ຘາຕຸກຖາປກຣຓ-ອນຸຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ

ຘາຕຸກຖາປກຣຓເທສນາຍ ເທສເທສກປຣິສາປເທສາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວາຕິ ກາລາປເທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘາຕຸກຖາປກຣຓໍ ເທເສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ‘‘ຕສ຺ເສວ ອນນ຺ຕຣໍ ອເທສຍີ’’ຕິ ຫິ ອິມິນາ ວິຠງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຘາຕຸກຖາ ເທສິຕາຕິ ຕສ຺ສາ ເທສນາກາໂລ ອປທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ເຍ ປນ ‘‘ວິຠງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປກຣຓໍ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ວິຠງ຺ຄານນ຺ຕຣໍ…ເປ… ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ສຸ. ນິ. ໔໓໘; ມຫານິ. ໒໘; ຈູຬນິ. ນນ຺ທມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໔໗) ກິເລສວິທ຺ຘໍສນມ຺ປິ ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ພລວິຘມນນ຺ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ‘‘ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓວເສນ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມາຣານ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ຂນ຺ຕິພລສທ຺ຘາພລາທິອານຸຠາເວນ ອຸສ຺ສາຫປຣິສາພລຠຎ຺ຊນເມວ ເທວປຸຕ຺ຕມາຣສ຺ສ ພລວິທ຺ຘໍສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິສຍາຕິກ຺ກມນໍ ກາມຘາຕຸສມຕິກ຺ກໂມ. ສມຸທຍປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນາຕິ ປຫານາຠິສມຍປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍານໍ ວເສນ. ນນຸ ເຈຕໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຣານໍ ຠຎ຺ຊນໍ ສາວເກສຸປິ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ປຣູປນິສ຺ສຍຣຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫາວີຣິໂຍຕິ ມຫາວີໂຣ’’ຕິ. ມຫາວີຣິຍຕາ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິຍປາຣມິຕາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕວີຣິຍາຘິຏ຺ຐາເນນ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ເອວ ຫິສ຺ສ ວີຣິຍາຫານິສິທ຺ຘິປີຕິ.

ຂນ຺ຘາທິເກ ຘມ຺ເມ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິສ຺ສາຍ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມກຖາ ປວຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຘມ຺ມກຖາຘິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວາ’’ຕິ. ເຕສໍ ກຖນໂຕຕິ ເຕສໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ກຖາຠາວໂຕ. ເອເຕນ ອຕ຺ຖວິເສສສນ຺ນິສ຺ສໂຍ ພ຺ຍຎ຺ຊນສມຸທາໂຍ ປກຣຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ຘາຕຸໂຍ ກຖີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕນ ວາຕິ ຘາຕຸກຖາ, ຕຖາປວຕ຺ໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖສມຸທາໂຍ. ຍທິ ເອວໍ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ປກຣຓານໍ ຘາຕຸກຖາຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຍທິປີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສາຕິສຍນ຺ຕິ ສວິເສສໍ ວິຈິຕ຺ຕາຕິເຣກວເສນ ອນວເສສໂຕ ຈ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີ ຘາຕຸກຖາຍ ມາຕິກາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໕). ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກເທສກຖນເມວ ຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ອິທານິ ສາສເນ ເຍສຸ ຘາຕຸ-ສທ຺ໂທ ນິຣຸຬ຺ໂຫ, ເຕສໍ ວເສນ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອສາຘາຣຓໍ ອິມສ຺ສ ປກຣຓສ຺ສ ຘາຕຸກຖາຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູຫິ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູສຸ. ມຫນ຺ໂຕ ປເຠທານຸຄໂຕ ວິສໂຍ ເອຕາສນ຺ຕິ ມຫາວິສຍາ, ຘາຕຸໂຍ, ນ ຂນ຺ຘາຍຕນານິ ອປ຺ປຕຣປທຕ຺ຕາ. ເຍນ ວາ ສຠາເວນ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍເຄຫິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທເສ ລຠນ຺ຕິ, ໂສ ສຠາໂວ ຘາຕຸ. ສາ ຘາຕຸ ອິຘ ສາຕິສຍໍ ເທສິຕາຕິ ສວິເສສໍ ຘາຕຸຍາ ກຖນໂຕ ອິທໍ ປກຣຓໍ ‘‘ຘາຕຸກຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຠາວຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ຘາຕຸ-ສທ຺ໂທ ‘‘ຘາຕຸໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍສນ຺ທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໙໘) ວິຍ. ຘາຕຸເຠທນ຺ຕິ ຘາຕຸວິຠາຄໍ. ປກຣຓນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ. ກຸໂຕ ປກຣຓ-ສທ຺ໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປກຣຓານໍ ກເມນ ວຓ຺ຓນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາຕິ ເຕນ ປກຣຓ-ສທ຺ເທນ ‘‘ຘາຕຸກຖາວ ປກຣຓໍ ຘາຕຸກຖາປກຣຓ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນໍ ກຕ຺ວາ. ຕໍ ທີປນນ຺ຕິ ຕໍ ຘາຕຸກຖາປກຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນໍ, ອຕ຺ຖທີປນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓນໍ. ‘‘ອຕ຺ຖໍ ທີປຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ຕຕ຺ຖ ອຸປຘາຣເຓ ນິໂຍເຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕໍທີປນວຈນສວເນນ ອຸປຘາເຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ນຍມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໑. ຈຸທ຺ທສວິເຘນາຕິ ຈຸທ຺ທສປ຺ປກາເຣນ, ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ ອສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ອິທເມກໍ ປທໍ, ຕຖາ ‘‘ສມ຺ປໂຍໂຄ ວິປ຺ປໂຍໂຄ’’ຕິ. ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຕີຓິ ຕີຓິ ປທານິ ເອເກກໍ ປທໍ. ອິຕເຣສຸ ປທວິຠາໂຄ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍວ. ເອເຕຫີຕິ ສງ຺ຄຫາທິປ຺ປກາເຣຫິ. ນຍນໍ ປາປນໍ, ຕໍ ປນ ປວຕ຺ຕນໍ ຎາປນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ‘‘ປວຕ຺ຕີຍຕິ ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິຘາປິ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ນຍາ ເອວ ອຸທ຺ທິສິຍມານາ ມາຕິກາ. ອຕ຺ຖທ຺ວເຍປິ ປວຕ຺ຕນຎາຓກິຣິຍານໍ ກຣຓຠາເວນ ສງ຺ຄຫາທິປ຺ປກາຣາ ນຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອິມິນາ ສງ຺ຄຫາທິເກນ ນເຍນາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ອຏ຺ຐ. ໑). ປທານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖທີປການໍ ວຈນານໍ. ປຊ຺ຊຕິ ເອເຕນ ອຕ຺ໂຖຕິ ຫິ ປທໍ. ປທານນ຺ຕິ ຈ ສໍສາມິສມ຺ພນ຺ເຘ ສາມິວຈນໍ, ປກຣຓສ຺ສາຕິ ປນ ອວຍວາວຍວີສມ຺ພນ຺ເຘ.

໒. ອພ຺ຠນ຺ຕຣມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໒. ຕທຕ຺ຖານີຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຕ຺ຖານິ. ປຏິຈ຺ຈ ສມຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສງ຺ຂາຣາທິກໍ ເອຕສ຺ມາຕິ ຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ປຈ຺ເຈກໍ ອວິຊ຺ຊາທິໂກ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ໂມ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາຣປິຏເກ ‘‘ທ຺ວາທສ ປຈ຺ຈຍາ, ທ຺ວາທສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາ’’ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທີນໍ. ຕຖາທສ຺ສິຕານນ຺ຕິ ຄຓນຸທ຺ເທສວິຠາຄມຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິຕານໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ທ຺ວາທສຠາເວເນວ ຄຫິໂຕ, ນນຸ ຕຕ຺ຖ ຠໂວ ກມ຺ມຠວາທິເຠເທນ, ໂສກາທໂຍ ຈ ສຣູປໂຕເຍວ ອິຘ ປາຬິຍໍ ຄຫິຕາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ປຎ຺ຈວີສາຘິເກນ ປທສເຕນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐກຖາວຈເນ. ກມ຺ມຠວສ຺ສ ຠາວນຠາເວນ, ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ຠວນຠາເວນ. ປທຕ຺ຖໂຕ ປນ ກມ຺ມຠໂວ ຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຠໂວ, ອິຕໂຣ ຠວຕິ, ຠວນໍ ວາຕິ. ຕນ຺ນິທານທຸກ຺ຂຠາເວນາຕິ ຊຣາມຣຓນິທານທຸກ຺ຂຠາເວນ.

‘‘ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີ ຘາຕຸກຖາຍ ມາຕິກາ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ຘາຕຸກຖາຍ ມາຕິກາກິຕ຺ຕນເມວາຕິ ‘‘ສພ຺ພາປິ…ເປ… ມາຕິກາຕິ ອຍໍ ຘາຕຸກຖາມາຕິກາໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ອສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປກຣຓນ຺ຕຣຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸກຖາຍ ມາຕິກາຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ມາຕິກາຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ປກຣຓນ຺ຕຣຄຕຕ຺ຕາ ປນ ອຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕພ຺ພຣູປາ ອິໂຕ ພຫິຠູຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ສຣູປໂຕ ຄຫິຕາວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຕິອາທິກາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ມາຕິກາຍ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ມາຕິກາຍ ສຣູເປນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ນ ອຎ຺ຎຖາ. ນ ຫິ ມາຕິກາຍ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ໂກຈິ ປທຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ. ວິກິຓ຺ຓຠາເວນາຕິ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ຄາທີສຸ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກິຓ຺ຓຠາເວນ ວິສຏຠາເວນ.

໓. ນຍມຸຂມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໓. ນຍານໍ ສງ຺ຄຫາທິປ຺ປກາຣວິເສສານໍ ປວຕ຺ຕິ ເທສນາ, ຕສ຺ສາ ວິນິຄ຺ຄມຏ຺ຐານຕາຍ ທ຺ວາຣໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຍຖາຣຫໍ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ອຣູປິໂນ ຈ ຂນ຺ຘາຕິ ເຕສໍ ອຸທ຺ເທໂສ ນຍມຸຂມາຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ນຍານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ວິຍຸຊ຺ຊນສີລາ, ວິໂຍໂຄ ວາ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ວິໂຍຄິໂນ, ຕຖາ ສຫໂຍຄິໂນ, ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫຘມ຺ມາ ຈ ວິໂຍຄີສຫໂຍຄີຘມ຺ມາ ຈ ສງ຺ຄຫາ…ເປ… ຘມ຺ມາ, ສງ຺ຄຓ຺ຫນາສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ວິຍຸຊ຺ຊນສໍຍຸຊ຺ຊນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນກສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຸທ຺ທສປີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ເຍຫີຕິ ເຍຫິ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ຈ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ເຕ ສງ຺ຄຫາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ສຈ຺ຈາທີຫິປີຕິ ສຈ຺ຈອິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທີຫິປິ ສຫ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ສມ຺ຠວານຸຣູປໍ, ຍໍ ຍໍ ປທໍ ສງ຺ຄຫິໂຕ ອສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ປນາຕິ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄໂຫ. ສງ຺ຄາຫກຠູເຕຫີຕິ ສງ຺ຄຫຓກິຣິຍາຍ ກຕ຺ຕຸຠູເຕຫິ. ເຕຫີຕິ ສຈ຺ຈາທີຫິ. ນ ສງ຺ຄຫຠູເຕຫີຕິ ສງ຺ຄຫຓກິຣິຍາຍ ກຣຓຠູເຕຫິ ສຈ຺ຈາທີຫິ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄໂຫ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖາປິ ຫິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ເອວ ກຣຓຠູຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຂນ຺ຘາທີເຫວ ສງ຺ຄເຫຫີຕິ ຂນ຺ຘາທີຫິເຍວ ສງ຺ຄຓ຺ຫນກິຣິຍາຍ ກຣຓຠູເຕຫິ, ‘‘ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ, ທ຺ວີຫາຍຕເນຫິ, ອຏ຺ຐຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄໂຫ ນິຍເມຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສຈ຺ຈາທີນິ ສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ສງ຺ຄຫຠາເວນ, ຂນ຺ຘາທີນິເຍວ ຈ ສງ຺ຄຫຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕສ຺ມາ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສຈ຺ຈາທໂຍ ສງ຺ຄຫວເສນ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຕຖາເທສນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີຫິ, ສຎ຺ຎາທີນໍ ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຫິ ສງ຺ຄຫນເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຸໍ ວາຕິ. ຕຖາ ອຣິຍຜລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນເວທນາທີນໍ ສຈ຺ຈວິນິມຸຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ກຕິຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ‘‘ເອເກນ ສຈ຺ເຈນ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ ນິຍເມຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເຍຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ, ເຍຫິ ຈ ວິປ຺ປໂຍໂຄ, ຕທນຸຣູປໍ.

