໓໑. ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໒໓໐. ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໕-໖) ປນ ໂຈເທຕຸໍ ໂກ ລຠຕິ, ໂກ ນ ລຠຕິ? ທຸພ຺ພລໂຈທກວຈນໍ ຕາວ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຈິ ນ ລຠຕິ. ທຸພ຺ພລໂຈທໂກ ນາມ ສມ຺ພຫຸເລສຸ ກຖາສລ຺ລາເປນ ນິສິນ຺ເນສຸ ເອໂກ ເອກໍ ອາຣພ຺ຠ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕິ, ອຎ຺ໂຎ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ມໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວທສີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ໂສ ‘‘ນາຫໍ ເອວຣູປໍ ຊານາມິ, ກຖາປວຕ຺ຕິຍໍ ປນ ມຍາ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖິ. ສເຈ ອຫໍ ຕວ ອິມໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ກເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຍໍ ທຸພ຺ພລໂຈທໂກ. ຕສ຺ເສຕໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂກຈິ ໂຈເທຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ເອຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວາ, ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸນີເມວ ໂຈເທຕຸໍ ລຠຕີຕິ ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ສຫຘມ຺ມິກາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ນ ໂກຈິ ນ ລຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍສາວການໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕີ’’ຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ. ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຖຣານໍ ວາເທ ຈຸທິຕກສ຺ເສວ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ໂຈທນາ ນາມ ທິຏ຺ຐໂຈທນາ ສຸຕໂຈທນາ ປຣິສງ຺ກິຕໂຈທນາຕິ ຕິວິຘາ ໂຫຕິ. ອປຣາປິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ໂຫຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິໂຈທນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຣຸການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ ສີລວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອວເສສານໍ ວເສນ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກທິຏ຺ຐິວເສນ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ, ອາຊີວເຫຕຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ນໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິໂຈທນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອປຣາປິ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ໂຫຕິ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນາ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນາ ສໍວາສປຏິກ຺ເຂໂປ ສາມີຈິປຏິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນາ ນາມ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ, ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍິ, ມນຸສ຺ສໍ ຆາຕຍິຕ຺ຖ, ອຠູຕໍ ອາໂຣຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ. ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນາ ນາມ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນຘມ຺ມປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິເອວມາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ. ສໍວາສປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ. ສາມີຈິປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລີກມ຺ມພີຊນາທິກມ຺ມານໍ ອກຣຓໍ. ຕໍ ປຏິປາຏິຍາ ວນ຺ທນາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ອກຕ຺ວາ ເສສານໍ ກຣຓກາເລ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ໂຈທນາ ນາມ ໂຫຕິ. ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິນາ ປນ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ນ ຕາວຕາ ໂຈທນາ ໂຫຕິ.

ອປຣາ ປາຕິໂມກ຺ຂຏ຺ຐປນກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໘໗) ‘‘ເອກໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມິກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຏ຺ຐປນໍ, ເອກໍ ຘມ຺ມິກ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ທສ ອຘມ຺ມິການິ ປາຕິໂມກ຺ຂຏ຺ຐປນານິ, ທສ ຘມ຺ມິການີຕິ ເອວໍ ອຘມ຺ມິກາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ, ຘມ຺ມິກາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຕິ ທສຸຕ຺ຕຣສຕໍ ໂຈທນາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕາ ທິຏ຺ເຐນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ທສຸຕ຺ຕຣສຕໍ, ສຸເຕນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ທສຸຕ຺ຕຣສຕໍ, ປຣິສງ຺ກາຍ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ທສຸຕ຺ຕຣສຕນ຺ຕິ ຕິໍສາຘິການິ ຕີຓິ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ກາເຍນ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ, ວາຈາຍ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ, ກາຍວາຈາຍ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕິຄຸຓານິ ກຕານິ ນວຸຕາຘິການິ ນວ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອຕ຺ຕນາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສປິ ປເຣນ ໂຈທາເປນ຺ຕສ຺ສປິ ຕຕ຺ຕກາເນວາຕິ ວີສຕິອູນານິ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸນ ທິຏ຺ຐາທິເຠເທ ສມູລິກາມູລິກວເສນ ອເນກສຫສ຺ສາ ໂຈທນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໓໑. ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາສຸ ປນ ອິມາສຸ ໂຈທນາສຸ ຍາຍ ກາຍຈິ ໂຈທນາຍ ວເສນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ໂອສເຏ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຈຸທິຕກໂຈທກາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວິນິຈ຺ຉເຍນ ຕຸຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສງ຺ເຆນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອຖ ປນ ‘‘ວິນິຈ຺ຉິນຖ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ອມ຺ຫາກໍ ຂມິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ເຈຕິຍໍ ຕາວ ວນ຺ທຖາ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທີຆສຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຕ ເຈ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ກິລນ຺ຕາ ປກ຺ກນ຺ຕປຣິສາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຍາຈນ຺ຕິ, ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍທາ ນິມ຺ມທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕທາ ເນສໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕຫິ ຈ ສເຈ ອລຊ຺ຊຸສ຺ສນ຺ນາ ໂຫຕິ ປຣິສາ, ອຸພ຺ພາຫິກາຍ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພາລຸສ຺ສນ຺ນາ ໂຫຕິ ປຣິສາ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຠາເຄ ວິນຍຘເຣ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ວິນຍຘເຣ ປຣິເຍສາເປຕ຺ວາ ເຍນ ຘມ຺ເມນ ເຍນ ວິນເຍນ ເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕຖາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ຘມ຺ໂມຕິ ຠູຕໍ ວຕ຺ຖຸ. ວິນໂຍຕິ ໂຈທນາ ເຈວ ສາຣຓາ ຈ. ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາ ຈ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາ ຈ. ຕສ຺ມາ ໂຈທເກນ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາໂຣຈິເຕ ຈຸທິຕໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສນ຺ຕເມຕໍ, ໂນ’’ຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠູເຕນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປທາຍ ຈ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປທາຍ ຈ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣ ເຈ ອລຊ຺ຊີ ລຊ຺ຊິໍ ໂຈເທຕິ, ໂສ ຈ ອລຊ຺ຊີ ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ນາສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສີ’’ຕິ. ອທ຺ຘາ ໂສ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ກິມິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິມ຺ຫິ ນໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກິມ຺ຫິ ນມ຺ປິ ນ ຊານາສິ, ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ເອວຣູເປນ ພາເລນ ປຣໍ ໂຈເທຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ໂພ, ນາສ຺ສ ອນຸໂຍໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ໂສ ອລຊ຺ຊີ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ທິຏ຺ເຐນ ວາ ສຸເຕນ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອຕສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິສ຺ເສວ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ລຊ຺ຊີ ອລຊ຺ຊິໍ ໂຈເທຕິ, ໂສ ຈ ລຊ຺ຊີ ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ອນຸໂຍຄໍ ທາຕຸໍ, ຕສ຺ສ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ ‘‘ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິອາທີສຸ ວາ ເອກິສ຺ສາ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ອິມສ຺ເສວ ເອວໍ ນໂຍ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ, ນນຸ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິນຍຘຣານໍ ອຄຕິຄມນນ຺ຕິ? ນ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ອິທໍ ປນ ອຄຕິຄມນໍ ນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄໂຫ ນາມ ເອໂສ. ອລຊ຺ຊິນິຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຫິ ລຊ຺ຊິປຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຈ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣ ອລຊ຺ຊີ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ເອຫິຕິ, ລຊ຺ຊີ ປນ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐສນ຺ຕາເນນ ສຸເຕ ສຸຕສນ຺ຕາເນນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄໂຫ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ລຊ຺ຊີ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຫຕິ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ປຕິຏ຺ຐາຍ ກເຖຕິ, ອລຊ຺ຊີ ຈ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ອລຊ຺ຊິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ໂລຫປາສາທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍໍ ກເຖຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ວຸຏ຺ຐານສມເຍ ທ຺ເວ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ເອໂກ ‘‘ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ເອຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ອຖ ອປ຺ປາວເສເສ ປຐມຍາເມ ເຖຣສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ‘‘ອຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ກເຖຕິ, ອຍໍ ປນ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ພຫູນິ ຈ ວຕ຺ຖູນິ ໂອສຏານິ, ອທ຺ຘາ ເອຕໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘລທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໂຕ ພີຊນີທຓ຺ຑເກນ ປາທກຖລິກາຍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ, ອຎ຺ເຎນ ວິນິຈ຺ຉິນາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ເຖໂຣ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຈຸທິຕກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາເຍ ຑາໂຫ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕໂຕ ໂສ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອນຸຣູເປນ ວິນຍຘເຣນ ນາມ ຕຸມ຺ຫາທິເສເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂຈທເກນ ຈ ອີທິເສເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເສຕການິ ນິວາເສຕ຺ວາ ‘‘ຈິຣໍ ກິລມິຕາຕ຺ຖ ມຍາ’’ຕິ ຂມາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເອວໍ ລຊ຺ຊິນາ ໂຈທິຍມາໂນ ອລຊ຺ຊີ ພຫູສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ໂສ ເນວ ‘‘ສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ນ ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ, ຊີວມຕໂກ ນາມ ອາມກປູຕິໂກ ນາມ ເຈສ. ສເຈ ປນສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາທິສໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ, ຕຖາ ນາສິຕໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ອລຊ຺ຊີເຍວ ອລຊ຺ຊິໍ ໂຈເທຕິ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕວ ວຈເນນາຍໍ ກິໍ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອິຕຣມ຺ປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂຠປິ ເອກສມ຺ໂຠຄປຣິໂຠຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຖາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ສີລຕ຺ຖາຍ ເນສໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເວຓາທິອຕ຺ຖາຍ ປນ ປຕິຣູປໍ ສກ຺ຂິໍ ລຠິຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພຕິ.

