິ ຕຖາຄໂຕ ໂວຫຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ປກາຣໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອປຣາມສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.
ປຈ຺ຈຕ຺ຕສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນາຕິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສລກ຺ຂຓວເສນ ອນິຈ຺ຈຕາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ຈ. ອິມິນາຕິ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຕສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄລາຠາວວຈເນນ. ອິໂຕ ປຸຣິມາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສກວາທິປຏິກ຺ເຂປາທິວິຠາວນວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອິໂຕ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໂຕ ປຸຣິມາ. ອິມິນາຕິ ວາ ‘‘ຍຖາ ຣູປາທໂຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ. ຍຖາ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສມຎ຺ຎານຕິຘາວນໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ປຣາມາໂສ ຈ ນ ໂຫຕິ ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ອຠິນິວິສິຕພ຺ພໂຕ, ຍຖາ ຈ ສມຎ຺ຎາຕິຘາວນໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິໂຕ ປຸຣິມາ ຈ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສມຎ຺ຎາຕິຘາວເນ ຫິ ສຕິ ສພ຺ພໂລກໂວຫາຣູປຈ຺ເຉໂທ ສິຍາຕິ.
ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຣມຕ຺ຖາກາຣໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາ ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາວນ຺ໂຕ ເກວລໍ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາວ ໂວຫຣຕິ, ຕສ຺ມາ ສຈ຺ຈໍ ປເຣສໍ ອວິສໍວາທນໂຕ. ຕຖກາຣຓນ຺ຕິ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ຘມ຺ມສຠາໂວ ກາຣຓໍ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ຕຖກາຣຓໍ, ປຣມຕ຺ຖວຈນໍ, ອວິປຣີຕຘມ຺ມສຠາວວິສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ຕຖຕາຍ ປວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.
ປຏິເວຘານຸໂຍຄາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປຸຄ຺ຄລກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ປຣິຫານິກຖາ
໑. ວາທຍຸຕ຺ຕິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໓໙. ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໙-໑໕໐) ອິທມ຺ປິ ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ອນາຄາມິອາທີນໍເຍວ ປຣິຫານິນິສ຺ສໂຍ, ນ ອຣຫໂຕ. ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ເສກ຺ຂສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຍຖາຫ –
‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາເລນ ກາລໍ ສມເຍນ ສມຍໍ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑).
‘‘ປຣິຫານິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຈ ເອກຈ຺ໂຈ ຈ ເສກ຺ໂຂ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ອຣຫາຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຍຖາທສ຺ສິຕານິ ສຸຕ຺ຕານິ ອນາຄາມິອາທີນໍ ປຣິຫານິລທ຺ຘິຍາ ນິສ຺ສໂຍ, ນ ອຣຫໂຕ, ຕສ຺ມາ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ‘‘ອຣຫໂຕປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຣຫໂຕປິ ປຣິຫານິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອນາຄາມິອາທີນນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ປິ-ສທ຺ທສມ຺ປິຓ຺ຑິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຣຫໂຕປິ…ເປ… ໂຍເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ມາ ວາ ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ທຸຕິຍສຸຕ຺ຕໍ ເສກ຺ຂວເສນ ອາຄຕໍ, ປຐມຕຕິຍສຸຕ຺ຕານິ ປນ ອເສກ຺ຂວເສນປິ ອາຄຕານີຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຣຫໂຕປີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຣຫໂຕ’’ຕິອາທິ.
ຕຕິຍສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພສຎ຺ເຎວ ອຣຫນ຺ຕານໍ ປຣິຫານີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ. ໂສ ຫິ ‘‘ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ອາຄເຕສຸ ຕຕິໂຍ ປຎ຺ໂຫ. ເຕສນ຺ຕິ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ. ຕຕິຍສ຺ມິມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖສມຸຈ຺ຈໂຍ. ເຕນ ປຐມປຎ຺ຫໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖປິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອຘິປ຺ເປຕາ’’ຕິ.