ຣູປໍ ຣູເປນ ນິພ຺ພາເນນ ວາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພານໍ ວາ ຣູເປນ. ກສ຺ມາ? ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນາສງ຺ກນີຍສຠາວຕ຺ຕາ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ປໂຍຄີຠາວໂຕ ‘‘ຣູປນິພ຺ພາເນຫິປິ ໂສ ອຕ຺ຖິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສິຍາ ອາສງ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອິຕເຣຫິ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ເຕຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ປນ ຣູປສ຺ສ ຣູເປນ, ນິພ຺ພາເນນ ວາ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ວາ ຣູເປນ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ອຕ຺ຖີຕິ ຕທາສງ຺ກາຠາວໂຕ ວິປ຺ປໂຍໂຄປິ ຣູປສ຺ສ ຣູປນິພ຺ພາເນຫິ, ນິພ຺ພານສ຺ສ ວາ ເຕນ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘຫິເຍວ ປນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕູເຫວາ’’ຕິອາທິ. ອນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິກສ຺ສ. ອນາຣມ຺ມຓອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສເກຫີຕິ ອນາຣມ຺ມເຓນ ໂສຕາຍຕນາທິນາ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສເກນ ຈ ຘມ຺ມາຍຕນາທິນາ. ມິສ຺ສກສ຺ສ ຘມ຺ມາຍຕນາທິກສ຺ສ. ອນາຣມ຺ມຓອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສເກຫິ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຍສໍ ປນ ເຍຫິ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນາຣມ຺ມເຓນ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສເກນ ຈ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສາຣມ຺ມເຓນປິ ໂສ ໂຫຕິເຍວ. ເຕນ ວິຍ ອນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກສ຺ສ ຈາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

໔. ລກ຺ຂຓມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໔. ວິສຸໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາຕິ ໂຍ ຕີຫິ ສງ຺ຄໂຫ ຈຕູຫິ ຈ ສມ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ສຠາໂຄ ຠາໂວ ປໂຍເຊຕິ, ໂຍ ຈ ຕີຫິ ອສງ຺ຄໂຫ ຈຕູຫິ ຈ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ວິສຠາໂຄ ຠາໂວຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຍສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ, ໂສ ຘມ຺ໂມ ຂນ຺ຘາທິໂກ ສຠາໂຄ. ຍສ຺ສ ອສງ຺ຄໂຫ, ໂສ ວິສຠາໂຄ. ຕຖາ ສມ຺ປໂຍເຄສຸປິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ສຠາຄຕໍ ສຣູປໂຕ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສມານຠາໂວ ສງ຺ຄເຫ ສຠາຄຕາ, ເອກຸປ຺ປາທາທິໂກ ສມ຺ປໂຍເຄຕິ ອິມິນາ ຣຸປ຺ປນາທິວິຘຸໂຣ ອສມານສຠາໂວ ອສງ຺ຄເຫ ວິສຠາຄຕາ, ນານຸປ຺ປາທາທິໂກ ວິປ຺ປໂຍເຄຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖສິທ຺ໂຘຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

໕. ພາຫິຣມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໕. ເອເຕນ ຐປນາກາເຣນາຕິ ສຣູເປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກຣຓນ຺ຕຣມາຕິກາຍ ອິຘ ມາຕິກາຠາວກິຕ຺ຕນສງ຺ຂາເຕນ ຐປນາກາເຣນ. ປກຣຓນ຺ຕຣຐປິຕາຍ ມາຕິກາຍ ອວິຠາເຄນ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຫຓໍ ພຫິ ຐປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພຫິ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຐປິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອິຘ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອິມິສ຺ສາ ຘາຕຸກຖາຍ ສຣູເປນ ອວຕ຺ວາ. ຕຖາ ປກາສິຕຕ຺ຕາຕິ ມາຕິກາຠາເວນ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີສີເສນ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ອາຄຕມາຕິກາວ ຄຫິຕາຕິ. ເຍຫິ ນເຍຫິ ຘາຕຸກຖາຍ ນິທ຺ເທໂສ, ເຕສຸ ນເຍສຸ, ເຕຫິ ວິຠຊິຕພ຺ເພສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ, ເຕສໍ ນຍານໍ ປວຕ຺ຕິທ຺ວາຣລກ຺ຂເຓສຸ ຈ ອຸທ຺ທິຏ຺ເຐສຸ ຘາຕຸກຖາຍ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ອຸທ຺ເທສວເສນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘາທີນໍ ກຸສລາທິວິຠາຄທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ສພ຺ພາປິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີ ຘາຕຸກຖາຍ ມາຕິກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ມາຕິກາຍ ນິກ຺ເຂປວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຄາວີຕິ ອຍມາຫາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາວີ-ສທ຺ໂທ ວິຍ ‘‘ສງ຺ຄໂຫ ອສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປທຕ຺ຖວິປລ຺ລາສກາຣິນາ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ອຕ຺ຖປທຕ຺ຖໂກ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫ-ສທ຺ໂທ ສທ຺ທປທຕ຺ຖໂກ ຊາຍຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນາຫ ‘‘ອນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຖສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຕນ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໂຕ ສງ຺ຄຫສທ຺ທໍ ສໍວຓ຺ເຓຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນິທ຺ຘາຣິຕວິເສໂສຕິ ອສງ຺ຄຫິຕຊາຕິສຎ຺ຊາຕິອາທິວິເສໂສ. ສາມຎ຺ເຎນ ຄເຫຕພ຺ພຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄຫສທ຺ທາຠິເຘຍ຺ຍຕາສາມຎ຺ເຎນ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ວາ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສາມຎ຺ຎຎ຺ຈ ເອກຣູປເມວາຕິ ໂຈທນາ ກາຕພ຺ພາ ເຠທາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ຍຕ຺ຕກາ ຫິ ຕສ຺ສ ວິເສສາ, ຕທເປກ຺ຂເມວ ຕນ຺ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຍາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ຍຖາ ‘‘ມຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸ ຫິຕາຕິ.

ຘມ຺ມວິເສສໍ ອນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕາທິນາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ວິເສສນໍ ອກຕ຺ວາ. ສາມຎ຺ເຎນາຕິ ອວິເສເສນ. ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມານໍ. ອວເສສາ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ອວເສສາ ທ຺ວາທສປິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຘມ຺ມວິເສສໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມານໍ ປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍອຸທ຺ເທສາຕິ ໂຍຊນາ. ນນຸ ຈ ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທໂຍປິ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິເສສໍ ອນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ສາມຎ຺ເຎນ ຘມ຺ມານໍ ປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍຸທ຺ເທສາຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຎາຍຕິ, ສທ຺ໂທ ຈ ນ ປຍຸຊ຺ຊຕິ, ໂສ ໂລໂປຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອາວຸຕ຺ຕິອາທິວເສນ ວາ ອຍມຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ. ເຕນາຕິ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ອສງ຺ຄຫິຕ-ສທ຺ເທນ. ສງ຺ຄຫິຕວິເສສວິສິຏ຺ໂຐຕິ ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິເສສວິສິຏ຺ໂຐ, ເຕນ ໂສຕາຍຕນາທິຠາເວນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ໂສຕປສາທາທິໂກ ໂຍ ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ຘມ຺ມວິເສໂສ. ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕ ຕໍ ຘມ຺ມວິເສສໍ ນິສ຺ສາຍ ລພ຺ຠມາໂນ. ‘‘ເຕ ຘມ຺ມາ ກຕິຫິ ຂນ຺ເຘຫິ…ເປ… ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິນາ ອສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຂາໂຕ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນໂຍ ປຣໂຕ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຍມາໂນ ອິຘ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ວິເສສເນ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສງ຺ຄຫິຕຕາວິເສສວິສິຏ຺ຐຕໍເຍວ ວິຠາເວຕິ. ເອວເມເຕ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຘມ຺ມວິເສສໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍຸທ຺ເທສາ ປວຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນນຸ ຈ ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ? ນ ລພ຺ຠຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມມຕ຺ຕທີປນໂຕ. ນຍຸທ຺ເທໂສ ເຫໂສ, ນ ຘມ຺ມຸທ຺ເທໂສ. ຕຖາ ຫິ ປາຬິຍໍ ສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕປທນິທ຺ເທເສ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນ…ເປ… ຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ຘມ຺ມາ ກຕິຫິ ຂນ຺ເຘຫິ…ເປ… ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໑໗໑) ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ຘມ຺ມາ ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທ຺ວີຫາຍຕເນຫິ ອຏ຺ຐຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ອສງ຺ຄຫິຕປທໍ ຄຫິຕໍ. ອຎ຺ຎຖາ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ອາຍຕນສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ. ເຕ ກຕເມ’’ອິຈ຺ເຈວ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ ສິຍາ.

ເອສ ນໂຍຕິ ອຕິເທເສນ ທສ຺ສິຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເຕສຸປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕິຍປເທນາຕິ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ເທເສນ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖ ກຣຓນິທ຺ເທໂສ ສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິເຕຫິ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຘມ຺ມານໍ ສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ‘‘ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ຘມ຺ມມຸເຂເນວ ສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ປນ ສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຂາຕວິເສສນທ຺ວາເຣນ ຘມ຺ມານໍ ອສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ວິເສສເນ ກຣຓວຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຫິ…ເປ… ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຠາວນ຺ຕເຣນາຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຂາເຕນ ສຠາວນ຺ຕເຣນ ປກາຣນ຺ຕເຣນ. ສຠາວນ຺ຕຣສ຺ສາຕິ ອສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຄຫິຕຕາສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຠາວນ຺ຕຣສ຺ສ. ເອເຕສູຕິ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສຸ. ຘມ຺ມນ຺ຕເຣນາຕິ ອຎ຺ຎຘມ຺ເມນ. ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ວິເສສນໍ ກຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອນ຺ຕເຣນ ປກາຣວິເສສາມສນໍ ຘມ຺ເມເນວ ຘມ຺ໂມ ວິເສສິໂຕຕິ. ອາທິປເທເນວາຕິ ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ປຐມປເທເນວ. ອິຕເຣຫີຕິ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ທຸຕິຍຕຕິຍປເທຫິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກາທສມາທີສຸ ຈຕູສຸ. ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ວິຍ ວິເສສເນ ເອວ ກຣຓວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ຈເມສຸ ວິຍ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານນ຺ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕິ.