ອຖ ລຊ຺ຊີ ລຊ຺ຊິໍ ໂຈເທຕິ, ວິວາໂທ ຈ ເນສໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ມາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອຈ຺ຈຍໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ອຖ ປເນຕ຺ຖ ຈຸທິຕເກນ ສຫສາ ວິຣທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອລຊ຺ຊີ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຈ ປກ຺ຂານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນ ເທຕິ, ‘‘ມຍໍ ສທ຺ທຫາມ, ມຍໍ ສທ຺ທຫາມາ’’ຕິ ພຫູ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສໍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອກວາຣໍ ທ຺ເວວາຣໍ ສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕຸ, ອຖ ປນ ວິຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ວິນິຈ຺ຉໂຍ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

໒໓໒. ອທິນ຺ນາທານວຕ຺ຖຸໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒) ປນ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ເຕສຸ ຈ ກຸສເລນ ວິນຍຘເຣນ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖຸໍ ສຫສາ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ໂອໂລເກຕພ຺ພານິ, ຍານິ ສນ຺ຘາຍ ໂປຣາຓາ ອາຫຸ –

‘‘ວຕ຺ຖຸໍ ກາລຎ຺ຈ ເທສຎ຺ຈ, ອຄ຺ຆໍ ປຣິໂຠຄປຎ຺ຈມໍ;

ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ, ຘາເຣຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໙໒);

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑໍ. ອວຫາຣເກນ ຫິ ‘‘ມຍາ ອິທໍ ນາມ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາໂຣເປຕ຺ວາວ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ສສາມິກໍ ວາ ອສາມິກໍ ວາ’’ຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສສາມິເກປິ ສາມິການໍ ສາລຍຠາໂວ ວາ ນິຣາລຍຠາໂວ ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕສໍ ສາລຍກາເລ ອວຫຏໍ, ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ກາຕພ຺ພາ. ສເຈ ນິຣາລຍກາເລ, ປາຣາຊິເກນ ນ ກາຕພ຺ພາ. ຠຓ຺ຑສາມິເກສຸ ປນ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕສຸ ຠຓ຺ຑໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສາມີຈິ.

ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖມິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຠາຕິຍຣາຊກາເລ ກິຣ ມຫາເຈຕິຍປູຊາຍ ທກ຺ຂິຓທິສໂຕ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຕຫຕ຺ຖໍ ປຓ຺ຑຸກາສາວໍ ອໍເສ ກຣິຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ປາວິສິ. ຕງ຺ຂຓເມວ ຈ ຣາຊາປິ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ. ຕໂຕ ອຸສ຺ສາຣຓາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ມຫາຊນສມ຺ມທ຺ໂທ ອໂຫສິ. ອຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊນສມ຺ມທ຺ທປີຬິໂຕ ອໍສໂຕ ປຕນ຺ຕໍ ກາສາວໍ ອທິສ຺ວາວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກາສາວໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອີທິເສ ຊນສມ຺ມທ຺ເທ ກາສາວໍ ລຈ຺ຉຕິ, ນ ທານິ ຕໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ. ອຖຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ກາສາວໍ ທິສ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສມໂຓ ທານິມ຺ຫິ, ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ວິນຍຘເຣ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຎສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ເຕນ ສມເຍນ ຈູຬສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ສພ຺ພປຣິຍຕ຺ຕິຘໂຣ ວິນຍາຈຣິຍປາໂມກ຺ໂຂ ມຫາວິຫາເຣ ປຏິວສຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ເຕນ ຠຏ຺ເຐ ຊນກາເຍ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ທານິ ເອຕ຺ຖ ໂອກາໂສ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສເຈ ກາສາວສາມິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາເນຍ຺ຍາສິ, ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ຕວ ປຕິຏ຺ຐາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ທກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ. ຕຫິໍ ຕຫິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກຫີຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈປິ ມຫາວິຫາເຣ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເນວ ອທ຺ທກ຺ຂິ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຕຣາຍ ທິສາຍ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ທກ຺ຂິຓທິສາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ກາສາວໍ ທີຆໂຕ ຈ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ມິນິຕ຺ວາ ຐເປຫິ, ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ວິຫາຣປຏິປາຏິຍາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາເນຫີຕິ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາເນສິ. ເຖໂຣ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕເວທໍ ກາສາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ກຸຫິໍ ເຕ ປາຕິຕນ຺ຕິ? ໂສ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຖໂຣ ເຕນ ກຕໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕຍາ ອິທໍ ກຸຫິໍ ທິສ຺ວາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ໂສປິ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໂຕ ຕໍ ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ສເຈ ເຕ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕໍ ອຠວິສ຺ສ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ ເຕ ອສ຺ສ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ປນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປນ຺ໂນສິ, ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ອນາປຕ຺ຕິໂກ ໂຫຕິ, ອິທຎ຺ຈ ກາສາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ເອຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອມເຕເນວ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ວຣມສ຺ສາສປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ.