ໂສເຍວ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນເຍວ ໂສຕາປນ຺ນຠາວໂຕ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສກທາຄາມິຠາວາປຕ຺ຕິຍາ ໂສຕາປນ຺ນຠາວາປຄໂມ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ ວິເສສາຘິຄມຠາວໂຕ. ປຕ຺ຕວິເສສໂຕ ຫິ ປຣິຫານີຕິ. ອິຕເຣຕິ ສກທາຄາມິອາທິກາ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍາຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ‘‘ນິຍໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ.
ວາທຍຸຕ຺ຕິປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສໍສນ຺ທນປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໔໑. ຕໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຜເລ. ວາຍາເມນາຕິ ວິປສ຺ສນຸສ຺ສາຫເນນ. ຕທນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລານນ຺ຕຣໍ. ປຐມໍ ທສ຺ສນມຄ຺ຄຜລານນ຺ຕຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕໂຕ ປຣິຫີໂນ ປຸນ ວາຍມນ຺ໂຕ ຕທນນ຺ຕຣໍ ນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ກາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຣວາທີ ນາມ ຍຸຕ຺ຕມ຺ປິ ວທຕິ ອຍຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ກິໍ ຕສ຺ສ ວາເທ ຍຸຕ຺ຕິຄເວສນາຍາຕິ ປນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອປຣິຫານສຠາໂວ ຠາວນາມຄ຺ໂຄ ອຣິຍມຄ຺ຄຕ຺ຕາ ທສ຺ສນາທສ຺ສນມຄ຺ໂຄ ວິຍ. ນ ເຈຕ຺ຖ ອສິທ຺ຘຕາສງ຺ກາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣສ຺ສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ, ນາປິ ໂລກິຍມຄ຺ເຄນ ອເນກນ຺ຕິກຕາ ອຣິຍສທ຺ເທນ ວິເສສິຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ນ ວິຣຸທ຺ຘຕາ ທຸຕິຍມຄ຺ຄາທີນໍ ຠາວນາມຄ຺ຄຠາວສ຺ສ ໂອຬາຣິກກິເລສປ຺ປຫານາທີນຎ຺ຈ ປຣສ຺ສປິ ອາຄມໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ.
ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສໍສນ຺ທນປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ສຸຕ຺ຕສາຘນປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໖໕. ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຕ຺ຕິ, ຜຸສນາ’’ຕິ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຘິຄໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ຜຸສນາຣຫ’’ນ຺ຕິ.
໒໖໗. ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐານສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາເຫ ມາເສ ອຸຕຸມ຺ຫິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘສ຺ສາມີຕິ ກຕນິຈ຺ຉຍສ຺ສ.
ສຸຕ຺ຕສາຘນປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ປຣິຫານິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາ
໑. ສຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໖໙. ເຫຏ຺ຐາປີຕິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວຫິ ເຫຏ຺ຐາປິ. ມຄ຺ຄຠາວນມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ‘‘ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ທ຺ເວປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາ ນຕ຺ຖິ ເທເວສູຕິ ອຸປລທ຺ຘິວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.
໒໗໐. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຣວາທິໂນ ເອວ. ປຸຄ຺ຄລວເສນາຕິ ‘‘ຄິຫີນຎ຺ເຈວ ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຈ ເທວານ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລວເສນ. ຕສ຺ສາຕິ ປຣວາທິໂນ. ປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລວເສນ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ປນ ກຕາປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂອກາສວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ນາຍໍ ໂທໂສ. ຕສ຺ສາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຍໍ ‘‘ຄິຫີນຎ຺ເຈວາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຣວາທິໂນ ຍທິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເອວໍ ສຎ຺ຎາຍ ປຣວາທິໂນ ສກວາທິນາ ສມານາທາໂຍຕິ ນ ນິຄ຺ຄຫາຣໂຫ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ສກ…ເປ… ຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ປຐມໍ ປນ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປຏິກ຺ເຂເປເນວ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ເອກຈ຺ຈານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິເວຘໍ ສນ຺ຘາຍ ປຣວາທິໂນ ປຏິກ຺ເຂໂປ. ຍທິປິ ໂສ ເທວານໍ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິລາຠໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ສມ຺ຠວນ຺ຕໍ ປນ ສພ຺ພໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘ຄິຫີນ’ມິຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ‘ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຈ ເທວານ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ ‘‘ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ປຸຣິໂມເຍວຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ.
ສຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ສໍສນ຺ທນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໗໓. ຣູປາວຈຣມຄ຺ເຄນາຕິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນນ. ຕຎ຺ຫິ ຣູປຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍຠາວໂຕ ມຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ຣູປຸປປຕ຺ຕິຍາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖໐). ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານໍ. ‘‘ອິຘວິຫາຍນິຏ຺ຐເຫຕຸຠູໂຕ ຣູປາວຈຣມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິກໍ ທີເປນ຺ຕໍ ວຈນໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄສ຺ສ ຕພ຺ຠາວທີປເກນ ‘‘ອິຘ ຠາວິຕມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິເກນ ກຖໍ ສເມຕີຕິ ໂຈເທຕ຺ວາ ຍຖາ ສເມຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸພ຺ເພ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ອິຘ ຠາວິຕມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິກໍ ວທນ຺ຕິ, ອິຘາປິ ປນ ‘‘ຣູປາວຈຣມຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິກໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາຄາມີ ເອວາຕິ ອນາຄາມິຜລຏ຺ໂຐ ເອວ. ຌານານາຄາມີຕິ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນປິ ຣູປຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ມມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍນໂຕ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຏ຺ຐກຖາວຈນານໍ ອວິໂຣຘທີປໂກ ອຘິປ຺ປາໂຍ.
ອິຘາຕິ ກາມໂລເກ. ຕຕ຺ຖາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐາເນຫີ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ກິໍ ຍຖາຣຸຕວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຖໍ, ອຸທາຫຸ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕນ຺ຕິ? ຕຕ຺ຖ ຊານມາໂນ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕນ຺ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ‘‘ເທເວ ຈ ຕາວຕິໍເສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ເທເວຫິ ຕາວຕິໍເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ອຸປາທາຍ ກາມາວຈຣເທເວສຸ ຕາວຕິໍສເທວາ ປາກຏາ ປຎ຺ຎາຕາຕິ ເຕສໍ ຄຫຓໍ, ນ ເຕເຍວ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ສຸຕ຺ຕປທສ຺ສ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ‘‘ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນວຊ຺ຊສຸຂອພ຺ຍາເສກສຸຂເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂາທິສນ຺ນິສ຺ສຍຠາເວນ ມຫານິສໍສຕາຍ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ‘‘ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ເທວານຎ຺ຈ ອໂນກາສຠາວໂຕ ທຸກ຺ກຣາ ທຸລ຺ລຠາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສູຣິຍປຣິວຕ຺ຕາທີຫິປິ ເທເວສຸ ມຄ຺ຄປຏິລາຠາຍ ອຕ຺ຖິຕາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ປນ ວິເສສານຘິຄມຠາໂວ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິໂຕ ເອວາຕິ.