ວິວິຘກປ຺ປນໂຕຕິ ວິວິຘໍ ພຫຸຘາ ກປ຺ປນໂຕ, ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫານໍ ວິສຸໍ ສຫ ຈ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຠາວກປ຺ປນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ວິກປ຺ປນໍ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ວິຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຠາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສນ຺ນິຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓນ ອຘິໂມກ຺ເຂນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓ ນິຈ຺ຉຍນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ເຕ ຈ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕທວສິຏ຺ເຐ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຘມ຺ເມ ຈ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ສພ຺ເພ ຈ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຕ຺ຕສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’’ຕິ. ອິຕເຣຕິ ຜສ຺ສາທໂຍ. ສພ຺ເພສນ຺ຕິ ເອກູນນວຸຕິຍາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ. ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ຄຫາທິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ມຫາວິສເຍນ ອຘິໂມກ຺ເຂນ. ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ວິຕກ຺ກາທີນໍ. ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍາຕິ ‘‘ອຘິມຸຈ຺ຈນໍ ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ໂສ ສນ຺ນິຏ຺ຐານລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ເຍວາປນກວຓ຺ຓນາ) ‘‘ຕຓ຺ຫາປຈ຺ຈຍາ ອຘິໂມກ຺ໂຂ, ອຘິໂມກ຺ຂປຈ຺ຈຍາ ຠໂວ’’ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ເຄ ຈ ອາຄຕໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ. ອຕ຺ເຖ ສຕີຕິ ‘‘ສນ຺ນິຏ຺ຐານ…ເປ… ສາຘາຣຓໂຕ’’ຕິ ເອວມຕ຺ເຖ ວຸຈ຺ຈມາເນ. ວຕ຺ຕພ຺ເພສູຕິ ສງ຺ຄຫາທິປຣິຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ. ວຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ມນສິກາຣປຣິໂຍສານາ. ຕາທິສສ຺ສາຕິ ຜສ຺ສາທິສທິສສ຺ສ ສາຘາຣຓສ຺ສ ອຘິໂມກ຺ຂສທິສສ຺ສ ອສາຘາຣຓສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ.

ນນຸ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິໂຍປິ ສາຘາຣຓາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ສາຘາຣຓາ, ອຕ຺ຖິ ປນ ວິເສໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອສມາຘິສຠາວາ ພລຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ສາມຎ຺ຎສທ຺ເທເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ. ສາມຎ຺ຎວິເສສສທ຺ເທຫິ ຈາຕິ ສາມຎ຺ຎວິເສສສທ຺ເທຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ຈ ສມາຘິສຠາວາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ. ວິເສສສທ຺ທວຈນີຍໍ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ພລປ຺ປຕ຺ຕສມາຘິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສາມຎ຺ຎສທ຺ເທນ ພ຺ຍາເປຕພ຺ພໍ, ວິເສສສທ຺ເທນ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ສມາຘິສຠາວາຍ ເອວ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ນ ອຎ຺ຎພ຺ຍາປກນິວຕ຺ຕໂກ ສາມຎ຺ຎວິເສໂສ ອນຎ຺ຎ…ເປ… ວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ທີປນໂຕ. ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຕສ຺ເສວ ພລປ຺ປຕ຺ຕສມາຘິຘມ຺ມສ຺ສ. ເຠທທີປເກຫີຕິ ວິເສສທີປເກຫິ ສມາຘິພລາທິວຈເນຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ອນຎ຺ຎພ຺ຍາປກນິວຕ຺ຕກສາມຎ຺ຎວິເສສທີປນາ ສທ຺ທາ. ຕໂຕ ວິປຣີເຕຫິ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາເປຕພ຺ພໍ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕຫິ ສາມຎ຺ຎວິເສສສທ຺ເທເຫວ ນ ສຸຂາທິສຠາວາ ເວທນາ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອສມາຘິສຠາວາ ສມາຘິສຠາວາຕິ ທ຺ເວຘາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ, ຕສ຺ມາ. ອສມາຘິສຠາວເມວ ປກາເສຍ຺ຍ ວິເສສສທ຺ທນິຣເປກ຺ຂໍ ປວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ. ອິຕໂຣຕິ ສມາຘິພລາທິໂກ ວິເສສສທ຺ໂທ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣມາຕິກຸທ຺ເທເສ, ສາຘາຣເຓ ຜສ຺ສາທິເກ, ມຫາວິສເຍ ວາ ອຘິໂມກ຺ເຂ ອຸທ຺ທິສິຍມາເນ. ນນຸ ຈ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຍ຺ຫມານາ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ເວທນາ ວິຍ ສາຘາຣຓາ ໂຫຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອຠິນ຺ນາປິ ວາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ອວິສາຫຏມານສຕາ (ຘ. ສ. ໑໑, ໑໕). ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານໍ ອາຍຸ ຐິຕີ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໙) ວຈນໂຕ ສມາຘິຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຘມ຺ມນິສ຺ສເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນ ອຣຫຕີຕິ ອິຘ ອຸທ຺ເທສໍ ນ ອຣຫຕິ ສມຸເຂເນວ ວຕ຺ຕພ຺ເພສຸ ຜສ຺ສາທີສຸ ອຸທ຺ທິສິຍມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ປຐມນໂຍ ສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫປທວຓ຺ຓນາ

໑. ຂນ຺ຘປທວຓ຺ຓນາ

໖. ‘‘ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຘມ຺ມຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິນາ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕລກ຺ຂຓວິສຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວໂຕ ອຠິຎ຺ຎາຕານ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຫາຕພ຺ພສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຠາເວຕພ຺ພຕາ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອຘິປຕິຍາທີຕິ ອຘິປຕິປຈ຺ຈຍຠາວອຸປຏ຺ຐານປທຫນາທີນິ. ສຈ຺ຈາທິວິເສໂສ ວິຍາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທິປຣິຍາໂຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍປີຬນຏ຺ຐາທິວິເສໂສ ວິຍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາຕິ ນຍມຸຂມາຕິກາຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນິສ຺ສເຍນ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ເອວ. ເຕສໍ ຣູປຘມ຺ມານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘຠາເວນ ວິຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາເວນ ສຠາຄຕາ ໂຫຕິ, ນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາເວນາຕິ ສງ຺ຄຫລກ຺ຂຓມາຫ. ອິຕີຕິ ຕສ຺ມາ, ຍສ຺ມາ ຣູປຘມ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາເວນ ສຠາຄາ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາວສງ຺ຂາເຕນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຠາເວນ ອຕ຺ຖມຸເຂເນວ ຄຫເຓ. ສທ຺ທທ຺ວາເຣນ ປນ ຄຫເຓ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວຈນສງ຺ຂາເຕນ ວາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວຈນວຈນີຍຕາສງ຺ຂາເຕນ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸຣິເມນາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘມູລກາຕິອາທີສຸ ‘‘ປຸຣິເມນ ໂຍຊິຍມາເນ’’ຕິອາທິໍ ອາເນຕ຺ວາ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອເຠທໂຕ ປຎ຺ຈກປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຂນ຺ຘປທນິທ຺ເທເສ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ເຠທໂຕ ປຎ຺ຈກປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍຕນປທາທິວຓ຺ຓນາ

໔໐. ຍທິປິ ເອກເກປິ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານໍ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ…ເປ… ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອກາທສຫິ ອາຍຕເນຫິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ຘາຕຸ. ໔໑) ນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປທນິທ຺ເທເສ. ຈກ຺ຂຸໂສຕຈກ຺ຂຸສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸການນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕທຸກໍ ຈກ຺ຂຸສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ທຸການໍ. ຈກ຺ຂຸໂສຕສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍານຎ຺ຫິ ‘‘ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອກາທສຫິ ອາຍຕເນຫິ ສຕ຺ຕຣສຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອກເກ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຈກ຺ຂຸໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກສ຺ສ ປນ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ທ຺ວີຫາຍຕເນຫິ ທ຺ວີຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທສຫາຍຕເນຫິ ໂສຬສຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ, ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທ຺ວີຫາຍຕເນຫິ ທ຺ວີຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທສຫາຍຕເນຫິ ໂສຬສຫິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍທຸກສ຺ສ ຈ ອສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ນາປິ ທຸເກຫິ ຕິກສ຺ສາຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕຈກ຺ຂຸສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິທຸເກຫິ ຈກ຺ຂຸໂສຕສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິຕິກສ຺ສ ນາປິ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອິຘາຕິ ສຈ຺ຈປທນິທ຺ເທເສ. ຕິເກນ ຈາຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມຄ຺ຄາທິຕິເກນ ຈ. ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ທ຺ວາທສຫາຍຕເນຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ, ນ ເກຫິຈິ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ເກຫິຈິ ອາຍຕເນຫິ ນ ກາຫິຈິ ຘາຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ສທິສໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ.

໖. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາ

໖໑. ອວິຊ຺ຊາວຈເນນາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຄ຺ຄຫເຓນ. ວິເສສນໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ກຸສລາທີນມ຺ປີ’’ຕິອາທິນາ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນາສທິເສນ ສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓາທິສງ຺ຄຫຓໂຕ. ເຕສນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓາທິປທານໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຐມນເຍ. ອກມ຺ມຊານມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕຕາ ວິຎ຺ຎາຍຕິ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສປິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

໗໑. ຊາຍມານ…ເປ… ມານານນ຺ຕິ ຊາຍມານາທິອວຕ຺ຖານໍ ຘມ຺ມານໍ. ຊາຍມານາທິຠາວມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາທິອວຕ຺ຖາມຕ຺ຕຠາວໂຕ. ວິນິພ຺ຠຸຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ອວຕ຺ຖາຠາວໂຕ ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານານິ, ສຠາວມຕ຺ຕຠູຕານີຕິ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມານໍ ອວຕ຺ຖາຠາວມຕ຺ຕຠູຕານິ. ອປຣມຕ຺ຖສຠາວານິປິ ຣູປຘມ຺ມສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອາທິຠາວໂຕ ຣຸປ຺ປນຠາເວນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສຠາຄານິ, ອຣູປານໍ ປນ ຊາຕິຊຣາມຣຓານີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍຊນາ. ເອເກກຠູຕານີຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍ ຣູປກລາເປ ຊາຕິອາທີນິ ເອເກການິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ເອກສ຺ມິໍ ອຣູປກລາເປປີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຣູປກລາປຊາຕິອາທີນິ ວິຍາ’’ຕິອາທິ. ອນຸຠວນສຎ຺ຊານນວິຊານນກິຈ຺ຈານໍ ເວທນາທີນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອາທິຠູຕານິປິ ຊາຕິອາທີນິ ຕຖາ ນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເວທິຍນ…ເປ… ອຄຍ຺ຫມານານີ’’ຕິ. ເຕນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ຊາຕິອາທີນໍ ສງ຺ຄຫາຠາວມາຫ. ‘‘ຊາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈາ ສງ຺ຂຕາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ ຊາຕິອາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຂຕປຣິຍາໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຂຕາຠິສງ຺ຂຣຓກິຈ຺ເຈນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘນ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຂຕາ…ເປ… ສຠາຄານີ’’ຕິ. ເຕເນວ ຈ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອເນກນ຺ຕປຣມຕ຺ຖກິຈ຺ຈຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ທຸວິຘານີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິອາທິຠາເວນ ທ຺ວິປ຺ປກາຣານິ. ເຕນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຠາຄຕ຺ເຖນ. ເຕຫິ ຂນ຺ຘາທີຫີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນຘມ຺ມຘາຕູຫິ.

