ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກຣຓ-ອນຸຏີກາ

໑. ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ‘‘ຘາຕຸກຖໍ ເທສຍິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ຕສ຺ສ ອາຫ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ສມຸທາຄມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍທິປິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຜສ຺ສາທີນໍ ປຖວີອາທີນຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ນານານຍວິຈິຕ຺ໂຕ ອນຸປທວິຠາໂຄປິ ກໂຕ, ນ ສງ຺ຄໂຫ ເອວ, ໂສ ປນ ເຕສໍ ກຸສລຕ຺ຕິກາທິເຫຕຸທຸກາທິຕິກທຸເກຫິ ສງ຺ຄຫສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ຕິກທຸກາທິວເສນ ສງ຺ຄຫິຕານໍ ຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ຕໍ ປກຣຓໍ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ສມຎ຺ຎໍ ລຠິ. ກາມຎ຺ຈ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫປິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໕໘) ຂນ຺ຘາທິວິຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ປນ ນ ຕຖາ ສາຕິສໂຍ, ຍຖາ ວິຠງ຺ຄປກຣເຓຕິ ສາຕິສຍໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິຠງ຺ເຄ ຂນ຺ຘາທິວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ, ຍໂຕ ຕໍ ‘‘ວິຠງ຺ໂຄ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຘາຕຸກຖາຍາຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ, ຕຖາ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ ວິຠງ຺ເຄ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ອາຘາໂຣ ຫິ ສງ຺ຄຫຓວິຠຊນປ຺ປເຠທວຈນສງ຺ຂາຕານໍ ອວຍວກິຣິຍານໍ ຕໍສມຸທາຍຠູຕານິ ປກຣຓານິ ຍຖາ ‘‘ຣຸກ຺ເຂ ສາຂາ’’ຕິ. ກຣຓວຈນໍ ວາ ເອຕໍ, ຘາຕຸກຖາຍ ກຣຓຠູຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ໂຕ ເທສນາກຸສໂລ ຠຄວາ ຕິກທຸກວເສນ ຕາວ ເນສໍ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິໍ ເທເສຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫປຸພ຺ພກຕ຺ຕາ ວິຠາຄສ຺ສ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຠງ຺ຄໍ ເທເສສິ. ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຠາຄສງ຺ຄຫຍຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາທິນຍປ຺ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘາຕຸກຖໍ ເທເສສິ ຕສ຺ສາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພາຫິຣມາຕິກາສຣີຣກຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຂນ຺ຘາທິເກ ກຸສລາທິເກ ຈ ວິນາ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫາທິນຍໍ ເນຕຸນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາສງ຺ຄຫິຕວິຠຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ສງ຺ຄຫໂຕ ວິຠາຄໂຕ ປເຠທໂຕ ຈ ຘມ຺ມານໍ ເທສນາ ຍສ຺ສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ໂຫຕິ, ໂຍ ຈາຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມຸປາທາໂນ ປຸຄ຺ຄລໂວຫາໂຣ, ຕສ຺ສ ຈ ສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິວເສນ ວິຠາໂຄ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິຠາເວຕຸໍ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເທສິຕາຕິ ອິທເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປກຣຓານໍ ເທສນານຸກ຺ກມກາຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເຕສນ຺ຕິ ຘມ຺ມານໍ. ສຠາວໂຕຕິ ‘‘ຜສ຺ໂສ ເວທນາ’’ຕິອາທິສຠາວໂຕ. ອຸປາທາຍາຕິ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ໂຕ ໂປໂສ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ. ປຎ຺ຎາປນໍ ຍາຍ ຕຊ຺ຊາອຸປາທາທິເຠທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ປເຠທໂຕຕິ ຂນ຺ຘາທິສມຍວິມຸຕ຺ຕາທິວິຠາຄໂຕ. ຍາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ສຠາວໂຕ ອຸປາທາຍ ຈ ປຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເຍ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ມູລຠູຕໍ ອຸປາທານໍ ສຠາວຘມ຺ໂມ ເອວ, ເກວລໍ ປນ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠທສນ຺ນິສ຺ສຍໂຕ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຘມ຺ເມ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣິຍຠາເວນ ປວຕ຺ຕມາເນຕິ ອິມິນາ ປພນ຺ຘສນ຺ນິສ຺ສຍຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕານປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ວທຕິ, ອສຠາວສມູຫວເສນາຕິ ອິມິນາ ເສສປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ຕິສ຺ໂສ ຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ສນ຺ຕານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສມູຫປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວຕ຺ຖາວິເສສປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ປພນ຺ໂຘ ສນ຺ຕາໂນ. ສມຸທາໂຍ ສມູໂຫ. ອຸປ຺ປາທາທິໂກ ທຫຣຠາວາທິໂກ ຈ ອວຕ຺ຖາວິເສໂສ. ເຕສຸ ອສຠາວຄ຺ຄຫເຓນ ວິນາ ປພນ຺ຘສມູຫານໍ ອສຠາວຕ຺ເຕ ສິທ຺ເຘ ອສຠາວສມູຫວເສນາຕິ ອສຠາວຄ຺ຄຫຓໍ ປພນ຺ຘສມູຫວິນິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕນ ອວຕ຺ຖາວິເສສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເຕສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ຍໍ-ສທ຺ເທນ ປຣາມຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຘມ຺ມານໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ພາຫິຣຣູປນິພ຺ພານານ’’ນ຺ຕິ. ສສຠາວສມູຫສສຠາວປ຺ປເຠທວເສນາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິສສຠາວສມູຫວເສນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິສສຠາວວິເສສວເສນ ຈ. ‘‘ສສຠາວສມູຫສຠາວເຠທວເສນາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ສມູຫສຠາໂວຕິ ສຠາວສນ຺ຕານໍ ອວຕ຺ຖາວິເສສວິຘຸຣໍ ສມູຫວເສນ ລກ຺ຂຓເມວາຫ. ຕຖາ ຫິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາຍາຕິ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິປ຺ປເຠທາຍ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ວິຠຕ຺ຕາ ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ‘‘ຜສ຺ໂສ ຜຸສນາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒) ວິຠຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທິສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສພ຺ພາປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ສາມຎ຺ຎວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ກຸສລາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣູປາທິຘມ຺ມານໍ ສມູໂຫ ສນ຺ຕາເນນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ອວຕ຺ຖາວິເສສສຫິໂຕ ເອກຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓນິພນ຺ຘໂນ ສຕ຺ໂຕຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂສ ສຠາວຘມ຺ໂມ ນາມ ປນ ນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ຕາຍາຕິ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຘມ຺ມານໍ ປພນ຺ໂຘ ສມູໂຫ ຈ ຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິສຠາວຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປນ ‘‘ສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ‘‘ອສຠາວປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຸປາທາຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທໂຍ ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ຍທິ ສພ຺ພາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອິຘ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ນາມໍ ຊາຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕີສູ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫາທີສຸ. ເຍ ຘມ຺ເມຕິ ເຍ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ເມ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຖຸຠາເວນາຕິ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານຠາເວນ. ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາປນສ຺ສ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຫິໂຕ. ເຍ ຘມ຺ເມຕິ ວາ ເຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຘມ຺ເມ. ປຎ຺ຎາເປຕຸກາໂມຕິ ນິກ຺ຂິປິຕຸກາໂມ ວຕ຺ຖຸເຠທໂຕ ອສງ຺ກຣໂຕ ຐເປຕຸກາໂມ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉທນ຺ຕິ ຈ ວຕ຺ຖຸເຠທຠິນ຺ນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠູຕໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສາມຎ຺ຎປ຺ປເຠທປຎ຺ຎາປນາຕິ ສາມຎ຺ຎຠູຕານໍ ວິເສສຠູຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖານໍ ປຎ຺ຎາປນາ. ເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ທາເປກ຺ຂາຍ ປຸລ຺ລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ປຎ຺ຎາປນາຍ ອຕ຺ຖທສ຺ສນຠູເຕສຸ ທສ຺ສນາທີສຸ. ອິທເມວໍນາມກນ຺ຕິ ອິທໍ ຣຸປ຺ປນາທິອຕ຺ຖຊາຕໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມກໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິສມຎ຺ຎໍ. ຕໍຕໍໂກຏ຺ຐາສິກກຣຓນ຺ຕິ ຣູປເວທນາທິຕໍຕໍອຕ຺ຖວິຠາຄປຣິຍາປນ຺ນຕາປາທນໍ. ຕຖາ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂພຘນເມວ ນິກ຺ຂິປນາ’’ຕິ. ໂພຘນຎ຺ຫິ ໂພຘເນຍ຺ຍສນ຺ຕາເນ ໂພເຘຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຐປນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ນິກ຺ຂິປນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຎ຺ຎາປນາ’’ຕິອາທິນາ ຠາວສາຘເນນ ວຕ຺ວາ ສາຘນນ຺ຕຣາມສເນນ ອຕ຺ຖນ຺ຕຣປຣິກປ຺ປາສງ຺ກາ ສິຍາຕິ ຕໍ ນິວາເຣຕຸໍ ‘‘ໂຍ ປນາຍໍ…ເປ… ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຕໍຕໍປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ. ທສ຺ສນຠູຕາຍ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທິຏ຺ຐຕາຍ, ຐປນຠູຕາຍ ຐປິຕຕາຍ. ຕໍນິມິຕ຺ຕຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນສ຺ສ ຐປນສ຺ສ ຈ ນິມິຕ຺ຕກາຣຓຕໍ. ນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກຕ຺ຕຸຠາເວນ ໂວຫຣີຍຕິ ຍຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂາ ວາເສຕີ’’ຕິ, ‘‘ອຣິຍຠາວກຣານິ ສຈ຺ຈານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ ຈ.

ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານຕາທິວິເສສວຈເນນ ສຫ ປາຐານາຣຸຬ຺ຫຕໍ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສໂຕຕິ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສມານສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຊ຺ຊມານຠູຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ອນຸປລພ຺ຠມານສ຺ສ. ຕໍ ປນ ອນຸປລພ຺ຠມານຕໍ ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ພ຺ຍຕິເຣກວເສນ ທີປິຕໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ກຸສລາທີນີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິນິວຕ຺ຕສຠາວານີຕິ ວິຠຕ຺ຕສຠາວານິ. ອຸປລທ຺ຘີຕິ ຄຫຓໍ. ເຕນາກາເຣນາຕິ ເຕນ ຣູປເວທນາທິອາກາເຣນ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ. ອຎ຺ເຎນາກາເຣນາຕິ ຕໂຕ ຣູປເວທນາທິໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພປຎ຺ຎາປນາກາເຣນ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸເກ ວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ວາໂທ ເສວຕ຺ຖິກຖາຍ ປຏິສິທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ. ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕສິທ຺ຘສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸສ຺ສ ນ ເກວລໍ ວິຊ຺ຊມານສຠາວຕານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖເມວ, ອຖ ໂຂ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອນຠິນິເວເສນ ຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸສຈ຺ຈປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວິນິມຸຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕຣຂນ຺ຘນ຺ຕຣາທິກໍ ປຎ຺ຈມສຈ຺ຈາທິກໍ. ສເຈ ຕໍ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ປຏິຊາເນຍ຺ຍ, ອຍາຖາວຄຫິຕສ຺ສ ຕໍ ວາຈາວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕເມວສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາຠິນິເວເສນ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ເທເສ ນິທ຺ເທເສ ຈ ສຕ຺ຕວນ຺ຕໍ ປຘານຠາເວນ ອາຄມນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຣູປໂຕ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ອາຄຕຕ’’ນ຺ຕິ. ຄຸຓຠາເວນ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສຕປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕປາສາຓເລຂາທິຄ຺ຄຫເຓສຸ ອິຕຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ອາຄຕາ ເອວ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ອວິໂຣເຘນາຕິ ‘‘ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ອວິໂລມເນນ. ອາຈຣິຍວາທາຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນມຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐກຖາ ຈ. ຍຖາ ຈ ອວິໂຣໂຘ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພມຕ຺ຕຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອເຕນ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ສມາສວິກປ຺ປມາຫ. ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ທ຺ເວ ສມາສາ ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ, ອວິຊ຺ຊມານາ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຸຣິເມນ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ທຸຕິເຍນ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິເຠທາ ອິຕຣາປິ. ສສຠາວໍ ເວທນາທິກໍ. ຕຊ຺ຊປຣມຕ຺ຖນາມລາຠໂຕຕິ ຕຊ຺ຊສ຺ສ ຕທນຸຣູປສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ອນ຺ວຕ຺ຖສ຺ສ ນາມສ຺ສ ລຠນໂຕ, ອນຸຠວນາທິສຠາວານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຣມຕ຺ຖິກສ຺ສ ເວທນາທິນາມສ຺ສ ລຠນຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ວິເສສນິວຕ຺ຕິອຕ຺ໂຖ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ, ເຕນ ຈາຍໍ ວິເສໂສ ນິວຕ຺ຕິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຣໂຕ ລຠິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣໍ ອຸປາທາຍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ຍຖາ ຣູປາທິເກ ອຸປາທາຍ ສຕ຺ໂຕຕິ ນິສ຺ສຠາວສມູຫສນ຺ຕານາທິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸ. ເອກຕ຺ເຕນາຕິ ອນຎ຺ຎຕ຺ເຕນ. ອນຸປລພ຺ຠສຠາວຕາ ຎາເຓນ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພສຠາວຕາ, ຍໂຕ ເຕ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ສສູກສາລິຣາສິອາທິອາກາເຣນ ສໍກຸຈິຕຄ຺ໂຄ ວາສວວາສຸເທວາທີນໍ ວິຍ ໂມລິວິເສໂສ ກິຣີຏໍ, ໂສ ປນ ມກຸຏວິເສໂສປິ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ກິຣີຏໍ ມກຸຏ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ພສໂມໂຣໂຘຕິ ສພ຺ພາສໍ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອນ຺ໂຕກຣຓໍ. ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ນ ຫິ ສພ຺ພາປິ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາວເສນ ປວຕ຺ຕາ, ນາປິ ສພ຺ພາ ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານາ. ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍນ຺ຕິອາທິກໍ ປນ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທິກໍ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອກເທສໍ ອຸປລກ຺ຂຓວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປ຺ປຘານຕາຍາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປູຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ຖທີປນມຸເຂນ ປູເຣຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ. ໂສ ຈ ສງ຺ຂາວິສໂຍ ປຘາໂນວາຕິ ທຸຕິຍາທີນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ສງ຺ຂາຕພ຺ພປ຺ປຘານຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍາວ ຫິ ທສສງ຺ຂາ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍປ຺ປຘານາຕິ. ຕຖາ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິອາທີນມ຺ປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ. ສງ຺ຂາຕພ຺ໂພ ປນ ອຕ຺ໂຖ ໂກຈິ ວິຊ຺ຊມາໂນ, ໂກຈິ ອວິຊ຺ຊມາໂນ, ໂກຈິ ສຫ ວິສຸຎ຺ຈ ຕທຸຠຍໍ ມິສ຺ໂສຕິ ຉປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ຠຊຕີຕິ.