ກາໂລຕິ ອວຫາຣກາໂລ. ຕເທວ ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ກທາຈິ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ມຫຄ຺ຆໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ໂຍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຄ຺ເຆນ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກາໂລ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ເທໂສຕິ ອວຫາຣເທໂສ. ຕຎ຺ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ອວຫຏໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ເທເສ ໂຍ ຕສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ເຕນ ອຄ຺ເຆນ ອາປຕ຺ຕິ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຠຓ຺ຑຸຏ຺ຐານເທເສ ຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຆໍ.

ອິມສ຺ສປິ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖມິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ອນ຺ຕຣສມຸທ຺ເທ ກິຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸສຓ຺ຐານໍ ນາຬິເກຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂຖາລກສທິສໍ ມໂນຣມໍ ປານີຍຖາລກໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕ຺ວາ ເຈຕິຍຄິຣິໍ ອຄມາສິ. ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ຕຣສມຸທ຺ທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຏິວສນ຺ໂຕ ຕໍ ຖາລກໍ ທິສ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍຄິຣິເມວ ອາຄໂຕ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ຖາລກໍ ທິສ຺ວາ ຖາລກສາມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຫ ‘‘ກຸໂຕ ເຕ ອິທໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣສມຸທ຺ທໂຕ ເມ ອານີຕນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ‘‘ເນຕໍ ຕວ ສນ຺ຕກໍ, ເຖຍ຺ຍາຍ ເຕ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ອາກຑ຺ຒິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອລຠິຕ຺ວາ ມຫາວິຫາຣໍ ອຄມິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເຠຣິໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ມຫາເຈຕິຍສມີເປ ສນ຺ນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອາຣຠິໍສຸ. ວິນຍຘຣຕ຺ເຖຣາ ອວຫາຣໍ ສຎ຺ຎາເປສຸໍ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສນ຺ນິປາເຕ ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ວິນຍກຸສໂລ ໂຫຕິ, ໂສ ເອວມາຫ ‘‘ອິມິນາ ອິທໍ ຖາລກໍ ກຸຫິໍ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອນ຺ຕຣສມຸທ຺ເທ ອວຫຏ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ. ນ ກິຎ຺ຈິ ອຄ຺ຆຕິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ນາຬິເກຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມິຎ຺ຊໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກປາລໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ທາຣຸອຕ຺ຖໍ ປນ ຜຣຕີຕິ. ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ? ມາສກໍ ວາ ອູນມາສກໍ ວາຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ມາສເກ ວາ ອູນມາສເກ ວາ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສຸກຖິຕໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ເອກສາຘຸກາໂຣ ອໂຫສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠາຕິຍຣາຊາປິ ເຈຕິຍວນ຺ທນຕ຺ຖໍ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຸຕ຺ວາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ ‘‘ມຍິ ສນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ຄິຫີນມ຺ປິ ອຘິກຣຓໍ ອາຠິຘມ຺ມິກໂຄທຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ, ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉເຍ ອຕິຏ຺ຐມານໍ ຣາຊາຓາຍ ຐເປມີ’’ຕິ. ເອວໍ ເທໂສ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ອຄ຺ໂຆຕິ ຠຓ຺ຑຄ຺ໂຆ. ນວຠຓ຺ຑສ຺ສ ຫິ ໂຍ ອຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ປຣິຫາຍຕິ. ຍຖາ ນວໂຘໂຕ ປຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ອຄ຺ຆຕິ, ໂສ ປຈ຺ຉາ ຠິນ຺ໂນ ວາ ຉິທ຺ໂທ ວາ ອາຓິຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ວາ ອປ຺ປຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ພທາ ຠຓ຺ຑໍ ປກຕິອຄ຺ເຆເນວ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຄ຺ໂຆ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ປຣິໂຠໂຄຕິ ຠຓ຺ຑປຣິໂຠໂຄ. ປຣິໂຠເຄນປິ ຫິ ວາສິອາທິຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຄ຺ໂຆ ປຣິຫາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ສເຈ ໂກຈິ ກສ຺ສຈິ ປາທຄ຺ຆນກໍ ວາສິໍ ຫຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ວາສິສາມິໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ຕຍາ ອຍໍ ວາສິ ກິຕ຺ຕເກນ ກີຕາ’’ຕິ? ‘‘ປາເທນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ເຕ ກິຓິຕ຺ວາວ ຐປິຕາ, ອຸທາຫຸ ນໍ ວຬຎ຺ເຊສີຕິ? ສເຈ ວທຕິ ‘‘ເອກທິວສໍ ເມ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ວາ ຣຊນຉລ຺ລິ ວາ ປຕ຺ຕປຈນກທາຣຸ ວາ ຉິນ຺ນໍ, ຆໍສິຕ຺ວາ ວາ ນິສິຕາ’’ຕິ, ອຖສ຺ສ ໂປຣາຓໂກ ອຄ຺ໂຆ ຠຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ວາສິຍາ, ເອວໍ ອຎ຺ຊນິຍາ ວາ ອຎ຺ຊນິສລາກາຍ ວາ ກຸຎ຺ຈິກາຍ ວາ ປລາເລນ ວາ ຖຸເສຫິ ວາ ອິຏ຺ຐກຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ເອກວາຣໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວິຕມຕ຺ເຕນປິ ອຄ຺ໂຆ ຠສ຺ສຕິ. ຕິປຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ມກຣທນ຺ຕຈ຺ເຉທເນນປິ ປຣິມຊ຺ຊນມຕ຺ເຕນປິ, ອຸທກສາຏກສ຺ສ ສກິໍ ນິວາສນປາຣຸປເນນປິ ປຣິໂຠຄສີເສນ ອໍເສ ວາ ສີເສ ວາ ຐປນມຕ຺ເຕນປິ, ຕຓ຺ຑຸລາທີນໍ ປປ຺ໂຜຏເນນປິ ຕໂຕ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອປນຍເນນປິ ອນ຺ຕມໂສ ເອກໍ ປາສາຓສກ຺ຂຣໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕນປິ, ສປ຺ປິເຕລາທີນໍ ຠາຊນນ຺ຕຣປອວຕ຺ຕເນນປິ ອນ຺ຕມໂສ ຕໂຕ ມກ຺ຂິກໍ ວາ ກິປິລ຺ລິກໍ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕມຕ຺ເຕນປິ, ຄຸຬປິຓ຺ຑກສ຺ສ ມຘຸຣຠາວຊານນຕ຺ຖໍ ນເຂນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຓຸມຕ຺ຕໍ ຄຫິຕມຕ຺ເຕນປິ ອຄ຺ໂຆ ຠສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປາທຄ຺ຆນກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສາມິເກຫິ ປຣິໂຠເຄນ ອູນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ອວຫໂຏ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣາຊິເກນ ກາຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ອຄ຺ໂຆ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ອິມານິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ຘາເຣຍ຺ຍ ອຕ຺ຖໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ, ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕິໍ ວາ ຄຣຸກໍ ວາ ລຫຸກໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ຍຖາຐາເນ ຐເປຍ຺ຍາຕິ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ສມໍ ເຕນ, ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອເນກນຍໂວກິຓ຺ຓໍ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ໂອຕິຓ຺ເຓ, ຠິກ຺ຂຸນາ ວິນຍຎ຺ຎຸນາ;