ປຐມນຍສງ຺ຄຫາສງ຺ຄຫປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍນໂຍ ສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໑. ‘‘ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕສທ຺ທາ ຠິນ຺ນາຘິກຣຓາ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ ວິເສສນວິເສສິຕພ຺ພຕາຍ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ຫິ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິເສສວິສິຏ຺ໂຐ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ, ສ຺ເວວ ອິຘ ອສງ຺ຄຫິຕຠາເວນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊີຍຕີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ຕໍ…ເປ… ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຍ ຫິ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ຈ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ເຕສໍເຍວ ປຸນ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອສງ຺ຄໂຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ…ເປ… ອາຫາ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ເພສຸ ນເຍສຸ ວາເຣສຸ ຈ. ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄຫສາມຎ຺ຎານນ຺ຕິ ‘‘ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນາ’’ຕິອາທິນາ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄຫານໍ. ‘‘ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ວິເສເສ ອວຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ວິເສສາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ’’ຕິ. ວິເສສາວໂພຘນຕ຺ຖານິ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຠທນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຈ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນານ’’ນ຺ຕິ. ສວິເສສາວ ຂນ຺ຘາທິຄຓນາຕິ ‘‘ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນາ’’ຕິອາທິນາ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕາປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິນາ ສວິເສສາວ ຂນ຺ຘາທິຄຓນາ, ຂນ຺ຘາທິນາ ສງ຺ຄໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸທ຺ຘາຕິ ເກວລາ ອນວເສສາ, ສາມຎ຺ຎຠູຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຍຖາຘິກເຕ ທຸຕິຍນເຍ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາຍ ວິເສສນິທ຺ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຄຫິ…ເປ… ນິທ຺ຘາຣິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕີສຸ ສງ຺ຄເຫສູຕິ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫສຸ ຕີສຸ. ອຎ຺ເຎຫີຕິ ວຸຕ຺ຕາວເສເສຫິ ທ຺ວີຫິ ເອເກນ ວາ. ເອຕ຺ຕເກເນວ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ ຕາວຕາປິ ສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິຕຠາວສ຺ສ ປກາສິຕຕ຺ຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ. ເອວໍວິຘານນ຺ຕິ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ໂສຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອນິທ຺ຘາຣິຕວິເສສານໍ. ອສມ຺ຠວາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ອສມ຺ຠວາ. ສງ຺ຄຫາທິນຍທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ນຍມາຕິກາຍ ພ຺ຍາປາໂຣ, ຍຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຄຫາທໂຍ, ເຕ ຂນ຺ຘາທໂຍ ກຸສລາທໂຍ ຈ ເຕສໍ ວິສຍຠູຕາຕິ ເຕຫິ ວິນາ ສງ຺ຄຫາທີນໍ ປວຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ນຍມາຕິກາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພາຫິຣມາຕິກາເປກ຺ຂຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສງ຺ຄາຫກໍ ອສງ຺ຄາຫກຎ຺ຈາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ອິຘ ສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ອສງ຺ຄາຫກຠາເວນປິ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ.

‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ, ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ຈ ຍຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຘມ຺ມວິເສສນິທ຺ຘາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປຐມນເຍ ຉຏ຺ຐນເຍ ຈ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກຕິຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ? ເອເກນ ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໖), ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ກຕິຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ? ນຕ຺ຖິ. ຈຕູຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໒໒໘) ຈ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາເວນ. ອິຕເຣສູຕິ ທຸຕິຍາທິນເຍສຸ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຎ຺ຈ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອນິຍມິຕຣູເປນ ນິທ຺ຘາຣິຕໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ‘‘ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນິຍາມກຠາເວນ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປກຣເຓ. ເຍນ ເຍນ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິນາ ສງ຺ຄາຫເກນ. ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫສູຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫສຸ. ເຕນ ເຕນາຕິ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫນ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ສງ຺ຄາຫກໂຕ ອຎ຺ຎໍ. ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕເທວ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ສງ຺ຄາຫກາສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ອຸທ຺ຘຏໍ. ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ສຠາຄຠາເວນ ສງ຺ຄາຫກສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ. ສິຍາ ປເນຕໍ ສຠາເຄນ ເອກເທເສນ ສງ຺ຄໂຫຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຈ ໂສ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຎ຺ຈາຕິອາທິນາ ວຈນນ຺ຕຣໍ ປຣິຫຣຕິ.

ຍທິ ຈາຕິອາທິນາປິ ຕສ຺ເສວ ເຕນ ສງ຺ຄຫາຠາວໍ ປາຐາຠາວທສ຺ສເນນ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ເອວາຕິ ໂຍ ຣູປາທິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວ ເຕນ ຣູປາທິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຍ຺ເຫຍ຺ຍ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ, ເຕເນວ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫາຠາເວ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ໂສ ເອວ ຕສ຺ສ ສຠາໂຄ ວິສຠາໂຄ ຈາ’’ຕິ. ເອກເທສາ ວິຍ ຈກ຺ຂາຍຕນາທໂຍ ສມຸທາຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິກສ຺ສ. ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ ນ ສງ຺ຄາຫໂກ ອສງ຺ຄາຫໂກ ຈ ສຠາຄວິສຠາຄຠາວາຠາວໂຕ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສມຸທາຍນ຺ໂຕຄຘານນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍນາຕິ ວິຠາເຄນ. ເຕຕິ ເອກເທສາ. ເຕສນ຺ຕິ ເອກເທສານໍ. ເອຕ຺ຖ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕາຍ ວິຠາຄາຠາໂວ, ວິຠາຄາຠາເວນ ສຠາຄວິສຠາຄຕາຠາໂວ, ເຕນ ສງ຺ຄາຫກາສງ຺ຄາຫກຕາຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ສຠາຄວິສຠາຄາຠາເວນ ເອກເທສານໍ ສມຸທາໂຍ ສງ຺ຄາຫໂກ ອສງ຺ຄາຫໂກ ຈ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເອກເທສສຠາຄວິສຠາຄານນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຕິອາທິ ອຸທາຫຣຓທສ຺ສເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ. ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄາຫກໍ ອສງ຺ຄາຫກຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ເສເສສຸປິ. ນ ຫິ ເອກເທສ…ເປ… ວິສຠາຄໍ ເຍນ ສມຸທາໂຍ ສງ຺ຄາຫໂກ ອສງ຺ຄາຫໂກ ຈ ສິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ຕາວ ມາ ໂຫຕຸ, ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ປນ ກສ຺ມາ ປຏິກ຺ຂິປີຍຕີຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ເຫຕຸຠາເວນ ປຣາມສຕິ. ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ອຕ຺ຕນິ ອນ຺ໂຕຄຘໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ອຕ຺ເຕກເທສສຠາຄໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຕິປິ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປເນຕໍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ຈ ນ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຍ ປກາເຣ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕເມວ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕນິ ອນ຺ໂຕຄໂຘ, ອຕ຺ເຕກເທສສຠາໂຄ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສງ຺ຄາຫກຠາໂວ ເອວ ນຕ຺ຖິ ສຠາຄາຠາວໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫິ ໂສ ເອວ ຕສ຺ສ ສຠາໂຄ’’ຕິອາທິ. ເຍນາຕິ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕນ. ເອວຣູປານນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ຕິປ຺ປກາຣານໍ ອຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ສຕິປິ ວິສຠາຄຠາເວຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເຕນາຕິ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຈເນນ. ເອກເທສສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິກສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ຘມ຺ມາຍຕນສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ເອກເທເສນ ສມຸທາຍສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ສມຸທາຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກເທສສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ໂສຕາຍຕນສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ສມຸທາເຍນ ເອກເທສສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຠາວນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍທິ ເອວໍ ນ ທສ຺ເສຕິ, ອຖ ກິໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຄຓນເຠເທຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຄຓນເຠເທຫີຕິ ຣູປາທິຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘຄຓນວິຠາເຄຫິ. ປຎ຺ຈຘາຕິ ຣູປາທິຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄໂຫຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈປ຺ປກາເຣນ ຠິນ຺ນຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຄເຓຕພ຺ພາຄເຓຕພ຺ພຠາເວນາ’’ຕິ. ‘‘ເອເກນ ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິອາທີສຸ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ນ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຄາຫກາສງ຺ຄາຫກນິຣເປກ຺ຂານ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ກມ຺ມກຣຓມຕ຺ຕສພ຺ຠາວາ’’ຕິ. ທຸຕິຍາທໂຍ ປນ ນຍາ. ອຄຓນາທິທສ຺ສນານີຕິ ອຄຓນຄຓນທສ຺ສນານິ. ນນຸ ຈ ທຸຕິຍາທີສຸ ຄຓນາທີນິປິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ? ສຈ຺ຈໍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ວິເສສນຠູຕານິ ອປ຺ປຘານານີຕິ ວິເສສິຕພ຺ພຠູຕານໍ ປຘານານໍ ວເສເນວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິນາ ກຕ຺ຕຸອາທໂຍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາຕິ ອາຫ ‘‘ກຕ຺ຕຸກຣຓກມ຺ມຕ຺ຕຍສພ຺ຠາວາ’’ຕິ.

ຕຖາ ຕຖາຕິ ເຕນ ເຕນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິປ຺ປກາເຣນ. ຕໍຕໍຂນ຺ຘາທິຠາວາຠາໂວ ສຠາຄວິສຠາຄຕາຕິ ຣູປຘມ຺ມາທີນໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ ສຠາຄຕາ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິອຠາໂວ ວິສຠາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕຘມ຺ມທສ຺ສເນຕິ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ, ເຕ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ນິທ຺ຘາຣິຕປ຺ປກາຣຘມ຺ມນິຣູປເນ. ສງ຺ຄາຫກສງ຺ຄເຫຕພ຺ພານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທິກສ຺ສ ສງ຺ຄາຫກສ຺ສ ໂສຕາຍຕນາທິກສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ. ສມານກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວຕິ ເອກກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຠາໂວຕິ ຕສ຺ສ ສມານກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາວສ຺ສ ອຠາໂວ ອຎ຺ຎກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາໂວ. ອຍນ຺ຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຐມນເຍ ຕຖາ ຕຖາ ຄເຓຕພ຺ພາຄເຓຕພ຺ພຕາສງ຺ຂາໂຕ ທຸຕິຍາທິນເຍສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ສມານກ຺ຂນ຺ຘາທິຠາວາຠາວສງ຺ຂາໂຕ ຕໍຕໍຂນ຺ຘາທິຠາວາຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍເມເຕສໍ ທ຺ວິປ຺ປກາຣານໍ ນຍານໍ ສຠາຄວິສຠາຄຕາສຸ ວິເສໂສ.