ອິຕຣາຕິ ອຸປາທາສໂມຘານຕຊ຺ຊາສນ຺ຕຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາວເສສາ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ຈ. ສຕ຺ຕຣຖາທິເຠທາ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ທີຆຣສ຺ສາທິເຠທາ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖຄຕາທິວິສິຏ຺ຐາ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສໂມຘານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕເຖວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສໂຣ’’ຕິອາທິກາ ວິຊ຺ຊມານຄພ຺ຠາ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຠຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຍຖາໂຍຄໍ ຕໍ ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ…ເປ… ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຎ຺ຫີຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປນິຘາອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາວສມຕ຺ຖນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຂານນ຺ຕິ ຍໍ ‘‘ປຐມໍ ເອກ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ສງ຺ຂານໍ, ຕຎ຺ຈ ສງ຺ຂາມຸເຂນ ຄເຫຕພ຺ພຣູປໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕມ຺ປິ ຫິ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ກິຎ຺ຈິ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານຠາວນ຺ຕິ ເອຕໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫິ…ເປ… ວິຊ຺ຊມາໂນ’’ຕິ.

ໂອກາເສຕິ ອວີຈິປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ປເທເສ. ໂສ ຫິ ກາມາຘິຏ຺ຐານໂຕ ‘‘ກາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘສູຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ກາມຠວໍ ‘‘ກາໂມ’’ຕິ ວທຕິ. ຠຓນໍ ສທ຺ໂທ ເຈຕນາ ວາ, ຕໍສມງ຺ຄິຕາຍ ຕພ຺ພິສິຏ຺ເຐ ປຸຄ຺ຄເລ ຠາຓໂກຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກ຺ຂໍ ຠຊຕີ’’ຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຣູປາຍຕນຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຣູປສງ຺ຂາເຕນ ສຓ຺ຐານໍ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຕນ ອເຠໂທປຈາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປາຍຕນສງ຺ຂາເຕນ ສຓ຺ຐາເນນາ’’ຕິ. ຍໍ ອເຠໂທປຈາຣໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອຊານນ຺ຕາ ນິກາຍນ຺ຕຣິຍາ ຣູປາຍຕນໍ ສຓ຺ຐານສຠາວໍ ປຏິຊານນ຺ຕິ. ‘‘ກິໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ຖູໂລ ປຸຄ຺ຄໂລ, ກິໂສ ທຓ຺ໂຑ, ຖູໂລ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລາທີນໍ ປຎ຺ຎາປນາ ຕຖາຕຖາສນ຺ນິວິຏ຺ເຐ ຣູປສງ຺ຂາເຕ ກິສາທິສຓ຺ຐານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ນ ຣູປາຍຕນມຕ຺ເຕຕິ ອາຫ ‘‘ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ວາ ຣູປາຍຕເນ ອຄ຺ຄຫິເຕ’’ຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕຘມ຺ມນາມວເສນາຕິ ‘‘ປຖວີ ຜສ຺ໂສ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມານໍ ຕໍຕໍນາມວເສນ. ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິວິຠາເຄນ ປວຕ຺ໂຕ ອຍມ຺ປິ ອາຈຣິຍວາໂທ ‘‘ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈາ ຠູມິປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອສງ຺ຂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ລິງ຺ຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ເອກຈ຺ຈາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈາ ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເອກຈ຺ຈາ ຠູມິສຓ຺ຐານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມາເນນ ວາ ອວິຊ຺ຊມາເນນ ວາ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມກຖາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ວິຊ຺ຊມາເນນວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ, ອວິຊ຺ຊມາເນນອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ຈ ທສ຺ສິຕນໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຄາຫໂກຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ກິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທິຠາໂວ ຈ ຕາສໍ ຍຖາຣຫໍ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ.

໒. ສງ຺ເຂປປ຺ປເຠທວເສນາຕິ ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ສພ຺ເພປິ ຂນ຺ເຘ ຂນ຺ຘຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສໍຂິປນວເສນ, ‘‘ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘານໍ ຕໂຕ ສາມຎ຺ຎໂຕ ປກາເຣຫິ ຠິນ຺ທນວເສນ ຈ. ອຍໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ. ສາມຎ຺ຎໂຕ ວາ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຎາປນໍ ໂຫຕິ ວິເສສໂຕ ວາ. ວິເສໂສ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສາມຎ຺ຎາເປກ຺ຂາຍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ວິເສສາເປກ຺ຂາຍ ປນ ໂສປິ ສາມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍາວຕາ…ເປ… ປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍາວຕາ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ປາຬິໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສງ຺ເຂປໂຕ ປເຠທໂຕ ຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ອິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ…ເປ… ອາທິເກນາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈເນ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປາເຐ ຕທຕ຺ຖວຈເນ ຈ. ປເຠທນິທສ຺ສນມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປເຠທສ຺ສ ອຸທາຫຣຓມຕ຺ຕໍ. ອວຸຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ໂພ ຠູຕຸປາທິໂກ, ສຸຂາທິໂກ ຈ ປເຠໂທ. ຕໍ ປນ ຠູມິມຸເຂນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມາວຈໂຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ວາຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ປທໍ. ຍຕ຺ຕໂກ…ເປ… ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠໂທຕິ ອິມິນາ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ຂນ຺ຘານໍ ປເຠທໍ ປຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຠາໂຄຕິ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວຕ຺ຖຸເຠເທນ…ເປ… ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ. ປກຣຓນ຺ຕເຣຕິ ວິຠງ຺ຄປກຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສາຕິສຍໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິຠາຄປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ…ເປ… ກຖິຕາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຐມນເຍ ສມຸເຂນ, ທຸຕິເຍ ວຕ຺ຖຸມຸເຂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວິຠາຄາ ທສ຺ສິຕາຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ເອສ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາທີສຸ ອຕິທິສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍາວຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ, ‘‘ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທ຺ເທສປາຬິຍາ ອາທິປຣິໂຍສານຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ທສ຺ສນໍ. ‘‘ຍາວຕາ ທ຺ວາທສາຍຕນານີ’’ຕິ, ‘‘ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຎາປເນນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທ຺ວາທສາຍຕນານີ’’ຕິ ເອເຕນ ທສ຺ສິໂຕ, ‘‘ຍາວຕາ ຈກ຺ຂາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ປນ ‘‘ປເຠທໂຕ ຈກ຺ຂາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິເກນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ…ເປ… ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ປເຠທນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ເອເຕນ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ໂພ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ທສາຍຕນາ ກາມາວຈຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ – ‘‘ຍາວຕາ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ເພຫິ ປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຕການິ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ…ເປ… ຍຕ຺ຕໂກ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ, ຕປ຺ປເຠທານຎ຺ຈ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ປເຠໂທ, ຕຕ຺ຕໂກ ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠໂທ’’ຕິ ປກຣຓນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຸປເຠເທນ ອາຍຕນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕີຕິອາທິນາ ອິຕຣປຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸປິ ນໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

