ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ຕໍ ກຕມໍ, ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ສຣູເປນ ນິຍເມຕ຺ວາ ນິທ຺ທິສຕີຕິ ນິຍມນິທ຺ເທໂສ, ນ ນິຍມນິທ຺ເທໂສ ອນິຍມນິທ຺ເທໂສ. ໂສວ ວຸຈ຺ຈເຕ ອເນນາຕິ ວຈນນ຺ຕິ ອນິຍມນິທ຺ເທສວຈນໍ. ຕສ຺ສາຕິ ເຕນາຕິປທສ຺ສ. ປຣິວິຕກ຺ໂກຕິ ‘‘ກຕເມສານໍ ໂຂ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໑໘) ປວຕ຺ໂຕ. ປຸພ຺ເພ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຕິ ເຕນາຕິປທໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປາເຐ ວາ ອຸປຣິ ວກ຺ຂມານປາເຐ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖໂຕ ສິທ຺ເຘນາຕິ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ສິທ຺ເຘນ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຍຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິທີປເນ ອິທໍ ອຸປາຍມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ. ມຸຂໍ ທ຺ວາຣໍ ອຸປາໂຍຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ.

ສມຍສທ຺ໂທ ທິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສາຕິ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ສມວາໂຍ ອຕ຺ໂຖຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈ ອຸປາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາໂລ ນາມ ອຸປສງ຺ກມນສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕກາໂລ, ສມໂຍ ນາມ ສຣີຣພລາທິກາຣຓສມວາໂຍ, ເຕ ອຸປາທາຍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂໂຓຕິ ໂອກາໂສ. ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາທໂຍ ຫິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ໂອກາໂສ. ໂສ ເອວ ສມໂຍ. ເຕເນວ ‘‘ເອໂກວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາສມໂຍຕິ ມຫາສມູໂຫ. ປວນສ຺ມິນ຺ຕິ ວນສຓ຺ເຑ. ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ ຠທ຺ທາລີຕິ ເອຕ຺ຖ ສມໂຍຕິ ສິກ຺ຂາປທາວິລງ຺ຆນສ຺ສ ເຫຕຸ, ໂກ ໂສ? ອຕ຺ຕໂນ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຠຄວໂຕ ຊານນໍ, ໂສ ສມຍສງ຺ຂາໂຕ ເຫຕຸ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາຕິອາທິ ຕສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນາກາຣທສ຺ສນໍ. ອຸຄ຺ຄຫມາໂນຕິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາຍ ອຸຄ຺ຄຫມາໂນ, ສຸມນປຣິພ຺ພາຊກສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ສມຍໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປວທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມຍປ຺ປວາທໂກ, ມລ຺ລິກາຍ ອາຣາໂມ. ສ຺ເວວ ຕິນ຺ທຸກາຈີຣສງ຺ຂາຕາຍ ຕິມ຺ພຣຸຣຸກ຺ຂປນ຺ຕິຍາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕິນ຺ທຸກາຈີຣ’’ນ຺ຕິ ຈ, ເອກາວ ນິວາສາ ສາລາ ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ເອກສາລໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຫິຕສ຺ສ ປຏິລາຠໂຕ. ມານາຠິສມຍາຕິ ມານປ຺ປຫານາ. ປີຬນຏ຺ໂຐຕິ ປີຬນໍ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ຫິໍສນໍ, ອວິປ຺ຜາຣິກຕາກຣຓໍ, ປີຬນເມວ ອຕ຺ໂຖ ປີຬນຏ຺ໂຐ. ສນ຺ຕາໂປຕິ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາທິວເສນ ສນ຺ຕາປນໍ. ວິປຣິຓາໂມຕິ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ວິປຣິຓາເມຕພ຺ພຕາ ອຠິສເມຕພ຺ໂພ ປຏິວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພຕິ ອຠິສມໂຍ, ໂສວ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ, ປີຬນາທີນິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປສຄ຺ຄານໍ ໂຊຕກມຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣປິ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ອຠິສມຍສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘໂຏ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຄມວເສນ ປຈ຺ຈຍານໍ ຜລຸປ຺ປາທນໍ ປຏິ ອຍນໍ ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສມໂຍ, ສມວາໂຍ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍສງ຺ຄເມ ສຕິ ເອນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມໂຍ, ຂໂຓ. ສເມຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕຘມ຺ໂມ, ສຍໍ ວາ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ວິຄຈ຺ຉຕິ ຈາຕິ ສມໂຍ, ກາໂລ. ສເມນ຺ຕິ ອວຍວາ ເອຕສ຺ມິໍ, ສຍໍ ວາ ເຕສູຕິ ສມໂຍ, ສມູໂຫ. ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສງ຺ຄເມ ເອຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລນ຺ຕິ ສມໂຍ, ເຫຕຸ. ສຎ຺ຎາວເສນ ວິປລ຺ລາສໂຕ ຘມ຺ເມສຸ ເອຕິ ອຠິນິວິສຕີຕິ ສມໂຍ, ທິຏ຺ຐິ. ສມີປໍ ອຍນໍ ອຸປຄມນໍ ສມໂຍ, ປຏິລາໂຠ. ສມ຺ມເທວ ສຫິຕານໍ ວາຈານໍ ອຍນໍ ວິຄໂມຕິ ສມໂຍ, ປຫານໍ. ສມ຺ມເທວ, ສຫິຕານໍ ວາ ສຈ຺ຈານໍ ອຍນໍ ຊານນນ຺ຕິ ສມໂຍ, ປຏິເວໂຘ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສມຍສທ຺ທສ຺ສ ສາມຎ຺ເຎນ ອເນກຕ຺ຖຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິເສເສ ວຕ຺ຕມາໂນ ສທ຺ໂທ ຕທຎ຺ເຎປິ ວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຖາ ວິຍ ຕໍຕໍວາຈກາ ສມຍສທ຺ທາປິ ຠິນ຺ນາ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາເຣສຸ.

