໒໘. ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນີຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

໑໙໔. ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນນ຺ຕິ ຈີວຣາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ຠາຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣຠາຊເນ ຕາວ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຈີວຣນິທຫໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣຠາຊໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຈີວຣຠາຊນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໐-໓໔໒) ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ, ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຫິຕາຄຫິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໒) ວຈນໂຕ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກາທີນໍ ປຐມຕຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ເອກຈ຺ຈສ຺ມິໍ ເປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ໂລຠປກຕິຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມນ຺ໂຕ ວາ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ປຐມຕຣໍ ອາຄຕສ຺ສປິ ໂກຘວເສນ ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສສຸ ອວມຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ກິໍ ໂວ ຆເຣ ຐປໂນກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ລາຠນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວາ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ອສມ຺ປຊາໂນ, ອຍໍ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານມ຺ປິ ອິສ຺ສຣານໍ ຠເຍນ ປຐມຕຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກຏ຺ຐານໍ ນາເມຕໍ ຠາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຕສນ຺ໂຕ ວາ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ‘‘ມຍາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຄຫິຕໍ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ນ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ຄຫິຕາຄຫິຕໍ ຊານາຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຉນ຺ທາຄຕິອາທິວເສນ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຎາຕກອຎ຺ຎາຕກອຑ຺ຒທຸຄ຺ຄເຕສຸ ວິເສສໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄຕປຏິປາຏິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສີລາຈາຣປຏິປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສຕິມາ ເມຘາວີ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ສກ຺ໂກຕິ ທາຍການໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐາຍ ວາຈາຍ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປສາທໍ ຊເນຕຸໍ, ເອວຣູໂປ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາຈິຕພ຺ໂພ, ຍາຈິຕ຺ວາ ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫໂກ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໒) –

ອິຕິ ອິມາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣ ສພ຺ພສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຂຓ຺ຑສີມາຍມ຺ປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເອວໍ ສມ຺ມເຕນ ຈ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວາ ປຘານຆເຣ ວາ ນ ອຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ອາຄຕາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ສຸຂໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຘຸຣວິຫາຣຏ຺ຐາເນ ພີຊນິໍ ປສ຺ເສ ຐເປຕ຺ວາ ສຸນິວຕ຺ເຖນ ສຸປາຣຸເຕນ ນິສີທິຕພ຺ພໍ.

໑໙໕. ຈີວຣນິທຫໂກປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣນິທຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ, ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນິຫິຕານິຫິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣນິທຫກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣນິທຫກໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣນິທຫກສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ສມ຺ມໂຕ ສງ຺ເຆນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣນິທຫໂກ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໒) –

ອິຕິ ອິມາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

໑໙໖. ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ, ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຄຸຕ຺ຕາຄຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ວຈນໂຕ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໔໓) ນເຍນ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໔໓) ຈ ຍຕ຺ຖ ຉທນາທີສຸ ໂກຈິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຉທນຕິຓໍ ວາ ຉທນິຏ຺ຐກາ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕາ, ເຍນ ໂອວສ຺ສຕິ ວາ, ມູສິກາທີນໍ ວາ ປເວໂສ ໂຫຕິ, ຠິຕ຺ຕິອາທີສຸ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ອຸປຈິກາ ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຄຸຕ຺ຕໍ ນາມ. ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນ ປຏິສງ຺ຂຣິຕພ຺ພໍ. ສີຕສມເຍ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ວາຕປານຎ຺ຈ ສຸປິຫິຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສີເຕນ ຫິ ຈີວຣານິ ກຓ຺ຓກິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຸຓ຺ຫສມເຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວາຕປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ຄຸຕ຺ຕາຄຸຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ນາມ.

໑໙໗. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ, ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອາກງ຺ຂຕິ ວິຫາຣໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຄໍ ວາ ປາສາທໍ ວາ ຫມ຺ມິຍໍ ວາ ຄຸຫໍ ວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ວຈນໂຕ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ອາຣາມມຊ຺ເຌ ອາຣາມິກສາມເຓຣາທີຫິ ອວິວິຕ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐາເນ ວິຫາໂຣ ວາ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ວາ ໂຫຕິ, ໂສ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈນ຺ຕເສນາສນໍ ປນ ນ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ. ອິມໍ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ນິສິນ຺ເນຫິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຫາຣມຊ຺ເຌເຍວ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ວິຫາຣໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໓໔໓) ນເຍນ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພໍ.

ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫກາທີຫິ ປນ ຕີຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ຕາວ ຍໍ ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອຈ຺ເຈກຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ນິສີທນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເອກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ, ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາວ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈີວຣນິທຫກສ຺ສ ຕເຖວ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຈີວຣນິທຫເກນປິ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກສ຺ສ ທທມາເນນ ‘‘ອິທໍ ກາລຈີວຣໍ…ເປ… ອິທໍ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ຠຓ຺ຑາຄາຣິເກນປິ ຕເຖວ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ສງ຺ເຆນ ‘‘ກາລຈີວຣໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກາລຈີວຣເມວ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ‘‘ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕເທວ ທາຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຠຄວຕາ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຈີວຣນິທຫໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ, ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ພາຫຸລິກຕາຍ, ນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍ, ອປິຈ ໂຂ ສງ຺ຆານຸຄ຺ຄຫາຍ. ສເຈ ຫິ ອາຫຏາຫຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠາເຊຍ຺ຍຸໍ, ເນວ ອາຫຏໍ, ນ ອນາຫຏໍ, ນ ທິນ຺ນໍ, ນ ອທິນ຺ນໍ, ນ ລທ຺ຘໍ, ນ ອລທ຺ຘໍ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ອາຫຏາຫຏໍ ເຖຣາສເນ ວາ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ເອວໍ ສຕິ ອຍຸຕ຺ຕປຣິໂຠໂຄ ຈ ໂຫຕິ, ນ ຈ ສພ຺ເພສໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ປນ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສນ຺ນກາເລ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວຣໍ ວາ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ວາ ເອເກກໍ ວາ ຈີວຣໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອລທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

໑໙໘. ຈີວຣຠາຊໂກວິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣຠາຊກໍ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ, ໂຍ ນ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຠາຊິຕາຠາຊິຕຎ຺ຈ ຊາເນຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ວຈນໂຕ ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕເຍວ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈີວຣຠາຊກໍ ສມ຺ມນ຺ເນຍ຺ຍາ’’ຕິ(ມຫາວ. ໓໔໓) ອາທິນາ ນເຍນ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ອປໂລກເນນ ວາ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ສຠາຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປາປຸຓນ຺ຕມ຺ປິ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ປາປຸຓນ຺ຕມ຺ປິ ມຫຄ຺ຆຈີວຣໍ ອທຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ເທນ຺ໂຕ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂມຫມູຬ຺ໂຫ ຈີວຣທານວຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ມຸຂຣານໍ ນວການມ຺ປິ ຠເຍນ ອປາປຸຓນ຺ຕໍ ເອວ ມຫຄ຺ຆໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂຍ ເອວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຕຸລາຠູໂຕ ປມາຓຠູໂຕ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ, ໂສ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ເຕນປິ ຈີວຣໍ ຠາເຊນ຺ເຕນ ປຐມໍ ‘‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຓ຺ຫໍ, ອິທໍ ຆນໍ, ອິທໍ ຕນຸກໍ, ອິທໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ທີຆໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ, ປຸຖຸລໂຕ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖານິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອິທໍ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຄ຺ຆປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ເອເກກເມວ ທສທສອຄ຺ຆນກໍ ປາປຸຓາຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ປາປຸຓາຕິ, ຍໍ ນວ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ອຄ຺ຆຕິ, ຕໍ ອຎ຺ເຎນ ເອກອຄ຺ຆນເກນ ຈ ທ຺ວິອຄ຺ຆນເກນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ສເມ ປຏິວີເສ ຐເປຕ຺ວາ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເອເກກສ຺ສ ທີຍມາເນ ຈີວເຣ ທິວໂສ ນປ຺ປໂຫຕິ, ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ທສ ທສ ຈີວຣປຏິວີເສ ເອກໂຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ຈີວຣປຏິວີໂສ ຐເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຐປິເຕສຸ ຈີວຣປຏິວີເສສຸ ກຸໂສ ປາເຕຕພ຺ໂພ. ເຕຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຸນ ກຸສປາຕໍ ກຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ວຈນໂຕ ເຍ ສາມເຓຣາ ອຕ຺ຕິສ຺ສຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາສຸ ຍຸຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍເຍວ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍເຍວ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ເຍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ເສວ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສມໂກ ທາຕພ຺ໂພ. ອິທຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ຐປິເຕນ ອກາລຈີວເຣເນວ ກຖິຕໍ, ກາລຈີວຣໍ ປນ ສມກໍເຍວ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທວສ຺ສາວາສິກໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີພນ຺ຘນາທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ວຕ຺ຕໍ. ຠຓ຺ຑາຄາຣຈີວເຣປິ ສເຈ ສາມເຓຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຍາຄຸໍ ປຈາມ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈາມ, ຂຊ຺ຊກໍ ປຈາມ, ອປ຺ປຫຣິຕໍ ກໂຣມ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອາຫຣາມ, ຣງ຺ຄຉລ຺ລິໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທມ, ກິໍ ອມ຺ເຫຫິ ນ ກຕໍ ນາມາ’’ຕິ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມຠາໂຄວ ທາຕພ຺ໂພ. ເອຕໍເຍວ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍສຎ຺ຈ ກຣຓຠາໂວ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ອຸປຑ຺ຒປຏິວີສໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ສເຈ ສາມເຓຣາ ‘ກສ຺ມາ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ນ ກໂຣມ, ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ, ສມປຏິວີໂສ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ສກໍ ຠາຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວາ ນທິໍ ວາ ກນ຺ຕາຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທິສາປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕສ຺ສ ສກໍ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໓) ວຈນໂຕ ຈີວເຣສຸ ຠຓ຺ຑາຄາຣໂຕ ພຫິ ນີຫເຏສຸ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຈີວຣຠາຊເກນ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ເອຕ຺ຕເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ສມຠາເຄນ ຈີວຣໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຸລາຍ ຕຸລິຕມິວ ຫິ ສມສມໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ອູນໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຘິກໍ ວາ, ເອວໍ ຕກ຺ເກນ ນເຍນ ທິນ຺ນໍ ສຸທິນ຺ນໍ. ເນວ ອູນກໍ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຕິຣິຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ສາຏກາປິ ທເສວ, ເຕສຸ ເອໂກ ທ຺ວາທສ ອຄ຺ຆຕິ, ເສສາ ທສຄ຺ຆນກາ. ສພ຺ເພສຸ ທສຄ຺ຆນກວເສນ ກຸເສ ປາຕິເຕ ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ວາທສຄ຺ຆນໂກ ກຸໂສ ປາຕິໂຕ, ເຕນ ຍຕ຺ຕກໍ ຕສ຺ມິໍ ປຏິວີເສ ອຘິກໍ, ຕຕ຺ຕກໍ ອຄ຺ຆນກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ໂສ ອຕິເຣກຠາໂຄ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖານິ ປຕ຺ຕານິ, ເສສານິປິ ອຕ຺ຖິ, ເອເກກໍ ປນ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ.

ຉິນ຺ທນ຺ເຕນ ຈ ອຑ຺ຒມຓ຺ຑລາທີນໍ ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທີນໍ ວາ ປໂຫນການິ ຂຓ຺ຑານິ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ. ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖາຣມ຺ປິ ອນຸວາຕປ຺ປໂຫນກາຍາມໍ ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປຣິໂຠຄໍ ປນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ວຕ຺ຖານິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ສາມຓກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຍ ເຕນ ຕຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ວຄ຺ຄໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ເອໂກ ວຄ຺ໂຄ ນ ປູຣຕິ, ອຏ຺ຐ ວາ ນວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐ ວາ ນວ ວາ ໂກຏ຺ຐາສາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິເມ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຠາເຊຖາ’’ຕິ ທາຕພ຺ພາ. ເອວໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກຸສປາໂຕ ກາຕພ຺ໂພ.

໑໙໙. ອິທານິ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ, ສີມາຍ ເທຕິ, ກຕິກາຍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເທຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ, ອາທິສ຺ສ ເທຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໙) ຈີວຣານໍ ປຏິລາຠເຂຕ຺ຕທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຍາ ຕາ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ສີມາຍ ເທຕິ ນາມ. ເອວໍ ສີມາຍ ທິນ຺ນໍ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕສີມາຄຕາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສີມາ ຈ ນາເມສາ ຂຓ຺ຑສີມາ ອຸປຈາຣສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ລາຠສີມາ ຄາມສີມາ ນິຄມສີມາ ນຄຣສີມາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຊນປທສີມາ ຣຏ຺ຐສີມາ ຣຊ຺ຊສີມາ ທີປສີມາ ຈກ຺ກວາຬສີມາຕິ ປນ຺ນຣສວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຂຓ຺ຑສີມາ ສີມາກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາວ. ອຸປຈາຣສີມາ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປນ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐາເນນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕໂຠຊນສາລໂຕ ວາ ນິພທ຺ຘວສນອາວາສໂຕ ວາ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ອນ຺ໂຕ ອຸປຈາຣສີມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ປນ ອາວາເສສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕິ, ປຣິຫາຍນ຺ເຕສຸ ປຣິຫາຍຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂູສຸປິ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ, ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມາວ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕິ. ສມານສໍວາສອວິປ຺ປວາສສີມາທ຺ວຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕເມວ. ລາຠສີມາ ນາມ ເນວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ຐປິຕາ, ອປິຈ ໂຂ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄາວຸຕໍ ວາ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ວາ ໂຍຊນໍ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ລາຠສີມາ’’ຕິ ນາມລິຂິຕເກ ຖມ຺ເຠ ນິຂຓິຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ພໍ ອມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ສີມາ ຐເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ລາຠສີມາ ນາມ. ຄາມນິຄມນຄຣອພ຺ຠນ຺ຕຣອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາປິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວ.