໗. ‘‘ຉ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ…ເປ… ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ…ເປ… ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ປາຬິປເທໂສ ນິທ຺ເທໂສປິ ສມາໂນ ປກຣຓນ຺ຕເຣ ວຕ຺ຖຸເຠເທນ ວຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປເຠທໍ ອຸປາທາຍ ອຸທ຺ເທໂສເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ເທສມຕ຺ເຕເນວາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມານໍ ຌາປນຏ຺ເຐນ ຌານໍ, ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຌານງ຺ຄາເນວ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຏ຺ຐກຖາອຘິປ຺ປາໂຍ. ຏີກາກາເຣນ ປນ ‘‘ອຠິຠາຍຕນໍ ວິຍ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຌານໍ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາເນນ ‘‘ອຘິປ຺ປາເຍນາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌານຘມ຺ມາ ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ວິນາ, ຕຖາ ອຠິຣຕິວເສນ ອາຣມ຺ມເຓ ນິຣາສງ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕິປີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍຖາ ວາ ຌານງ຺ຄານໍ ຌານປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ສວິເສໂສ ຌານປຣິຍາໂຍ, ເອວໍ ວິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈໂຍຄໂຕ ເຕສໍ ສວິເສໂສ ວິໂມກ຺ຂປຣິຍາໂຍ, ຕທຸປຈາເຣນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຏິລາຠໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ‘‘ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອິຣິຍຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເຍນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ…ເປ… ປຏິລທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕຫິ ສາເຘຕພ຺ພສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍລາໂຠເຍເວຕ຺ຖ ປຏິລາໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຜສ຺ໂສ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມປິ ຕໍສຠາວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ຜສ຺ເສນ ຜຸສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ວິວຣຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕເຣຫີຕິ ອຸປຈາຣມ຺ປີຕິອາທິນາ ອຸປຈາຣປຸຣິມປ຺ປນາປຣປ຺ປນານໍ ປຏິລາຠກາຣຓນ຺ຕິ ວຈເນຫິ. ອິຕເຣ ກາຣຓຕ຺ເຖຕິ ‘‘ອຸປຈາເຣນ…ເປ… ຜຸສຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາຣຓຕ຺ຖທີປເກ ອຕ຺ເຖ. ຜຸສຕິ ຜລໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ເອຕາຍາຕິ ກາຣຓຠາວສ຺ສ ຜຸສນາປຣິຍາໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຐມຕ຺ຖເມວາຕິ ສມງ຺ຄິຠາວຕ຺ຖເມວ. ຕານິ ອງ຺ຄານີຕິ ອິມິນາ ຌານໂກຏ຺ຐາສຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາເຍວ ຄຫິຕາ, ນ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐກາທິຠາເວນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເສສາ…ເປ… ສງ຺ຄຫິຕານີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕີຕິ ສຸຂສງ຺ຂາຕຌານງ຺ຄໂຕ ເວທນາໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເສສິຕພ຺ພຠາເວ ສຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເນສໍ ຜສ຺ສກຕາ ອິຕຣສ຺ສ ຜສ຺ສິຕພ຺ພຕາວ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຂສ຺ສ ຜຸສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເວທຍິຕາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐຫີຕິ ອາຣມ຺ມຓານຸຠວນສງ຺ຂາເຕນ ເວທຍິຕສຠາເວນ, ຕສ຺ເສວ ສາຕວິເສສສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ອນຸວຕ຺ຕນີຍຠາເວນ ຈ. ອຸປນິຊ຺ຌາຍນຠາໂວປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕເວທຍິຕາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ຐວິສິຏ຺ໂຐ ໂອຬາຣິກສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ນິຊ຺ຌາຍນຠາໂວ. ອຠິນ຺ນສຠາໂວປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ປຸຣິມວິສິຏ຺ຐປຈ຺ຈຍວິເສສສມ຺ຠເວນ ວິເສເສນ ຠິນ຺ນາກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວິສິຏ຺ຐຜລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍເຖກໍເຍວ ກມ຺ມໍ ຈກ຺ຂາທິນິພ຺ພຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ກມ຺ມໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເວທຍິຕາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອງ຺ຄານີຕິ ນາຍໍ ຕປ຺ປຣຠາເວນ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ອນນ຺ຕຠາວໂຕ, ເກວລຎ຺ຈ ອງ຺ຄານໍ ພຫຸຕ຺ຕາ ພຫຸວຈນໍ, ເຕນ ກິໍ ສິທ຺ຘໍ? ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ໂຍຊນາ ສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ເຈກມ຺ປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຍທິ ‘‘ສຸຂໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ໂຍຊນາຍໍ ເສສາ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເສສາ ຕໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ນ, ຈຕູສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພໂຍຊນາ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໒. ອສມຍວິໂມກ຺ເຂນາຕິ ເຫຏ຺ຐາມຄ຺ຄວິໂມກ຺ເຂນ. ໂສ ຫິ ໂລກິຍວິໂມກ຺ໂຂ ວິຍ ອຘິຄມວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ປກປ຺ເປຕພ຺ພສມຍວິເສສາຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວິໂມກ຺ໂຂ ປນ ເອກຈ຺ຈາສວວິມຸຕ຺ຕິວຈນໂຕ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກຈ຺ເຈ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈຫິ ອາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐາສວາທີຫິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອສມຍ…ເປ… ລາເຠນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕອສມຍວິໂມກ຺ຂສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕສ຺ສ ອຘິຄເມນ. ຕໂຕ ເອວ ສາຕິສເຍນ, ເອກຈ຺ເຈຫິ ກາມາສເວຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ເອວ ເອກຈ຺ຈສມຍວິໂມກ຺ຂລາຠີ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕ ອສມຍວິໂມກ຺ຂວິເສສສ຺ສ ວເສນ ສມຍວິໂມກ຺ຂປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ໂສຕິ ອສມຍວິໂມກ຺ຂູປນິສ຺ສຍສມຍວິໂມກ຺ຂລາຠີ. ເຕນ ສາຕິສເຍນ ສມຍວິໂມກ຺ເຂນ. ຕຖາວິມຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຕຖາວິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕີຕິ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຖໍ ເຫຕຸນາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນປິ ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຸທາຈາຣຠາວໂຕຕິ ສມຸທາຈາຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ໂສຕິ ຌານລາຠີ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ.