ຕຕ຺ຖ ຕຖາຕິ ເຕສຸ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ ອຸປໂຍຄຠຸມ຺ມວຈເນຫິ. ອິຘາຕິ ວິນເຍ, ອຎ຺ຎຖາຕິ ກຣຓວຈເນນ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວາຕິ ນິຣນ຺ຕຣເມວ. ຠາໂວ ນາມ ກິຣິຍາ, ກິຣິຍາຍ ກິຣິຍນ຺ຕຣູປລກ຺ຂຓໍ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓໍ, ຍຖາ ອຸທເຍ ສຕິ ຈນ຺ເທ ຊາໂຕ ຣາຊປຸຕ຺ໂຕຕິ. ອຘິກຣຓຎ຺ຫີຕິອາທິ ອຠິຘມ຺ເມ ສມຍສທ຺ໂທ ກາລສມູຫຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິນເຍ ວິຍ ກາເລ ເອວ, ເຕສຸ ຈ ກາລສມູຫຕ຺ຖາ ທ຺ເວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມານໍ ອຘິກຣຓຠາເວນ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ. ຂຓສມວາຍເຫຕຸອຕ຺ຖາ ປນ ຕໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາເວນ ຜສ຺ສາທີນໍ ຠາວສ຺ສ ອຸປລກ຺ຂຓຠາເວນ ນິທ຺ທິສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ວິຠາວນມຸເຂນ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ, ຘມ຺ມສມູເຫ ວາ ສມເຍ ອຘິກຣຓຠູເຕ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ກາເລ, ຘມ຺ມສມູເຫ ວາ ສມເຍ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຘິກຣຓຕ຺ຖໂຍຊນາ, ຍສ຺ມິໍ ປນ ຂເຓ, ສມວາເຍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ວາ ສມເຍ ສຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ກຸສລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຂຓາທິມ຺ຫິ ສມເຍປິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຜສ຺ສາທໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ຖໂຍຊນາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ໂຫຕິ ເຈຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖວິສເຍ ສງ຺ຄຫຄາຖາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ເມສຸ. ອຠິລາປມຕ຺ຕເຠໂທຕິ ເທສນາວິລາສໂຕ ສທ຺ທມຕ຺ເຕເນວ ເຠໂທ, ນ ອຕ຺ຖໂຕ.