ຊນປທສີມາ ນາມ ກາສິໂກສລຣຏ຺ຐາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ພຫູ ຊນປທາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອເກໂກ ຊນປທປຣິຈ຺ເຉໂທ ຊນປທສີມາ. ຣຏ຺ຐສີມາ ນາມ ກາສິໂກສລາທິຣຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຣຊ຺ຊສີມາ ນາມ ‘‘ໂຈຬໂຠໂຄ ເກຣຬໂຠໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ເອເກກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ທີປສີມາ ນາມ ສມຸທ຺ທນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຫາທີປາ ຈ ອນ຺ຕຣທີປາ ຈ. ຈກ຺ກວາຬສີມາ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພເຕເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ເອວເມຕາສຸ ສີມາສຸ ຂຓ຺ຑສີມາຍ ເກນຈິ ກມ຺ເມນ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ສງ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖວ ສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕຂຓ຺ຑສີມາຄຕາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ເຕສໍເຍວ ຫິ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ວາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ວາ ຐິຕານມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຂຓ຺ຑສີມາຍ ຐິເຕ ປນ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ປພ຺ພເຕ ວາ ຐິຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ປຖວີເວມຊ຺ຌຄຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິເຍວ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ສມານສໍວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຂຓ຺ຑສີມາສີມນ຺ຕຣິກາສຸ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອວິປ຺ປວາສສີມາລາຠສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສຸ ສີມາສຸ ອນ຺ໂຕຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິ. ຄາມສີມາທີສຸ ທິນ຺ນໍ ຕາສໍ ສີມານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພທ຺ຘສີມາຍ ຐິຕານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາສຸ ທິນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ຊນປທຣຏ຺ຐຣຊ຺ຊທີປຈກ຺ກວາຬສີມາສຸປິ ຄາມສີມາທີສຸ ວຸຕ຺ຕສທິໂສເຍວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ຊມ຺ພຸທີເປ ຐິໂຕ ‘‘ຕມ຺ພວຓ຺ຓິທີເປ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີປໂຕ ເອໂກປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈປິ ຕຕ຺ເຣວ ເອໂກ ສຠາຄຠິກ຺ຂຸ ສຠາຄານໍ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕາວ ໂຍ ສີມໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ທາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ‘‘ອສຸກສີມາຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ‘‘ສີມາ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ຊານນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ໂສ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ‘‘ສີມາ ນາມ ພຫຸວິຘາ, ກຕຣສີມໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓສີ’’ຕິ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອຫໍ ‘ອສຸກສີມາ’ຕິ ນ ຊານາມິ, ສີມຏ຺ຐກສງ຺ໂຆ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ, ກຕຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ? ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນາມ ຕິໂຍຊນາປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕິໂຍຊເນ ຐິຕາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຣາມໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄມິໂກ ຕິໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ນິສ຺ສຍປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຕິໂຍຊນາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິສ຺ສຕິ, ປາຣິວາສິເກນ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຕິໂຍຊເນ ຐຕ຺ວາ ອາຣາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອຸປຈາຣສີມາປຣິຈ຺ເຉທວເສເນວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຠາເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໐໐. ກຕິກາຍ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກຕິກາ ນາມ ສມານລາຠກຕິກາ. ຕຕ຺ເຣວໍ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ, ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍໍ ວິຫາຣໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ສມານລາຠໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ໂປຣາຓໂກ’’ຕິ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາຘິວຸຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວາ ‘‘ອປ຺ປລາໂຠ’’ຕິ ວາ ຍ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ວິຫາຣໍ ອິມິນາ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກລາຠໍ ກາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສາເວຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນປິ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣປິ ສງ຺ເຆນ ເອວເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິຘ ນິສິນ຺ໂນປິ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ລາເຠ ຠາຊິຍມາເນ ອິຕຣສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ຠາຄໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ເອເກນ ວິຫາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູປິ ອາວາສາ ເອກລາຠາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຈ ກເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ທິນ຺ເນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

໒໐໑. ຠິກ຺ຂາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈ຺ຈາຄປຎ຺ຎາປນຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອິມສ຺ສ ຈີວຣທາຍກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປາກວຏ຺ຏໍ ວາ ວຕ຺ຕຕິ, ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສທາ ເຄເຫ ໂຠເຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ເຕນ ອາວາໂສ ກາຣິໂຕ, ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ນິພທ຺ຘານິ, ອິເມ ຘຸວກາຣາ ນາມ. ເຍນ ປນ ສກໂລປິ ວິຫາໂຣ ປຕິຏ຺ຐາປິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສເຈ ໂສ ‘‘ຍຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາຣາ ກຣີຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ຠຓຕິ, ພຫູສຸ ເຈປິ ຐາເນສຸ ຘຸວກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘຸວກາເຣ ເອກຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ເອກຕ຺ຖ ອປ຺ປກາ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ, ຕຖາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຕ຺ຖເຠສຊ຺ຊາທິ ອປ຺ປກມ຺ປິ ສຸເຂນ ຠາຊີຍຕິ. ຍທິ ປນ ມຎ຺ໂຈ ວາ ປີຐໍ ວາ ເອກເມວ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ, ເອກວິຫາເຣປິ ວາ ຍສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ໂສ ວິຈາເຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ‘‘ອສຸກຠິກ຺ຂຸ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘຸວກາເຣ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສປິ ວິຈາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ປນ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ, ‘‘ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖ ນປ຺ປໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ເສນາສນປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຖ ທາຕພ຺ພໍ.

໒໐໒. ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິເຕນ ສງ຺ເຆນ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພານິ, ສີມຏ຺ຐກສ຺ສ ອສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສປິ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ວິຫາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ເຖສຸ ທີຍມາເນສຸ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທີຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິຠາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ກິຣ ພຫຸ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພເມວ. ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ທາຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ.

ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ທສ ວຕ຺ຖານິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ປາເຏກ຺ກໍ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ສເຈ ‘‘ສພ຺ພາເນວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕານິ ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕານິ ຈ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ເອກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ເສສານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ອຠາເຊຕ຺ວາວ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸປ຺ປາປິຕຎ຺ເຈວ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ສຕ຺ຖເກນ ວາ ຫລິທ຺ທິອາທິນາ ວາ ເລຂໍ ກຕ຺ວາ ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ເສສໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ວຕ຺ຖສ຺ເສວ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ວລິ ວາ, ເຕນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເອກໍ ຕນ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ເສສໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠາຊິຍມານໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ເອກຠິກ຺ຂຸເກ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ສເຈ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສພ຺ພານິ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ, ຐິຕິກາ ປນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ເອເກກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິຕາຍ ຐິຕິກາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຐິຕາຍ ຐິຕິກາຍ ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສເຈ ນວກຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ເຫຏ຺ຐາ ໂອໂຣຫຕິ. ສເຈ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຐິຕິກາ ອຸທ຺ຘໍ ອາໂຣຫຕິ. ອຖ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສງ຺ຆໍ ອາມສິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ປໍສຸກູລິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ‘‘ຄຫປຕິຈີວຣໍ ປຏິກ຺ຂິປາມິ, ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ປນ ອກປ຺ປິຍຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນມ຺ປິ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ເທຕິ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ, ປໍສຸກູລໍ ປນ ນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເທມ, ເຖຣານໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມ, ອິມິນາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອາໂຍຄອໍສພທ຺ຘກາທີນິ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ທິນ຺ນມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນານິ ພຫູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍປິ ປໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ສງ຺ໂຆ ຠາຊິຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ວຕ຺ຖານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠາເຊຕິ, ຕໂຕ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມິເກຫິ ວິຈາຣິຕເມວ ຫິ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອິຕຣໍ. ປໍສຸກູລິກໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມກຣຓປຏາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນາມ ປໍສຸກູລິການມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອຕິເຣກໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວເຣປິ ອຸປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທນ຺ຕິ, ປໍສຸກູລິເກຫິປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຕາວ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕິ, ສເຈປິ ໂຍຊນໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິສາ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ເອກາພທ຺ຘາ ເຈ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ປນ ທ຺ວາທສຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິສໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

໒໐໓. ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ທ຺ວິຘາ ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ພຫຸກາປິ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ຠາເຄ ສເມ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ພຫຸກາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ທສ ທສ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກວີສຕິ ປຏິວີເສ ກຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ, ທສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສ. ເຍນ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ລທ຺ໂຘ, ໂສ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ສງ຺ຆໂຕ ປາປຸຓນໂກຏ຺ຐາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສສໂມວ ໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທ຺ວາວີສຕິ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູນໍ, ທສ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ເອໂກ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເອໂກ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຆໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄເຫຕຸໍ ລຠຕິ, ເຈຕິຍສ຺ສ ເອໂກເຍວ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ນ ລຠຕິ, ປາປຸຓນຏ຺ຐານໂຕ ເອກເມວ ລຠຕິ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລຄຓນາຍ ເອວ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ, ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ສ ເອກປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ຄເຓຕ຺ວາ ເອວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນໂຍ ນີໂຕ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເນຕພ຺ໂພ.

‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວສ຺ສຄ຺ເຄເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ວິສຸໍ ປຏິວີໂສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິສຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ລພ຺ຠຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເຈຕິຍສ຺ເສວ ວິສຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາປິ ເອວເມວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ປຸພ຺ເພ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ມຊ຺ເຌ ນິສີທຕິ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ຠິກ຺ຂູ, ວາມໂຕ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ, ຕທາ ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ທາເປຕິ. ເອຕຣຫິ ປນ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ສຘາຕຸກໍ ປຏິມໍ ວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ປຏິມາຍ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຸຣໂຕ ອາຘາຣເກ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ເທນ຺ຕິ, ວິຫາຣໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕຎ຺ຈ ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກຖໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ? ມາລາຄນ຺ຘາທີນິ ຕາວ ເຈຕິເຍ ອາໂຣເປຕພ຺ພານິ, ວຕ຺ເຖຫິ ປຏາກາ, ເຕເລນ ປທີປາ ກາຕພ຺ພາ. ປິຓ຺ຑປາຕມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ປນ ໂຍ ນິພທ຺ຘເຈຕິຍຊຄ຺ຄໂກ ໂຫຕິ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພານິ. ນິພທ຺ຘຊຄ຺ຄເກ ອສຕິ ອາຫຏຠຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸປກຏ຺ເຐ ກາເລ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ມາລາຄນ຺ຘາທີສຸ ຈ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ‘‘ອິທໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເຈຕິເຍ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ທູຣມ຺ປິ ຫຣິຕ຺ວາ ປູເຊຕພ຺ພໍ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຫຣິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣາມິ, ອາສນສາລາຍ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸຍ຺ຫເມວ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ປນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ອນ຺ຕຣາວ ກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໐໔. ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ມິໍ ອາວາເສ ວສ຺ສຈ຺ເຉທໍ ອກຕ຺ວາ ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐາ, ເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສປິ ສຕິ ຄາຫເກ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອນຕ຺ຖເຕ ປນ ກຖິເນ ອນ຺ໂຕເຫມນ຺ເຕ ເອວຎ຺ຈ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານມ຺ປິ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ວທນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປເນຕໍ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິໂຕ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ຍາວ ກຖິນສ຺ສຸພ຺ຠາຣາ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ວທຕິ, ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຉິນ຺ນວສ຺ສາ ນ ລຠນ຺ຕິ, ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕາວ ລຠນ຺ຕິ. ຈີວຣມາເສ ປນ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສນ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ, ປຸຣິມິກາຍ ວສ຺ສູປຄຕານຎ຺ຈ ຉິນ຺ນວສ຺ສານຎ຺ຈ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນຕ຺ຖຕໍ ວາ, ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມາຕິກາ ອາໂຣເປຕພ຺ພາ ‘‘ອຕີຕປສ຺ສາວາສສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ອນາຄໂຕ ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຕຣວສ຺ສາວາສສ຺ສ ເທສີ’’ຕິ. ສເຈ ‘‘ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານເມວ ປາປຸຓາຕິ, ທິສາປກ຺ກນ຺ຕານມ຺ປິ ສຠາຄາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ສເຈ ‘‘ອນາຄເຕ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ອຄຸຕ຺ໂຕ ວິຫາໂຣ, ໂຈຣຠຍໍ ອຕ຺ຖິ, ນ ສກ຺ກາ ຐເປຕຸໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ອາຫິຓ຺ຑິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ ‘‘ອິໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຕິເຍ ວສ຺ເສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຏ຺ຐຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເຕ ທິສາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອຎ຺ໂຎ ວິສ຺ສາສິໂກ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ອເຖໂກເຍວ ອວສິຏ຺ໂຐ, ເສສາ ກາລກຕາ, ສພ຺ພໍ ເອກສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ເອໂກປິ ນຕ຺ຖິ, ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູເຕຫິ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

໒໐໕. ອາທິສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍາຄຸຍາ ວາ ຠຕ຺ເຕ ວາ ຂາທນີເຍ ວາ ຈີວເຣ ວາ ເສນາສເນ ວາ ເຠສຊ຺ເຊ ວາ ອາທິສິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕ ອາທິສ຺ສ ເທຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຠິກ຺ຂູ ອຊ຺ຊຕນາຍ ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ວາ ຍາຄຸຍາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຆຣໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ຍາຄຸໍ ເທຕິ, ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ປີຕາຍ ຍາຄຸຍາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເທຕິ, ເຍຫິ ນິມນ຺ຕິເຕຫິ ຍາຄຸ ປີຕາ, ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ເຍຫິ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຆຣທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ວາ ຆຣໍ ປວິຏ຺ເຐຫິ ວາ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຍສໍ ວາ ອາສນສາລໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ນີຕາ, ເຍສໍ ວາ ເຖເຣຫິ ເປສິຕາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ນິມນ຺ຕິຫຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫຎ຺ຈ ພຫິເຄຫຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ທາຍໂກ ຈ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ນິມນ຺ຕິຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອນິມນ຺ຕິຕາ ວາ, ເຍສໍ ມຍາ ຍາຄຸ ທິນ຺ນາ, ສພ຺ເພສໍ ອິມານິ ວຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍຫິ ປນ ເຖຣານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຍາຄຸ ລທ຺ຘາ, ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ໂສ ‘‘ເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ຍາຄຸ ປີຕາ, ສພ຺ເພສໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຠຕ຺ຕຂາທນີເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຈີວເຣ ປນ ປຸພ຺ເພປິ ເຕນ ວສ຺ສໍ ວາເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂສ ເຈ ຠິກ຺ຂູ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວທຕິ ‘‘ເຍສໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕສໍເຍວ ອິມໍ ຈີວຣໍ ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ວາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສພ຺ພໍ ເຕສໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ເສນາສເນປິ ‘‘ໂຍ ມຍາ ກາຣິເຕ ວິຫາເຣ ວາ ປຣິເວເຓ ວາ ວສຕິ, ຕສ຺ສິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ເຠສຊ຺ເຊປິ ‘‘ມຍໍ ກາເລນ ກາລໍ ເຖຣານໍ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເທມ, ເຍຫິ ຕານິ ລທ຺ຘານິ, ເຕສໍເຍວິທໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍເຍວ ໂຫຕິ.