ຍທິ ປຸນຣາວຕ຺ຕກຘມ຺ມຕາຍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສມຍວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕທຠາວໂຕ ກສ຺ມາ ອຣຫາ ຕຖາ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫໂຕ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕທກາຣຓຠາວນ຺ຕິ ເຕສໍ ວິໂມກ຺ຂານໍ, ຕສ຺ສ ວາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ອກາຣຓຠາວໍ. ສພ຺ໂພຕິ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກປິ ສມຖຍານິໂກປິ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂລາຠີປິ. ພຫິອພ຺ຠນ຺ຕຣຠາວາ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘາ, ວຕ຺ຕຸ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຣູປາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ພາຫິຣານນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ພຫິຠູຕານ’’ນ຺ຕິ.

໓. ຣູປໂຕ ອຎ຺ຎໍ ນ ຣູປນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຣູປປຏິຠາຄໍ ກສິຓຣູປາທິ ຣູປ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎໍ ປຐມຕຕິຍາຣຸປ຺ປວິສຍມຕ຺ຕໍ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພານວິນິມຸຕ຺ຕໍ ອຣູປ-ສທ຺ເທນ ຄຫິຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຏິປກ຺ຂຠູເຕຫິ ກິເລສໂຈເຣຫິ ອມູສິຕພ຺ພໍ ຌານເມວ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຊູສໍ. ສມາຘິນ຺ຕິ ວາ ສມາຘິສີເສນ ຌານເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔. ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປນ ປມາເທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນາຄາມິໂນ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອສກ຺ກຈ຺ຈອສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາທິນາ. ຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ຕາທິເສນ ປມາທປຕິຣູປເກນ, ຕາທິສາຍ ວາ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ. ສາ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາຠາວໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘສພ຺ພຸສ຺ສຸກ຺ກາ ຫິ ເຕ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສາ. ສມເຍນ ສມຍນ຺ຕິ ສມເຍ ສມເຍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ ອຸປໂຍຄວຈນຎ຺ຈ. ອນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໂຕ. ອສ຺ສາຕິ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິມສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາວຈນສ຺ສ. ເຕນາຕິ ຍຖາຠເຕນ ສຸຕ຺ເຕນ.

໕. ເຍນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຘມ຺ເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ‘‘ປຣິຫານຘມ຺ໂມ ອປຣິຫານຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ‘‘ກຸປ຺ປຘມ຺ໂມ ອກຸປ຺ປຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍ. ສຕິ ວຈນນານຕ຺ເຕ ອຕ຺ເຖວ ວຈນຕ຺ຖນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຈນຕ຺ຖນານຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວາ’’ຕິ. ວຈນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓມຸເຂນ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ປນ ວິຠາວນຕ຺ຖສ຺ສ ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕໍ, ຍໂຕ ເຕສໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕຣຕາສິທ຺ຘິ.

໗-໘. ສມາປຕ຺ຕິເຈຕນາຕິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ ສມາປຊ຺ຊຕິ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທາຍູຫນາ’’ຕິ. ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ສຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ອນຸຣກ຺ຂຓາ…ເປ… ສຕີ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກາຣກ຺ໂຂ ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ສາ ‘‘ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເນສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑. ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ໂຐປິ ອິຕຣມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ວິຍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠຍຕ຺ຕາ ຠຍູປຣຕໂວຫາຣໍ ລຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ຈ…ເປ… ຠຍູປຣໂຕ’’ຕິ.

໑໒. ເກຈີຕິ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິເກ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິເກ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ອິມິນາ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ທຸພ຺ພລາ ປຎ຺ຎາ ເຍສໍ ເຕ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ.

໑໔. ອນິຍຕຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍວິເສເສນ ນິຍຕຘມ຺ມປຏິລາໂຠຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ…ເປ… ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕທຠາວາຕິ ນິຍຕານິຍຕໂວມິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາວາ.

໑໖. ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພານີຕິ ປຣິຍາທເກນ ມຄ຺ເຄນ ເຂເປຕພ຺ພານິ. ຕຓ຺ຫາທີນໍ ປລິພຸຘນາທິກິຣິຍາຍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສີສຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ປນ ວິສງ຺ຂາຣຠາວໂຕ ສງ຺ຂາຣສີສຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຂາຣວິເວກຠູໂຕ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ສງ຺ຂາຣສີສໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕສ຺ສ ສີສຠາວານຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຕທຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສງ຺ຂາຣປ຺ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ. ສຫ ວິຍາຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ວິຍ. ເອເຕນ ສມ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖມາຫ. ສຫຕ຺ໂຖ ເຫສ ສມ-ສທ຺ໂທ. ສໍສິທ຺ຘິທສ຺ສເນນາຕິ ສໍສິທ຺ຘິຍາ ນິຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຣມສ຺ສ ທສ຺ສເນນ.

ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປາຬິຍາ, ອິມິສ຺ສາ ວາ ຕທຏ຺ຐກຖາຍ. ກິເລສປວຕ຺ຕສີສານນ຺ຕິ ກິເລສສີສປວຕ຺ຕສີສານໍ. ເຕສຸ ຫິ ຄຫິເຕສຸ ອິຕຣມ຺ປິ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພໍ ກິເລສຠາເວນ ປຣິຍາທິຍິຕພ຺ພຕາສາມຎ຺ເຎນ ຈ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ກິເລສວຏ຺ຏປຣິຍາທາເນນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອິຕຣວຏ຺ຏານມ຺ປິ ປຣິຍາທິຍນໍ. ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉທເກນ ມຄ຺ເຄເນວ ຫິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍມ຺ປິ ອນວເສສໂຕ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕສີສໍ ວິສຸໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປວຕ຺ຕສີສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ. ໂອຘິໂສ ຈ ອໂນຘິໂສ ຈ ກິເລສປຣິຍາທາເນ ສຕິ ສິຊ຺ຌມານາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ເຕນ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກິເລສປຣິຍາທານສ຺ເສວ ວາຣາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຄເມນ ສາເຘນ຺ໂຕ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ກິເລສປຣິຍາທານສມາປນຠູຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈຸຕິຈິຕ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ເຉທເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗. ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ນ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຐານຎ຺ຫິ ຄຕິນິວຕ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ.

໑໘. ປຍິຣຸປາສນາຍ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພຕ຺ຕາ.