ອວິເສເສນາຕິ ສາມຎ຺ເຎນ. ອິຣິຍາປໂຖຕິອາທີສຸ ອິຣິຍາຍ ສພ຺ພທ຺ວາຣິກກິຣິຍາຍ ປໂຖ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາຕິ ຐານາທໂຍ ອິຣິຍາປໂຖ, ໂສວ ວິຫາໂຣ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູຕາ ເສຏ຺ຐຠູຕາ ປຣຫິຕຈິຕ຺ຕາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາໂຣ ນາມ. ຕທວເສສາ ປນ ມຫຄ຺ຄຕາ ສພ຺ພນີວຣຓວິຄມນາທິສິທ຺ເຘນ ໂຊຕນາທິອຕ຺ເຖນ ທິພ຺ພວິຫາໂຣ ນາມ. ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາທໂຍ ອິຘ ອສງ຺ຄຫິຕາ. ອຣິຍານເມວ ວິຫາໂຣຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຣິຍວິຫາໂຣ ນາມ.

ຣຸກ຺ຂາທິມູເລເຍວ ມູລສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປເຣນ ມູລສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ‘‘ມູລມູເລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ (ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໑໙໐). ໂລຠາທີນໍ ໂທສມູລາທິຈິຕ຺ຕາສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ‘‘ອສາຘາຣຓເຫຕຸມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ເວຣຎ຺ຊາຍນ຺ຕິອາທີສຸ ປເທສຸ ກສ຺ສຈິ ໂຈທນາ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍຖາ ນິທານກິຕ຺ຕນສ຺ສ ປນ ກິໍ ປໂຍຊນນ຺ຕິ? ອາຫ ໂຄຈຣຄາມນິທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາຕິ ຠຄວໂຕ.

ກິລໂມວ ກິລມໂຖ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກິລມໂຖ ອຕ຺ຕກິລມໂຖ, ຕສ຺ສ ອນຸ ອນຸ ໂຍໂຄ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປວຕ຺ຕນໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ. ວຕ຺ຖຸກາມາຣມ຺ມເຓ ສຸເຂ ສມ຺ປໂຍຄວເສນ ລີນາ ຍຸຕ຺ຕາ, ກາມຕຓ຺ຫາ, ຕໍສຫຈຣິເຕ ກາເມ ສຸເຂ ວາ ອາຣມ຺ມຓຠູເຕ ອລ຺ລີນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ກາມສຸຂລ຺ລິກາ ຕຓ຺ຫາ, ຕສ຺ສາ ກາມສຸຂລ຺ລິກາຍ ອນຸ ອນຸ ໂຍໂຄ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍໂຄ. ໂລເກ ສໍວຑ຺ຒຠາວນ຺ຕິ ອາມິໂສປໂຠເຄນ ສໍວຑ຺ຒິຕຠາວໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ພຫຸຊນຫິຕາທິອຕ຺ຖາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຕ຺ຕາ ສງ຺ໂຆຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ທິຏ຺ຐີຕິອາທິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຍາຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ, ຕຖາຣູປາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ. ‘‘ຍານິ ຕານິ ສີລານິ ອຂຓ຺ຑານິ…ເປ… ສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິການິ, ຕຖາຣູເປສຸ ສີເລສຸ ສີລສາມຎ຺ຎຄໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໒໔, ໓໕໖; ມ. ນິ. ໑.໔໙໒; ໓.໕໔; ອ. ນິ. ໖.໑໒; ປຣິ. ໒໗໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ສີລານໍ ສາມຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ສງ຺ຆາໂຕ ສງ຺ຆຏິໂຕ ສມຓຄໂຓ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎສງ຺ຆາຕສງ຺ຆາເຕນາ’’ຕິ ວາ ປາເຐເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎຠູເຕນ ສໍຫນເນນ ສງ຺ຆາໂຕ ສມຓຄໂຓ, ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຫິ ປາເຐ ສທ຺ທໂຕ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ຕຕໂຣ ໂຫຕິ. ອສ຺ສາຕິ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ.

ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມ-ສທ຺ເທນ ເວໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ມນ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມກປ຺ປວເສນ ຕິວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອິຣຸເວທາທໂຍ ຕໂຍ ເວທາ ມນ຺ຕາ, ເຕ ຈ ປຘານາ, ອິຕເຣ ປນ ສນ຺ນິສ຺ສິຕາ, ເຕນ ປຘານສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອິຣຸເວທາທິເກ ມນ຺ຕສຕ຺ເຖ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຣຸເວທາທໂຍ ຫິ ຄຸຕ຺ຕຠາສິຕພ຺ພຕາຍ ‘‘ມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖທ຺ວຍໍ ອຸທາຫຣຓທ຺ວເຍນ ວິຠາເວຕຸໍ ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສມິຕຕ຺ຕາ ຫິ ປາປານໍ ‘ສມໂຓ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຫິ ອິທໍ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ‘ສມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ພາຫິຕປາໂປຕິ ອິທໍ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາຖາພນ຺ເຘ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ. ຍຖາຠຸຈ຺ຈຄຸຓາຘິຄຕນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄຕໍ. ສກິຎ຺ຈໂນຕິ ສໂທໂສ.