໒໐໖. ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ, ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ເທຕິ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ວທຕິ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ອຸທ຺ເທສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຄໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສປິ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກຠິກ຺ຂູນໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ເທສນ຺ເຕວາສິການໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຍໍ ‘‘ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເທຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກວ ວສ຺ສໍ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໓) ວຈນໂຕ ສເຈ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໖໓) ຄຓປູຣເກ ຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈ ມາເສ, ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອກໍ ຈີວຣມາສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຕານິປິ ຕສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ, ນ ເຕສໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິສ຺ສໂຣ. ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສເຈປິ ມຕກຈີວຣໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປວິສຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ ໂສ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ວຑ຺ຒິໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຐປິຕອຸປນິກ຺ເຂປໂຕ ວາ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ – ເຍນ ເຕນາກາເຣນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາເສ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ເອກໍ ຈີວຣມາສໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ວສ຺ສານໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸຕຸກາເລ ເອກໂກ ວສຕິ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ ‘‘ມຍ຺ຫິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ. ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ຆຓ຺ຏິໍ ວາ ປຫຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ວາ ໂຆເສຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອາຄເມຕ຺ວາ ສເຈ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎາຍ ວາ ກາລສຎ຺ຎາຍ ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ເຕຫິ ເຈ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ຠາຊິຍມາເນ ອປາຕິເຕ ກຸເສ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ສມໂກ ທາຕພ຺ໂພ ຠາໂຄ, ປາຕິເຕ ກຸເສ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອກາມາ ທາຕພ຺ໂພ ຠາໂຄ. ເອກໂກຏ຺ຐາເສປິ ຫິ ກຸສທຓ຺ຑເກ ປາຕິຕມຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ໂຫຕິ, ຄຫິຕເມວ ນາມ ຈີວຣໍ, ຕສ຺ມາ ນ ອກາມາ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເທນ຺ຕຸ. ອນຸຠາເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຖ ຆຓ຺ຏິສຎ຺ຎາຍ ວາ ກາລສຎ຺ຎາຍ ວາ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ມຍ຺ຫິມານິ ຈີວຣານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ສພ຺ພານິ ຕສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕິກາ ປນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ເອເກກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຐມຠາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ທຸຕິຍຠາໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫິຕານິ ຈ ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຐິຕິກາ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນປິ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ອປ຺ປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ກາລມ຺ປິ ໂຆເສຕ຺ວາ ວາ ອໂຆເສຕ຺ວາ ວາ ‘‘ອຫເມເວຕ຺ຖ, ມຍ຺ຫເມວ ອິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທຸຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫໍ ເອຕານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ອຖ ອນຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາວ ຕານິ ຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຕານິ ຈີວຣານິ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູຫິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ເກຈິ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ກຸຫິໍ, ອາວຸໂສ, ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ມຍໍ ສງ຺ໂຆ ນ ໂຫມາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕານິ. ສເຈປິ ເອສ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ວິຫາຣໍ ວາ ອາສນສາລໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກເຄຫເມວ ວາ ປວິສຕິ, ຕຕ຺ຣ ຈ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕາເນວ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ເຐນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຈີວຣຠາໂຄ ສາທິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໔) ວຈນໂຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ໂຐ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ລຫຸກາ ອາປຕ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຄຫິຕານິ ຈີວຣານິ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ທາຕພ຺ພານິ. ສເຈປິ ນຏ຺ຐານິ ວາ ຊິຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ເສວ ຄີວາ. ‘‘ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອເທນ຺ໂຕ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ທ຺ວີສຸ ອາວາເສສຸ ວສ຺ສໍ ວສຕິ ‘‘ເອວໍ ເມ ພຫຸ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລປຏິວີສໍເຍວ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ສເຈ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອກາຫເມກາຫໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວາ ວສຕິ, ເອເກກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຍໍ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ລຠຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ອິຕຣສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓເມວ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ພຫຸຕຣໍ ວສິຕວິຫາຣໂຕ ຕສ຺ສ ປຏິວີໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວມ຺ປິ ເອກປຸຄ຺ຄລປຏິວີໂສເຍວ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ນານາລາເຠຫິ ນານູປຈາເຣຫິ ເອກສີມາວິຫາເຣຫິ ກຖິຕໍ, ນານາສີມາວິຫາເຣ ປນ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຈີວຣປຏິວີໂສ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເສສໍ ປນ ອາມິສເຠສຊ຺ຊາທິ ສພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕສີມາຄຕສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ.

໒໐໗. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາລກເຕ ສງ຺ໂຆ ສາມີ ປຕ຺ຕຈີວເຣ, ອປິຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ພຫູປກາຣາ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆນ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕຸໍ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ລຫຸຠຓ຺ຑໍ ລຫຸປຣິກ຺ຂາຣໍ, ຕໍ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ສງ຺ເຆນ ຠາເຊຕຸໍ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ຄຣຸປຣິກ຺ຂາຣໍ, ຕໍ ອາຄຕານາຄຕຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິກໍ ອເວຠງ຺ຄິກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໙) ວຈນໂຕ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ອປໂລເກຕ຺ວາ ວາ –

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລກໂຕ, ອິທໍ ຕສ຺ສ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທເທຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ກາລກໂຕ, ອິທໍ ຕສ຺ສ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ເທຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ ອິມສ຺ສ ຕິຈີວຣສ຺ສ ຈ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທານໍ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ. ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ.

‘‘ທິນ຺ນໍ ອິທໍ ສງ຺ເຆນ ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໗) –

ເອວໍ ກມ຺ມວາຈໍ ວາ ສາເວຕ຺ວາ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ເສສໍ ລຫຸປຣິກ຺ຂາຣໍ ສມ຺ມຸຂີຠູເຕນ ສງ຺ເຆນ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒໐໘. ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ລາເຠ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ ສກເລ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ເພປິ ສາມິກາ. ອຖ ເອກຈ຺ເຈຫິ ວາເຣ ກເຕ ເອກຈ຺ເຈຫິ ອກເຕເຍວ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ຕຕ຺ຣ ເອກຈ຺ເຈ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ສາມິໂນ’’ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເຍຫິ ຊຄ຺ຄິໂຕ, ເຕ ເອວ ລຠນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາມເຓເຣປິ ກາລກເຕ ສເຈ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຖິ, ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຣິກ຺ຂາເຣ ສຕິ ຈີວຣຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸ ຈ ສາມເຓໂຣ ຈ ສເຈ ສມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ສມໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ອຖ ສາມເຓໂຣວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍວິທຫນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ເຊຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ສາມເຓໂຣ ຠິກ຺ຂຸນາ ອານີຕອຸທເກນ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫາປນມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເຊຏ຺ຐຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສມໂກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສເສນ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ຕສ຺ສ ວິເສໂສ ກາຕພ຺ໂພ.

ເຍນ ປນ ເອກທິວສມ຺ປິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກວເສນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ນ຺ຫານໍ ວາ ປຏິສາທິຕໍ, ໂສປິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກວ. ໂຍ ປນ ສມີປໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ເປເສຕິ, ອຍໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຄາເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກວ. ເອໂກ ວຕ຺ຕສີເສນ ຊຄ຺ຄຕິ, ເອໂກ ປຈ຺ຈາສາຍ, ມຕກາເລ ອຸໂຠປິ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄິລານສ຺ສ ວາ ກມ຺ເມນ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກມ຺ເມນ ກຕ຺ຖຈິ ຄໂຕ ‘‘ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ເອຕສ຺ສປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ຈິຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈປິ ຕໍ ທິວສເມວ ຄິລາໂນ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຸປຏ຺ຐາກຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ຄິຫີ ວາ ໂຫຕຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸຄາໂມປິ, ສພ຺ເພ ຠາຄໍ ລຠນ຺ຕິ. ສເຈ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາການໍເຍວ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອຎ຺ຎໍ ປນ ພຫຸມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ເຕ ນ ລຠນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ອວເສສໍ ຠຓ຺ຑໍ ພຫຸ ເຈວ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ຕິຈີວຣໍ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ, ຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຈີວຣປຣິກ຺ຂາໂຣ ທາຕພ຺ໂພ, ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ສງ຺ຆິກໂຕວ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ຊີວມາໂນເຍວ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອທາສິ, ໂກຈິ ວາ ວິສ຺ສາສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເຍນ ຈ ຄຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ເອວ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ລຠນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ອທຕ຺ວາ ທູເຣ ຐປິຕປຣິກ຺ຂາຣາປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ເອກສ຺ມິໍ ກາລກເຕ ອິຕໂຣ ສາມີ. ພຫູນມ຺ປິ ສນ຺ຕເກ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ເພສຸ ມເຕສຸ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ສເຈປິ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍ ເທນ຺ຕິ, ອທິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ວິຠຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ສຸທິນ຺ນໍ. ຕໍ ເຕສຸ ມເຕສຸປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີນໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ສງ຺ຆສ຺ສ.

ສເຈ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວາ ຈີວເຣ ອຠາຊິເຕ ວາ ປກ຺ກມຕິ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ເວທນາຏ຺ໂຏ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ ວາ ໂຫຕິ, ສນ຺ເຕ ປຕິຣູເປ ຄາຫເກ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ ສາມເຓໂຣ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ, ປຓ຺ຑໂກ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ, ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນີທູສໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ສງ຺ໂຆ ສາມີ, ຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຈີວເຣ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ, ໂກສມ຺ພກຠິກ຺ຂູ ວິຍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ທກ຺ຂິໂຓທກຎ຺ຈ ຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ, ຍຕ຺ຖ ວາ ອຸທກໍ ທິນ຺ນໍ, ຍສ຺ມິໍເຍວ ປກ຺ເຂ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິປິ ປກ຺ເຂຫິ ເອກໂຕ ຠາເຊຕພ຺ພານິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ສາ ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ຄນ຺ຘາທີນິ ຈ ເທນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ, ປກ຺ຂສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ. ເອວຎ຺ຫິ ທິນ຺ເນ ຍສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ອຸທກໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ອຸທກເມວ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ຈີວຣໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ເສວ ຈີວຣໍ. ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ປກ຺ໂຂ ທກ຺ຂິໂຓທກສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈີວຣານິ ລຠຕິ, ເອໂກ ຈີວຣານເມວ ລທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ອຸໂຠຫິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ອິທໍ ກິຣ ປຣສມຸທ຺ເທ ລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ຍສ຺ມິໍ ປກ຺ເຂ ອຸທກໍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປກ຺ເຂ ຈີວຣານິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ປກ຺ຂສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ, ປກ຺ຂສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ, ອິຕໂຣ ປກ຺ໂຂ ອນິສ຺ສໂຣເຍວ. ສເຈ ປນ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈີວເຣ ອຠາຊິເຕ ສງ຺ໂຆ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສມກໍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ສມ຺ພຫຸເລສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ປໍສຸກູລຕ຺ຖາຍ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ເກຈິ ອນາຄເມນ຺ຕາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ອນາຄເມນ຺ຕານໍ ນ ອກາມາ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ, ອາຄເມນ຺ຕານໍ ປນ ອກາມາປິ ທາຕພ຺ໂພ ຠາໂຄ. ຍທິ ປນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິຘາຄຕາ ເອວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ສຎ຺ຎາຓໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຕາ, ເຍນ ຄຫິຕໍ, ໂສ ເອວ ສາມີ. ສເຈ ເກຈິ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຈ຺ຉາ, ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ປໍສຸກູລໍ ລຠນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ນ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ນ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໑) ວຈນໂຕ ປຈ຺ຉາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາໂຄ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ສພ຺ເພປິ ສມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ, ເກຈິ ລຠນ຺ຕິ, ເກຈິ ນ ລຠນ຺ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທິສານໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາປິ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໑) ວຈນໂຕ ສມໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາປິ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ລທ຺ຘໍ ປໍສຸກູລໍ ສພ຺ເພ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພຫິເມວ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ສຸສານໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕາ ເກຈິ ລຠນ຺ຕິ, ເກຈິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານໍ ອກາມາ ຠາຄໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໑) ວຈນໂຕ ກຕິກໍ ກຕ຺ວາ ໂອກ຺ກນ຺ຕານມ຺ປິ ອກາມາ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ຈີວຣຠາຊນີຍກຖາ.

໒໐໙. ປິຓ຺ຑປາຕຠາຊເນ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໕) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາເຕສຸ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທີສຸ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕) –

ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ນາມ ສກລສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ຆຠຕ຺ເຕ ຐິຕິກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕເຍວ ຈ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຊ຺ຊ ທສ ທ຺ວາທສ ທິວສາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ, ອິທານິ ອຎ຺ຎໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຖາ’’ຕິ ນ ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ປຸຣິມທິວເສສຸ ອມ຺ເຫຫິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອາຄຕາຄຕານໍ ປາປຸຓາຕິເຍວ.

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕາທີສຸ ປນ ອຍໍ ນໂຍ – ຣຎ຺ຎາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕນ ວາ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕເກ ຠິກ຺ຂູ ອາເນຖາ’’ຕິ ປຫິເຕ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຐິຕິກາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສເຈ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ເທສເກນ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ນ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພໍ. ເຕ ປນ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ສຍເມວ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄາຫິຍມາເນ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ຄາຫີຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ພຫຸ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ. ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິຕານໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ປຸນ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອກໍ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓາຍປິ ອຸປຈາຣສີມາຍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອາໂຣຈິຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສຏ຺ຐາເນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຫິຓຕິ ‘‘ສ຺ເວ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທສ ຠິກ຺ຂູ ປຫິຓຖາ’’ຕິ, ເຕນ ໂສ ອຕ຺ໂຖ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕໍ ທິວສໍ ປມຸສ຺ສຕິ, ທຸຕິຍທິວເສ ປາໂຕວ ອາໂຣເຈຕພ຺ໂພ, ອຖ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ສຣຕິ, ຍາວ ອຸປຈາຣສີມໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ຍາ ໂຠຊນສາລາຍ ປກຕິຐິຕິກາ, ຕສ຺ສາເຍວ ວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂູ ຈ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐເກຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປກຕິຐິຕິກາຍ ວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ຕາທິເສ ເອກາພທ຺ເຘ ອສຕິ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ນວໍ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ອາສນສາລາຍ ສຣນ຺ເຕນ ອາສນສາລາຍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຣິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ, ອຄາເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ເອຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ລພ຺ຠຕີຕິ.

ສເຈ ສກວິຫາຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂກຈິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕິ, ຍາວ ອນ຺ໂຕອຸປຈາເຣ ວາ ອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເອກາພທ຺ຘາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາວ ສກວິຫາເຣ ຐິຕິກາວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ພຫິອຸປຈາເຣ ຐິຕານໍ ທິນ຺ນໍ ປນ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕເກ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖນ຺ຕຣໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘນເຍນ ທູເຣ ຐິຕາປິ ສມ຺ປຕ຺ຕາເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈ ຍໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ຐິຕິກາວເສນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາ ວີຖິຍໍ ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ໂກຈິ ສງ຺ຆຸທ຺ເທສໍ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣຄຕານໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ຆຣູປຈາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ເອກຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ, ເອກຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ, ນານາຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ, ນານາຆຣໍ ນານູປຈາຣນ຺ຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຆຣໍ ເອກວຬຎ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ສຸປ຺ປປາຕປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ, ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ເອກສ຺ມິໍ ອຸປຈາເຣ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນປິ ຐິຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕໍ ເອກຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ເອກຆຣໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຣິຍານໍ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ມຊ຺ເຌ ຠິຕ຺ຕິໍ ອຸຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນານາທ຺ວາຣວຬຎ຺ຊໍ ກຕໍ, ຕຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ຠິຕ຺ຕິອນ຺ຕຣິກສ຺ສ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕໍ ເອກຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ ນາມ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ຆເຣ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສກຆຣານິປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທາເປນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ. ຍມ຺ປິ ນານາກຸລສ຺ສ ນິເວສນໍ ມຊ຺ເຌ ຠິຕ຺ຕິໍ ອກຕ຺ວາ ເອກທ຺ວາເຣເນວ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕໍ ນານາຆຣໍ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ. ໂຍ ປນ ນານານິເວສເນສຸ ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸທ຺ເທສລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉິທ຺ເທນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ນິສິນ຺ນານໍເຍວ ປາປຸຓາຕິ. ເອຕໍ ນານາຆຣໍ ນານູປຈາຣໍ ນາມ.

ໂຍ ປນ ຄາມທ຺ວາຣວີຖິຈຕຸກ຺ເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອສຕິ ອຕ຺ຕໂນວ ປາປຸຓາເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ນວກໍ ວາ ວຸຑ຺ຒໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນວ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາສນສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາລໍ ປຏິມາເນນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ໂກຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ສງ຺ຆິກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖ, ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖ, ສງ຺ຆິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຸທ຺ເທສໂກ ປເນຕ຺ຖ ເປສໂລ ລຊ຺ຊີ ເມຘາວີ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຐິຕິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສເຈ ໂກຈິ ຐິຕິກໍ ຊານນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຖຣາສນໂຕ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ຊານາມິ, ທສວສ຺ເສນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂກຈິ ຠຓຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ທສວສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ທສວສ຺ສມ຺ຫ ທສວສ຺ສມ຺ຫາ’’ຕິ ພຫູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອຄຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ອປ຺ປສທ຺ທາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕພ຺ພາ, ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ກຕິ ຠິກ຺ຂູ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອຸປາສໂກ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພນວກສ຺ສ ວສ຺ສຄ຺ຄຎ຺ຈ ອຸຕຸ ຈ ທິວສຠາໂຄ ຈ ຉາຍາ ຈ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ສເຈ ຉາຍາຍປິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາຍ ອຎ຺ໂຎ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ຉາຍໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ລຠຕິ. ກຖາປປຎ຺ເຈນ ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສປິ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສປິ ຄາຫິຕໍ ສຸຄ຺ຄາຫິຕໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ສຸອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑຎ຺ຫິ ນາເມຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ເສວ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕຠາໂວ ອຸປຈາເຣນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ອາສນສາລາຍ ຈ ອນ຺ໂຕປຣິກ຺ເຂໂປ ອຸປຈາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ຐິຕສ຺ສ ລາໂຠ ປາປຸຓາຕິ.