໒໐. ອຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ ຍສ຺ສ ອນຘິຄຕວິຊ຺ຊາທ຺ວຍສ຺ສ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ປຈ຺ຉາ ວິຊ຺ຊາທ຺ວຍໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ປຐມໍ ອຘິຄຕວິຊ຺ຊາທ຺ວຍສ຺ສ ວິຍ ອເຕວິຊ຺ຊຕາຠາວາ ຍທິປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍຕາ ເຕວິຊ຺ຊຕາ, ປຐມໍ ອຘິຄຕວິຊ຺ຊາທ຺ວຍສ຺ສ ປນ ສາ ສວິເສສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຕິ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ, ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຎາຓເມວ ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາ ຈ ເຕວິຊ຺ຊຕາຕິ ໂຍຊນາ.

໒໒. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພເຘ ເອວ.

໒໔. ຕນ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຕາວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓູປປຕ຺ຕິໂກຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ທ຺ເວ ວາເຣ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ຍຖາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປສມາປຕ຺ຕີນໍ ເອເກກໂຕ ນິໂຣຘໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ເສກ຺ຂຠາວໍ ປຕ຺ຕານໍ ວເສນ ປຎ຺ຈ ກາຍສກ຺ຂິໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທສ຺ສນກາຣຓາຕິ ອິມິນາ ‘‘ທິສ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ ຍຖາ ‘‘ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ. ທສ຺ສເນ ສຕິ ປຣິກ຺ຂໂຍ, ນາສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທສ຺ສນາຍຕ຺ຕປຣິກ຺ຂຍຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຸຣິມກິຣິຍາຕິ ອາສວານໍ ຂຍກິຣິຍາຍ ປຸຣິມກິຣິຍາ. ສມານກາລຕ຺ເຕປິ ຫິ ກາຣຓກິຣິຍາ ຜລກິຣິຍາຍ ປຸຣິມສິທ຺ຘາ ວິຍ ໂວຫຣີຍຕິ. ຕໂຕ ນາມກາຍໂຕ ມຸຈ຺ຈນໂຕ. ຍໂຕ ຫິ ເຍນ ມຸຈ຺ຈິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ນິສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນາມນິສ຺ສິຕໂກ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ກາຍທ຺ວຍວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ. ອຣູປໂລເກ ຫິ ຐິຕາຣຫນ຺ຕວເສນາຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສຸຕ຺ເຕ ຫີ’’ຕິອາທິ.

ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທຠາເຄຫິ. ທ຺ເວ ວາເຣຕິ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ. ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປຐມຕຕິຍວາທານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣໍ ທຸຕິຍວາທສ຺ສ. ອຣູປຊ຺ຌານໍ ຍທິປິ ຣູປສຎ຺ຎາທີຫິ ວິມຸຕ຺ຕໍ ຕໍສມຕິກ຺ກມາທິນາ ປຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ປວຕ຺ຕິນິວາຣເກຫິ ປນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີຫິເຍວສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິ ສາຕິສຍາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນີວຣຓສງ຺ຂາຕນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍຎ຺ຈາປິ ອຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໂລເກ ວິເວກຏ຺ຐຕາວເສນປິ ຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຣູປປຏິພນ຺ຘຉນ຺ທຣາຄວິກ຺ຂມ຺ຠເນເນວ ໂຫຕີຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນເມວ ປຘານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ຣູປກາຍໂຕ ຈ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເອກເທເສນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ສມຸຈ຺ເຉທວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອຠາວາ.

໒໕. ‘‘ສຕ຺ຕິສໂຍ’’ຕິ ວິຍ ສມຸທາເຍ ປວຕ຺ໂຕ ໂວຫາໂຣ ອວຍເວປິ ທິສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂກເທເສນ…ເປ… ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

໒໖. ຜຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຜສ຺ສິຕານໍ, ອຘິຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕຕິ ອນ຺ຕສທິໂສ ຜສ຺ສນາຍ ປຣກາໂລ. ຕທນນ຺ຕໂຣ ຫິ ຕປ຺ປຣິໂຍສາໂນ ວິຍ ໂຫຕີຕິ. ກາລວິສໂຍ ຈາຍໍ ອນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ, ນ ປນ ກາລຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ. ນາມກາເຍກເທສໂຕຕິ ນີວຣຓສງ຺ຂາຕນາມກາເຍກເທສໂຕ. ອາໂລຈິໂຕ ປກາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ ວິພນ຺ຘວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອາໂລຈເນ ປກາສເນ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ຎາຓຈກ຺ຂຸໂນ ອຘິຏ຺ຐານສມຸປ຺ປາທນໂຕ. ນ ຕຸ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຸຈ຺ຈເຕວ.

໒໘. ອິມໍ ປນ ນຍນ຺ຕິ ‘‘ອປິຈ ເຕສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາຄຕວິຘິໍ. ເຍນ ວິເສເສນາຕິ ເຍນ ກາຣຓວິເສເສນ. ໂສຕິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕານໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ວິເສໂສ. ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ ກາຣຓສ຺ສ ອວິຠາວິຕຕ຺ຕາ. ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ, ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ວາ ສພ຺ພຖາ ອວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາວເສສວິມຸຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍ ສາຕິສຍາຍ ອຠາວໂຕ ສທ຺ຘາມຕ຺ເຕນ ວິມຸຕ຺ຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ອາຄມນວເສນ ສທ຺ຘາຍ ອຘິກຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄາຘິຄມໂຕ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ຎາຓທສ຺ສນໍ.

໓໑. ‘‘ໂສໂຕຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ນາມ’’ນ຺ຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຕໍສມງ຺ຄີ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ໂຈທໂກ ‘‘ອປິ-ສທ຺ໂທ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ໂຈທນໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ນນູ’’ຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິວຣຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ນາປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຣິຫຣຕິ. ສມນ຺ນາຄໂຕ ເອວ ນາມ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານໍ ອກຸປ຺ປສຠາວຕ຺ຕາ. ອິຕເຣຫີຕິ ທຸຕິຍມຄ຺ຄຏ຺ຐາທີຫິ. ໂສ ເອວາຕິ ປຐມຜລຏ຺ໂຐ ເອວ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມນິທ຺ເທເສ. ໂສຕໍ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາທິໂຕ ປນ຺ໂນ ອຘິຄໂຕຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ທຸຕິຍມຄ຺ຄຏ຺ຐາທີນໍ ນຕ຺ເຖວ ໂສຕາປນ຺ນຠາວາປຕ຺ຕິ. ສຸຕ຺ເຕ ປນ ໂສຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາທິໂຕ ມຣິຍາທໍ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາວ ປນ຺ໂນ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄີ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິຍາເຍນ ອິຕໂຣປິ ຕສ຺ສ ອປຣິຫານຘມ຺ມຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ໂນຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ວິຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈມ຺ປິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈທ຺ວຍປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ກິເລສານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາທີນ’’ນ຺ຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓອຸປຣິມຄ຺ຄຜລຘມ຺ເມ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໓໒. ມຫາກຸລເມວາຕິ ອຸຬາຣກຸລເມວ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ກຸລີໂນ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ.