ໂຄຕ຺ຕວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຄໍ ຕາຍຕີຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ, ໂຄ-ສທ຺ເທນ ເຈຕ຺ຖ ອຠິຘານໍ ພຸທ຺ຘິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນາຕິ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ຎາທິນາ ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ, ປຣິຫານິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍນ຺ຕິອາທິວຈນໍ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖໍ ອິມໍ ປກາຣໍ ຠູໂຕ ອາປນ຺ໂນຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູໂຕ, ຕສ຺ສ ອາຂ຺ຍານໍ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານໍ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖໍ ເອວໍປກາໂຣ ຠູໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ກຖນຕ຺ໂຖ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິ-ສທ຺ໂທ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖໂຊຕໂກ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄມນປ຺ປກາຣສ຺ສ ທີປນໂຕ, ເຕນ ໂຍຄໂຕ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ສາມິອຕ຺ເຖປິ ສມາເນ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານທີປນໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ເຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕເນວາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ໂຂ ປນ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິສທ຺ທໂຍຄໂຕ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ, ເອວມິຘາປິ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ອຠິ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄໂຕຕິ ອຠິສທ຺ທໂຍຄໂຕ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍາເນ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ. ສາຘຸ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຣມຠິ ມາຕຣິ ວິສເຍ ມາຕຸຍາ ວາ ສາຘູ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິກຣຓຕ຺ເຖ ວາ ສາມິອຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມວຈນສ຺ສ ສາມິວຈນສ຺ສ ວາ ປສງ຺ເຄ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖໂຊຕເກນ ອຠິສທ຺ເທນ ໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ, ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ມາຕຸວິສເຍ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ຘີ ວາ ໂສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວມິຘາປິ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ຘີ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄມນປກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເທວທຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ອິຘ ກິຕ຺ຕິສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ຕຕ຺ຖ ມາຕຣນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ອິຘ ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ວຈນໍ, ຕຕ຺ຖ ສາຘຸສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ອິຘ ອຸຄ຺ຄຕສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ກິຕ຺ຕິຠູໂຕ ສທ຺ໂທ, ນ ເກວໂລຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວິເສສິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິຕ຺ຕິ ເອວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ກິຕ຺ຕີຕິ ຖຸຕິ, ຕສ຺ສາ ປກາສໂກ ສທ຺ໂທ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຖຸຕິໂຆໂສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂສ ຠຄວາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕິ ປສິທ຺ຘິຍໍ, ໂຍ ໂສ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂສ ໂລເກ ອຕິປາກໂຏຕິ ‘‘ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠຄວາຕິ ຈ ອິທໍ ສຕ຺ຖຸ ນາມກິຕ຺ຕນໍ, ນ ຄຸຓກິຕ຺ຕນໍ. ປຣໂຕ ປນ ຠຄວາຕິ ຄຸຓກິຕ຺ຕນເມວ. ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈາຕິ ເອເຕນ ອຣຫນ຺ຕິອາທິປທານໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອເນກຄຸຓຄຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ສຸວິທູຣວິທູເຣຕິ ທ຺ວີຫິ ສທ຺ເທຫິ ອຕິວິຍ ທູເຣຕິ ທສ຺ເສຕິ, ສຸວິທູຣຕາ ເອວ ຫິ ວິທູຣຕາ. ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາທີຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ເຕສໍ ວາສນາຍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ວາສນາ ຈ ນາມ ນິກ຺ກິເລສສ຺ສາປິ ສກລເຎຍ຺ຍານວໂພຘາທິທ຺ວາຣຕ຺ຕຍປ຺ປໂຍຄວິຄຸຓຕາເຫຕຸຠູໂຕ ກິເລສນິຫິໂຕ ອາກາໂຣ ຈິຣນິຄຬິຕປາທານໍ ນິຄຬໂມກ຺ເຂປິ ສງ຺ກຸຈິຕຕາຄມນເຫຕຸໂກ ນິຄຬນິຫິໂຕ ອາກາໂຣ ວິຍ. ຍາຍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉາທີນໍ ວສລໂວຫາຣາທິວິຄຸຓຕາ ໂຫຕິ, ອຍໍ ວາສນາຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ອາຣກາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣສ຺ສ ຣສ຺ສຕ຺ຕໍ ກ-ກາຣສ຺ສ ຈ ຫ-ກາຣໍ ສານຸສ຺ສຣໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ‘‘ອຣຫ’’ນ຺ຕິ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ອຸປຣິປິ ຍຖາຣຫໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຎ຺ເຈຕໍ ສໍສາຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຎ຺ຎາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາຣອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອາສວາ ເອວ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ກາຣຓຕ຺ຕາ ສມຸທໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອາສວສມຸທຍມເຍນາ’’ຕິ. ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປປ຺ປເຠໂທ ຕິຠໂວ ເອວ ຣໂຖ, ຕສ຺ມິໍ ຕິຠວຣເຖ. ສໍສາຣຈກ຺ກນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕກິເລສກມ຺ມວິປາກສມຸທໂຍ.