ສໍສນ຺ທນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ໂອຘິໂສກຖາວຓ຺ຓນາ
໒໗໔. ໂອຘິໂສຕິ ຠາຄໂສ, ຠາເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາໂຄ ນາມ ຍສ຺ມາ ເອກເທໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກເທເສນ ເອກເທເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ຈຕຸຠາເຄຫິ ປຫານໍ ‘‘ໂອຘິໂສ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ອິຈ຺ຉິຕເມເວຕໍ ສກວາທິສ຺ສ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິ ຈ ອາທິວຈນໂຕ. ຍສ຺ມາ ປນ ມຄ຺ໂຄ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນານາຠິສມຍວເສນ ກິຈ຺ຈກໂຣ, ນ ເອກາຠິສມຍວເສນາຕິ ປຣວາທິໂນ ລທ຺ຘິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ກາເລນ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຊານາຕິ, ກາເລນ ສມຸທຍໍ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນານກ຺ຂຓວເສນ ສຈ຺ເຈສຸ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອິຈ຺ຉິໂຕ, ເອວໍ ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ນານກ຺ຂຓວເສນ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ຕຖາ ສຕິ ທຸກ຺ຂາທີນໍ ເອກເທສເອກເທສເມວ ປຣິຊານາຕິ ປຊຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິ…ເປ… ເອກເທເສ ປຊຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕິ ຫິ ນານາຠິສມເຍ ປຐມມຄ຺ຄາທີຫິ ປຫາຕພ຺ພານໍ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍາທີນໍ ທຸກ຺ຂທສ຺ສນາທີຫິ ເອກເທສເອກເທສປ຺ປຫານໍ ສິຍາຕິ ເອກເທສໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຏ຺ຐາທິຕາ, ຕໂຕ ເອວ ເອກເທສໂສຕາປນ຺ນາທິຕາ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ ອນນ຺ຕຣຜລຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣກຸສລານໍ, ນ ຈ ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ກາລເຠເທນ ວິນາ ໂສ ເອວ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອໂສຕາປນ຺ໂນ ຈາຕິ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກເທສໍ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ເອກເທສໍ ນ ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ.
ອປິຈາຍໍ ນານາຠິສມຍວາທີ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ມຄ຺ຄຎາຓໍ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ອຸທາຫຸ ກິຈ຺ຈໂຕ’’ຕິ. ຍທິ ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ວິຍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທສມຸຈ຺ເຉທາ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ, ຕຖາ ມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ. ນ ຫິ ສຍເມວ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄນ຺ຕຣປຣິກປ຺ປນາຍໍ ອນວຏ຺ຐານໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ຕີຓິ ສຈ຺ຈານິ ກິຈ຺ຈໂຕ, ນິໂຣຘໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ເອວມສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ນຕ຺ເຖວ ນານາຠິສມໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິ. ນ ເຈຕໍ ກາລນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ໂຍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘມ຺ປິ…ເປ… ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິປຏິປທມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ເອກສຈ຺ຈທສ຺ສນສມງ຺ຄິໂນ ອຎ຺ຎສຈ຺ຈທສ຺ສນສມງ຺ຄິຠາວວິຈາຣຓາຍໍ ຕທຕ຺ຖສາຘນຕ຺ຖໍ ອາຍສ຺ມຕາ ຄວໍປຕິຕ຺ເຖເຣນ ອາຠຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກຎ຺ຈ ສຈ຺ຈຕ຺ຕຍທສ຺ສນສ຺ສ ໂຍຊິຕຕ຺ຕາ. ອຎ຺ຎຖາ ປຸຣິມທິຏ຺ຐສ຺ສ ປຸນ ອທສ຺ສນໂຕ ສມຸທຍາທິທສ຺ສເນ ທຸກ຺ຂາທິທສ຺ສນມໂຍຊນີຍໍ ສິຍາ. ນ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ ໂລກິຍມຄ຺ໂຄ ວິຍ ກຕກາຣິຠາເວນ ປວຕ຺ຕຕິ ສມຸຈ຺ເຉທກຕ຺ຕາ. ຕຖາ ໂຍຊເນ ຈ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນນ຺ຕຣປຣນ຺ຕິ ທສ຺ສນານຸປຣໂມ ສິຍາ. ເອວໍ ອາຄມໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ຈ ນານາຠິສມຍສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ ປຈ຺ເຈກໍ ມຄ຺ຄານໍ ໂອຘິໂສ ປຫານໍ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.
ໂອຘິໂສກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.