ວິນຍານຸຄ຺ຄເຫເນຕ຺ຖ, ກໂຣນ຺ເຕນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.

‘‘ປາຬິໍ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ເຈວ, ສາຘິປ຺ປາຍມເສສໂຕ;

ໂອຄຍ຺ຫ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ, ກຣຓີໂຍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘‘ອາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຸສ຺ສາໂຫ, ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ກຸທາຈນໍ;

ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ອນາປຕ຺ຕິ-ມິຕິ ກຍິຣາຖ ມານສໍ.

‘‘ປສ຺ສິຕ຺ວາປິ ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ, ອວຕ຺ວາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ;

ວີມໍສິຕ຺ວາຖ ວິຎ຺ຎູຫິ, ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ຕໍ ວເທ.

‘‘ກປ຺ປິເຍປິ ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລຫຸວຕ຺ຕິໂນ;

ວເສນ ສາມຎ຺ຎຄຸຓາ, ຈວນ຺ຕີຘ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ປຣປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາສີວິສມິໂວຣຄໍ;

ອຄ຺ຄິໍ ວິຍ ຈ ສມ຺ປສ຺ສໍ, ນາມເສຍ຺ຍ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໖໐-໑ ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸສາສນີ);

໒໓໓. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ເຕນ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑໙໗) ປນ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕໍ. ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຘິຄຕໍ, ກທາ ເຕ ອຘິຄຕໍ, ກຕ຺ຖ ເຕ ອຘິຄຕໍ, ກຕເມ ເຕ ກິເລສາ ປຫີນາ, ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ອິມານິ ຉ ຐານານິ ວິໂສເຘຕພ຺ພານິ. ສເຈ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຘິຄມໍ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ນ ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສກ຺ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ, ອິເມສໍ ປນ ຉນ຺ນໍ ຐານານໍ ໂສຘນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຘິຄຕໍ, ກິໍ ຌານໍ ອຸທາຫຸ ວິໂມກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣ’’ນ຺ຕິ. ໂຍ ຫິ ເຍນ ອຘິຄໂຕ ຘມ຺ໂມ, ໂສ ຕສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓາທີສຸ ກິໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ວາ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຣູປາຣູປອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາທິເຠເທສຸ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ເກນ ມຸເຂນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ’’ຕິ. ໂຍ ຫິ ຍສ຺ສາຠິນິເວໂສ, ໂສ ຕສ຺ສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອຍໍ ນາມ ເມ ອຠິນິເວໂສ, ເອວໍ ມຍາ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກທາ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫ, ອຸທາຫຸ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກາເລ’’ຕິ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕກາໂລ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ອຘິຄກ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕ຺ຖ ເຕ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ທິວາຏ຺ຐາເນ, ອຸທາຫຸ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ໂອກາເສ’’ຕິ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄໂຕກາໂສ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອມຸກສ຺ມິໍ ນາມ ເມ ໂອກາເສ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕເມ ເຕ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ, ອຸທາຫຸ ທຸຕິຍາທິມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ’’ຕິ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄນ ປຫີນາ ກິເລສາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສເຈ ‘‘ອິເມ ນາມ ເມ ກິເລສາ ປຫີນາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ‘‘ກຕເມສໍ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ກິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ, ອຸທາຫຸ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາ’’ຕິ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຘມ຺ໂມ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ສເຈ ‘‘ອິເມສໍ ນາມາຫໍ ຘມ຺ມານໍ ລາຠີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາປິສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ. ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາກຸສລາ ຠິກ຺ຂູ ອິມານິ ຉ ຐານານິ ໂສເຘຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຄມນປຏິປທາ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ຍທິ ອາຄມນປຏິປທາ ນ ສຸຊ຺ຌຕິ, ‘‘ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ນາມ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອປເນຕພ຺ໂພ. ຍທິ ປນສ຺ສ ອາຄມນປຏິປທາ ສຸຊ຺ຌຕິ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຊາຄຣິຍມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອລຄ຺ໂຄ ອາກາເສ ປາຓິສເມນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພ຺ຍາກຣຓໍ ປຏິປທາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຄງ຺ໂຄທກໍ ຍມຸໂນທເກນ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ເອວເມວ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ເຕນ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ນິພ຺ພານຄາມິນີ ປຏິປທາ, ສໍສນ຺ທຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປຏິປທາ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໖) ວຸຕ຺ຕສທິສໍ ໂຫຕິ. ອປິຈ ໂຂ ນ ເອຕ຺ຕເກນປິ ສກ຺ກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສປິ ສໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິສທິສາ ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ອຸຕ຺ຕາເສຕພ຺ໂພ. ຂີຓາສວສ຺ສ ນາມ ອສນິຍາປິ ມຕ຺ຖເກ ປຕມານາຍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ນ ໂຫຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕເກນປິ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໓.໑໐໒) – ທີຆຠາຓກອຠຍຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ເອກໍ ປິຓ຺ຑປາຕິກໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທຫຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ນຫາຍມານໍ ກລ຺ຍາຓີນທີມຸຂທ຺ວາເຣ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາເທ ອຄ຺ຄເຫສິ. ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ‘‘ກຸມ຺ຠີໂລ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ມຫາສທ຺ທມກາສິ, ຕທາ ນໍ ‘‘ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ ຊານິໍສຸ.