ສມຸທຍສຈ຺ຈສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈທຸກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສທິສານິ ອພ຺ຍາກຕປທາທີນິ. ອິຕເຣຫີຕິ ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ນ ອຸທ຺ຘຏານີຕິ ໂຍຊນາ. ເອວນ຺ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ນ ສພ຺ໂພ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ຂນ຺ຘປເທນາ’’ຕິ ອິທໍ ກຣຓຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ, ນ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ເຖຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘປທສງ຺ຄເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ຖຕໍ ປຏິເສເຘຕຸໍ ‘‘ນ ສງ຺ຄາຫເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຣຓໍ ປນ ກຕ຺ຕຸຣຫິຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເກນຈິ ສງ຺ຄາຫເກນາຕິ ອິທໍ ປນ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຄາຫເກສຸ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ ນ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ເພສູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາ ຫິ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ສມຸທາເຍ ວຸຕ຺ຕວິຘິ ຕທວຍເວປິ ສມ຺ຠວຕີຕິ ໂຈທນໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອເຕນ ນເຍນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຏິໂຍຄີນິວຕ຺ຕນໍ ເອວ-ສທ຺ເທນ ກຣີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ອຎ຺ຎມຕ຺ຕນິວາຣຓໍ ເອວ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຄາຫກໂຕ ອຎ຺ຎນິວາຣຓໍ ເອວ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ໂສ ຈ…ເປ… ເປກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ສງ຺ຄາຫກາເປກ຺ຂຕ຺ເຕ ຫິ ‘‘ໂສ ຈາ’’ຕິອາທິວຈນສ຺ສ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘວ ສງ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ສງ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ຍຖາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ອິທານິ ຕໍ ອສມ຺ຠວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ອຑ຺ເຒກາທສຫິ ອາຍຕນຘາຕູຫີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ. ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອາຍຕນຘາຕຸວິເສສນຕ຺ຖໍ. ນ ໂສ ເອວ ຕສ຺ສ, ສມຸທາໂຍ ວາ ຕເທກເທສານໍ ສງ຺ຄາຫໂກ ອສງ຺ຄາຫໂກ ຈ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ…ເປ… ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນາຕິ ຍສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ ‘‘ເຍນ ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອສງ຺ຄາຫກໍ ສິຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ. ອສງ຺ຄຫິຕຕາຍ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ຘາຕຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໗໑) ‘‘ໂສ ຈ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສງ຺ຄຫິຕຕາຍາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຄຫິຕຠາເວນ ອສງ຺ຄຫິຕຕາຍ ອຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສາ ສງ຺ຄຫິຕຕາຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕໂນ, ອຕ຺ເຕກເທສານໍ ວາ ສງ຺ຄຫິຕຕາ. ເຕນາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ. ເຕສນ຺ຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຕເທກເທສານໍ. ອຕ຺ຖິ ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທີຫິ ວິຍາຕິ ວິສທິສຸທາຫຣຓໍ. ເອເຕຫິ ຣູປເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ເອວຣູເປຫິ. ເອຕານິ ອຎ຺ຎານິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເຕເນວ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສເນນ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິເຕນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ວາເຣ. ອຄ຺ຄຫເຓຕິ ອກຖເນ, ອເທສນາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີສູຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ຍຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຕໍ ກາຣຓໍ. ກສ຺ມາ? ເຕຫິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີຫິ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິເຕ ຘມ຺ມຊາເຕ ສຕິ ຕສ຺ສ ອາຍຕນສງ຺ຄຫາທີຫິ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີຫີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ. ສງ຺ຄຫິຕເມວ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ? ‘‘ໂສ ເອວ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄາຫໂກ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຍທິປິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິນາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ…ເປ… ນຕ຺ຖີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິກສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິນາ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາເວນ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຠຍາຠາໂວຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາໂວ. ເອຕ຺ຖ ເອຕສ຺ມິໍ ວາເຣ. ຘມ຺ມາຍຕນຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນນ຺ຕິ ຘມ຺ມາຍຕນາທີນໍ ຂນ຺ຘຈຕຸກ຺ກສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຂນ຺ຘທຸກສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕຕິ ໂຍຊນາ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຕີ’’ຕິ ສາສງ຺ກໍ ວທຕິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຐເມນ ຘມ຺ມຘາຕຸສຬາຍຕນາທີນໍ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນຎ຺ຈ, ທຸຕິເຍນ ເອກກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ເສວ ສງ຺ຄາຫກໍ. ເຕສນ຺ຕິ ຂນ຺ຘຈຕຸກ຺ກຂນ຺ຘທຸກາທີນໍ ອສງ຺ຄຫິຕຕາ ນ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ສາ ອຠາໂວ ອເນກນ຺ຕິໂກ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ປນາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆປເທ. ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາມສນ຺ໂຕ. ຕທວຕ຺ຕພ຺ພຕາຕິ ເຕສໍ ສງ຺ຄາຫກາສງ຺ຄາຫກສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕານໍ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕາ. ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ເອວ…ເປ… ນ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວໂຕຕິ ຍສ຺ມາ ເນສໍ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕໍ ວິຍ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ເອວ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ທຸຕິຍນຍສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍນໂຍ ອສງ຺ຄຫິເຕນສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໑໗໙. ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິເຕສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອກເທສສຠາຄຕາ ສມຸທາຍສຠາຄຕາ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ເຕນາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ. ຕານີຕິ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍນິພ຺ພານານິ. ຍຖາ ຈ ເອກເທສວິສຠາຄຕາຍ ນ ສງ຺ຄຫິຕຕາ, ເອວໍ ເອກເທສສຠາຄຕາຍ ອສງ຺ຄຫິຕຕາປິ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສງ຺ຄຫິຕາເນວ ນ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຕຕິ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍນິພ຺ພານສຸຂຸມຣູປຘມ຺ມາ. ເຕຫີຕິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘຈກ຺ຂາຍຕນາທີຫິ. ນ ກຖຎ຺ຈິ ສມ຺ມິສ຺ສາຕິ ເກນຈິປິ ປກາເຣນ ນ ສມ຺ມິສ຺ສາຕິ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຠາວໍ ສາເຘຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ວິຍ…ເປ… ນ ໂຫຕີຕິ ຍຖາ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສຠາຄຕາຠາວໂຕ ນິພ຺ພານໍ ນ ເກນຈິປິ ສງ຺ຄຫເຓນ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘຈກ຺ຂາຍຕນາທີຫິ ຕໍ ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫາຠາໂວ ປາກໂຏ ວຸຕ຺ໂຕວາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວຣູປານນ຺ຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ. ນ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘນ ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວໂຕ ເອວາ’’ຕິ. ຕຖາ ‘‘ອພ຺ຍາກເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕາ, ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິອາທິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ຕາທິສສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ສນິພ຺ພານ…ເປ… ຠາວໂຕວາ’’ຕິ. ອຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຎ຺ຈີຕິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມຊາຕໍ. ເຕຕິ ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມາທໂຍ. ອຕ຺ຕໂນຕິ ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມາທິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອກເທໂສຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິ. ອຕ຺ເຕກເທສສຠາໂຄຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມາຍຕນຘມ຺ມຘາຕຸປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ຕເທກເທສສຠາໂຄ. ອສງ຺ຄຫິຕສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຕິ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ອສງ຺ຄຫິຕານໍ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິສຠາຄກ຺ຂນ຺ຘນິພ຺ພານສມຸທາຍຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘສງ຺ຄເຫນ ຘມ຺ມາຍຕເນນ ນ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຫິໂຕ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕເນນ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ຘມ຺ມາຍຕນຄຓເນນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຬາຣິກຣູປສມ຺ມິສ຺ສໍ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທສໍ.

ຕຕິຍນຍອສງ຺ຄຫິເຕນສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖນໂຍ ສງ຺ຄຫິເຕນສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຄຫານນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄຫານໍ. ສງ຺ຄຫຓປຸພ຺ພໍ ອສງ຺ຄຫຓໍ, ອສງ຺ຄຫຓປຸພ຺ພໍ ສງ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ວຸຈ຺ຈມານໍ ສງ຺ຄຫຓາສງ຺ຄຫຓານໍ ປວຕ຺ຕິວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຄຫຓາ…ເປ… ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ສງ຺ຄຫາຠາວກໂຕ ອສງ຺ຄໂຫ ສງ຺ຄຫເຫຕຸໂກ ສງ຺ຄຫສ຺ສ ປວຕ຺ຕິວິເສໂສເຍວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຄຫຓປ຺ປວຕ຺ຕິວິເສສວິຣເຫ’’ຕິ. ເກນຈິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິນາ ຕີຫິປິ ສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄຫິເຕນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ເນນ ຘມ຺ມວິເສເສນ ປຸນ ຕເຖວ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂສ ເອວ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິໂກ ຘມ຺ມວິເສໂສ ສງ຺ຄຫິເຕນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຠາວສພ຺ຠາວາ ສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ນ ອຸທ຺ຘຏາ, ນ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ ເອວ. ຍຖາ ຫິ ຕີຫິ ສງ຺ຄເຫຫິ ນ ສງ຺ຄາຫກາ, ເອວໍ ທ຺ວີຫິ, ເອເກນປິ ສງ຺ຄເຫນ ນ ສງ຺ຄາຫກາ ອິຘ ນ ອຸທ຺ຘຏາ. ເຕຫິ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ເຕຫິ ຕີຫິ ສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ ຘມ຺ມາ. ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຄາຫກສ຺ສ.

ສກລວາຈເກນາຕິ ອນວເສສໍ ຂນ຺ຘາທິອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ເຕນ. ເຕນ ຂນ຺ຘາທິປເທນາຕິ ‘‘ເຕເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕນ ຂນ຺ຘາທິປເທນາຕິ ເອວໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຄາຫກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ນ ຫິ ເຍນ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິນາ ຍໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ເຕເນວ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິນາ ຕສ຺ສ ຕທວສິຏ຺ຐສ຺ສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສ, ນ ຈ ຕສ຺ເສວ ເກວລສ຺ສ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິກສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕຕິ ໂຍຊນາ, ອຖ ໂຂ ເຕນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ເມນ ຜສ຺ສາທິນາ. ສງ຺ຄຫິຕສ຺ສາຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິສິຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ສງ຺ຄາຫກໍ ສກລກ຺ຂຓາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ຂນ຺ຘາທິປເທນ ຍໍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໍ ຕາທິສໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເວທນາ ສທ຺ໂທ ຈ ຂນ຺ໂຘ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ເວທນາ ວິສຸໍ ຂນ຺ໂຘ, ສທ຺ໂທ ຈ ວິສຸໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎນ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣາທິນາ. ອສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ອພ຺ຍາກຕທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທິ ວິຍ ອມິສ຺ສິຕໍ. ນ ຫິ…ເປ… ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິສິຏ຺ເຐນ ຘມ຺ເມນ ໂຍ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຄຫິຕຕາວິສິຏ຺ໂຐເຍວ ໂຍ ສງ຺ຄໂຫ, ໂສ ນ ເອຕ຺ຖ ວາເຣ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຈ. ສງ຺ຄໂຫວາຕິ ເກວໂລ ສງ຺ຄໂຫ, ນ ກຕ຺ຕາເປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ສງ຺ຄາຫເກນາຕິ ອິທໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ນິວຕ຺ຕິຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ນ ຫີຕິອາທິ ຕໍສມຕ຺ຖນໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖນຍສງ຺ຄຫິເຕນສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຎ຺ຈມນໂຍ ອສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ຍສ຺ມາ ສງ຺ຄຫປ຺ປວຕ຺ຕິວິເສສວິຣຫິໂຕ ອສງ຺ຄຫິຕຘມ຺ມວິເສສນິສ຺ສິໂຕ ປຎ຺ຈມນໂຍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ເອຕ຺ຖ ເກນຈິ ອສງ຺ຄຫິເຕນ ຘມ຺ມວິເສເສນ ປຸນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ຘມ຺ມວິເສໂສ ອສງ຺ຄຫິເຕນ ອສງ຺ຄຫິໂຕ ອສງ຺ຄຫິຕຕາຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ຈ. ຕເມວ ຕາວ ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘ…ເປ… ອສງ຺ຄຫິຕາ, ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຘ…ເປ… ອສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອາຫາ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖນເຍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ. ຍຖານິທ຺ຘາຣິຕຘມ຺ມທສ຺ສນນ຺ຕິ ປາຬິຍໍ ນິທ຺ຘາຣິຕປ຺ປກາຣຘມ຺ມທສ຺ສນໍ. ສຫ ສຸຂຸມຣູເປນາຕິ ສສຸຂຸມຣູປໍ, ເຕນ ສຸຂຸມຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ຄຫິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເຕນ ສຫິຕຘມ຺ມສມຸທາຍາ ສສຸຂຸມ…ເປ… ທາຍາ. ເກ ປນ ເຕຕິ ອາຫ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິ. ເກສຎ຺ຈີຕິ ນິພ຺ພານຈກ຺ຂາຍຕນາທີນໍ. ຕີຫິປິ ສງ຺ຄເຫຫິ. ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ຄເຫຫິ ຕີຫິປິ ສງ຺ຄເຫຫິ ອສງ຺ຄາຫກາ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ຄຫາສງ຺ຄາຫກາ. ອພ຺ຍາກຕຘມ຺ມສທິສາ ເນວທສ຺ສເນນນຠາວນາຍປຫາຕພ຺ພເນວເສກ຺ຂານາເສກ຺ຂາທໂຍ. ອິຕເຣຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ. ຕພ຺ພິປຣິຍາເຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ, ຕີຫິປິ ສງ຺ຄເຫຫິ ອສງ຺ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ຄຫາສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສງ຺ຄາຫເກສຸ ນິພ຺ພານໍ ອນ຺ໂຕຄຘໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອນິທສ຺ສນອປ຺ປຏິເຆຫິ ອສງ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ ຕເທວ ຕສ຺ສ ອສງ຺ຄາຫກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘນ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທໂຍ ນວ ປຎ຺ຫາ ທຸຕິຍປຎ຺ຫາທໂຍ, ເຕ ປຐມປຎ຺ເຫນ ສທ຺ຘິໍ ທສ, ນາມຣູປປຎ຺ຫາທໂຍ ປນ ຈຕຸວີສຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ເພປິ ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິວິເສສກປທນ຺ຕິ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິນາ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕນ ວິເສສກໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິປທໍ. ປຸຈ຺ຉາຍາຕິ ຈ ປຸຈ຺ຉນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕຠາເວນ ວຈນໍ ປຎ຺ຫຠາວໂຕ ປຸຈ຺ຉາ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຎ຺ຫາ ປເນຕ຺ຖ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕ ຫິ ລກ຺ຂຓໂຕ ທສ຺ສິຕາຕິ ເຕ ນິທ຺ຘາຣິຕຘມ຺ມາ ເຕເນວ ອສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕຕາຍ ນິທ຺ຘາຣຓສງ຺ຂາເຕນ ລກ຺ຂເຓນ ທສ຺ສິຕາ.