ໂກຈິ ອາສນສາລໂຕ ອຏ຺ຐ ອຸທ຺ເທສປຕ຺ເຕ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ເຕ ປຓີຕໂຠຊນານໍ, ເອກໍ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ປຫິຓຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຍນ ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ປນ ອຸທກໍ ລທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ຕຎ຺ຈ ລູຂໍ ວາ ລຠຕຸ ປຓີຕໍ ວາ ຕິຈີວຣປຣິວາຣໍ ວາ, ຕສ຺ເສວ ຕໍ ໂຫຕິ. ອີທິໂສ ຫິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວິເສໂສ, ອຸທກໍ ປນ ຍສ຺ມາ ອາມິສໍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ‘‘ອິທໍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມຫາເຖເຣ ເທຖ, ມຊ຺ຌິເມ ເທຖ, ນວເກ ເທຖ, ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ເສ ສາມເຓເຣ ເທຖ, ມຊ຺ຌິມຠາຓກາທໂຍ ເທຖ, ມຍ຺ຫໍ ຎາຕິຠິກ຺ຂູ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ວທສິ, ຐິຕິກາຍ ປນ ເຕສໍ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຐິຕິກາວເສເນວ ທາຕພ຺ພາ. ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕສຸ ລທ຺ເຘສຸ ສເຈ ທາຍການໍ ຆເຣ ມງ຺ຄລໍ ໂຫຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ເປເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ປຐມຠາໂຄ ສາມເຓຣານໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນຸຠາໂຄ ມຫາເຖຣານໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ສາມເຓຣາ ‘‘ມຍໍ ປຐມຠາຄໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ຍຖາປຏິປາຏິຍາ ເອວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ເອຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎທາປິ ຊານິສ຺ສສິ, ຐິຕິກາ ປນ ເອວໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຐິຕິກາວເສເນວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄາຫິເຕເຍວ ປຕ຺ເຕ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ອາຫຏມ຺ປິ ຐິຕິກາຍ ເອວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ເອໂກ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປສິໂຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ໂສ ເຈ ‘‘ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕຆຣໂຕ ອຍໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ອສຸກຆຣໂຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນ ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ, ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐທູໂຕ ນາມ. ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ວາ ປຏິປາຏິປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຕ຺ຕໍ ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ເອຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປສິໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍ. ຕໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ໂອໂລເກຍ຺ຍຸໍ, ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີ’’ຕິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ‘‘ອຸທ຺ເທສປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ຄາເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ.

ເອກາ ກູຏຏ຺ຐິຕິກາ ນາມ ໂຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເຄເຫ ອຕິປຓີຕານິ ອຏ຺ຐ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕານິ ນິຈ຺ຈໍ ທີຍນ຺ຕິ, ຕານິ ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕານິ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ສ຺ເວ ທານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕິກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຕາ. ເຕສຸ ອນາຄເຕສຸເຍວ ອຎ຺ເຎ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ນິສີທນ຺ຕິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຣາຊປຸຣິສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຓີຕຠຕ຺ຕປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກາ ຐິຕິກໍ ອຊານນ຺ຕາ ຄາເຫນ຺ຕິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຈ ຐິຕິກໍ ຊານນກຠິກ຺ຂູ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຣາຊເຄເຫ ປຓີຕຠຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຕິວສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ. ເອຕ຺ຕກວສ຺ສໂຕ ນາມາຕິ. ‘‘ມາ ຄາເຫຖາ’’ຕິ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຄາຫິເຕ ອາຄເຕຫິປິ, ປຕ຺ຕທານກາເລ ອາຄເຕຫິປິ, ທິນ຺ນກາເລ ອາຄເຕຫິປິ, ຣາຊເຄຫໂຕ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຏກາເລ ອາຄເຕຫິປິ, ຣາຊາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂູເຍວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຕິ, ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕກາເລ ອາຄເຕຫິປິ ຐິຕິກໍ ຊານນກຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ມາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍເມວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ອຖ ເນ ຣາຊາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕປິ ເນສໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ຍໍ ອາຫຏໍ, ຕໍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ມາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຖກເມວ ປຕ຺ເຕສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຖ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉປຕ຺ຕາວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍໍ ເຕຫິ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນສໍ ຄີວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ຄີວາກິຈ຺ຈໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຐິຕິກໍ ປນ ອຊານນ຺ເຕຫິ ຍາວ ຊານນກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາວ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠຸຕ຺ຕໍ ສຸຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນນ ຄາເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເອໂກ ຕິຈີວຣປຣິວາໂຣ ສຕຄ຺ຆນໂກ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອວສ຺ສິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ໂຕ, ວິຫາເຣ ຈ ‘‘ເອວຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອວສ຺ສິກສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ. ອຖ ສຏ຺ຐິວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອຎ຺ໂຎ ຕຖາຣູໂປ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ກິໍ ອວສ຺ສິກຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ໂພ, ອຸທາຫຸ ສຏ຺ຐິວສ຺ສຐິຕິກາຍາຕິ? ສຏ຺ຐິວສ຺ສຐິຕິກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸຐິຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາເຍວ ວຑ຺ຒິໂຕຕິ. ເອໂກ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາມເຓໂຣ ຊາໂຕ, ປຸນ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ສາມເຓຣຐິຕິກາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠຕິ. ອຍໍ ກິຣ ອນ຺ຕຣາຠຏ຺ຐໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ສາມເຓໂຣ ‘‘ສ຺ເວ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊ຺ເຊວ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກາ. ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໍ, ປຕ຺ໂຕ ຈສ຺ສ ນ ຕຸຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມີເປ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ທາເປຕິ, ຕໍ ເຈ ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕິ, ຄີວາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ສຍເມວ ເທຕິ, ອສ຺ສ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ອຖາປິ ເຕນ ຠຕ຺ເຕນ ອນຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ, ຕເວຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ທມ຺ມິ, ປຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ວທຕິ, ຍໍ ຕໂຕ ອາຫຣີຍຕິ, ສພ຺ພໍ ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ໂຫຕິ. ປຕ຺ຕໍ ເຈ ເຖຍ຺ຍາຍ ຫຣນ຺ຕິ, ສຸຫໂຏ, ຠຕ຺ຕສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ.

ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ນວ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ, ເອໂກ ສາທິຍນໂກ, ‘‘ທສ ອຸທ຺ເທສປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິກາ ຄເຫຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ສພ຺ພານິ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ນ ໂຫຕິ. ເອເກກໍ ເຈ ປາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐິຕິກາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ທສຫິປິ ປຕ຺ເຕຫິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ນວ ປຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ເທຕິ, ຠິກ຺ຂຸທຕ຺ຕິຍໍ ນາເມຕໍ, ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ໂສ ອຸປາສໂກ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເອຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍາ ໂຫຖາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ລຠຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ອິຕເຣ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ລຠນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ຆເຣເຍວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ເທນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວຈເນເນວ ອິຕເຣສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຸຕ຺ຕາວີນໍ ປຕ຺ເຕ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍ ເທນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕິ, ເຕນ ທິນ຺ນໍ ອິຕເຣສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ປນ ເຕ ວິຫາເຣເຍວ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖ, ມນຸສ຺ສານໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ນີຫຣນ຺ຕິ ຈ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕກໍ. ອຖາປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕາ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ເອກສ຺ສ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣານຎ຺ຈ ອຸປສເມ ປສີທິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອຍໍ ເຖເຣສຸ ປສາເທນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອກຕຠາໂຄ ນາມ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕິ.

ເອໂກ ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ຄາຫິຕປຕ຺ຕໍ ຫຣິຕ຺ວາ ປຓີຕສ຺ສ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ເທຕິ, ສພ຺ເພຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ປນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ປຐມໍເຍວ ‘‘ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆິກປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອກສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕໂກ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈ ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ປາຕິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອເກກໍ ອາໂລປໍ ອທຕ຺ວາ ຐິຕິກາຍ ເອກສ຺ສ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ໂສ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກສ຺ສ ເຕ ອານີຕໍ, ກສ຺ສ ທາຕຸກາໂມສີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ຫິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອານີຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕພ຺ພມ຺ປິ ນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ກຸຫິໍ ຍາສິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອເກນ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸນາ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາຠຕໍ ພຫຸ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສໍ ປໂຫຕິ, ຐິຕິກາກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ສງ຺ຆຸທ຺ເທສປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ອາຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປກຕິຐິຕິກາຍ ເອວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ປາຍາໂສ ວາ ຣສປິຓ຺ຑປາໂຕ ວາ ນິຈ຺ຈໍ ລພ຺ຠຕິ, ເອວຣູປານໍ ປຓີຕໂຠຊນານໍ ອາເວຓິກາ ຐິຕິກາ ກາຕພ຺ພາ, ຕຖາ ສປຣິວາຣາຍ ຍາຄຸຍາ ມຫຄ຺ຆານໍ ຜລານໍ ປຓີຕານຎ຺ຈ ຂຊ຺ຊການໍ. ປກຕິຠຕ຺ຕຍາຄຸຜລຂຊ຺ຊການໍ ເອກາວ ຐິຕິກາ ກາຕພ຺ພາ. ‘‘ສປ຺ປິໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພສປ຺ປີນໍ ເອກາວ ຐິຕິກາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ສພ຺ພເຕລານໍ. ‘‘ມຘຸໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ມຘຸໂນ ເອກາວ ຐິຕິກາ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ຜາຓິຕສ຺ສ ລຏ຺ຐິມຘຸກາທີນຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານໍ. ສເຈ ປນ ຄນ຺ຘມາລໍ ສງ຺ຆຸທ຺ເທສໍ ເທນ຺ຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ອາມິສສ຺ເສວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສງ຺ຆໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑໐. ນິມນ຺ຕນໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ເຈ, ສຍເມວ ອິສ຺ສໂຣ. ສງ຺ຆິກໍ ປນ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ທູໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊເຄເຫ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ທູໂຕ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ‘‘ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຍາຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຍາຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຏິປາຏິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ນິມນ຺ຕິຕຸໍ ອາຄຕມນຸສ຺ໂສ ອາສນສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ເທຖ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຏ຺ຐ ປຕ຺ເຕ ເທຖ, ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ປຏິປາຏິຍາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຄາເຫນ຺ເຕນ ປນ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວທນ຺ເຕນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຈ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກາ’’ຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ເອຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕຆຣໂຕ ປນ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອາຄຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຐິຕິກາຍ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ. ເອໂກ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ເກວລໍ ‘‘ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄາຫິເຕເຍວ ປຕ຺ເຕ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ, ຕໍ ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ວິຍ ຐິຕິກາຍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ຫິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ຕໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂູຫິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີໂຍ ອສ຺ສ. ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປຏິປາຏິຠຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠຕ຺ຕຫຣຓປຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຏິປາຏິຠຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກາຍ ເອວ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ວທຕິ, ຠາເຊຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິປາຏິຠຕ຺ຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ເອໂກ ປາຕິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ອາໂລປຠຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາໂລປສງ຺ເຂເປນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຈ຺ຉຕິ, ‘‘ກສ຺ສ ເຕ ອາຠຕໍ, ກສ຺ສ ທາຕຸກາໂມສີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ອາຠຕໍ, ເຖຣານໍ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ອາໂລປຠຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິກາຍ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເອວໍ ອາຠຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ພຫຸ ໂຫຕິ, ສກລສງ຺ຆສ຺ສ ປໂຫຕິ, ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາ ນາມ, ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຐິຕິກາປຸຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ.

ອຸປາສໂກ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄວເສນ ອຠິຎ຺ຎາຕສ຺ສ ວາ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ວາ ປຫິຓຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕຄຫຓຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ, ສເຈປິ ຎາຕິອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ເປສິຕໍ ໂຫຕິ, ອິເມ ຕໂຍ ຊນາ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ອາຣຸຬ຺ຫາເຍວ ມາຕິກໍ. ສງ຺ຆໂຕ ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນວເມຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫິ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ນິສ຺ສາຍ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ປນ ອນຠິຎ຺ຎາໂຕ ອາວາສິກຠິກ຺ຂຸ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆໂຕ ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸທາຫຸ ເຍ ຊານາມິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຍຖາ ທາຍກາ ວທນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິສ຺ສິຕເກ ວາ ເຍ ວາ ຊານາຖ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ປຫິຓຖາ’’ຕິ ເປເສນ຺ຕິ, ສງ຺ຆໂຕວ ເປເສຕພ຺ພາ. ອຕ຺ຕນາ ສເຈ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາເມ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂາ ລຠິຕຸໍ, ອຎ຺ໂຎ ຄາໂມ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ສກ຺ກາ ເຈ ໂຫຕິ ລຠິຕຸໍ, ໂສເຍວ ຄາໂມ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕພ຺ໂພ.

ນິມນ຺ຕິຕຠິກ຺ຂູ ອາສນສາລາຍ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ປຕ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນິມນ຺ຕິເຕຫິ ນ ທາຕພ຺ພາ, ‘‘ເອເຕ ນິມນ຺ຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫປິ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸສ຺ສວາທີສຸ ມນຸສ຺ສາ ສຍເມວ ປຣິເວຓານິ ຈ ປຘານຆຣານິ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິປິຏເກ ຈ ຘມ຺ມກຖິເກ ຈ ຠິກ຺ຂຸສເຕນປິ ສທ຺ຘິໍ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ຕທາ ເຕຫິ ເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ນ ຫິ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອຕ຺ຖິກາ ມນຸສ຺ສາ ປຣິເວຓປຘານຆຣານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕວ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ.

ສເຈ ປນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວາ ຄນ຺ຖຘຸຕງ຺ຄວເສນ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ວາ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ສກຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກວາຣໍ ເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ປຏິພທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍວາເຣ ອາຣທ຺ເຘ ສງ຺ຆໂຕເຍວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຠິນວອາຄນ຺ຕຸກາວ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຎາຕີ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ເຕສໍ ຎາຕີ ຈ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ປນ ເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ອຕິລາຠີ ໂຫຕິ, ສກຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກສທິສໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ນິສີທນ຺ຕິ, ເຕນ ສງ຺ຆໂຕວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ນິມນ຺ຕເນ ວິເສໂສ. ອວເສໂສ ສພ຺ພປຎ຺ໂຫ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐ ມຫາເຖເຣ ເທຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ມຫາເຖຣາວ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ມຊ຺ຌິມາທີສຸ. ສເຈ ປນ ອວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຠິກ຺ຂູ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ສງ຺ຆໂຕ ທາຕພ຺ພາຕິ.

ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑໑. ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສລາກາຍ ວາ ປຏ຺ຏິກາຍ ວາ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອປຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໖) ວຈນໂຕ ຣຸກ຺ຂສາຣມຍາຍ ສລາກາຍ ວາ ເວຬຸວິລີວຕາລປຓ຺ຓາທິມຍາຍ ປຏ຺ຏິກາຍ ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ສລາກຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອກ຺ຂຣານິ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ວາ ຈີວຣໂຠເຄ ວາ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສລາກາໂຍ ໂອປຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສເກນ ສເຈ ຐິຕິກາ ອຕ຺ຖິ, ຐິຕິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສລາກາ ທາຕພ຺ພາ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານມ຺ປິ ເອກາພທ຺ຘວເສນ ທູເຣ ຐິຕານມ຺ປິ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທາຕພ຺ພາ.