ຈນ຺ທມຸຂຕິສ຺ສຣາຊກາເລ ປນ ມຫາວິຫາເຣ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ຂີຓາສໂວ ທຸພ຺ພລຈກ຺ຂຸໂກ ວິຫາເຣເຍວ ອຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ ‘‘ເຖຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄເຕສຸ ອປ຺ປສທ຺ໂທ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສປ຺ໂປ ວິຍ ປາເທ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຖໂຣ ສິລາຖມ຺ໂຠ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕິສ຺ໂສ’’ຕິ? ‘‘ສຸຄນ຺ຘໍ ວາຍສິ ໂນ ຕິສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວໍ ຂີຓາສວສ຺ສ ຠຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ອຕິສູໂຣ ໂຫຕິ ນິພ຺ຠໂຍ. ໂສ ຣຊນີເຍນ ອາຣມ຺ມເຓນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ. ວສຠຣາຊາປິ ເອກໍ ເຖຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນ ຆເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພທຣສາຬວໍ ມທ຺ທມາໂນ ນິສີທິ. ມຫາເຖຣສ຺ສ ເຂໂຬ ຈລິໂຕ, ເຖຣສ຺ສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ອາວິຠູໂຕ. ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ຣສຕຓ຺ຫາ ນາມ ສຸປ຺ປຫີນາ, ທິພ຺ເພສຸປິ ຣເສສຸ ນິກນ຺ຕິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ອຸປາເຍຫິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຈສ຺ສ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ຣສຕຓ຺ຫາ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ‘‘ນ ຈ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ’’ຕິ ອປເນຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຠີຣຸ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ອນຸຕ຺ຣາສີ ຫຸຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ນິສີທຕິ, ທິພ຺ພາຣມ຺ມເຓປິ ນິກນ຺ຕິໍ ນ ຊເນຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປນ຺ນເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ສມນ຺ຕາ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ເປສິຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອຣຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕາວ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ.

໒໓໔. ສກເລ ປນ ວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕) ໂກສລ຺ລໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ວິນໂຍ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ ວິນຍໍ, ມຫາເຖຣາ ມຫິທ຺ຘິກາ;

ນີຫຣິຕ຺ວາ ປກາເສສຸໍ, ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ປຸຣາ.

ກຕມໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ? ສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາຫຈ຺ຈປເທນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຣເສນ ອາຈຣິຍວໍເສນ ອຘິປ຺ປາຍາ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໔.໒.໓). ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາຫຈ຺ຈປທນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຣໂສຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ອາຈຣິຍວໍໂສຕິ ອາຈຣິຍວາໂທ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລວິນຍປິຏເກ ປາຬິ.

ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາປເທສາ. ເຍ ຠຄວຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ –

‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຈ ອກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ນ ກປ຺ປຕິ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍາ ‘ອິທໍ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ກປ຺ປິຍໍ ອນຸໂລເມຕິ, ອກປ຺ປິຍໍ ປຏິພາຫຕິ, ຕໍ ໂວ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໐໕).

ອາຈຣິຍວາໂທ ນາມ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຣຫນ຺ຕສເຕຫິ ຐປິຕາ ປາຬິວິນິມຸຕ຺ຕາ ໂອກ຺ກນ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຕນ຺ຕິ.

ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາເທ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນຸມາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸພຸທ຺ຘິຍາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາຣກຖນໍ.

ອປິຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາຠິຘມ຺ມວິນຍຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄໂຕ ສພ຺ໂພປິ ເຖຣວາໂທ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕນ ນ ທຬ຺ຫຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣິຕພ຺ພໍ, ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ເຖນ ປາຬິໍ, ປາຬິຍາ ຈ ອຕ຺ຖໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕໂນມຕິ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣຕິ ເຈວ ສເມຕິ ຈ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ເນວ ໂອຕຣຕິ ນ ສເມຕິ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ນາມ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາ, ອຕ຺ຕໂນມຕິໂຕ ອາຈຣິຍວາໂທ ພລວຕໂຣ.

ອາຈຣິຍວາໂທປິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ສເມນ຺ໂຕ ເອວ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິຍວາທໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ພລວຕຣໍ.

ສຸຕ຺ຕານຸໂລມມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໂຕ ຫິ ສຸຕ຺ຕເມວ ພລວຕຣໍ. ສຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ກາຣກສງ຺ຆສທິສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕກາລສທິສໍ. ຕສ຺ມາ ຍທາ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສາກຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສກວາທີ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ເຕຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ເຕຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອໂນຕຣນ຺ໂຕ ອສເມນ຺ໂຕ ຈ ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ເຕຫິປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເຂປໍ ວາ ຄຣຫໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ເຕ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ, ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫໍ ປາຬິອາຄຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ, ໂນ ເຈ ຕຖາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນ ໂອຕຣຕິ ນ ສເມຕິ, ພາຫິຣກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ ສິໂລໂກ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣຄຸຬ຺ຫວິນຍເວທລ຺ລາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອາຠຕໍ, ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລມສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈຣິຍວາໂທ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ອາຈຣິຍວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ. ອຕ຺ຕໂນມຕິ ອາຈຣິຍວາເທ ໂອຕາເຣຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ, ນ ຄເຫຕພ຺ພາ, ອາຈຣິຍວາເທເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິຕຣໍ ຄາຣຍ຺ຫສຸຕ຺ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ. ສຸຕ຺ຕານຸໂລມໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ໂອຕຣນ຺ຕໍ ສເມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອາຈຣິຍວາທໍ. ອາຈຣິຍວາໂທ ອຕ຺ຕໂນມຕິຍໍ ໂອຕາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຕຣຕິ ສເມຕິ, ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອິຕໂຣ ຄາຣຍ຺ຫາຈຣິຍວາໂທ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນມຕິຍເມວ ຐາຕພ຺ພໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓເມວ ພລິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ເຂໂປ ວາ ຄຣຫາ ວາ ນ ກາຕພ຺ພາຕິ.

ອຖ ປນາຍໍ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ປໂຣ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປິເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປໂຣ ຕສ຺ສ ອກປ຺ປິຍຠາວສາຘກໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ພຫຸໍ ກາຣຓຎ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ, ອເນນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫໍ ອາທາຍ ນ ຐາຕພ຺ພໍ, ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອກປ຺ປິເຍ ເອວ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາໂວເຍວ ສາຘຸ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ວິນຍຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວິຈາຣຓໍ ອາຄມ຺ມ ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ, ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຄຣຸກຠາເວເຍວ ຐາຕພ຺ພໍ.

ອຖ ປນາຍໍ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ປໂຣ ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ, ສຸຕ຺ເຕ ຈ ສຸຕ຺ຕານຸໂລເມ ຈ ໂອຕາເຣຕພ຺ພໍ. ສເຈ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖາຍໍ ພຫູຫິ ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫິ ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ປໂຣ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ອກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປໂຣ ພຫູຫິ ສຸຕ຺ຕວິນິຈ຺ຉຍກາຣເຓຫິ ກປ຺ປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ອຍໍ ກາຣຓໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ກປ຺ປິເຍ ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກາຣຓຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈາຍໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍກປ຺ປິເຍ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ອນາປຕ຺ຕິອາປຕ຺ຕິວາເທ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິວາເທ ຈ, ລຫຸກຄຣຸກາປຕ຺ຕິວາເທ ຄຣຸກລຫຸກາປຕ຺ຕິວາເທ ຈາປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາມມຕ຺ເຕເຍວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ນານໍ, ໂຍຊນານເຍ ນານໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ.

ເອວໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍາທິວິນິຈ຺ຉເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂຍ ສຸຕ຺ຕສຸຕ຺ຕານຸໂລມອາຈຣິຍວາທອຕ຺ຕໂນມຕີສຸ ອຕິເຣກກາຣຓໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ວາເທ ຐາຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພໂສ ປນ ກາຣຓວິນິຈ຺ຉຍໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສຸຕ຺ຕໍ ນ ຊຫິຕພ຺ພໍ, ສຸຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເອວໍ ສກລວິນຍວິນິຈ຺ຉເຍ ໂກສລ຺ລໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ວິນໂຍ ຊານິຕພ຺ໂພ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວິນຍໍ ຎຕ຺ວາປິ ວິນຍຘເຣນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຕິລກ຺ຂຓສມນ຺ນາຄເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕີຓິ ຫິ ວິນຍຘຣສ຺ສ ລກ຺ຂຓານິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ສ຺ວາຄຕໍ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ອິທເມກໍ ລກ຺ຂຓໍ. ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ອສໍຫີໂຣຕິ ອິທໍ ທຸຕິຍໍ. ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ ສຸມນສິກຕາ ສູປຘາຣິຕາຕິ ອິທໍ ຕຕິຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ. ຕທສ຺ສ ສ຺ວາຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຄຕໍ. ສຸປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວຕ຺ຕໍ ປຄຸຓໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ. ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສຸຕ຺ຕໂສ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໂສຕິ ປາຬິໂຕ ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉໂຕ ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕ ຈ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ໂຫຕິ ກງ຺ຂາເຉທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ. ວິນເຍ ໂຂ ປນ ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິນເຍ ລຊ຺ຊິຠາເວນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ອລຊ຺ຊີ ຫິ ພຫຸສ຺ສຸໂຕປິ ສມາໂນ ລາຠຄຣຸກຕາຍ ຕນ຺ຕິໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ທີເປຕ຺ວາ ສາສເນ ມຫນ຺ຕໍ ອຸປທ຺ທວໍ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຆເຠທມ຺ປິ ສງ຺ຆຣາຊິມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ລຊ຺ຊີ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ຕນ຺ຕິໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມເມວ ວິນຍເມວ ທີເປຕິ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຄຣຸກໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ມຫາເຖຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສຸໍ ‘‘ອນາຄເຕ ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ລຊ຺ຊີ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕). ເອວໍ ໂຍ ລຊ຺ຊີ, ໂສ ວິນຍໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອໂວກ຺ກມນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊິຠາເວເນວ ວິນເຍ ຐິໂຕ ໂຫຕິ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ.

ອສໍຫີໂຣຕິ ສໍຫີໂຣ ນາມ ໂຍ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວາ ເຫຏ຺ຐໂຕ ວາ ອຸປຣິໂຕ ວາ ປທປຏິປາຏິຍາ ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ວິຕ຺ຖຸນຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຍໍ ຍໍ ປເຣນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ຕໍ ອນຸຊານາຕິ, ສກວາທໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣວາທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ປນ ປາຬິຍໍ ວາ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວາ ເຫຏ຺ຐຸປຣິເຍນ ວາ ປທປຏິປາຏິຍາ ວາ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ນ ວິຕ຺ຖຸນຕິ ນ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ເອເກກໂລມໍ ສຓ຺ຑາເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເອວໍ ມຍໍ ວທາມ, ເອວໍ ໂນ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຍມ຺ຫິ ປາຬິ ຈ ປາຬິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ສຸວຓ຺ຓຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ອຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ອສໍຫີໂຣ’’ຕິ.

ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ໂຂ ປນສ຺ສ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ເຖຣປຣມ຺ປຣາ ວໍສປຣມ຺ປຣາ ອສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ສຸມນສິກຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ມນສິກຕາ, ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕ ອຸຊ຺ຊລິຕປທີໂປ ວິຍ ໂຫຕິ. ສູປຘາຣິຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາຣິຕາ ປຸພ຺ພາປຣານຸສນ຺ຘິໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຣຓໂຕ ຈ ອຸປຘາຣິຕາ. ອຕ຺ຕໂນມຕິໍ ປຫາຍ ອາຈຣິຍສຸທ຺ຘິຍາ ວຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ອສຸກາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ໂສ ອສຸກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ເຖຣວາທງ຺ຄໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຍາວ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫີຕິ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຕໂຕປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ທາສກຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທາສກຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສິຄ຺ຄວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຓ຺ຑວຊ຺ຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣໍ ເຖຣວາທງ຺ຄໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐເປຕິ. ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕາ ຫິ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາ ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປນ ອວສ຺ສໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຣິວຏ຺ຏາ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ຫິ ນເຍນ ຍຖາ ອາຈຣິໂຍ ອາຈຣິຍາຈຣິໂຍ ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ປຣິປຸຈ຺ຉຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິເມຫິ ຈ ປນ ຕີຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ວິນຍຘເຣນ ວຕ຺ຖຸວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຈທເກນ ຈ ຈຸທິຕເກນ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ສຫສາ ອວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາວ ຉ ຐານານິ ໂອໂລເກຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຉ? ວຕ຺ຖຸ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ມາຕິກາ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ, ປທຠາຊນີຍໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ, ຕິກປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ, ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ, ອນາປຕ຺ຕິ ໂອໂລເກຕພ຺ພາຕິ.

ວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ຫິ ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ນຄ຺ເຄນ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໑໗) ເອວໍ ເອກຈ຺ຈໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ມາຕິກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໓) ນເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ປທຠາຊນີຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ອກ຺ຂຍິເຕ ສຣີເຣ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຂຍິເຕ ສຣີເຣ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໙ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ນເຍນ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ປທຠາຊນີຍໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ຕິກປຣິຈ຺ເຉທໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ຕິກສງ຺ຆາທິເສສໍ ວາ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ຕິກທຸກ຺ກຏໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ຕິກປຣິຈ຺ເຉເທ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໂຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ປຏິລາຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໕໕) ເອວໍ ຍາ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕເຣສຸ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ນ ໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອສຕິຍາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໗໒, ໑໓໖, ໑໘໐, ໒໒໕, ໒໖໓ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ອນາປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ.

ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຈຕຸພ຺ພິຘວິນຍໂກວິໂທ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອິມານິ ຉ ຐານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຘິກຣຓໍ ວູປສເມສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິໂຍ ພຸທ຺ເຘນ ສຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕສທິໂສ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຈ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂກຈິ ກຕສິກ຺ຂາປທວີຕິກ຺ກໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເຕນ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ອນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ສາ ເທສນາຄາມິນີ ເຈ, ‘‘ເທສນາຄາມິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ ເຈ, ‘‘ວຸຏ຺ຐານຄາມິນີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຖສ຺ສ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ເມຖຸນຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຫິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມວີຕິກ຺ກໂມ ຈ ໂອຬາຣິໂກ, ອທິນ຺ນາທານມນອຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫວີຕິກ຺ກມາ ປນ ສຸຂຸມາ ຈິຕ຺ຕລຫຸກາ. ເຕ ສຸຂຸເມເນວ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສຸຂຸເມນ ຣກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ມາ ວິເສເສນ ຕໍວຕ຺ຖຸກໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ‘‘ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສຈສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ຘຣຕິ, ຕໂຕ ເຕນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ເປເສຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂສ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ນຍໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’ຕິ ມໍ ອາຫາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໂຕ ເຕນ ໂສ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຍໍ ອາຈຣິໂຍ ຠຓຕິ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ປນສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ນຕ຺ຖິ, ສທ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕພ຺ໂພ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣ ຄຓປາໂມກ຺ໂຂ, ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເຕນປິ ‘‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ເຖໂຣປິ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕພ຺ໂພ ‘‘ອສຸກທຫຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເຕນປິ ‘‘ສເຕກິຈ຺ໂຉ’’ຕິ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖ ທຫຣສ຺ສປິ ປາຣາຊິກຈ຺ຉາຍາວ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ເຕນປິ ‘‘ປາຣາຊິໂກສີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ທຸລ຺ລໂຠ ຫິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ, ຕໂຕ ທຸລ຺ລຠຕຣາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ວິວິຕ຺ຕໍ ໂອກາສໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສີລານິ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ຕາວ ມນສິກໂຣຫີ’’ຕິ. ສເຈ ຕສ຺ສ ອໂຣຄໍ ສີລໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຆຏຍຕິ, ສງ຺ຂາຣາ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ທິວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ທິວສາຕິກ຺ກເມ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ກີທິສາ ເຕ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ອາໂຣຈິຕາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕ຺ຖາຍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ຍສ຺ສ ປນ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ຆຏຍຕິ, ປໂຕທາຠິຕຸນ຺ນໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກມ຺ປຕິ, ວິປ຺ປຏິສາຣຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ, ຕຕ຺ຕປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອາຄໂຕ ‘‘ກາ ເຕ ຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ອາໂຣຈິຕາຍ ຈິຕ຺ຕປວຕ຺ຕິຍາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂລເກ ຣໂຫ ນາມ ປາປກມ຺ມໍ ປກຸພ຺ພໂຕ. ສພ຺ພປຐມຎ຺ຫິ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຊານາຕິ. ອຖສ຺ສ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຎ຺ຎາ ຈ ເທວຕາ ຊານນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍເຍວ ທານິ ຕວ ໂສຕ຺ຖິໍ ປຣິເຍສາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກຕວີຕິກ຺ກເມເນວ ຠິກ຺ຂຸນາ ສຍເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

໒໓໕. ອິທານິ ຍາ ສາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທາ ໂຈທນາ, ຕສ຺ສາເຍວ ສມ຺ປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິຊານນຕ຺ຖໍ ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານາທີນໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ໂຈທນາຍ ໂກ ອາທິ, ກິໍ ມຊ຺ເຌ, ກິໍ ປຣິໂຍສານໍ? ໂຈທນາຍ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ, ກໂຣຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມາ ໂອກາສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ໂອກາສກມ຺ມໍ ອາທິ. ໂອຕິຓ຺ເຓນ ວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທຕ຺ວາ ສາເຣຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ມຊ຺ເຌ. ອາປຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອນາປຕ຺ຕິຍໍ ວາ ປຕິຏ຺ຐາປເນນ ສມໂຖ ປຣິໂຍສານໍ.

ໂຈທນາຍ ກຕິ ມູລານິ, ກຕິ ວຕ຺ຖູນິ, ກຕິ ຠູມິໂຍ? ໂຈທນາຍ ທ຺ເວ ມູລານິ ສມູລິກາ ວາ ອມູລິກາ ວາ. ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ປຣິສງ຺ກິຕໍ. ປຎ຺ຈ ຠູມິໂຍ ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ. ອິມາຍ ຈ ປນ ໂຈທນາຍ ໂຈທເກນ ປຸຄ຺ຄເລນ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາໂຣ ນຸ ໂຂມ຺ຫີ’’ຕິອາທິນາ (ປຣິ. ໔໓໖) ນເຍນ ອຸປາລິປຎ຺ຈເກສຸ ວຸຕ຺ເຕສຸ ປນ຺ນຣສສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຈຸທິຕເກນ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ສຈ຺ເຈ ຈ ອກຸປ຺ເປ ຈາຕິ.

ອນຸວິຊ຺ຊເກນ (ປຣິ. ໓໖໐) ຈ ໂຈທໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທສິ, ກິມ຺ຫິ ນໍ ໂຈເທສິ, ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທສິ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທສິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ໂຈເທສີ’’ຕິ. ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຈເທມິ, ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຈເທມິ, ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຈເທມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຊານາສິ ປນາຍສ຺ມາ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ, ຊານາສິ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິໍ, ຊານາສິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຊານາມິ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ສີລວິປຕ຺ຕິໍ, ຊານາມິ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິໍ, ຊານາມິ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ກຕມາ ປນາວຸໂສ, ສີລວິປຕ຺ຕິ, ກຕມາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ, ກຕມາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີ’’ຕິ? ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປາຣາຊິການິ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ, ອຍໍ ສີລວິປຕ຺ຕິ. ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ, ອຍໍ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ທິຏ຺ຐິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທສິ, ທິຏ຺ເຐນ ວາ ໂຈເທສິ, ສຸເຕນ ວາ ໂຈເທສິ, ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ ໂຈເທສີ’’ຕິ. ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ທິຏ຺ເຐນ ວາ ໂຈເທມິ, ສຸເຕນ ວາ ໂຈເທມິ, ປຣິສງ຺ກາຍ ວາ ໂຈເທມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິຏ຺ເຐນ ໂຈເທສິ, ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກທາ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ກຕ຺ຖ ເຕ ທິຏ຺ຐໍ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ກຕ຺ຖ ຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ກຕ຺ຖ ຈ ຕ຺ວໍ ກໂຣສິ, ກິຎ຺ຈ ຕ຺ວໍ ກໂຣສິ, ກິໍ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ກໂຣຕີ’’ຕິ?

ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິຏ຺ເຐນ ໂຈເທມິ, ອປິຈ ສຸເຕນ ໂຈເທມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸເຕນ ໂຈເທສິ, ກິໍ ເຕ ສຸຕໍ, ກິນ຺ຕິ ເຕ ສຸຕໍ, ກທາ ເຕ ສຸຕໍ, ກຕ຺ຖ ເຕ ສຸຕໍ, ປາຣາຊິກໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ສຸຕໍ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ສຸຕໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ສຸຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕໍ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຸຕໍ, ສິກ຺ຂມານາຍ ສຸຕໍ, ສາມເຓຣສ຺ສ ສຸຕໍ, ສາມເຓຣິຍາ ສຸຕໍ, ອຸປາສກສ຺ສ ສຸຕໍ, ອຸປາສິກາຍ ສຸຕໍ, ຣາຊູນໍ ສຸຕໍ, ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ສຸຕໍ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສຸຕໍ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວການໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ນ ໂຂ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸເຕນ ໂຈເທມິ, ອປິຈ ປຣິສງ຺ກາຍ ໂຈເທມີ’’ຕິ. ໂສ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ ‘‘ຍໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຣິສງ຺ກາຍ ໂຈເທສິ, ກິໍ ປຣິສງ຺ກສິ, ກິນ຺ຕິ ປຣິສງ຺ກສິ, ກທາ ປຣິສງ຺ກສິ, ກຕ຺ຖ ປຣິສງ຺ກສິ? ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ປຣິສງ຺ກສິ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນຕິ ປຣິສງ຺ກສິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ປຣິສງ຺ກສິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສຸຕ຺ວາ…ເປ… ຕິຕ຺ຖິຍສາວການໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິສງ຺ກສີ’’ຕິ.

ທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ເຐນ ສເມຕິ, ທິຏ຺ເຐນ ສໍສນ຺ທເຕ ທິຏ຺ຐໍ;

ທິຏ຺ຐໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ອຸເປຕິ, ອສຸທ຺ຘປຣິສງ຺ກິໂຕ;

ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຎ຺ຎາຍ, ກາຕພ຺ໂພ ເຕນຸໂປສໂຖ.

ສຸຕໍ ສຸເຕນ ສເມຕິ, ສຸເຕນ ສໍສນ຺ທເຕ ສຸຕໍ;

ສຸຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ອຸເປຕິ, ອສຸທ຺ຘປຣິສງ຺ກິໂຕ;

ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຎ຺ຎາຍ, ກາຕພ຺ໂພ ເຕນຸໂປສໂຖ.

ມຸຕໍ ມຸເຕນ ສເມຕິ, ມຸເຕນ ສໍສນ຺ທເຕ ມຸຕໍ;

ມຸຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນ ອຸເປຕິ, ອສຸທ຺ຘປຣິສງ຺ກິໂຕ;

ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຎ຺ຎາຍ, ກາຕພ຺ໂພ ເຕນຸໂປສໂຖ.

ປຏິຎ຺ຎາ ລຊ຺ຊີສຸ ກຕາ, ອລຊ຺ຊີສຸ ເອວໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ພຫຸມ຺ປິ ອລຊ຺ຊີ ຠາເສຍ຺ຍ, ວຕ຺ຕານຸສນ຺ຘິເຕນ ກາຣເຍຕິ. (ປຣິ. ໓໕໙);

ອປິເຈຕ຺ຖ ສງ຺ຄາມາວຈເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ນີຈຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ຣໂຊຫຣຓສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ, ອາສນກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ ນິສຊ຺ຊກຸສເລນ, ເຖເຣ ຠິກ຺ຂູ ອນຸປຂຊ຺ຊນ຺ເຕນ ນເວ ຠິກ຺ຂູ ອາສເນນ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ເຕນ ຍຖາປຕິຣູເປ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ອນານາກຖິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອຕິຣຈ຺ຉານກຖິເກນ, ສາມໍ ວາ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕພ຺ໂພ, ປໂຣ ວາ ອຊ຺ເຌສິຕພ຺ໂພ, ອຣິໂຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາຕິມຎ຺ຎິຕພ຺ໂພ.

ສງ຺ເຆນ ອນຸມເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸກາເມນ ນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ອາຈຣິໂຍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ສມານຸປຊ຺ຌາຍໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ສມານາຈຣິຍໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ຊາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ນ ນາມໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ນ ອາຄໂມ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ກຸລປເທໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ຊາຕິຠູມິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຕໍ ກິໍກາຣຓາ? ອຕ຺ຣສ຺ສ ເປມໍ ວາ ໂທໂສ ວາ, ເປເມ ວາ ສຕິ ໂທເສ ວາ ຉນ຺ທາປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂທສາປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ໂມຫາປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຍາປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ.

ສງ຺ເຆນ ອນຸມເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕຸກາເມນ ສງ຺ຆຄຣຸເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂນ ປຸຄ຺ຄລຄຣຸເກນ, ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂນ ອາມິສຄຣຸເກນ, ອຕ຺ຖວສິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂນ ປຣິສກປ຺ປິເກນ, ກາເລນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອນຸວິຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ໂນ ໂທສນ຺ຕເຣນ, ນ ອຸປກຓ຺ຓກຊປ຺ປິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນ ຊິມ຺ຫໍ ເປກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນ ອກ຺ຂິ ນິຂຓິຕພ຺ພໍ, ນ ຠມຸກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ນ ຫຕ຺ຖວິກາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ, ນ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາ ທສ຺ເສຕພ຺ພາ.

ອາສນກຸສເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ ນິສຊ຺ຊກຸສເລນ, ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖໍ ອນຸວິຘິຍນ຺ເຕນ ສເກ ອາສເນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ນ ຈ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ນ ວີຕິຫາຕພ຺ພໍ, ນ ກຸມ຺ມຄ຺ໂຄ ເສວິຕພ຺ໂພ, ນ ພາຫາວິກ຺ເຂປກໍ ຠຓິຕພ຺ພໍ, ອຕຸຣິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອສາຫສິເກນ, ອຈຓ຺ຑິກເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ ວຈນກ຺ຂເມນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຫິຕານຸກມ຺ປິນາ, ກາຣຸຓິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຫິຕປຣິສກ຺ກິນາ, ອສມ຺ຜປ຺ປລາປິນາ ຠວິຕພ຺ພໍ ປຣິຍນ຺ຕຠາຓິນາ, ອເວຣວສິເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ ອນສຸຣຸຕ຺ເຕນ, ອຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ປໂຣ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂຈທໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຈຸທິຕໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຘມ຺ມໂຈທໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອຘມ຺ມຈຸທິຕໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຘມ຺ມໂຈທໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຘມ຺ມຈຸທິຕໂກ ປຣິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ວຸຕ຺ຕໍ ອຫາເປນ຺ເຕນ ອວຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປກາເສນ຺ເຕນ ໂອຕິຓ຺ຓານິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປໂຣ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ, ມນ຺ໂທ ຫາເສຕພ຺ໂພ, ຠີຣຸ ອສ຺ສາເສຕພ຺ໂພ, ຈຓ຺ໂຑ ນິເສເຘຕພ຺ໂພ, ອສຸຈິ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ, ອຸຊຸມທ຺ທເວນ ນ ຉນ຺ທາຄຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ນ ໂທສາຄຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ນ ໂມຫາຄຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ນ ຠຍາຄຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຌຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ ຘມ຺ເມສຸ ຈ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈ, ເອວຎ຺ຈ ປນ ອນຸວິຊ຺ຊໂກ ອນຸວິຊ຺ຊມາໂນ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ສາສນກໂຣ ໂຫຕິ, ວິຎ຺ຎູນຎ຺ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈ ໂຫຕິ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ

ໂຈທນາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.