໒. ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໓໘. ທຸຕິເຍ ວິນຍສ຺ສ ປຣິຍາປຸຓນໍ ວິນຍປຣິຍຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນຍໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຸຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກຣຓ຺ຑເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ນ ນສ຺ສຕິ ວິປຕ຺ຕິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ໂຄປິໂຕ. ສຸຣກ຺ຂິໂຕຕິ ຕສ຺ເສວ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ກິເລສໂຈເຣຫິ ອວິລຸມ຺ປນີໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພທາ ສູປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂິໂຕ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກຕານນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ອຠິຠູຕານໍ. ສາຣຊ຺ຊນໍ ສາຣໂທ, ພ຺ຍາໂມຫຠຍໍ. ວິຄໂຕ ສາຣໂທ ເອຕສ຺ສາຕິ ວິສາຣໂທ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຍຖາ ນ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ອປ຺ປຏິຠານາ ມງ຺ກຸຠູຕາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸຏ຺ຐຸ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອລຊ຺ຊິຕາຕິ ຍ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສ, ອລຊ຺ຊິຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎາຓຕາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫຕິ ອຎ຺ຎາຓຠາເວນ ມນ຺ໂທ, ອວິສຍໂຕ ໂມມູໂຫ, ມຫາມູຬ຺ໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ທສວຕ຺ຖຸທີປກາ. ປຣູປຫາຣອຎ຺ຎາຓກງ຺ຂາປຣວິຕາຣຓາທິວາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕານໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎີນໍ ອຘິມານິການໍ ກຸຫການໍ ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ຕານໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ທິສ຺ວາ ມາຣກາຍິກາ ເທວຕາ ‘‘ອຣຫໂຕ ອສຸຈິໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປຸພ຺ພເສລິຍາ ອປຣເສລິຍາ ຈ, ເຕ ປຣູປຫາຣວາທາ. ເຍສໍ ປນ ອຣຫໂຕ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາທີນໍ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີສຸ ຎາຓປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວນ ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ອຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ເຖວ ສນ຺ນິຏ຺ຐານາຠາເວນ ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ກງ຺ຂາ, ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ ປເຣ ວິຕາເຣນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖິ ອຣຫໂຕ ປຣວິຕາຣຓາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ລທ຺ຘິໂຍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ເອຕຣຫິ ປຸພ຺ພເສລິຍານໍ, ເຕ ອຎ຺ຎາຓກງ຺ຂາປຣວິຕາຣຓວາທາ. ນິຄ຺ຄໂຫ ປນ ເນສໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣເຓ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈ ຜລານິ ຈາຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຍມ຺ປິ ອຘິຄມສທ຺ຘມ຺ໂມເຍວ. ຈ-ກາໂຣ ວາ ອວຸຕ຺ຕສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກຈິ ເຖຣາຕິ ຘມ຺ມກຖິກາ. ອາຫໍສູຕິ ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣາ ເອວໍ ອາຫໍສຸ.

ກທາ ປນາຍໍ ກຖາ ອຸທປາທີຕິ? ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໓໐) – ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ທີເປ ຈຓ຺ຑາລຕິສ຺ສມຫາຠເຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ສມ຺ມາ ເທໂວ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂູ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກິລມນ຺ຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ເຍຫິ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິມໍ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉຖ ຠນ຺ເຕ, ເຍສໍ ເອຕ຺ຖ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ເຕ ກຏ຺ຐຂຓ຺ເຑປິ ອຸຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ສພ຺ເພສໍ ຠຍໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕທາ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍໍ ອິເຘວ ຫຸຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓມລຍຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກນ຺ທມູລປຓ຺ເຓຫິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕາ ວສິໍສຸ, ກາເຍ ວຫນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອວຫນ຺ເຕ ວາລິກໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສີສານິ ເອກຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ວາ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ສມ຺ມສນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ສາຏ຺ຐກຖໍ ເຕປິຏກໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຘາຣຍິໍສຸ.

ຠເຍ ວູປສນ຺ເຕ ສຕ຺ຕສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສາຏ຺ຐກເຖ ເຕປິຏເກ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ອິມເມວ ທີປມາຄມ຺ມ ກລ຺ລຄາມຊນປເທ ມຓ຺ຑລາຣາມວິຫາຣໍ ປວິສິໍສຸ. ເຖຣານໍ ອາຄຕປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ໂອຫີນາ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເຖເຣ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕປິຏກໍ ໂສເຘນ຺ຕາ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ອສເມນ຺ຕໍ ນາມ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເຖຣານໍ ອຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ສາສນສ຺ສ ມູລໍ, ອຸທາຫຸ ປຏິປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣາ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ, ຘມ຺ມກຖິກາ ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ເນ ເຖຣາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ນ ສກ຺ກາ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ຊິນຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕຸໍ ນ ຠາໂຣຕິ –

‘‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔). ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິມູລກໍ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ປຏິປຕ຺ຕິສາຣກໍ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ, ປຏິປຕ຺ຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໑.໗) –

ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິໍສຸ.

ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິກາ ອຕ຺ຕໂນ ວາທຏ຺ຐປນຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິໍສຸ –

‘‘ຍາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ, ວິນໂຍ ຍາວ ທິປ຺ປຕິ;

ຕາວ ທກ຺ຂນ຺ຕິ ອາໂລກໍ, ສູຣິເຍ ອພ຺ຠຸຏ຺ຐິເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ອສນ຺ເຕສຸ, ປມຸຏ຺ເຐ ວິນຍມ຺ຫິ ຈ;

ຕໂມ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ, ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຍຖາ.

‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຣກ຺ຂິເຕ ສນ຺ເຕ, ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ຣກ຺ຂິຕາ;

ປຏິປຕ຺ຕິຍໍ ຐິໂຕ ຘີໂຣ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕີ’’ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຫເຏ ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ຘມ຺ມກຖິກຕ຺ເຖຣານໍເຍວ ວຈນໍ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຫິ ຄວສຕສ຺ສ ຄວສຫສ຺ສສ຺ສ ວາ ອນ຺ຕເຣ ປເວຓິປາລິກາຍ ເຘນຸຍາ ອສຕິ ໂສ ວໍໂສ ສາ ປເວຓີ ນ ຆຏີຍຕິ, ເອວເມວ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສເຕປິ ສຫສ຺ເສປິ ວິຊ຺ຊມາເນ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິເວໂຘ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຈ ນິຘິກຸມ຺ຠິຍາ ຊານນຕ຺ຖາຍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ອກ຺ຂເຣສຸ ອຸປນິພທ຺ເຘສຸ ຍາວ ອກ຺ຂຣານິ ຘຣນ຺ຕິ, ຕາວ ນິຘິກຸມ຺ຠີ ນຏ຺ຐາ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ຘຣມານາຍ ສາສນໍ ອນ຺ຕຣຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ. ຕສ຺ສາເຘຍ຺ໂຍຕິ ຕສ຺ສາຍຕ຺ໂຕ.

໔໓໙. ໂສ ປນາຕິ ໂສ ປາຕິໂມກ຺ໂຂ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຄຣຫິຕຸກາມຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິກ຺ຂາປທວິວຓ຺ຓນຎ຺ຈາຕິ ອິມານິ ປເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ.

ວິເລຂນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.