໓໓. ສຊ຺ຌານໂກ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ກາລກໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ ເຈ, ອຸປຣູປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນາຄາມິສຠາໂຄ’’ຕິ. ຍໂຕ ໂສ ຌານານາຄາມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

໓໖. ປຣໂຍເຄ ຕ຺ວາ-ສທ຺ໂທ ຕທນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ປຣສທ຺ທໂຍເຄ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອປ຺ປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ ອິມິນາ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໗. ເຕນາຕິ ‘‘ອຸປຫຈ຺ຈາ’’ຕິ ປເທນ. ນນຸ ຈ ເວມຊ຺ຌາຕິກ຺ກໂມ ‘‘ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເວມຊ຺ຌ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປກາສິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໐. ຕຓ຺ຫາວຏ຺ຏໂສຕາ ຕຓ຺ຫາວຏ຺ຏພນ຺ຘາ. ຕສ຺ສາຕິ ໂສຕສ຺ສ. ສມ຺ພນ຺ເຘ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຸທ຺ຘໍໂສຕສ຺ສ ອຸປຣິຠວູປຄຕາ ເອກໍສິກາຕິ ອາຫ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘໍໂສຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອວິເຫສຸ. ລຫຸສາລຫຸສຄຕິກາຕິ ລຫຸກາລຫຸກາຍຸຄຕິກາ, ລຫຸກາລຫຸກຎາຓຄຕິກາ ວາ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ນິພ຺ພາຍນກາທີຫີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອາກາສໍ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ອຸປມາ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນ຺ຕຣາອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີຫິ ອຘິມຕ຺ຕຕາ, ອຸທ຺ຘໍໂສຕໂຕ ອນຘິມຕ຺ຕຕາ ຈ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີນໍ ນ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕ ເອວາຕິ ອນ຺ຕຣາອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍິອຸທ຺ຘໍໂສຕາ ເອວ. ຍທິ ເອວໍ ອສງ຺ຂາຣສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີນໍ ອຸປມາວຈເນນ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕເຣຫິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕໂຕ ມຫນ຺ຕ…ເປ… ທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ເຕນາຕິ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສ, ໂນ ຈ ເມ ສິຍາ’’ຕິ ວຈເນນ. ເຕນາຕິ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖວຈເນນ. ອິມສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ອິມສ຺ສ ສມ຺ປຕິ ວຕ຺ຕມານສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓາທິທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອຸທຍທສ຺ສນໍ ຎາຓໍ. ຈຕູຫິປີຕິ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສາ’’ຕິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ. ຍໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຠູຕນ຺ຕິ ສສຠາວ’’ນ຺ຕິ, ຠູຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນຸປສ຺ສຖາ’’ຕິ. ວິວຏ຺ຏມານໂສ ວິວິຈ຺ຈມານຫທໂຍ ຕຓ຺ຫາທິໂສຕໂຕ ນິວຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ. ອຸເປກ຺ຂໂກ ໂຫຕີຕິ ຈຕ຺ຕຠຣິໂຍ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຠຍໍ ນນ຺ທິຎ຺ຈ ປຫາຍ ອຸທາສິໂນ ໂຫຕິ.

ອວິສິຏ຺ເຐຕິ ຫີເນ. ວິສິຏ຺ເຐຕິ ອຸຕ຺ຕເມ. ‘‘ຠເວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ຠເວ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ອວຸຕ຺ຕວາຈກໍ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠູຕເມວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໍ ຠູຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕເທວ ຠໂວຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠວຕິ ອໂຫສີຕິ ວາ. ສມ຺ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ສມ຺ຠໂວ. ຕທາຫາໂຣ ຕສ຺ສ ຠວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ. ອນຸກ຺ກເມນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍາຕິ ວິປສ຺ສນານຸກ຺ກເມນ ລທ຺ຘາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ. ເຕນາຕິ ເສກ຺ເຂນ.

ເອກກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໖໓. ກສ຺ສຈີຕິ ກສ຺ສຈິປິ. ກຖຎ຺ຈີຕິ ເກນຈິ ປກາເຣນ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນມຕ຺ເຕນາປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ.

໘໓. ປຸຣິມຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ‘‘ກຣິສ຺ສຕິ ເມ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ປຐມໍ ຄຫິຕໍ. ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ຕໍ ຕາທິສໍ ອຸປກາຣໍ. ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອຸປຊີວນ຺ໂຕ ກຕຎ຺ຎຸປກ຺ເຂ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸຎ຺ຎຜລໍ ອນຸປຊີວນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໙໐. ຄຸຓປາຣິປູຣິຍາ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ຍາວທຕ຺ໂຖ ອິຘ ຕິຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈຕາຍ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ’’ຕິ.

ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໑. ເສສສໍວຣເຠເທນາຕິ ກາຍິກວາຈສິກວີຕິກ຺ກມໂຕ ເສເສນ ສໍວຣວິນາເສນ. ໂສ ປນ ທ຺ວາຣວເສນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ມໂນທ຺ວາຣິໂກ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນສໍວຣເຠເທນາ’’ຕິ. ອິທານິ ຕໍ ປກາຣເຠເທນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕິສໍວຣາທິເຠເທນ ວາ’’ຕິ ອາຫ, ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຠາວຠູຕໍ ຈຣິຕມ຺ປິ ‘‘ສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອກຸສລສ຺ສປິ ສີລປຣິຍາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ.

໙໔. ສມານວິສຍານນ຺ຕິ ປຐມຜລາທິໂກ ສມາໂນ ເອວຣູໂປ ວິສໂຍ ເອເຕສນ຺ຕິ ສມານວິສຍາ, ເຕສໍ.

໑໐໗. ຕທຕ຺ໂຖ ຕປ຺ປໂຍຊໂນ ໂລກຸຕ຺ຕຣສາຘໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສາສນສ຺ສ. ມູເລກເທສຕ຺ຕາຕິ ມູລຠາເວນ ເອກເທສຕ຺ຕາ.

໑໑໘. ອຸນ຺ນໂຬ ອຸຄ຺ຄຕຕຸຈ຺ຉມາໂນ.

໑໒໓. ສີລສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອປຣິສຸທ຺ຘິຍໍ ໂສຘນໍ ອປາຣິປູຣິຍໍ ປູຣຓຎ຺ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສເຘຕພ຺ເພ ຈ ວຑ຺ເຒຕພ຺ເພ ຈາ’’ຕິ. ອຘິສີລໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ອຘິສີລໍ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎາຍ.

໑໒໔. ຄູຖສທິສຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຄູຖກູປສທິສຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄູຖວເສເນວ ຫິ ກູປສ຺ສປິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕາຕິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຄູຖຣາສິເຍວ ຄູຖກູໂປຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ນວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ.

