໑. ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໖. ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ໂຍຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວິຠງ຺ໂຄ. ມິຄາຣນຕ຺ຕາຕິ ມຊ຺ຌປທໂລເປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປນ ນຕ຺ຕາ ໂຫຕີ’’ຕິ. ມິຄາຣມາຕາຕິ ວິສາຂາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນວກມ຺ມາຘິຏ຺ຐາຍິກນ຺ຕິ ນວກມ຺ມສໍວິຘາຍິກໍ. ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ອາກາໂຣ ນາຕິຄມ຺ຠີໂຣ, ຍຖາສຸຕໍ ຘາຣຓເມວ ຕຕ຺ຖ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ສຕິຍາ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຘິໂກ, ປຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖ ຄຸຓີຠູຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ສຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາ. ປຸພ຺ພງ຺ຄມຕາ ເຈຕ຺ຖ ປຘານຠາໂວ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ພ຺ຍາປາໂຣ ອຘິໂກ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຕິຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຕິຍາ’’ຕິ. ອາລສິຍວິຣຫິຕາຕິ ໂກສຊ຺ຊຣຫິຕາ. ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ກຸສີຕາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາວ, ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ວິປ຺ຜາຣິເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ.

ສພ຺ພາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຕ຺ຖຸລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາຕິ ທຸວິຘາ. ຄຣຸຘມ຺ມປອຄ຺ຄຫເຓນ ຫິ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກາວ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ ນາມ. ເສສາ ສພ຺ພາປິ ສງ຺ຆໂຕ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທາ. ຕາປິ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ອຸຠໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ທຸວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ຕາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ, ຕາ ເອກໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໂຕ ເອວ ລທ຺ຘູປສມ຺ປທຕ຺ຕາ, ອິຕຣາ ອຸຠໂຕອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ອຸຠໂຕສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີຠາເວນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ສນ຺ຕິ ຕາສໍ ຕຖາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອຠາວໂຕ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອິຘ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເທສນາຍ ໂສຕປຕິຕຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ໂສຕປຕິຕຕາ ນາມ ກຕ຺ຖຈິ ລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ອຄ຺ຄຫເຓນ ໂຫຕິ, ຍຖາ ອຠິຘມ຺ເມ ມໂນຘາຕຸນິທ຺ເທເສ (ຘ. ສ. ໑໖໐-໑໖໑) ລພ຺ຠມານມ຺ປິ ຌານງ຺ຄໍ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓໂສເຕ ປຕິຕາຍ ນ ອຸທ຺ຘຏໍ ກຕ຺ຖຈິ ເທສນາຍ ອສມ຺ຠວໂຕ, ຍຖາ ຕຕ຺ເຖວ ວຕ຺ຖຸນິທ຺ເທເສ (ຘ. ສ. ໙໘໔ ອາທໂຍ) ຫທຍວຕ຺ຖຸ. ກຕ຺ຖຈິ ອລພ຺ຠມານສ຺ສປິ ຄຫຓວເສນ ຍຖາຐິຕກປ຺ປີນິທ຺ເທເສ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ຐິຕກປ຺ປີ? ອຍຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ອສ຺ສ, ກປ຺ປສ຺ສ ຈ ອຸຑ຺ຑຍ຺ຫນເວລາ ອສ຺ສ, ເນວ ຕາວ ກປ຺ໂປ ອຸຑ຺ຑຍ຺ເຫຍ຺ຍ, ຍາວາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໗).