ສເຈ ວິຫາຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ພຫູ ໂຄຈຣຄາມາ, ຠິກ຺ຂູ ປນ ນ ພຫູ, ຄາມວເສນປິ ສລາກາ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອສຸກຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄາມວເສເນວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຄາເຫນ຺ເຕນ ສເຈປິ ເອກເມກສ຺ມິໍ ຄາເມ ນານປ຺ປກາຣານິ ສຏ຺ຐິ ສລາກຠຕ຺ຕານິ, ສພ຺ພານິ ຄຫິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຄາມສມີເປ ອຎ຺ຎານິປິ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຕສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເຕສໍ ກາຣຓາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫິຓິຕຸນ຺ຕິ.

ສເຈ ເອກຈ຺ເຈສຸ ຄາເມສຸ ພຫູນິ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນມ຺ປິ ອຏ຺ຐນ຺ນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕພ຺ພານິ. ເທນ຺ເຕນ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕານໍ ສລາກາໂຍ ເອກໂຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ຕໍ ຄາມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເອກເມວ ສລາກຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ປາໂຕວ ເທນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ເອເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກສ຺ສ ນິຄ຺ຄເຫນ ທຕ຺ວາ ‘‘ປາໂຕວ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ໂອຣິມຄາເມ ອິຕຣານິ ຠຕ຺ຕານິ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂອຣິມຄາເມ ສລາກຠຕ຺ເຕສຸ ອຄ຺ຄຫິເຕສ຺ເວວ ຄຫິຕສຎ຺ຎາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຣຠາຄຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຕຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຣິມຄາໂມ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ນ ຫິ ພຫິສີມາຍ ສງ຺ຆລາໂຠ ຄາເຫຕຸໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຍໍ ນໂຍ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ຄາມວເສນ ສລາກາ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ວີຖິວເສນ ວາ ວີຖິຍໍ ເອກເຄຫວເສນ ວາ ເອກກຸລວເສນ ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ວີຖິອາທີສຸ ຈ ຍຕ຺ຖ ພຫູນິ ຠຕ຺ຕານິ, ຕຕ຺ຖ ຄາເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ, ສລາກາສຸ ອສຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາປິ ຄາເຫຕພ຺ພານິ.

໒໑໒. ສລາກທາຍເກນ ປນ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຫິ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຕໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສຸ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ປຐມເມວ ວາຣຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວາຣຄາເມ ສລາກາ ປາປຸຓາຕິ, ຕຕ຺ຣ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຠິເຣກຄາວຸເຕ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ, ‘‘ສ຺ເວ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາຣຄາເມ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອຊ຺ເຊວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ວາຣຄາມໍ ເປສິຍມາໂນ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ສລາກໍ ມຄ຺ຄຕິ, ນ ທາຕພ຺ພາ. ສທ຺ຘານຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ປຸຎ຺ຎຫານິ ຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ລາຠຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ທຸຕິເຍປິ ຕຕິເຍປິ ທິວເສ ອຎ຺ຎາ ສລາກາ ນ ທາຕພ຺ພາ, ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ຕີຓິ ປນ ທິວສານິ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວາຣຄາມໂຕ ໂອຣິມວາຣຄາເມ ສລາກາ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ຕຎ຺ເຈ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ສລາກໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ທຬ຺ຫໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສຏ຺ຐິໂຕ ວາ ປຓ຺ຓາສໂຕ ວາ ນ ປຣິຫາເປຕພ຺ພໍ. ວາຣຄາເມ ຄາເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣວາໂຣ ຄາເຫຕພ຺ໂພ, ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິຫາຣວາໂຣ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວິຫາຣວາຣິກສ຺ສ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຍາຄຸສລາກາໂຍ ຕິສ຺ໂສ ຈຕສ຺ໂສ ຠຕ຺ຕສລາກາໂຍ ຈ ທາຕພ຺ພາ, ນິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປນ ນ ທາຕພ຺ພາ. ຍາຄຸຠຕ຺ຕທາຍກາ ຫິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣໂຄປກາວຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສຸ ກຸເລສຸ ທາຕພ຺ພາ.

ສເຈ ວິຫາຣວາຣິການໍ ສຠາຄາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ, ວາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣາເປຕພ຺ພໍ, ຕາວ ເນສໍ ສລາກາ ຜາຕິກມ຺ມເມວ ຠວນ຺ຕິ. ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ປຓີຕຠຕ຺ຕສລາກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິເຍວ. ອຕິເຣກອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄສ຺ສ ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ສລາກາ ທາຕພ຺ພາ. ສເຈ ເຍນ ສລາກາ ລທ຺ຘາ, ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ນ ລຠຕິ, ປຸນ ທິວເສ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຠຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ລຠຕິ, ນ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ, ເອວມ຺ປິ ປຸນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຂີຣຠຕ຺ຕສລາກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ຂີຣເມວ ລຠຕິ, ນ ຠຕ຺ຕໍ, ຂີຣລາຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ຕີຓິ ເອກຈາຣິກຠຕ຺ຕານິ ເອກສ຺ເສວ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂສມເຍ ສງ຺ຆນວເກນ ລທ຺ຘກາເລ ວິຊເຏຕ຺ວາ ວິສຸໍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ປາກຕິກສລາກຠຕ຺ຕໍ ອລທ຺ຘສ຺ສປິ ປຸນທິວເສ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ຂຸທ຺ທໂກ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ເອກສມ຺ໂຠຄາ, ອຸຈ຺ຉຸສລາກໍ ຄາເຫນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ມຫາເຖຣາທີນໍ ທິວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຣສສລາກໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຜາຓິຕໍ ວາ ກາເຣຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕິກາທີນມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ, ອາຄນ຺ຕຸການໍ ອາຄຕານາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ມຫາອາວາເສ ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ຕກ຺ກສລາກມ຺ປິ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ປາເປຕ຺ວາ ວາ ຘູມາເປຕ຺ວາ ປຈາເປຕ຺ວາ ວາ ເຖຣານໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາອາວາເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຜລສລາກປູວສລາກເຠສຊ຺ຊຄນ຺ຘມາລາສລາກາໂຍປິ ວິສຸໍ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ເຠສຊ຺ຊາທິສລາກາໂຍ ເຈຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ສລາກວເສນ ປນ ຄາຫິຕຕ຺ຕາ ນ ສາທິຕພ຺ພາ. ອຄ຺ຄຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ, ຐິຕິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອສຕິຍາ ຐິຕິກາຍ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕາທິສານິ ຠຕ຺ຕານິ ພຫູນິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ເວ ຕີຓິ ທາຕພ຺ພານິ. ໂນ ເຈ, ເອເກກເມວ ທຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຄຕາຍ ປຸນ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ອຖ ອນ຺ຕຣາວ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຐິຕິກາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ຍທິ ປນ ຕາທິສໍ ຠຕ຺ຕໍ ນິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ລທ຺ຘາ ວາ ອລທ຺ຘາ ວາ ສ຺ເວປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອກໍ ອນິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ລຠນທິວເສ ປນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ລຠຕິ. ອລຠນທິວສາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຍສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ໂຍ ສລາກາສຸ ຄຫິຕາສຸ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາວ ສລາກາ ນ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພາ. ສລາກໍ ນາມ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕວ ລຠຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສມີເປ ຐິຕສ຺ສປິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ສຍໍ ອນາຄໂຕປິ ລຠຕິ, ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ‘‘ອສຸໂກ ອນາຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສ ສລາກາ’’ຕິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ‘‘ອນາຄຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຘມ຺ມິກາ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ຫິ ຠາຊນີຍຠຓ຺ຑໍ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອນາຄຕສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ຐເປຕພ຺ພໍ, ‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຉ ປຎ຺ຈສລາກາ ນຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ທາຍການໍ ນາມໍ ນ ສຣຕິ, ໂສ ເຈ ນຏ຺ຐສລາກາ ມຫາເຖຣສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ມຍາ ອສຸກຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປິຕໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຕ຺ຖ ລທ຺ຘສລາກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ວິຫາເຣ ອປາປິຕໍ ປນ ອາສນສາລາຍ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຣ ອາສນສາລາຍ ຄາເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຫາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘‘ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍ ອສຸກກຸລໍ ນາມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ສລາກຄ຺ຄາຫຓກາເລ ສເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຠິກ຺ເຂ ຊາເຕ ກຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປຸນ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ອຄາເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕສທິສໍ ນ ໂຫຕິ, ວິຫາຣເມວ ສນ຺ຘາຍ ທີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫິອຸປຈາເຣ ຄາເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວິຫາເຣ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ.

ຄມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຍໍ ທິສາຠາຄໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນ ວາຣຄາມສລາກາ ລທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕສລາກໍ ຕ຺ວໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ສລາກາ ຄາເຫຕພ຺ພາ. ຉຑ຺ຑິຕວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ໂພຘິເຈຕິຍາທີນິ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂູ ສຠາຄຏ຺ຐາເນສຸ ວສິຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເຕສຸ ສ຺ວາຕນາຍ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຉຑ຺ຑິຕວິຫາເຣ ວສິຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສວ ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸເຍວ ຠູມິຍໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີປຫາເຣ ທຕ຺ວາ ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຘຸຣຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ໂຈຣິກາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ປາປຸຓາຕິ, ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຄຕຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ຄາໂມ ອຕິທູເຣ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂູ ນິຈ຺ຈໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ‘‘ມຍໍ ປຸຎ຺ເຎນ ປຣິພາຫິຣາ ໂຫມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຍ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອາສນ຺ນວິຫາເຣ ສຠາຄຠິກ຺ຂູ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ອິເມສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນາຄຕທິວເສ ຕຸມ຺ເຫ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ, ສລາກາ ປນ ເທວສິກໍ ປາເປຕພ຺ພາ. ຕາ ຈ ໂຂ ປນ ຆຓ຺ຏິປຫຣຓມຕ຺ເຕນ ວາ ປຈ຺ຉິຈາລນມຕ຺ເຕນ ວາ ປາປິຕາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ສລາກາ ປີຐເກ ອາກິຣິຕພ຺ພາ, ປຈ຺ຉິ ປນ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອຫິ ວາ ວິຈ຺ຉິໂກ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ປຣມ຺ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ສລາກາ ອາກິຣິຕພ຺ພາ ‘‘ສເຈປິ ສປ຺ໂປ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ໂຕວ ປລາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສລາກາ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຄາມາທິວເສນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄາເຫຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ເອກໍ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ອວເສສາ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐິເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ປາປິຕາ, ອາວຸໂສ, ສລາກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຕຄຕຄາເມ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ປາປິຕາປິ ສຸປາປິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ມຍໍ ຕຕ຺ຖ ທານໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ອມ຺ຫາກໍ ໂຄຈຣຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສລາກາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຕາ ວິຫາເຣ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ມຫາເຖໂຣປິ ‘‘ອຫໍ ອິຘ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ເຕຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕຫິ ຄຕວິຫາເຣ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ໂຄຈຣຄາມໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ‘‘ເທຖ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ເຕ, ສລາກຍາຄຸອາທີນິ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕາ ນ ທາຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ເທຖາຕິ. ວິຫາຣຏ຺ຐກໍ ຠຕ຺ຕໍ ວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖານໍ ປາປຸຓາຕິ, ມຍໍ ອຎ຺ຎວິຫາເຣ ວຸຕ຺ຖາຕິ. ‘‘ເທຖ, ຠນ຺ເຕ, ນ ມຍໍ ວິຫາເຣ ປາລິກາຍ ເທມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທມ, ຄຓ຺ຫຖ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕິ.

ສລາກຠຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒໑໓. ປກ຺ຂິກາທີສຸ ປນ ຍໍ ອຠິລກ຺ຂິເຕສຸ ຈາຕຸທ຺ທສີ ປຎ຺ຈທສີ ປຎ຺ຈມີ ອຏ຺ຐມີຕິ ອິເມສຸ ປກ຺ເຂສຸ ກມ຺ມປ຺ປສຸເຕຫິ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ສຕິກຣຓຕ຺ຖາຍ ທີຍຕິ, ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ນາມ. ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກເມວ ໂຫຕິ, ຄາເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສລາກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫຸໍ ສພ຺ເພສໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ທ຺ເວປິ ຠຕ຺ຕານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ມຫາ, ປກ຺ຂິກໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກາຍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ສລາກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກາຍ ປກ຺ຂິກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເຍສໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ເຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ຠຕ຺ຕານິ ພຫູນິ, ຠິກ຺ຂູ ມນ຺ທາ, ສລາກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ເທວສິກໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປກ຺ຂິກໍ, ອາວຸໂສ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ປກ຺ຂິກເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ປກ຺ຂິກໍ ປຓີຕໍ ເທນ຺ຕິ, ວິສຸໍ ຐິຕິກາ ກາຕພ຺ພາ, ‘‘ສ຺ເວ ປກ຺ໂຂ’’ຕິ ອຊ຺ຊ ປກ຺ຂິກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ທາຍກາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສ຺ເວປິ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ລູຂຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ເຊວ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສຖາ’’ຕິ, ເອວໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຸໂປສຖິກໍ ນາມ ອນ຺ວຑ຺ຒມາເສ ອຸໂປສຖທິວເສ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕເທວ ທີຍຕິ. ປາຏິປທິກໍ ນາມ ‘‘ອຸໂປສເຖ ພຫູ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູນໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາຏິປເທ ປນ ຠິກ຺ຂູ ກິລມນ຺ຕິ, ປາຏິປເທ ທິນ຺ນໍ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂທານສທິສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສີລານໍ ທຸຕິຍທິວເສ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປາຏິປເທ ທີຍມານກທານໍ. ຕມ຺ປິ ອຸຠຍໍ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກເມວ. ອິຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕປິ ຠຕ຺ຕານິ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຘຸຕງ຺ຄເຠທໍ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ.