ຕເທວາຕິ ເອວ-ສທ຺ເທນາຕິ ‘‘ຕເທວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ. ‘‘ຍໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏໍ ປທໍ, ຕໍ ຂນ຺ຘາທີຫິ ອສງ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຂນ຺ຘາທີເຫວາ’’ຕິ ອວຘາຣຓໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ປກາຣນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ‘‘ຕີຫິ ອສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ອສງ຺ຄຫິຕເມວາ’’ຕິ ສງ຺ຄຫິຕຕານິວຕ຺ຕນສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ຕເທວາຕິ ປນ ອິຈ຺ຉິຕໍ ອຸທ຺ຘຏສ຺ເສວ ອສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕຠາວສ຺ສ ອວຘາເຣຕພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ກທາຈີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອນຸທ຺ຘຏສ຺ສ. ອນິຍຕຕໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິທໍ ອວຘາຣຓຜລທສ຺ສນໍ. ນິຍມໂຕຕິ ສກ຺ກາ ວຈນເສໂສ ໂຍເຊຕຸນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ເອວ-ກາເຣນ ສິທ຺ຘເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໂຕ ຫິ ເອວ-ກາໂຣ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນິຍໂມຕິ. ເອວໍປກາຣເມວາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏປ຺ປກາຣເມວ, ຍໍ ປກາຣໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏໍ, ຕໍປກາຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາຕິ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ອນຸທ຺ຘຏປ຺ປກາຣສ຺ສ. ເອເຕນ ໂຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘໂຏ ຕີຫິປິ ສງ຺ຄເຫຫິ ອສງ຺ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ເສວ ອິຘ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພຠາໂວ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄຫວເສນ ເຈຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອຎ຺ຎສຫິຕຕາ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ອສຫິຕຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອວເສສາ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ສກເລນ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ນຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ, ເອກເທເສນ ປນ ສງ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ອສງ຺ຄຫິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຣູປຘມ຺ມາວາ’’ຕິ ນິຍມນໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏຠາວາເປກ຺ຂນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຈ຺ຉາຍ…ເປ… ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸທ຺ຘຏາ ເວທນາທໂຍປິ ຫິ ອສງ຺ຄຫິຕາ ເອວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈມນຍນິທ຺ເທເສ. ປຐເມ ນເຍຕິ ປຐເມ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ. ຕຖາ ທຸຕິເຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຣູປວິຎ຺ຎາເຓຫີຕິ ອສຸຂຸມຣູປຘມ຺ເມຫິ ວິຎ຺ຎາເຓນ ຈາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຬາຣິກ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ປນ ຣູປຘມ຺ມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂອຬາຣິກຣູປສ຺ເສວ ຄຫຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຣູເປກເທໂສ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິໂຕ’’ຕິ.

໑໙໖. ອສງ຺ຄາຫກນ຺ຕິ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ…ເປ… ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ເອວໍ ອສງ຺ຄາຫກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຠາເວນ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກາມໍ ເວທນາທີເຫວ ຈຕູຫິ ອສງ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ຈກ຺ຂາຍຕນເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕເນນ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເຍຫິ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ເຕວ ຣູປາທິເກ ຘມ຺ເມ ອຸທາເນຕິ ປາຬິຍໍ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ອຸທາເນຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນາ’’ຕິອາທິ. ປຐເມນ ອຸທາເນນ. ທ຺ເວຕິ ‘‘ພາຫິຣາ ອຸປາທາ ທ຺ເວ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ທ຺ເວ-ສທ຺ທໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕສ຺ສ ອສງ຺ຄຫິຕສ຺ສ. ຍຖາທສ຺ສິຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ທສ຺ສິຕປ຺ປກາຣສ຺ສ. ຘມ຺ມນ຺ວຍຎາຓຸປ຺ປາທນໍ ນຍທານໍ. ‘‘ຣູປໍ ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວເສນ ທ຺ເວວີສປທິໂກ ເອສ ນໂຍ.

ປຎ຺ຈມນຍອສງ຺ຄຫິເຕນອສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຉຏ຺ຐນໂຍ ສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄປທວຓ຺ຓນາ

໒໒໘. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ‘‘ສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄປທໍ ຠາເຊຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄປທໍ ຠາຊິຕໍ, ສໍວຓ຺ເຓຕພ຺ພຕາຍ ຈ ປຘານຠູຕໍ ປຈ຺ຈາມຏ຺ຐໍ, ນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທິປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ລພ຺ຠຕິ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ອລພ຺ຠມານມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາຍ ຄຫິຕໍ ປຏິກ຺ເຂເປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ. ປຏິກ຺ເຂໂປປິ ຫິ ປຸຈ຺ຉາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ. ຕຖາ ຫິ ຍມເກ (ຍມ. ໑.ຂນ຺ຘຍມກ.໕໙-໖໑) ‘‘ຍສ຺ສ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ຕສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ເຕນ ປເນຕ຺ຖ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ສມ຺ປໂຍຄຏ຺ໂຐ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອລພ຺ຠມານມ຺ປິ ສມ຺ປໂຍຄປທໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຣູປນິພ຺ພານານໍ. ວິສຠາຄຕາຕິ ອຕໍສຠາຄຕາ. ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາໂວ ຫິ ສມ຺ປໂຍເຄ ສຠາຄຕາ, ນ ສງ຺ຄເຫ ວິຍ ສມານສຠາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ເອກຸປ຺ປາທາທິຠາວຣຫິຕານໍ ຣູປນິພ຺ພານານໍ ສາ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາ ວິສຠາຄຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕທຠາວໂຕຕິ ຕສ຺ສາ ວິສຠາຄຕາຍ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາຍ ອຠາວໂຕ. ວິປ຺ປໂຍໂຄປິ ນິວາຣິໂຕ ເອວ ໂຫຕິ, ວິສຠາໂຄ ຠາໂວ ວິປ຺ປໂຍໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ. ‘‘ຈຕູສຸ ຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕສໍ ເຕຫີຕິ ຈ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ເອວ ປຣາມສຕິ. ວິສຠາຄຕາ ຈ ໂຫຕິ ຣູປນິພ຺ພາເນສຸ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ຈ ຣູເປກເທສສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ເຕເນວາຕິ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘສຠາຄຕ຺ຕາ ເອວ.

ຕີຫິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫີຕິ ຆານຊິວ຺ຫາກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສເກ ຣູປຘມ຺ມມິສ຺ສເກ ຘມ຺ເມ ທີເປຕິ ຣູປຠໂວຕິ ໂຍຊນາ. ປຎ຺ຈຫີຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ. ເອກາຍ ມໂນຘາຕຸຍາ. ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຕິ ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເອວ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອໂຫນ຺ເຕ ສຕ຺ຕຫິປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕປິ ວາ ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາປຏິກ຺ເຂເປນ. ຕາຫີຕິ ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຫິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທີເປນ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ທີເປນ຺ຕິເຍວ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເອວາຕິ ເອວມວຘາຣຓໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເວທນາທິເກ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວຫິ ນວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສຕ຺ຕກໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພານິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນວຕ຺ຕພ຺ພານິ, ຠິນ຺ນສນ຺ຕານິການິ, ນານາກ຺ຂຓິການິ ຈ ອຣູປານິປິ ຘມ຺ມຊາຕານິ. ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຍຕນາທິປເທຫິ ທີເປຕພ຺ພາ, ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ອເຈຕສິກາທິປເທຫິ ທີເປຕພ຺ພາ, ຕທຸຠຍສມຸທາຍາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທິປເທຫິ ທີເປຕພ຺ພາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍທິ ເອວນ຺ຕິ ຍທິ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສານໍ ຘມ຺ມານໍ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖິ. ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ໂສຠຍຘມ຺ມາຕິ ຣູປນິພ຺ພານສຫິຕສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ຂນ຺ຘາທີເຫວາຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕູຫິ ເອວ, ນ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ເຕນ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘເຍວ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນາຍໍ ໂທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕເທກເທສາຕິ ‘‘ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມຸທາຍສ຺ສ ເອກເທສາ. ຕເທກເທສຎ຺ຎສມຸທາຍາຕິ ຕສ຺ເສວ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ເອກເທສາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອວຍວານໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ສມຸທາຍຠູຕາ. ວິຠາຄາຠາວໂຕຕິ ເຠທາຠາວໂຕ. ເຠໂທຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕເຠໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ນ ຫິ ສມຸທາຍາວຍວານໍ ສາມຎ຺ຎວິເສສານໍ ວິຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເຠໂທ ອຕ຺ຖິ ເຠທາເຠທຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕເຠທເມວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສມຸທາຍນ຺ໂຕຄຘານໍ ເອກເທສານໍ ນ ວິຠາໂຄ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສງ຺ຄເຫປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ອວິຠາຄສພ຺ຠາວໂຕ ສຠາຄວິສຠາຄຕ຺ຕາຠາເວນ. ເຕສນ຺ຕິ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທີນໍ. ເຕ ຈ ອກຸສລາພ຺ຍາກຕາ. ເຕສນ຺ຕິ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຘມ຺ມານໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ວິຠຕ຺ຕສຠາວານໍ ນ ເຕສໍ ສມຸທາເຍກເທສາທິຠາໂວ, ຕສ຺ມາ. ຍສ຺ມາ ປນ ກຸສລາທໂຍ ເອວ ຂນ຺ຘາທໂຍຕິ ຂນ຺ຘາທິອາມສເນນ ສມຸທາເຍກເທສາທິຠາໂວ ອາປນ຺ໂນ ເອວາຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິປ຺ປໂຍຄາຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຂນ຺ຘາທີນິ ອນາມສິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕສນ຺ຕິ ກຸສລາທີນໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ. ສພ຺ເພສູຕິ ທຸຕິຍາທິສພ຺ພປຎ຺ເຫສຸ.

ຉຕ຺ຕິໍສາຍ ປິຏ຺ຐິທຸກປເທສຸ ວີສຕິ ທຸກປທານິ ອິມສ຺ມິໍ ນເຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອວສິຏ຺ຐານິ ໂສຬເສວາຕິ ອາຫ ‘‘ໂສຬສາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ‘‘ເຕວີສປທສຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເຕວີສ’’ນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ‘‘ເອກວີສ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພປຎ຺ເຫສຸ. ເອກກາເລກສນ຺ຕານານໍ ຠິນ຺ນກາລຠິນ຺ນສນ຺ຕານານຎ຺ຈ ອເນເກສໍ ຘມ຺ມານໍ ສມຸທາຍຠູຕາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນຘມ຺ມຘາຕຸໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ກາລສນ຺ຕານ…ເປ… ຘາຕູນ’’ນ຺ຕິ. ເອກເທສສມ຺ມິສ຺ສາຕິ ຈິຕ຺ຕິທ຺ຘິປາທາທິນາ ອຕ຺ຕໂນ ເອກເທເສເນວ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣາທີຫິ ສມ຺ມິສ຺ສາ ອິທ຺ຘິປາທາທໂຍ, ອນາຣມ຺ມເຓຫິ ຣູປນິພ຺ພາເນຫິ ຈ ອສມ຺ມິສ຺ສາ. ສມານກາລສນ຺ຕາເນຫີຕິ ເອກກາລສນ຺ຕາເນຫິ ກາລສນ຺ຕານເຠທຣຫິເຕຫິ ເອກເທສນ຺ຕເຣຫິ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອກເທສນ຺ຕເຣຫິ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ເອກເທສວິເສສຠູເຕຫິ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ວິຠຕ຺ຕາ ເອວ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທໂຍ ສມ຺ປໂຍຄີວິປ຺ປໂຍຄີຠາເວນ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວິປ຺ປໂຍຄີຠາເວນ ຄຫິຕາຕິ ໂຍຊນາ. ເຕຫິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີຫິ. ເຕ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ. ເກຫິຈິ ສຫຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣເຫຫິ ເອກເທສນ຺ຕເຣຫິ ວິຠຕ຺ເຕຫິ. ນ ຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘາທິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ເຕປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທໂຍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈາທີຫິ ສມ຺ປໂຍຄໍ ລຠນ຺ຕິ. ເຕສນ຺ຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ. ເອກຸປ຺ປາທາ…ເປ… ວິສຠາຄຕາ ຈາຕິ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາສງ຺ຂາຕາ ຍຖາຣຫໍ ສຠາຄຕາ ວິສຠາຄຕາ ຈ. ເຕນ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສມ຺ປໂຍຄສ຺ສ ວິປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ຈ ລຠນໂຕ.