ເອວມິຘາປິ ອລພ຺ຠມານຄຫຓວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣິກປ຺ປວຈນຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ສເຈ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸນີຠາວໂຍຄ຺ຍໍ ກຎ຺ຈິ ມາຕຸຄາມໍ ‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸນີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີຠາໂວ ສິຍາ’’ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ເອວໍ ນ ກເຖສີຕິ? ຕຖາ ກຕາຘິກາຣານໍ ອຠາວໂຕ. ເຍ ປນ ‘‘ອນາສນ຺ນາສນ຺ນິຫິຕຠາວໂຕ’’ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ເອວ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ອາສນ຺ນຈາຣິໂນ ສທາ ສນ຺ນິຫິຕາ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ເອວ ‘ເອຫິຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫນ຺ຕິ, ນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ມຕິມຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ອາສນ຺ນທູຣຠາວສ຺ສ ຠພ຺ພາຠພ຺ພຠາວສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສງ຺ຆາຏິກຓ຺ເຓ ເຈປິ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ໂຘ ອສ຺ສ ປາເທ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອຠິຊ຺ຌາລຸ ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາໂຄ ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ ອສມາຫິໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປາກຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ອຖ ໂຂ ໂສ ອາຣກາວ ມຍ຺ຫໍ, ອຫຎ຺ຈ ຕສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຘມ຺ມຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ນ ປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍຊນສເຕ ເຈປິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ໂສ ຈ ໂຫຕິ ອນຠິຊ຺ຌາລຸ ກາເມສຸ ນ ຕິພ຺ພສາຣາໂຄ ອພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐມນສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ ສມ຺ປຊາໂນ ສມາຫິໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ອຖ ໂຂ ໂສ ສນ຺ຕິເກວ ມຍ຺ຫໍ, ອຫຎ຺ຈ ຕສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຘມ຺ມຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໒).

ຕສ຺ມາ ອກາຣຓໍ ເທສໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອາສນ຺ນານາສນ຺ນຕາ. ອກຕາຘິກາຣຕາຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸນູປສມ຺ປທາຍ ອໂຍຄ຺ຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍທິ ເອວໍ ຍໍ ຕໍ ເຖຣີຄາຖາສຸ ຠທ຺ທາຍ ກຸຓ຺ຑລເກສາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ນິຫຈ຺ຈ ຊາຓຸໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ສມ຺ມຸຂາ ອຎ຺ຊລິໍ ອກໍ;

ເອຫິ ຠທ຺ເທຕິ ມໍ ອວຈ, ສາ ເມ ອາສູປສມ຺ປທາ’’ຕິ. (ເຖຣີຄາ. ໑໐໙);

ຕຖາ ອປທາເນປິ –

‘‘ອາຍາຈິໂຕ ຕທາ ອາຫ, ເອຫິ ຠທ຺ເທຕິ ນາຍໂກ;

ຕທາຫໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ, ປຣິຕ຺ຕໍ ໂຕຍມທ຺ທສ’’ນ຺ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໔໔);

ຕໍ ກຖນ຺ຕິ? ນຍິທໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸນີຠາເວນ ອຸປສມ຺ປທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸປສມ຺ປທາຍ ປນ ເຫຕຸຠາວໂຕ ‘‘ຍາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓຕ຺ຕິ, ສາ ເມ ອາສູປສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ເຖຣີຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໑) ‘‘ເອຫິ ຠທ຺ເທ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊສ຺ສູຕິ ມໍ ອວຈ ອາຓາເປສິ, ສາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປສມ຺ປທາຍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປທາ ອາສິ ອໂຫສີ’’ຕິ. ອປທານຄາຖາຍມ຺ປິ ເອວເມວ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸນູປສມ຺ປທາ ນຕ຺ຖິເຍວາຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ເຈຕໍ ໂສຕປຕິຕວເສນ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ໂສຕປຕິຕວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ສຣຓຄມນູປສມ຺ປທາຍປິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສມ຺ຠວໂຕ.

໖໕໙. ຠິກ຺ຂຸວິຠງ຺ເຄ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ພຫຸລນເຍນາຕິ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານສ຺ເສວ ພຫຸລຠາວໂຕ. ທິສ຺ສຕິ ຫິ ຕພ຺ພຫຸລນເຍນ ຕພ຺ໂພຫາໂຣ ຍຖາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມປິ ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ຣຊກາທີນິ ປຎ຺ຈ ກຸລານິ ສນ຺ຕິ. ສາຕິ ກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐານຕາ.

໖໖໒. ຕເຖວາຕິ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອວສ຺ສຸໂຕເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ປຐມປາຣາຊິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.