໒໑໔. ອປຣານິປິ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໕໐) ວິສາຂາຍ ວຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ທິນ຺ນານິ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຕ຺ຕານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາເນວ. ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ທິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕານິປິ ອາຄນ຺ຕຸກາປິ ພຫູ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ເອເກກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຠຕ຺ເຕສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ປຐມເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄາເຫຕ຺ວາ ນິສີທຕິ, ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ເຕນ ທິນ຺ນານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ເຕນປິ ເອກໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ເສສານິ ທາຕພ຺ພານິ. ອຍໍ ອຸຬາຣຕາ. ສເຈ ປນ ປຐມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິສີທຕິ, ປຈ຺ຉາ ອາຄເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິປາຏິຍາ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນິຈ຺ຈໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອາຄຕທິວເສເຍວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ເຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຕີຓິ ທິວສານິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາວາສິໂກ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ເຕນປິ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຕໍ ວິຫາເຣ ນິພນ຺ຘາປິຕໍ ໂຫຕິ, ວິຫາເຣ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ວິຫາໂຣ ທູເຣ ໂຫຕິ, ອາສນສາລາຍ ນິພນ຺ຘາປິຕໍ, ອາສນສາລາຍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ທາຍກາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກສຸ ອສຕິ ອາວາສິກາປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ, ອວຸຕ຺ເຕ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄມິກຠຕ຺ເຕປິ ອຍເມວ ກຖາມຄ຺ໂຄ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕເມວ ລຠຕິ, ຄມິໂກ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຄມິກຠຕ຺ຕມ຺ປິ. ອາວາສິໂກປິ ປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຄມິໂກ ໂຫຕິ, ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ລຠຕິ. ຍຖາ ປນ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ, ເອວມິທໍ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວາ ສຕ຺ຕ ວາ ທິວສານິ ນ ລຠຕິ. ‘‘ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ທິວສໍ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ນ ຄໂຕ, ປຸນທິວເສປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ສອຸສ຺ສາຫຕ຺ຕາ. ‘‘ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣາ ວາ ປນ຺ຖໍ ຣຸນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຸທກໍ ວາ ເທໂວ ວາ ວສ຺ສຕິ, ສຕ຺ໂຖ ວາ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສອຸສ຺ສາເຫນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອເຕ ອຸປທ຺ທເວ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຄມິສ຺ສາມິ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປນ ເລສໍ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ຄິລານຠຕ຺ຕມ຺ປິ ສເຈ ສພ຺ເພສໍ ຄິລານານໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ຄິລາໂນ ອໂຣຄຣູໂປ ສກ຺ໂກຕິ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ເອໂກ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ມຫາຄິລາໂນ ນາມ, ເອຕສ຺ສ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ມຫາຄິລານາ, ເອໂກ ລາຠີ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ລຠຕິ, ເອໂກ ອນາໂຖ ອປ຺ປລາຠຕາຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສຕິ, ເອຕສ຺ສ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຄິລານຠຕ຺ເຕ ທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຍາວ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ຍາເປຕິ, ຕາວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍທາ ປນ ມິສ຺ສກຍາຄຸໍ ວາ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ວາ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ໂຣໂຄ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຍໍ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ເພສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ ປໂຫຕິ, ຐິຕິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອິທມ຺ປິ ທ຺ວີສຸ ຄິລາເນສຸ ມຫາຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ທ຺ວີສຸ ມຫາຄິລາເນສຸ ອນາຖຄິລານຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ. ຍໍ ກຸລໍ ຄິລານຠຕ຺ຕມ຺ປິ ເທຕິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ຄິລານສ຺ສ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕທຸປຏ຺ຐາກສ຺ສປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ເຕປິ ທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ຍາວ ຄິລາໂນ ລຠຕິ, ຕາວສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ລຠຕີຕິ. ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຕ຺ຕານິ ສເຈ ເອວໍ ທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກຄມິກຄິລານຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ມມ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘາເປມິ, ມມ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໒໑໕. ອປຣານິປິ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ ວາຣກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ຠຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຘຸຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ທຸວິຘໍ ສງ຺ຆິກຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລິກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ເທມາ’’ຕິ ນິພນ຺ຘາປິຕໍ, ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກໍ. ‘‘ມມ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຄ຺ຄລິເກປິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ເຈ, ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ມມ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕິ, ສາທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຈ຺ຉາ ກຕິປາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ‘‘ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ມູເລ ສຸຏ຺ຐຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາວາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສນວາສິໂນ ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ນິພນ຺ຘາປິຕໍ, ຕໍ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກເມວ ໂຫຕິ, ຄາເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສນວາສິໂນ ອມ຺ຫາກໍເຍວ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ປຸຄ຺ຄເລ ປສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາວາສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ກຕ຺ຖຈິ ຄເຕ ນິສ຺ສິຕເກຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ວາຣກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂສມເຍ ‘‘ວາເຣນ ຠິກ຺ຂູ ຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘຸຣເຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິນ຺ນໍ, ຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາວຈເນນ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ວາຣກຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ເປເສນ຺ຕິ ‘‘ສາມເຓຣາ ປຈິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕູ’’ຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ຈ ຕີຓິ, ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕາທີນິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ສຕ຺ຕ, ຕານິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕາທີຫິ ສຫ ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໒໑໖. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຠຕ຺ຕໍ ຈຕຸກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ຄຸຬ຺ຫກຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎານິປິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣຠຕ຺ຕໍ ນາມ ວິຫາເຣ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ເຕນ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຕໍ ປນ ຕິສ຺ສມຫາວິຫາຣຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕາທີສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ເຕຫິ ຂີຓາສເວຫິ ຍຖາ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ, ຕຖາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເທມ, ຈຕຸນ຺ນໍ ເທມາ’’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ປນ ອຏ຺ຐກຠຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ຈຕຸກ຺ກຠຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຕມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາວຈເນນ ທິນ຺ນໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຫາຠິສງ຺ຂາເຣນ ອຕິຣສກປູເວນ ປຕ຺ຕໍ ຖເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ຄຸຬ຺ຫກຠຕ຺ຕໍ ນາມ. ອິມານິ ຕີຓິ ສລາກຠຕ຺ຕຄຕິກາເນວ. ອປຣມ຺ປິ ຄຸຬ຺ຫກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອິເຘກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ມຫາຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ວິຫາຣປູຊຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ສກລສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ທ຺ເວ ຕີຓິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸປຣິຈ຺ເຉທຊານນຕ຺ຖໍ ຄຸຬ຺ຫເກ ເທນ຺ຕິ, ອິທໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕຠາຊນີຍໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ.

໒໑໗. ຄິລານປຈ຺ຈຍຠາຊນີຍໍ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕາທິກຖາ) – ສປ຺ປິອາທີສຸ ເຠສຊ຺ເຊສຸ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ສປ຺ປິສ຺ສ ຕາວ ກຸມ຺ຠສຕມ຺ປິ ກຸມ຺ຠສຫສ຺ສມ຺ປິ ວິຫາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ, ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຫິຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອລສຊາຕິກາ ມຫາເຖຣາ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວີສຕິວສ຺ສານໍ ທີຍຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຐິຕິກາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຐິຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕິກາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ອສຸກວິຫາເຣ ພຫຸ ສປ຺ປິ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນນ຺ຕຣວິຫາຣໂຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຕພ຺ພໍ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຈາຣສີມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພເມວ. ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິຕານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣສີມໍ ໂອກ຺ກນ຺ເຕຫິ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິສວເສນ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ສີມາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທາຕພ຺ພາ. ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ທິນ຺ເນປິ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕານໍ ທາຕພ຺ພເມວ. ທຸຕິຍຠາເຄ ປນ ເຖຣາສນໍ ອາຣຸຬ຺ເຫ ອາຄຕານໍ ປຐມຠາໂຄ ນ ປາປຸຓາຕິ, ທຸຕິຍຠາຄໂຕ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ. ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຠາເຊຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ທສ ຠິກ຺ຂູ, ທເສວ ຈ ສປ຺ປິກຸມ຺ຠາ ທີຍນ຺ຕິ, ເອເກກກຸມ຺ຠວເສນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ ໂຫຕິ, ທສຠິກ຺ຂູຫິ ຠາເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ‘‘ຍຖາຐິຕໍເຍວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ຕໍ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ຆິກເມວ ໂຫຕິ. ກຸມ຺ຠໍ ປນ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຖາລເກ ໂຖກໍ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ອວເສສໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ກຸມ຺ເຠເຍວ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຖິນໍ ສປ຺ປິ ໂຫຕິ, ເລຂໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເລຂໂຕ ປຣຠາໂຄ ມຫາເຖຣສ຺ສ ປາປຸຓາຕິ, ອວເສສໍ ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ຄຫິຕມ຺ປິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ. ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ອູນາຘິເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ສປ຺ປິກຸມ຺ເຠສຸ ຈ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປເນໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ເອໂກ ກຸມ຺ໂຠ ໂຫຕິ, ຆຓ຺ຏິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຍໍ ປຐມຠາໂຄ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ທຸຕິຍຠາໂຄ’’ຕິ ເອວໍ ໂຖກໍ ໂຖກມ຺ປິ ປາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ນວນີຕາທີສຸປິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ວິປ຺ປສນ຺ນຕິລເຕລາທິມ຺ຫິ ເລຂາ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ພໍ. ສິງ຺ຄິເວຣມຣິຈາທິເຠສຊ຺ຊມ຺ປິ ອວເສສປຕ຺ຕຖາລກາທິສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ສພ຺ໂພ ວຸຕ຺ຕານຸຣູເປເນວ ນເຍນ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠາເຊຕພ຺ໂພຕິ. ອຍໍ ຄິລານປຈ຺ຈຍຠາຊນີຍກຖາ.

໒໑໘. ອິທານິ ເສນາສນຄ຺ຄາເຫ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) – ອຍໍ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ນາມ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ ອຸຕຸກາເລ ຈ ວສ຺ສາວາເສ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸຕຸກາເລ ຕາວ ເກຈິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຐມຍາມໍ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ວາ. ເຍ ຍທາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕທາວ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອກາໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເສນາສນປຎ຺ຎາປເກນ ປນ ປຓ຺ຑິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ຐເປຕພ຺ພານິ. ສເຈ ວິກາເລ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເຖຣາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຏ຺ຐາປິຍມາເນ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ອຸພ຺ຠຓ຺ຑິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ວສຖາ’’ຕິ.

ພຫູສຸ ປນ ອາຄເຕສຸ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເອເກກໍ ປຣິເວຓໍ ປໂຫຕິ, ເອເກກໍ ປຣິເວຓໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິສາລາທີຆສາລາມຓ຺ຑລມາຬາທໂຍ ສພ຺ເພປິ ຕສ຺ເສວ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ປາສາທຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ, ປາສາເທສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ໂອວຣກຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ, ໂອວຣເກສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນ ທາຕພ຺ພໍ, ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນນ ທາຕພ຺ພໍ, ມຎ຺ຈຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ເອກປີຐກຏ຺ຐານວເສນ ທາຕພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປນ ຐິໂຕກາສມຕ຺ຕໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເອຕຎ຺ຫິ ເສນາສນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ປີຐກຏ຺ຐາເນ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ເອກໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ວາ ເອກໍ ປີຐຏ຺ຐານໍ ວາ ‘‘ວາເຣນ ວາເຣນ, ຠນ຺ເຕ, ວິສ຺ສມຖາ’’ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ສີຕສມເຍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສວ ວສິຕຸໍ. ມຫາເຖເຣນ ປຐມຍາມໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອາວຸໂສ ອິຘ ປວິສາຫີ’’ຕິ. ສເຈ ມຫາເຖໂຣ ນິທ຺ທາຄຣຸໂກ ໂຫຕິ, ກາລໍ ນ ຊານາຕິ, ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ກາໂລ ຊາໂຕ, ສີຕໍ ອນຸທຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂອກາໂສ ທາຕພ຺ໂພ, ອທາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ທຸຕິຍຕ຺ເຖເຣນປິ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິຕຣສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ນິທ຺ທາຄຣຸໂກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ເອກມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ປນ ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ເສນາສນໍ ນາມ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ວາ ປີຐຏ຺ຐານໍ ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ກສ຺ສຈິ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ອສປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸກາ ໂຫນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເທວສິກໍ ເສນາສນໍ ຄາເຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຸຕຸກາເລ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ນາມ.

໒໑໙. ວສ຺ສາວາເສ ປນ ອຕ຺ຖິ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຖິ ອາວາສິກວຕ຺ຕໍ. ອາຄນ຺ຕຸເກນ ຕາວ ສກຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕຸກາເມນ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສເມວ ຕຕ຺ຖ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວສນຏ຺ຐານໍ ວາ ຫິ ຕຕ຺ຣ ສມ຺ພາຘໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ວາ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເຕນ ນ ຜາສຸກໍ ວິຫເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິທານິ ມາສມຕ຺ເຕນ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ມາສມຕ຺ຕໍ ວສນ຺ໂຕ ສເຈ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖິໂກ, ອຸທ຺ເທສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ສເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກ, ກມ຺ມຏ຺ຐານສປ຺ປາຍຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ສເຈ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຖິໂກ, ປຈ຺ຈຍລາຠໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສຕິ. ສກຏ຺ຐານໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນ ໂຄຈຣຄາໂມ ຆຏ຺ເຏຕພ຺ໂພ. ນ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ, ອຍໍ ອຸໂປສຖາຄາຣສ຺ສ, ອິທໍ ຕາຬຎ຺ເຈວ ສູຈິ ຈ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິຫາຣ’’ນ຺ຕິ. ເສນາສນໍ ປນ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑານິ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ທຫເຣຫິ ປຕ຺ຕຈີວຣຠຓ຺ຑິກາໂຍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຕລນາຬິກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑາທີນິ ຄາເຫຕ຺ວາ ຉຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຄາມທ຺ວາເຣເນວ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນນ ອຏວິມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຏວິມຄ຺ເຄ ອສຕິ ຄຸມ຺ພາທີນິ ມທ຺ທນ຺ເຕນ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຄມິກວຕ຺ຕໍ ປນ ປູເຣຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄມນວຕ຺ເຕເນວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ຄາມທ຺ວາເຣນ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ນໍ ສປຣິວາຣໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຖໂຣ ວິຍາ’’ຕິ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຈ ເອໂກ ເອວໍ ວທຕິ ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກກາໂລ ນາມາຍໍ, ຍຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂາຈາໂຣ ຠຓ຺ຑປຏິຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕິ, ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ເຈ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຄາເມ ຊໂນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ເຈວ ນິວາເສຕິ ຈ, ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຕຎ຺ຈ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ຈ ວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສພ຺ພຎ຺ເຈຕໍ ກປ຺ປິຍຎ຺ເຈວ ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ກຸຫິໍ ຄຈ຺ຉຖາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ອສຸກຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາວ ອນວຊ຺ຊໍ. ອິທໍ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ນາມ.

ອິທໍ ປນ ອາວາສິກວຕ຺ຕໍ. ປຏິກຈ຺ເຈວ ຫິ ອາວາສິເກຫິ ວິຫາໂຣ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓປຣິຠຓ຺ຑານິ ກາຕພ຺ພານິ, ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານວຈ຺ຈກຸຏິປສ຺ສາວຏ຺ຐານານິ ປຘານຆຣວິຫາຣມຄ຺ໂຄຕິ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພານິ. ເຈຕິເຍ ສຸຘາກມ຺ມໍ ມຸຓ຺ຑເວທິກາຍ ເຕລມກ຺ຂນໍ ມຎ຺ຈປີຐຊຄ຺ຄນນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ກາຕພ຺ພໍ ‘‘ວສ຺ສໍ ວສິຕຸກາມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ກຕປຣິກມ຺ເມຫິ ອາສາຬ຺ຫີຊຸຓ຺ຫປຎ຺ຈມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ກຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ? ຍໂຕ ປກຕິຍາ ລພ຺ຠຕິ. ເຍຫິ ປນ ນ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ເຕ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ? ກທາຈິ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ກທາຈິ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ນ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິເກ ຄາຫິເຕ ຄາຫິຕຠິກ຺ຂູນໍ ລາຠນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ.

ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາຫຓກາໂລ ອຸປກຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ຉາຕກາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕມ຺ຫ, ນ ສກ຺ໂກມ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ຍໍ ປຸພ຺ເພ ເທມ, ຕໂຕ ອູນຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິທານິ ກປ຺ປາໂສ ສຸລໂຠ, ຍໍ ປຸພ຺ເພ ເທມ, ຕໂຕ ພຫຸຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ, ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕທນຸຣູເປນ ນເຍນ ເຕສໍ ເສນາສເນ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມນຸສ຺ສາ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ເຕມາສໍ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸ, ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ຊຄ຺ຄຕຸ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓານິ ຊຄ຺ຄຕຸ, ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈຕູ’’ຕິ, ຍສ຺ສ ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ຄາໂມ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນນ຺ຕເຣ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ກຸລານິ ອຸປນິກ຺ເຂປໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຫາເຣ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທນ຺ຕິເຍວ, ຕານິ ກຸລານິ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ເຕສໍ ເສນາສເນ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິຕໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ເຕສໍ ເສນາສເນ ປໍສຸກູລິໂກ ວສຕິ, ອາຄຕຎ຺ຈ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຕານິ ກຸລານິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຠາໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປໍສຸກູລິກສ຺ສ ປເນຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຕິ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍທາຍກມນຸສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາເທ ປນ ກປ຺ປິຍກາຣກາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ກຖໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ? ກິໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑປຏິຈ຺ຉາທນໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ສເຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ, ຠນ຺ເຕ, ເອເກກສ຺ສ ນວຫຕ຺ຖສາຏກໍ ທສ຺ສາມ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຖາ’’ຕິ, ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສາຏກາ ນຕ຺ຖິ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຄາເຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ສນ຺ເຕປິ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ກປ຺ປິຍກາຣການຎ຺ຫິ ຫຕ຺ເຖ ‘‘ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂຕ ຍໍ ຍໍ ກປ຺ປິຍໍ, ສພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາຕຕ຺ຖາຍ ຄິລານປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕໍ ຈີວເຣ ອຸປນາເມນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຆສຸຏ຺ຐຸຕາຍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ອຸປນາເມຕພ຺ພໍ, ເສນາສນຕ຺ຖາຍ ປນ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ຈີວຣວເສເນວ ປນ ຈຕຸປຈ຺ຈຍວເສນ ວາ ທິນ຺ນໍ ຈີວເຣ ອຸປນາເມນ຺ຕານໍ ອປໂລກນກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ ຈ ປຸຄ຺ຄລວເສເນວ ກາຕພ຺ພໍ, ສງ຺ຆວເສນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຊາຕຣູປຣຊຕວເສນປິ ອາມກຘຎ຺ຎວເສນ ວາ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑວເສນ ຈີວຣຕຓ຺ຑຸລາທິວເສເນວ ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປນ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອິທານິ ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸລຠປິຓ຺ຑໍ, ຠິກ຺ຂູ ຈີວເຣນ ກິລມນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຓ຺ຑຸລຠາຄໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ, ‘‘ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ ສຸລໂຠ, ຄິລາໂນ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຕຓ຺ຑຸລຠາຄໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ຈີວຣປຈ຺ຈຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເສນາສນສ຺ສ ກາເລ ໂຆສິເຕ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ເສນາສນຄ຺ຄາຫໂກ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມນ຺ນນ຺ເຕນ ຈ ທ຺ເວ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ນວໂກ ວຸຑ຺ຒສ຺ສ, ວຸຑ຺ໂຒ ຈ ນວກສ຺ສ ຄາເຫສ຺ສຕີຕິ. ມຫນ຺ເຕ ປນ ມຫາວິຫາຣສທິເສ ວິຫາເຣ ຕໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ສມ຺ມນ຺ນິຕພ຺ພາ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐປິ ໂສຬສປິ ຊເນ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສໍ ສມ຺ມຸຕິ ກມ຺ມວາຈາຍປິ ອປໂລກເນນປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຕຫິ ສມ຺ມເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເສນາສນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ເຈຕິຍຆຣໍ ໂພຘິຆຣໍ ອາສນຆຣໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ໂຏ ທາຣຸອຏ຺ໂຏ ວຈ຺ຈກຸຏິ ອິຏ຺ຐກສາລາ ວຑ຺ຒກິສາລາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐໂກ ປານີຍມາໂຬ ມຄ຺ໂຄ ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ເອຕານິ ຫິ ອເສນາສນານິ, ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາ ມຓ຺ຑໂປ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ເວຬຸຄຸມ຺ໂພຕິ ອິມານິ ເສນາສນານິ, ຕານິ ຄາເຫຕພ຺ພານິ.

໒໒໐. ຄາເຫນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມໍ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕຸໍ, ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍາ ຄເຓຕຸໍ, ເສຍ຺ຍາ ຄເຓຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ(ຈູຬວ. ໓໑໘) ອາທິວຈນໂຕ ປຐມໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຄເຓຕ຺ວາ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ຄເຓຕພ຺ພານິ, ຕໂຕ ເອເກກໍ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານານິ ອຕິເຣການິ ໂຫນ຺ຕິ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາຣາປິ ອຕິເຣກາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິເວເຓສຸປິ ອຕິເຣເກສຸ ປຸນ ອປໂຣປິ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ອຕິມນ຺ເທສຸ ຫິ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຣິເວຓານິ ທາຕພ຺ພານິ. ຄຫິເຕ ປນ ທຸຕິຍຠາເຄ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈິຍາ ໂສ ຠາໂຄ ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ເຍນ ຄຫິໂຕ, ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ຕໍ ທຸຕິຍຠາຄໍ ວາ ປຐມຠາຄໍ ວາ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ນິສ຺ສີເມ ຐິຕສ຺ສ ເສນາສນໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຄາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ວຈນໂຕ ອຸປຈາຣສີຘໂຕ ພຫິ ຐິຕສ຺ສ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ປນ ທູເຣ ຐິຕສ຺ສປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຄິລານສ຺ສ ປຕິຣູປໍ ເສຍ຺ຍໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໖) ວຈນໂຕ ໂຍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໖) ກາສສາສຠຄນ຺ທຣາຕິສາຣາທີຫິ ຄິລາໂນ ໂຫຕິ, ເຂຬມລ຺ລກວຈ຺ຈກປາລາທີນິ ຐເປຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ກຸຏ຺ຐີ ວາ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ທູເສຕິ, ເອວຣູປສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາປາສາທປຓ຺ຓສາລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເອກມນ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວສນ຺ເຕ ເສນາສນໍ ນ ທຸສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ວຣເສຍ຺ຍາປິ ທາຕພ຺ພາວ. ໂຍປິ ສິເນຫປານວິເຣຈນນຕ຺ຖຸກມ຺ມາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ຄິລາໂນເຍວ. ຕສ຺ສປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຕິຣູປໍ ເສນາສນໍ ທາຕພ຺ພໍ.

‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກນ ທ຺ເວ ປຏິພາເຫຕພ຺ພາ, ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໙) ວຈນໂຕ ເອເກນ ທ຺ເວ ເສນາສນານິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ. ສເຈປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ປຈ຺ຉິເມນ ຄຫເຓນ ປຸຣິມຄ຺ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຄຫເຓນ ຫິ ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ຄຫເຓນ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອາລເຍນ ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ອາລເຍນ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ກຖໍ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໙) ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣາປິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ຄຫເຓນ ປຸຣິມຄ຺ຄຫຓໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ອປໂຣ ‘‘ອິຘ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາລຍມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອິມິນາ ຄຫເຓເນວ ປຸຣິໂມ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ເອໂກ ‘‘ອິຘ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາລຍໍ ວາ ກຕ຺ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ ທານິ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາລຍໍ ກໂຣຕິ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອາລເຍນ ວາ ຄຫຓໍ, ອາລເຍນ ວາ ອາລໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິເມ ຄຫເຓ ວາ ອາລເຍ ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂຍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣສີມາຕິກ຺ກເມ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ຍທິ ປນ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຜາສຸ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສິສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ, ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຜາສຸກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫເກນ ຈ ເສນາສນໍ ຄາເຫຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຄາເຫນ຺ເຕນ ສເຈ ສງ຺ຆິໂກ ຈ ສທ຺ຘາເທຍ຺ໂຍ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຈີວຣປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຍໍ ຠິກ຺ຂູ ປຐມໍ ຄຫິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐິຕິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິຕໂຣ ຄາເຫຕພ຺ໂພ. ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປ຺ປຕາຍ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ເສນາສເນ ຄາຫິຍມາເນ ເອກໍ ປຣິເວຓໍ ມຫາລາຠໍ ໂຫຕິ, ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ ຈີວຣານິ ລຠນ຺ຕິ, ຕໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສຸ ອລາຠເກສຸ ອາວາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄາເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ນ ເອວໍ ກາຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອາວາສປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖາຍ ປຈ຺ຈຍໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

໒໒໑. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ມຫາເຖໂຣ ປຏິກ຺ໂກສຕິ ‘‘ມາ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ຄາເຫຖ, ຠຄວໂຕ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ກໂຣຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ຄາເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໑໘). ຕສ຺ສ ປຏິກ຺ໂກສນາຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ພຫູ, ປຈ຺ຈໂຍ ມນ຺ໂທ, ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພເມວ. ຄາເຫນ຺ເຕນ ຈ ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຫາເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສນາສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ປຈ຺ຈຍໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ. ອສຸກກຸລສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອສຸກເສນາສນຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ອາວຸໂສຕິ. ປາປຸຓາຕິ ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖ ນນ຺ຕິ. ຄຓ຺ຫາມິ, ອາວຸໂສຕິ. ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ສເຈ ປນ ‘ຄຫິຕໍ ໂວ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ຄຫິຕໍ ເມ’ຕິ ວາ, ‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ ວທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ອຕີຕານາຄຕວຈນໍ ວາ ໂຫຕຸ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ ວາ, ສຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕໍ ອາລຍກຣຓມຕ຺ຕເມວ ເຈຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ໂຍປິ ປໍສຸກູລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາວາເສ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຣິເວເຓ ອຄ຺ຄິສາລາຍ ວາ ທີຆສາລາຍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປໍສຸກູລິໂກ ‘‘ວສາມີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ຊຄ຺ຄິສ຺ສຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ປຈ຺ຈຍໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເສນາສນໍ ສຸຊຄ຺ຄິຕຕຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປໍສຸກູລິເກ ວາສຕ຺ຖາຍ ເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ເສນາສນຄ຺ຄາຫເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘ຠນ຺ເຕ ອິຘ ປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກິໍ ກາຕພ຺ໂພ’ຕິ. ເຕນ ‘ເຫຏ຺ຐາ ອຎ຺ຎໍ ຄາຫາເປຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ວສຕິ, ວຸຏ຺ຐວສ຺ສສ຺ສ ຈ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ສາຏກໍ ເທນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖ ‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐຠິກ຺ຂູນໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ. ເຍສໍ ປນ ເສນາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ປຈ຺ຈຍເມວ ເທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ອວສ຺ສາວາສິກເສນາສເນ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຖູປໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄາຫາເປນ຺ຕິ. ຖູໂປ ນາມ ອເສນາສນໍ, ຕສ຺ສ ສມີເປ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ມຓ຺ຑເປ ວາ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຈຕິຍໍ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ. ໂພຘິຣຸກ຺ຂໂພຘິຆຣອາສນຆຣສມ຺ມຸຎ຺ຊນິອຏ຺ຏທາຣຸອຏ຺ຏວຈ຺ຈກຸຏິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປານີຍກຸຏິປານີຍມາຬກທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຠຊນສາລາ ປນ ເສນາສນເມວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເອກສ຺ສ ວາ ພຫູນໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄາເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສພ຺ພມິທໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເສນາສນຄ຺ຄາຫເກນ ປນ ປາຏິປທອຣຸຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຸນ ອຣຸຓໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕາວ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ເສນາສນຄ຺ຄາຫສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປາໂຕວ ຄາຠິເຕ ເສນາສເນ ອຎ຺ໂຎ ວິຕກ຺ກຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ຍາຈຕິ, ‘‘ຄຫິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ເສນາສນໍ, ວສ຺ສູປຄໂຕ ສງ຺ໂຆ, ຣມຓີໂຍ ວິຫາໂຣ, ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉິມວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປນ ສເຈ ກາລໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ໂກຈິ ທສຫຕ຺ຖໍ ວຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຕິ, ອາຄນ຺ຕຸໂກ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ນວໂກ ເຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ມເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ອິຈ຺ຉຖ, ປຐມຠາຄໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຕ຺ຖໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ, ອມຸຎ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປຸພ຺ເພ ຄາຫິຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ທຸຕິຍຕ຺ເຖຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນວ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ປຐມວສ຺ສູປຄຕາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ວາ ວຕ຺ຖານິ ອລຕ຺ຖຸໍ, ລທ຺ຘໍ ລທ຺ຘໍ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຍາວ ອາຄນ຺ຕຸກສ຺ສ ສມກໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ສມເກ ລທ຺ເຘ ອວສິຏ຺ໂຐ ອນຸຠາໂຄ ເຖຣາສເນ ທາຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ລາເຠ ສຕິ ຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕຸໍ ກຕິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ທ຺ວີສຸປິ ວສ຺ສູປນາຍິກາສຸ ວສ຺ສູປຄຕາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂາຍ ກິລມນ຺ຕາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິຘ ວສນ຺ຕາ ສພ຺ເພວ ກິລມາມ, ສາຘຸ ວຕ ທ຺ເວ ຠາຄາ ໂຫມ, ເຍສໍ ຎາຕິປວາຣິຕຏ຺ຐານານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສາທິຍນ຺ຕາປິ ຫິ ເຕເນວ ວສ຺ສາວາສິກສ຺ສ ສາມິໂນ, ຂີຍນ຺ຕາປິ ຈ ອາວາສິກາ ເນວ ອທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ ‘ສພ຺ເພສໍ ໂນ ອິຘ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຠິສ຺ສຖາ’ຕິ. ຕຎ຺ເຈ ເອໂກ ປຏິພາຫຕິ, ສຸປຏິພາຫິຕໍ. ໂນ ເຈ ປຏິພາຫຕິ, ກຕິກາ ສຸກຕາ. ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ອປໂລກນກາເລ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ. ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ວສ຺ສູປຄເຕສຸ ເອກຈ຺ຈານໍ ວສ຺ສາວາສິເກ ອປາປຸຓນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ກຕິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ ‘ຉິນ຺ນວສ຺ສານໍ ວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ອິທານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກວສ຺ສາວາສິກຎ຺ຈ ອິເມສໍ ທາຕຸໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’ຕິ, ເອວໍ ກຕິກາຍ ກຕາຍ ຄາຫິຕສທິສເມວ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຕສເມວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕມາສໍ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣມຄ຺ຄເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓານິ ຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕປິ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕປິ ວສ຺ສາວາສິກໍ ລຠຕິເຍວ. ຠຕິນິວິຏ຺ຐຎ຺ຫິ ເຕນ ກຕໍ, ສງ຺ຆິກໍ ປນ ອປໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫິຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕປິ ລຠເຕວ, ປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາຫິຕໍ ປນ ນ ລຠຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສເຈ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ທິສໍຄມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອາວາສິກສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກກຸເລ ມຍ຺ຫໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ວິພ຺ຠມຕິ, ວສ຺ສາວາສິກໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ມນຸສ຺ເສ ສມ຺ມຸຂາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ລຠຕິ. ‘‘ອິທໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສເນ ວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂຸໂນ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ສ ຄາຫິຕໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເສນາສນສາມິກສ຺ສ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທໂຍ ພຫູນິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເສນາສເນ ເທມາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປຄຕສ຺ສ ເອກເມວ ວຕ຺ຖໍ ທາຕພ຺ພໍ, ເສສານິ ສງ຺ຆິການິ ໂຫນ຺ຕິ. ວສ຺ສາວາສິກຐິຕິກາຍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ, ຐິຕິກາຍ ອສຕິ ເຖຣາສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາເຫຕພ຺ພານິ. ເສນາສເນ ວສ຺ສູປຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ພຫູນິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ ທິນ຺ເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອກສ຺ສ ເຄເຫ ທ຺ເວ ວສ຺ສາວາສິການິ, ປຐມຠາໂຄ ສາມເຓຣສ຺ສ ຄາຫິໂຕ ໂຫຕິ, ທຸຕິໂຍ ເຖຣາສເນ. ໂສ ເອກໍ ທສຫຕ຺ຖໍ, ເອກໍ ອຏ຺ຐຫຕ຺ຖໍ ສາຏກໍ ເປເສຕິ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂູນໍ ເທຖາ’’ຕິ, ວິຈິນິຕ຺ວາ ວຣຠາຄໍ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອນຸຠາໂຄ ເຖຣາສເນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ອຸໂຠປິ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍເມວ ປາທມູເລ ຐເປຕິ, ຍໍ ຍສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ຕເທວ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ອາຄຕນໂຍ ໂຫຕິ – ເອກສ຺ສ ຆເຣ ທຫຣສາມເຓຣສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂສ ເຈ ປຸຈ຺ຉຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ກສ຺ສ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ສາມເຓຣສ຺ສາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ທານກາເລ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທານທິວເສ ເອກໍ ມຫາເຖຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ນີຫຣາເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຍສ຺ສ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕໍ, ໂສ ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ມນຸສ຺ສາ ເຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຍຖາຠູຕໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຕ ວທນ຺ຕິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທມາ’’ຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາປຸຓາຕິ. ອຖ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ເທນ຺ຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ສເຈ ວສ຺ສູປຄຕາ ສຸທ຺ຘປໍສຸກູລິກາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອາເນຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ, ພິມ຺ໂພຫນາທີນິ ວາ ກາຕພ຺ພານີຕິ.