ຠິນ຺ນກາລານໍ ສມຸທາຍີນໍ ສມຸທາຍາ ຠິນ຺ນກາລສມຸທາຍາ. ວຕ຺ຕມານາ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ສນ຺ຕາເນ ເອເກກຘມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ເອຕເທວ, ຕສ຺ມາ. ເຕສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ວິຠຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເອກເທສຠູຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘກເທສຠູຕານິປິ. ເຕນ ວິຠາຄາກຣເຓນ. ຍທິ ສມານກາລສ຺ສ ວິຠຊິຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕາທໂຍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິຠາຄໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘‘ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂສຬສຫິ ຘາຕູຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນ…ເປ… ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມວນ຺ຕິ ຍຖາ ຘາຕຸວິຠາເຄນ ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ, ເອວເມວໍ.

໒໓໕. ຕໍສມ຺ປໂຍຄີຠາວນ຺ຕິ ເຕຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປໂຍຄີຠາວໍ. ຍຖາ ຫິ ສມານກາລສນ຺ຕາເນຫິ ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄເຕຫິ ເວທນາສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ສມຸທຍສຈ຺ຈສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ, ເອວໍ ຠິນ຺ນສນ຺ຕາເນຫິ ຠິນ຺ນກາເລຫິ ຈ ເຕຫິ ຕສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຕໍວິປ຺ປໂຍຄີຠາວໍ…ເປ… ນ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ວິສຠາຄຕານິພນ຺ຘສ຺ສ ວິຠາຄສ຺ສ ອຠາເວນ ອວິຠາເຄຫິ ເຕຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ. ວິຠາເຄ ຫີຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກໂຣຕິ. ວິຠາຄຣຫິເຕຫີຕິ ສມານກາລສນ຺ຕາເນຫິ ເອກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄຕຕ຺ຕາ ອວິຠຕ຺ເຕຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊມາເນຫິ…ເປ… ຠາວໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ສມານສ຺ສ ສມານຊາຕິກສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນ ຫິ ວິຊ຺ຊມານໍ ຣູປາຣູປໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວິສຠາຄໍ ນ ໂຫຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ ວິຍາຕິ ອິທໍ ວິສທິສຸທາຫຣຓທສ຺ສນໍ. ຍຖາ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອນາຄຕກາລໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາມຏ຺ຐກາລເຠທໍ, ເອວໍ ຍໍ ອາມຏ຺ຐກາລເຠທໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ ເທສນາຍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິຊ຺ຊມານສ຺ເສວ ວິຊ຺ຊມາເນນ ສມ຺ປໂຍໂຄ, ສມ຺ປໂຍຄາຣຫສ຺ເສວ ຈ ວິປ຺ປໂຍໂຄຕິ ອຕ຺ຖິຠາວສນ຺ນິສ຺ສຍາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຕຎ຺ຈາຕິ ອຸທ຺ຘຣຓໍ.

ວິຠາຄຣຫິເຕຫີຕິ ວິສຠາຄຕາຠາວໂຕ ອວິຠາເຄຫິ. ອນາມຏ຺ຐກາລເຠເທຕິ ອນາມຏ຺ຐກາລວິເສເສ. ອວິຊ຺ຊມານສ຺ສ…ເປ… ສມ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ເອເຕນ ປາຣິເສສໂຕ ວິຊ຺ຊມານສ຺ສ ຈ ວິຊ຺ຊມາເນນ ສມ຺ປໂຍໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ອວິຊ຺ຊມານຕາທີປເກ ເຠເທ ຄຫິເຕຕິ ຍຖາຄຫິເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເຕຫິ ວິປ຺ປໂຍຄີນໍ ອວິຊ຺ຊມານຠາວທີປເກ ເຕສໍເຍວ ວິເສເສ ‘‘ອຣູປຠໂວ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ທສຫາຍຕເນຫິ ໂສຬສຫິ ຘາຕູຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ຘາຕຸ. ໒໔໖) ຄຫິເຕ ເຕເນວ ຣຸປ຺ປນາທິນາ ເຠເທນ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄຕາປິ ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ເຠເທ ປນ ອຄ຺ຄຫິເຕ ເຕນ ເຕນ ຄຫເຓນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ອວິຊ຺ຊມານຕາທີປເກ ວິເສເສ, ວິສຠາເຄ ວາ ອຄ຺ຄຫິເຕ ‘‘ເວທນາ, ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ເອເກນາຍຕເນນ ສຕ຺ຕຫິ ຘາຕູຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ເຕນ ເຕນ ຄຫເຓນ ສຠາຄຕາທີປເນນ ວິສຠາຄຕາຍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຠາຄຕາວ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ສຠາຄຕ຺ເຕ ກາ ປເນຕ຺ຖ ສຠາຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊມານຕາຍ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ສຠາຄຕາຍ. ຕສ຺ມາຕິ ວິສຠາຄຕາຍ ອລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ, ສຠາຄຕາຍ ຈ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ.

໒໖໒. ວິຕກ຺ໂກ ວິຍາຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ວິຕກ຺ໂກ ວິຍ. ໂສ ຫິ ວິຕກ຺ກຣຫິຕຕ຺ຕາ ອວິຕກ຺ໂກ ວິຈາຣມຕ຺ໂຕ ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ໂກຏ຺ຐາສນ຺ຕຣຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ອລີນາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເອວ ໂສ ອປ຺ປຘາໂນ, ທຸຕິຍຌານຘມ຺ມາ ເອເວຕ຺ຖ ປຘານາຕິ ອາຫ ‘‘ເຍ ປຘານາ’’ຕິ. ເຕເນວາຕິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣສຸ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທສຸ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ ອິຘ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ທຸຕິຍຣາສິເຍວ ຈ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອນນ຺ຕຣນເຍຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທນິທ຺ເທເສ. ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ສມານຄຕິກາ ສທິສປ຺ປວຕ຺ຕິກາ. ອິຕີຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ. ເຕ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ນ ຄຫິຕາ, ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ ວິຍ ນ ເທສນາຣຸຬ຺ຫາ. ນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣຫິ ສມານຄຕິກາຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ຫິ ເຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣຫິ ສມານຄຕິກາ ສິຍຸໍ, ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕ ຘມ຺ມາ ນ ເກຫິຈິ ຂນ຺ເຘຫິ, ນ ເກຫິຈິ ອາຍຕເນຫິ, ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ສິຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ສມານຄຕິກາ. ຍຖາ ຫິ ເຍ ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ເກຫິຈິ ວິປ຺ປໂຍຄໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອວໍ ເຕຫິປິ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີນີ’’ຕິອາທິ. ທສໂມ…ເປ… ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ທສມນເຍ ເຕຫິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ເຕຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ໂສຬສຫິ ຘາຕູຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂອສານນເຍ ເຕຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຘາຕູຫິ ສງ຺ຄໂຫ ຈ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມາ ນ ເຕ ສວິຕກ຺ກສວິຈາເຣຫິ ສມານຄຕິກາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ວິຕກ຺ກສຫິເຕສູຕິ ສຫວິຕກ຺ເກສຸ. ເຕສູຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ເຕສຸ ສຫ ວິຕກ຺ເກນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຘມ຺ເມສຸ, ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫິເຕສຸ ວຸຕ຺ເຕສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພປິ ເຕຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານຘມ຺ມາ ວິຕກ຺ໂກ ຈາຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຘມ຺ມາ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ຕຖາ ຫິ ສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄປທນິທ຺ເທເສ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ເກຫິຈິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ຂນ຺ເຘນາຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘນ. ໂສ ຫິ ສມຸທາໂຍຕິ ‘‘ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສມຸທາໂຍ. ນນຸ ວິຕກ຺ໂກເປຕ຺ຖ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫໍ ຄໂຕ, ໂສ ຈ ວິຈາຣໂຕ ອຎ຺ເຎນປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນ ຫິ ຕເທກເທສສ຺ສ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ຍຖາຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອິທ຺ຘິປາທນິທສ຺ສເນນ ວິຠາເວຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ອິທ຺ຘິປາທສມຸທາຍສ຺ສ ເອກເທສຠູຕານໍ ຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທາທີນໍ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍສມຸທາຍສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ນ ໂຫຕີຕິ.

ຍທິ ເອວໍ ‘‘ອິທ຺ຘິປາໂທ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ໂນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕສູຕິ ອິທ຺ຘິປາເທສຸ. ສມຸທາຍສ຺ສາຕິ ອິທ຺ຘິປາທສມຸທາຍສ຺ສ. ເຕຫິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິທ຺ຘິປາໂທ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ. ເຕນາຕິ ວິຈາເຣນ. ນ ຫີຕິອາທິນາ ຍຖາຘິຄຕຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາຍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຠາວໍ ອຸທາຫຣຓທສ຺ສນວເສນ ວິຠາເວຕິ. ເກຈິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຕໍສຫຄຕາ ຈ ໂມຫວຊ຺ຊາ ໂມເຫນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເກຈິ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ໂມເຫນາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕໂມຫເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອິຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນ ສມຸທາໂຍ ເຕນ ໂມເຫນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ເຫຕຸຠາໂວ ນາປິ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ໂສ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸໂກຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສມຸທາໂຍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ‘‘ຠາວນາ…ເປ… ໂຍປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາຍ ນິທສ຺ເສຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກສມຸທາຍສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເອວໍ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ອວິຕກ຺ກ…ເປ… ສິຍາ, ຕໍ ນ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ເຕສຸ ໂກຈິປິ ວິຈາເຣນ ອສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ. ເຕຕິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ. ເອກຘມ຺ເມປິ…ເປ… ກໂຕ ຍຖາ ‘‘ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຘມ຺ມາ ອສງ຺ຂຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ.

ຉຏ຺ຐນຍສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ສຕ຺ຕມນໂຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໓໐໖. ເຕຫິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີຫິ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍຂນ຺ເຘກເທສາທິເກ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສຕິປິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຣູປນິພ຺ພານາທິເກ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ເມ ສຕິປິ ວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ. ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໂຕ ອຎ຺ຎຘມ຺ມານໍ ອວສິຏ຺ຐານໍ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕຘມ຺ມານໍ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເກນຈິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ນ ຫິ ອຕ຺ຖິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກາທີນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ ເຕສໍ. ເຕ ເອວ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ເຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເອວ. ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຕທຎ຺ຎຘມ຺ມານມ຺ປີຕິ ປິ-ສທ຺ທໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ນ ຈ ເຕ ເອວ ຘມ຺ມາ ອຑ຺ຒທຸຕິຍາຍຕນຘາຕຸໂຍ, ອຖ ໂຂ ເຕ ຈ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຸປສໍຫຣຕິ.

ນນຸ ຕທຎ຺ຎຠາວໂຕ ເອວ ເຕຫິ ອິຕເຣສໍ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕທຎ຺ຎສມຸທາເຍຫີຕິ ຕໂຕ ໂລຠສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໂຕ ອຎ຺ຎສມຸທາເຍຫິ ອຎ຺ເຎ ໂລຠສຫຄຕາ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ສມຸທາເຍ…ເປ… ວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສມຸທາເຍນ ໂລຠສຫຄຕຕທຎ຺ຎຘມ຺ມຣາສິນາ ເອກເທສານໍ ໂລຠສຫຄຕຘມ຺ມານໍ ວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ, ຕຖາ ເຍ ເອກເທສາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອວຍວານໍ ສມຸທາຍຠູຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ສມຸທາເຍນ ວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕຕິ. ອເນນ ສມຸທາເຍນ ອວຍວສ຺ສ ສມຸທາຍສ຺ສ ອວຍເວນ ຈ ຕສ຺ສ ນ ວິປ຺ປໂຍໂຄ, ອວຍວສ຺ເສວ ປນ ອວຍເວນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອສ ນໂຍຕິ ຍ຺ວາຍໍ ສມຸທຍສຈ຺ເຈ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຘິ, ເອເສວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘກເທສຕ຺ຕາ ເຕສນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນິຣວເສເສສູຕິ ອພຫິກຕວິຕກ຺ເກສຸ. ວິຕກ຺ໂກ ຫິ ສມຸທາຍໂຕ ອພຫິກໂຕ. ‘‘ໂສ ຫິ ສມຸທາໂຍ’’ຕິອາທິໂກ ວຸຕ຺ຕນໂຍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຎ຺ເຎສຸປິ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທີສຸ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສ຺ສ…ເປ… ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຍໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິ ອິຘ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຘິກາຣໂຕ ‘‘ອຎ຺ເຎນາ’’ຕິ ປທໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອິທານິ ພ຺ຍຕິເຣເກນປິ ຕມຕ຺ຖໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ‘‘ອທຸກ຺ຂມສຸຂາ…ເປ… ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ລກ຺ຂເຓນາຕິ ‘‘ອສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ອສມ຺ມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຈິຕ຺ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ອຸປລກ຺ເຂຕິ. ສຫຍຸຕ຺ຕປເທຫິ ສຕ຺ຕາຕິ ‘‘ເຈຕສິເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫຍຸຕ຺ເຕ ຘມ຺ເມ ທີເປນ຺ເຕຫິ ປເທຫິ ອາຄຕາ ສຕ຺ຕ ປຎ຺ຫາ. ຕິຓ຺ຓໍ ຕິກປທານມຄ຺ຄຫເຓນ ອູໂນຕິ ກຕ຺ວາ. ເຍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕິເກ ຕໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປນ ເວທນາປີຕິຕ຺ຕິເກສຸ ປຈ຺ຉິມໍ, ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ປຐມນ຺ຕິ ປທຕ຺ຕຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໐໙. ອຸທ຺ຘຏປເທນ ປກາສິຍມານາ ອຕ຺ຖາ ອເຠໂທປຈາເຣນ ‘‘ອຸທ຺ຘຏປທ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຏປເທນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘຏປເທນ. ມເນນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ມນນມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມໂນຘາຕຸ ‘‘ມໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ມໂນຘາຕຸຍາ ເອກນ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຕມນຍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຏ຺ຐມນໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໓໑໗. ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ, ເຕສໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຕາທິສສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປໂຍຄິໂນ ອຠາວໂຕ. ສມຸທາຍສ຺ສ ຈ ເອກເທເສນ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ຕສ຺ສ ເກນຈິ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ເຖວາຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີຫິ…ເປ… ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເຕນາຕິ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ເຍ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິວຈເນນ.

ອຏ຺ຐມນຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ນວມນໂຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໓໑໙. ‘‘ສມາສປທໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຍໍ ນາມ ສມາໂສຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ຂນ຺ຘາທິໂນ’’ຕິອາທິມາຫ, ຍສ຺ສ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ອິຘ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ນວມນເຍ ຍໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣູປກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸ ອຣຓນ຺ເຕສຸ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພາຫິຣມາຕິກາຘມ຺ເມສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ມຊາຕໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທິນາ ສຍໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣິຕໍ. ອໂຍໂຄຕິ ອສມ຺ປໂຍໂຄ. ວກ຺ຂຕິ ທສມນເຍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ເວທນາທໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ກຖນ຺ຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ປນ ສຸຂຸມຣູປຄຕິກເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມນາຍຕນໍ ເອເກນາຍຕເນນ ເອກາຍ ຘາຕຸຍາ ເກຫິຈິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ຍຖາ ສຸຂຸມຣູປໍ ວິຍ ສຣູປໂຕ ອນຸທ຺ຘຏມ຺ປິ ນິພ຺ພານໍ ເກຫິຈີຕິປເທນ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເອທິເສສຸ ຐາເນສຸ ນິພ຺ພານໍ ສຸຂຸມຣູປຄຕິກນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ຣູປມິສ຺ສເກຫິ ວາ’’ຕິ ເອເຕນ ອນຸປາທິນ຺ນອນຸປາທານິຍາທີຫິ ນິພ຺ພານມິສ຺ສເກຫິປິ ອສມ຺ປໂຍໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອວິກລຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄາຫເກຫິ ປເທຫິ ສຫວຕ຺ຕິໂນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປໂຍຄິໂນ ອຠາວໂຕ ອຕີຕານາຄເຕຫິ ຈ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ສ ອຍຸຊ຺ຊມານຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວຕ຺ຕມານານເມວ…ເປ… ອຣູປຠວາທີຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕເຣຕິ ເຍ ສມ຺ປໂຍຄໍ ລຠນ຺ຕິ, ເກ ປນ ເຕ ຣູເປນ ອສມ຺ມິສ຺ສາ ອຣູເປກເທສຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ’’ຕິ.

ນວມນຍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທສມນໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ເຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຠາເວນ ປາຬິຍໍ ອຄ຺ຄຫິຕາ, ເຕສຸ ເກຈິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເກຈິ ຂນ຺ຘາທີຫິ ວິປ຺ປໂຍຄສ຺ເສວ ອສມ຺ຠວໂຕຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມາຍຕນາທິຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄຕຘມ຺ມຠາວໂຕຕິ ອິມິນາ ຠິນ຺ນກາລຕາທິວິເສສວໂຕ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມນ຺ຕຣສ຺ສ ອຠາວມາຫ, ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກຠາວໂຕຕິ ອິມິນາ ປນ ສພ຺ພສ຺ສປິ. ກາມຠໂວ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ສຎ຺ຎີຠໂວ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠໂວຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠວາ. ວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕຕິ ວິປ຺ປໂຍຄາສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ເຍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທີຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ເຕຫິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍເຍວ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທີນໍ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເກນຈິ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ສມ຺ຠວຕິ.

ທສມນຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ເອກາທສມນໂຍ ສງ຺ຄຫິເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໔໐໙. ເຕຕິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາ. ເສເສຫີຕິ ອວສິຏ຺ເຐຫິ ເວທນາສຎ຺ຎາວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘຫິ. ‘‘ເອເຕນ ສຫ ສມ຺ພນ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ປທານໍ ສມ຺ພນ຺ຘທສ຺ສນມຸເຂນ ‘‘ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ເຍ ຘມ຺ມາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວິວຣຓໍ ປາກຏຕຣໍ ກຕ຺ວາ ເກຫິຈີຕິປທສ຺ສຕ຺ຖໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເກຫິຈີຕິ ເອຕສ຺ສ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຫາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິເສເສຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊານໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນຘມ຺ມຘາຕຸປຣິຍາປນ຺ນຕາກິຕ຺ຕນໍ ວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຍໂຕ ເຕ ສມຸທຍສຈ຺ເຈນ ຂນ຺ຘາທິສງ຺ຄເຫນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສຍໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕວຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປິ, ຈິຕ຺ເຕນ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິປີ’’ຕິ. ສມ຺ປໂຍຄາຣເຫຫີຕິ ວິເສສນໍ ສຸຂຸມຣູປໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສນ຺ຘາຍ ກຕໍ, ນ ຕຓ຺ຫາທິເກ.

ເອກາທສມນຍສງ຺ຄຫິເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ທ຺ວາທສມນໂຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໔໑໗. ນວມນເຍ ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ຐາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຏາ, ທ຺ວາທສມນເຍ ຈ ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ຐາ ສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສມ຺ປໂຍຄວິສິຏ຺ຐາວ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ທ຺ວາທສມ…ເປ… ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ.

ທ຺ວາທສມນຍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ເຕຣສມນໂຍ ອສງ຺ຄຫິເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ

໔໔໘. ເຍຫີຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນາທີຫິ. ຕີຫິປິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິສງ຺ຄເຫຫິ. ປຸນ ເຍຫີຕິ ອຣູປຠວາທີຫິ. ໂອຬາຣິກາຍຕນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ ອາຍຕນຘາຕຸສງ຺ຄເຫຫິປິ ອສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ເຕຕິ ຈຕຸໂວກາຣຠວາທໂຍ. ວຸຕ຺ຕາວເສສາຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມາຍຕນາທີຫິ ອວສິຏ຺ຐາ. ສຕິປິ ອສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຕ ເຕຫິ ອສງ຺ຄຫິຕານໍ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນ ສມ຺ຠວຕີຕິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ອິຘ ເຕຣສມນເຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນ ຣຸຫນ຺ຕິ ນາໂຣຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘນ ຫິ ຂນ຺ຘາທິວເສນ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ສມ຺ປໂຍໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໔໔໘) ອສງ຺ຄາຫກາ ເອວ ນ ໂຫນ຺ຕິ ອວິກລປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິສມຸທາຍຠາວໂຕ.

ເຕຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທີ’’ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ. ອສພ຺ພ…ເປ… ສິຍຸໍ ອວິຕກ຺ກາວິຈາຣາທິຘມ຺ມາ ວິຍ. ນ ເຕສໍ ວິປ຺ປໂຍໂຄ ນຕ຺ຖິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘນ ອສງ຺ຄຫິຕານໍ ອນາຣມ຺ມຓມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ນ ‘‘ວິປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ. ອຸຠຍາຠາວໂຕຕິ ສມ຺ປໂຍຄວິປ຺ປໂຍຄາຠາວໂຕ. ອນາຣມ຺ມຓສຫິຕສພ຺ພວິຎ຺ຎາຓຕໍຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕທຸຠຍຘມ຺ມາ ອເຈຕສິກເຈຕສິກໂລກິຍປທາທີນໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕຣສມນຍອສງ຺ຄຫິເຕນສມ຺ປຍຸຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໔. ຈຸທ຺ທສມນໂຍ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ

໔໕໖. ຘມ຺ມສຠາວມຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ສຠາວຘມ຺ມານໍ ຘມ຺ມມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອວຕ຺ຖາວິເສສມຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ເອເຕນາຕິ ສມຸຈ຺ເຉໂທ. ສງ຺ຄຫາທິວິຈາຣປຣິນິຏ຺ຐານຠູໂຕ ຈຸທ຺ທສມນໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິໂຍສາເນ ນເຍ’’ຕິ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຘມ຺ມວິວິຕ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉາ ໂມຆປຸຈ຺ຉາ, ສາ ຕຖາຠູຕາປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພຘມ຺ມາຠາວສ຺ສ ຎາປິກາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂມຆຕ຺ຕາ ເຕ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂມຆາ ປຸຈ຺ຉາ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂມຆປຸຈ຺ຉໂກ. ອຏ຺ຐໂມ ນໂຍ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພປຸຈ຺ຉານໍ ໂມຆຕ຺ຕາ. ເຕນ ຈ ສຫາຕິ ເຕນ ອຏ຺ຐມນເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອິມສ຺ມິໍ ໂອສານນເຍ ອຏ຺ຐມນເຍ ຈ ໂອສານນເຍ ຈ ເອເຕ ຘມ຺ມາຍຕນາທໂຍ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ວິປ຺ປໂຍຄສ຺ສປິ ອຠາວາຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ.

ຈຸທ຺ທສມນຍວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນສງ຺ຄຫິຕາສງ຺ຄຫິຕປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຘາຕຸກຖາປກຣຓ-ອນຸຏີກາ ສມຕ຺ຕາ.