໑໓໐. ສຣຠງ຺ຄສຕ຺ຖາຣາທໂຍ ຣູປຠວາທິກາມາທິປຣິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ໂລກິຍໍ ປຣິຎ຺ຎໍ ສມ຺ມເທວ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ. ອສມຕ຺ຖຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ໂນ ຈ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ຕິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໓໓. ປເຣນາຕິ ອຎ຺ເຎນ, ອາຓຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຕນາ ຈາຕິ ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິຍາ, ອຕ຺ຕນາ ຈ ອາຓຕ຺ເຕນ ກຕໍ ຕຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ອາຓາປກສ຺ສ ຍໍ ວຈີປໂຍເຄນ ກຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອາຓຕ຺ຕິຍາ ປາປສ຺ສາຕິ ອາຓາປນວເສນ ປສຸຕປາປສ຺ສ.

໑໔໘. ເທສນາຍ ກຣຓຠູຕາຍ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເທສນາຍ ຍຖາໂພເຘຕພ຺ພານໍ ສີລາທິຘມ຺ມານໍ.

໑໕໒. ອນນ຺ຕຣນ຺ຕິ ຎາຓສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຈນ’’ນ຺ຕິ. ລຸຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ເຍນ ກາຣເຓນ ໂລກ-ສທ຺ໂທ ຕທຕ຺ເຖ ປວຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໕໖. ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສາຕິ ກຸສລສທ຺ທໂຍເຄນ ສາມິວຈນໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສຫິຕາສຫິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສຫິຕຠາສເນນ ເທສກສມ຺ປຕ຺ຕິ, ສຫິຕາສຫິຕໂກສລ຺ເລນ ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິປິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ປຏິຠານສມ຺ປທາຍ ກາຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂພເຘຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍາ’’ຕິ.

໑໕໗. ກຸສລຘມ຺ເມຫີຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ເມຫິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ເນວ ສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕິ, ນ ທານໍ ເທຕິ.

໑໖໖. ຍມິທໍ ‘‘ກາເລນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ຕຕ຺ຖ ອວຓ຺ໂຓ, ຕມ຺ປິ ຠຓຕິ ກາເລນ. ໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ໂຓ, ຕມ຺ປິ ຠຓຕິ ກາເລນາ’’ຕິ ຍໍ ອິທໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ວາກ຺ເຍ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ກາເລນ ຠຓຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກີທິໂສຕິ ວິຈາຣຓາຍ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ກາລຎ຺ຎູ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສງ຺ຄເຫ ອາຫາຕິ ໂຍຊນາ.

໑໖໘. ປຸພ຺ພຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຐມຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕິ. ເຕສໍ ວິປຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕປ຺ປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ.

໑໗໓. ເຕສນ຺ຕິ ປຫີນາວສິຏ຺ຐກິເລສານໍ. ວິມຸຕ຺ຕິທສ຺ສນເມວ ໂຫຕິ ວິມຸຕ຺ຕິອຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຕໍທສ຺ສນສ຺ສ.

໑໗໔. ຕນ຺ຕາວຸຕານໍ ວຕ຺ຖານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ.

໑໗໘. ນາມກາໂຍຕິ ນາມສມູໂຫ. ອິທເມວ ຈ ທ຺ວຍນ຺ຕິ ສີລສໍວຣປູຣຓໍ, ສາຊີວາວີຕິກ຺ກມນຎ຺ຈາຕິ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ. ຕໂຕຕິ ສາຊີວາວີຕິກ຺ກມນໂຕ. ກຖາຍ ຫລິທ຺ທຣາຄາທິສທິສຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາ’’ຕິ.

໑໗໙. ອິຕິ-ສທ຺ເທນາຕິ ‘‘ທາຣຸມາສໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອິຕິ-ສທ຺ເທນ. ເອວໍປກາເຣຕິ ອິມິນາປິ ສລາກາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໑໘໑. ອວິສຏສຸຂນ຺ຕິ ອວິກ຺ເຂປສຸຂໍ.

໑໘໗. ຂນ຺ຘຘມ຺ເມສູຕິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ. ຕທລາເຠນາຕິ ມຄ຺ຄຜລາລາເຠນ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ສີລາທິອຕ຺ເຖນ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ຍຖາ ເຕສຸ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຍຖາຣຫໍ ອຸປເມຍ຺ໂຍປມາທສ຺ສນມຸເຂນ ຫິຕູປເທສປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາ ອຎ຺ເຎຫິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິຣິຍາວາຈີ ອາຣມ຺ຠ-ສທ຺ໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ‘‘ອາຣມ຺ຠກຕ຺ຕຸສ຺ສ ກສາວປຸຈ຺ຉາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຘມ຺ມວາຈີຕິ ອາຫ ‘‘ອາຣມ຺ຠກິຣິຍາວາຈໂກ ສທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈວເສນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໙໒. ຄຫຓໍ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ.

໑໙໙. ນ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອສມານຊາຕິກຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ອິທໍ ສຈ຺ຈາຠິສມ຺ໂພຘາທິກໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ຜລສ຺ສ ເຫຕຸນາ ອວິນາຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສາມ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອນາຈຣິຍເກນ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິເຕນາຕິ ອິທໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ວິຊ຺ຊມານຄຸຓກຖນໍ, ນ ຕພ຺ພິຘຸຣຘມ຺ມນ຺ຕຣນິວຕ຺ຕນໍ ຕຖາຣູປສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຕນສ຺ສ ສາຈຣິຍກຕາ, ປຣໂຕ ຈ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ອິມມຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ. ຕຕ຺ຖ ສາຈຣິຍກຕ຺ຕໍ ປຣູປເທສເຫຕຸກຕາ, ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຸປເທເສນ ວິນາປິ ສນ຺ນິສ຺ສາຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ອຍເມເຕສໍ ວິເສໂສ.

ຉກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອາຘາເຣ ຠຸມ຺ມໍ, ນ ວິສເຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ວິສຍລກ຺ຂຓໍ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕທຸປກາຣຕາຍາ’’ຕິ ອິທໍ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສາເຘຕພ຺ເພສູຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນປຎ຺ຎາຍາຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊາປນປຎ຺ຎາຍ, ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນາກາເຣນ ວາ ປວຕ຺ຕປຎ຺ຎາຍ. ເຕເນວາຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາ ຫິ ຎາຓຸປ຺ປາໂທ ສໍກິເລສປກ຺ຂໂຕ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນໍ, ເອວໍ ສທ຺ຘຸປ຺ປາໂທປີຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາສງ຺ຂາຕເມວ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕວາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕປ຺ປພນ຺ຘວາໂຣ. ປຈ຺ເຈກໍ ຐານວິປສ຺ສນາປຕຣຓປຕິຄາຘປ຺ປຕ຺ຕິນິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ‘‘ອເນເກ ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄຫຓໂຕ. ຕຕິຍປຸຄ຺ຄລາທິຠາວນ຺ຕິ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄລາທິຠາວໍ.

ສຕ຺ຕກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕວິເສສຍຸຕ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິຌານານາຄາມິໂນ. ອສາ…ເປ… ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ-ສທ຺ໂທ ວິເສສຕ຺ຖທີປໂນ. ເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິທໍ ວິເສສໍ ທີເປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທສກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປກຣຓ-ອນຸຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.