ອຍໍ ຕາວ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວສວເສນ

ເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາ.

໒໒໒. ອຍມປໂຣປິ ອຸຕຸກາເລ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ ນາມ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ທິວສວເສນ ຫິ ຕິວິໂຘ ເສນາສນຄ຺ຄາໂຫ ປຸຣິມໂກ ປຈ຺ຉິມໂກ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເສນາສນຄ຺ຄາຫາ, ປຸຣິມໂກ ປຈ຺ຉິມໂກ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ. ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຸຣິມໂກ ຄາເຫຕພ຺ໂພ, ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ປຈ຺ຉິມໂກ ຄາເຫຕພ຺ໂພ, ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ອາຍຕິໍ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ ຄາເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໑໘).

ເອເຕສຸ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໑໘) ຕີສຸ ເສນາສນຄ຺ຄາເຫສຸ ປຸຣິມໂກ ປຈ຺ຉິມໂກ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຄາຫາ ຖາວຣາ, ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ ປນ ເສນາສນປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ມຫາລາຠໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ເສນາສນສາມິກາ ວສ຺ສູປຄຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສພ຺ພປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວາເຣຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ພຫຸໍ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣໍ ເທນ຺ຕິ, ມຫາເຖຣາ ທູຣໂຕວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາສຸໍ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອາວາສິກາ ‘‘ມຍໍ ເອຕ຺ຖຸປ຺ປນ຺ນໍ ລາຠໍ ນ ລຠາມ, ນິຈ຺ຈໍ ອາຄນ຺ຕຸກມຫາເຖຣາວ ລຠນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ປວາຣຓາຍ ອາຍຕິໍ ວສ຺ສາວາສຕ຺ຖາຍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕໂກ ຄາເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໍ ຄາເຫນ຺ເຕນ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກເສນາສນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສເຈ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທາຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອນຸເຖຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂຍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ສາມເຓຣສ຺ສປິ ທາຕພ຺ພໍ. ເຕນ ຕໍ ເສນາສນໍ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພໍ, ຉທນຠິຕ຺ຕິຠູມີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຂຓ຺ຑໍ ວາ ຜຸລ຺ລໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຏິສງ຺ຂຣິຕພ຺ພໍ. ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ທິວສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ປຣິເວເຓ ວສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວສໍ ເຂເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸຕຸກາເລ ອາຄຕານໍ ວຸຑ຺ຒານໍ ນ ປຏິພາຫິຕພ຺ພໍ. ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທໍ ປນ ເສນາສນໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ນ ລຠຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ອຏ຺ຐ ມາເສ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ຄາຫິຕໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເສນາສເນ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ ຉມາສຈ຺ຈເຍນ ຉມາສຈ຺ຈເຍນ, ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທນ຺ຕິ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຈຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ, ຍສ຺ມິໍ ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທນ຺ຕິ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ, ຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ນ ຄາເຫຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈເຍເນວ ຫິ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ສກິເທວ ພຫູ ປຈ຺ຈເຍ ເທນ຺ຕິ, ເອຕໍ ອນ຺ຕຣາມຸຕ຺ຕກໍ ຄາເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ.

໒໒໓. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຕໍ ວາ ວິຫາຣໍ ວິປ຺ປກຕໍ ວາ ນວກມ຺ມໍ ທາຕຸໍ, ຂຸທ຺ທເກ ວິຫາເຣ ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຉປ຺ປຎ຺ຈວສ຺ສິກໍ ນວກມ຺ມໍ ທາຕຸໍ, ອຑ຺ຒໂຍເຄ ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐວສ຺ສິກໍ ນວກມ຺ມໍ ທາຕຸໍ, ມຫລ຺ລເກ ວິຫາເຣ ປາສາເທ ວາ ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທສທ຺ວາທສວສ຺ສິກໍ ນວກມ຺ມໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໓໒໓) ວຈນໂຕ ອກຕໍ ວິປ຺ປກຕໍ ວາ ເສນາສນໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອປໂລກເນນ ວາ ກມ຺ມວາຈາຍ ວາ ສາເວຕ຺ວາ ນວກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ທາຕພ຺ພໍ. ນວກມ຺ມິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຕໍ ອາວາສໍ ລຠຕິ, ອຸຕຸກາເລ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ລທ຺ຘນວກມ຺ເມນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວາສິຜຣສຸນິຂາທນາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕາກຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ອາວາໂສ ຊີຣຕິ, ອາວາສສາມິກສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວໍເສ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ກສ຺ສຈິ ກເຖຕພ຺ພໍ ‘‘ອາວາໂສ ເຕ ນສ຺ສຕິ, ຊຄ຺ຄຖ ເອຕໍ ອາວາສ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ໂສ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຠິກ຺ຂູຫິ ຎາຕີຫິ ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກຫິ ວາ ສມາທາເປຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ເຕປິ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ສງ຺ຆິເກນ ປຈ຺ຈເຍນ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ເອກໍ ອາວາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອວເສສາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ, ພຫູ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ສຓ຺ຐເປຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ທຸພ຺ຠິກ຺ເຂ ຠິກ຺ຂູສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສພ຺ເພ ອາວາສາ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ອາວາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຈີວຣາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕຫິ ເສສາວາສາ ຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາເຍວ.

ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສງ຺ຆິເກ ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ເອກມຎ຺ຈຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ພຫຸຕຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕິຠາຄໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒຠາຄໍ ວາ ທຕ຺ວາປິ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ພໍ. ອຖ ຖມ຺ຠມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ອວສິຏ຺ຐໍ, ພຫຸກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຄ຺ຄລິກເມວ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາຫີ’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວມ຺ປິ ຫິ ‘ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑກຐປນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ນວການຎ຺ຈ ວສນຏ຺ຐານໍ ລຠິສ຺ສຕີ’ຕິ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຊຄ຺ຄິໂຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຊີວນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ມເຕ ສງ຺ຆິໂກວ. ສເຈ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕິຠາຄໍ ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກຕ຺ວາ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ. ເອວຎ຺ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ຊຄ຺ຄນເກ ປນ ອສຕິ ເອກໍ ອາວາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິອາທິນາ ນເຍນ ຊຄ຺ຄາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທມ຺ປິ ຈ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ສງ຺ຆິກຠູມິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສເຘຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກເສນາສນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຍນ ສາ ຠູມິ ປຐມໍ ຄຫິຕາ, ໂສ ສາມີ. ອຸໂຠປິ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສເຍວ ສາມີ. ໂສ ສງ຺ຆິກໍ ກໂຣຕິ, ອິຕໂຣ ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣຕິ, ອຎ຺ຎໍ ເຈ ພຫຸ ເສນາສນຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ນ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຕາທິເສ ປຕິຣູເປ ຐາເນ ອສຕິ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ກໂຣນ຺ເຕເນວ ກາຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວຍກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ກຕາວາເສ ວາ ອາວາສກຣຓຏ຺ຐາເນ ວາ ຉາຍູປຄຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ອປໂລເກຕ຺ວາ ຫາເຣຕພ຺ພາ. ປຸຄ຺ຄລິກາ ເຈ ໂຫນ຺ຕິ, ສາມິກາ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ໂນ ເຈ ເທນ຺ຕິ, ຍາວຕຕິຍກໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຣຸກ຺ຂອຄ຺ຆນກມູລໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫາເຣຕພ຺ພາ.

໒໒໔. ໂຍ ປນ ສງ຺ຆິກໍ ວລ຺ລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິເມນ ອຸປກຣເຓນ ສງ຺ຆິກາຍ ຠູມິຍາ ປຸຄ຺ຄລິກວິຫາຣໍ ກາເຣຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ສງ຺ຆິກໍ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ປາສາໂທ ເຈ ໂຫຕິ, ເຫຏ຺ຐາປາສາໂທ ສງ຺ຆິໂກ, ອຸປຣິ ປຸຄ຺ຄລິໂກ. ສເຈ ໂຍ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ຕສ຺ສ ໂຫຕິ. ອຖ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸປຑ຺ຒໍ ລຠຕິ. ທ຺ເວ ເສນາສນານິ ກາເຣຕິ, ເອກໍ ສງ຺ຆິກໍ, ເອກໍ ປຸຄ຺ຄລິກໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ອຸຏ຺ຐິເຕນ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣນ ກາເຣຕິ, ຕິຠາຄໍ ລຠຕິ. ສເຈ ອກຕຏ຺ຐາເນ ຈຍໍ ວາ ປມຸຂໍ ວາ ກໂຣຕິ ພຫິກຸຏ຺ເຏ, ອຸປຑ຺ຒໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຸປຑ຺ຒໍ ຕສ຺ສ. ອຖ ມຫນ຺ຕໍ ວິສມໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອປເທ ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ອນິສ຺ສໂຣ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ.

ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆິກວິຫາຣໂຕ ໂຄປານສິອາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສງ຺ຆິກາວາເສ ໂຍເຊຕິ, ສຸໂຍຊິຕານິ. ປຸຄ຺ຄລິກາວາເສ ໂຍເຊນ຺ເຕຫິ ປນ ມູລໍ ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ປຏິປາກຕິກໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ. ຉຑ຺ຑິຕວິຫາຣໂຕ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຸນ ອາວາສິກກາເລ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ສຸນຏ຺ຐໍ, ຊິຓ຺ຓໍ ສຸຊິຓ຺ຓໍ. ອໂຣຄໍ ເຈ, ປາກຕິກໍ ກາຕພ຺ພໍ, ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ວາ ຊິຓ຺ຓໍ ວາ ຄີວາ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ທ຺ວາຣວາຕປານາທີນິ ສງ຺ຆິກາວາເສ ວາ ປຸຄ຺ຄລິກາວາເສ ວາ ໂຍຊິຕານິ, ປຏິທາຕພ຺ພານິເຍວ. ສເຈ ໂກຈິ ສງ຺ຆິໂກ ວິຫາໂຣ ອຸນ຺ທ຺ຣິຍຕິ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ຈປີຐາທິກໍ, ຕໍ ຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຫຣິຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ສຸນຏ຺ຐໍ, ຊິຓ຺ຓໍ ສຸຊິຓ຺ຓໍ. ສເຈ ອໂຣຄໍ, ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຏິສງ຺ຂເຕ ປຸນ ປາກຕິກໍ ກາຕພ຺ພໍ. ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ນຏ຺ຐໍ ວາ ຊິຓ຺ຓໍ ວາ ຄີວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິສງ຺ຂເຕ ທາຕພ຺ພເມວ. ອຍໍ ເສນາສນຄ຺ຄາຫກຖາ.

໒໒໕. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສາຘາຣຓກຖາ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໓໒໕ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕາທິກຖາ) – ສມ຺ມເຕນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສູຈິໍ ເທຫີ’’ຕິ ວທໂຕ ເອກາ ທີຆາ, ເອກາ ຣສ຺ສາຕິ ທ຺ເວ ສູຈິໂຍ ທາຕພ຺ພາ. ‘‘ອວິຠຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆິກຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປິປ຺ຜລຕ຺ຖິກສ຺ສ ເອໂກ ປິປ຺ຜລໂກ, ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕຸກາມສ຺ສ ອຸປາຫນຍຸຄຬໍ, ກາຍພນ຺ຘນຕ຺ຖິກສ຺ສ ກາຍພນ຺ຘນໍ, ‘‘ອໍສພທ຺ຘໂກ ເມ ຊິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ອໍສພທ຺ຘໂກ, ປຣິສ຺ສາວນຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຣິສ຺ສາວນໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຘມ຺ມກຣຓຕ຺ຖິກສ຺ສ ຘມ຺ມກຣໂຓ. ສເຈ ປຏ຺ຏໂກ ນ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມກຣໂຓ ປຏ຺ຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ທາຕພ຺ໂພ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ກຸສິຍາ ຈ ອຑ຺ຒກຸສິຍາ ຈ ປໂຫນກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຓ຺ຑລໍ ນປ຺ປໂຫຕີ’’ຕິ ອາຄຕສ຺ສ ມຓ຺ຑລໍ ເອກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ອຑ຺ຒມຓ຺ຑລານິ ທ຺ເວ ທາຕພ຺ພານິ, ທ຺ເວ ມຓ຺ຑລານິ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພານິ. ອນຸວາຕປຣິຠຓ຺ຑຕ຺ຖິກສ຺ສ ເອກສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ປໂຫນກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ສປ຺ປິນວນີຕາທິອຕ຺ຖິກສ຺ສ ຄິລານສ຺ສ ເອກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ທຕ຺ວາ ນາຬິຍາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຆໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ຄຸຬປິຓ຺ເຑປິ ເອກທິວສໍ ຕຕິຍຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຕີຫິ ທິວເສຫິ ນິຏ຺ຐິເຕ ປິຓ຺ເຑ ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ຆໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ຐປິຕຍາຄຸຠາຊກາທີຫິ ຈ ຠາຊນີຍຏ຺ຐານໍ ອາຄຕມນຸສ຺ສານໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ອຸປຑ຺ຒຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ. ອສມ຺ມເຕຫິ ປນ ອປໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ໂພຕິ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ສມ຺ມເຕນ ວາ ອາຓຕ຺ເຕຫິ ວາ ອາຣາມິກາທີຫິ ທີຍມານໍ, ຄິຫີນຎ຺ຈ ສນ຺ຕກໍ ສາມິເກນ ວາ ອາຓຕ຺ເຕນ ວາ ທີຍມານໍ ‘‘ອປຣສ຺ສ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ອສນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ຠຓ຺ຑາເທຍ຺ຍໍ. ອຎ຺ເຎນ ທີຍມານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອສມ຺ມເຕນ ວາ ອນາຓຕ຺ເຕນ ວາ ທີຍມາເນ ‘‘ອປຣມ຺ປິ ຠາຄໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວາ ກູຏວສ຺ສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອິຕເຣຫິ ທີຍມານໍ ເອວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ຠຓ຺ຑາເທຍ຺ຍໍ ສາມິເກນ ປນ ‘‘ອິມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ທາປິຕໍ ວາ ສຍໍ ທິນ຺ນໍ ວາ ສຸທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຍໍ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາວິນິຈ຺ຉຍໂຕ ສາໂຣ.

ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສປິ ໂອທນປຏິວີໂສ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍໍ ຐິຕສ຺ເສວ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ປນ ທາຍກາ ‘‘ພຫິອຸປຈາຣສີມຏ຺ຐານມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ, ຄຓ຺ຫຖ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນ຺ໂຕຄາມຏ຺ຐານມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປາຬິໍ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ເຈວ, ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສງ຺ຆິເກ ປຈ຺ຈເຍ ເອວໍ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕວ ຠາຊເຍຕິ.

ອິຕິ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນຍວິນິຈ຺ຉຍສງ຺ຄເຫ ສພ຺ພາກາຣໂຕ

ຈຕຸປຈ຺ຈຍຠາຊນີຍວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ສມຕ຺ຕາ.