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ‘ສໍສາໂຣ’ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໖໑໘; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໖໐; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໙; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ໒໒໖ ສງ຺ຂາຣປທນິທ຺ເທສ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໒໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໓໙; ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໑໔, ໕໘; ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໗, ໙໙; ພຸ. ວໍ. ອຏ຺ຐ. ໕໘; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໑໗; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໖) –

ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍສາໂຣວ ຈກ຺ກໍ ວິຍ ປຣິພ຺ຠມນໂຕ ຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ກສ຺ສ ສພ຺ເພ ອຣາ ຫຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອເນນາຕິ ຠຄວຕາ. ໂພຘີຕິ ຎາຓໍ, ຕໍ ເອຕ຺ຖ ມຓ຺ຑໍ ປສນ຺ນໍ ຊາຕນ຺ຕິ ໂພຘິມຓ຺ໂຑ. ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣໍ ຎາຓຜຣສຸນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອຠິສງ຺ຂາຣສງ຺ຂາຕໍ ກມ຺ມໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣວິເສສນວິສິຏ຺ຐໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ກຕິປຍງ຺ເຄຫິ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ຕທວເສສງ຺ເຄຫິ ຜລຠູຕນາມຣູປຘມ຺ເມຫິ ຕິຠວຣຖຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ຣເຖ ໂຍຊິຕສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ຫນນປ຺ປກາຣຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ສພ຺ເພຫິປິ ທ຺ວາທສຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄຫິ ຣຖວິຣຫິຕເມວ ເກວລໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ, ຕສ຺ສ ອຣຆາຕນປ຺ປກາຣເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນມຕຄ຺ຄນ຺ຕິ ອນຸ ອນຸ ອມຕຄ຺ຄໍ, ສພ຺ພຖາ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິປິ ອວິຎ຺ຎາຕໂກຏິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວິຊ຺ຊາມູລກຕ຺ຕາ ຊຣາມຣຓປຣິໂຍສານຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ທສນ຺ນໍ ອຣຠາເວນ ເອກຕ຺ຕໍ ສມາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອວິຊ຺ຊາມູລກຕາ ຊຣາມຣຓປຣິໂຍສານຕາ ຈ ອຕ຺ຖິ ຕຖາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທປາຬິຍໍ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຖ ວາ ເຕສມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊາມູລກຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓຠູຕຂຓິກຊຣາມຣຓວເສນ ຕປ຺ປຣິໂຍສານຕຎ຺ຈ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຈ ເຕສໍ ປຈ຺ເຈກໍ ອຣຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ສພ຺ພາກາຣໍ ສໍສາຣຈກ຺ກເມວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍນ ຎາເຓນ ອິມສ຺ສ ສໍສາຣຈກ຺ກສ຺ສ ອຣານໍ ເຉໂທ ຠຄວໂຕ ສິທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ‘‘ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໔; ໑.໔໕) ມາຕິກາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠວຈກ຺ກາວຍເວສຸ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ວຸຕ຺ເຕນ ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາເຫຕູຕິອາທິເກນ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິສຫິເຕນ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕) ປາເຐນ ສຣູປໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຈ ເຕສຸເຍວ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ຈຕຸສງ຺ເຂປາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິວິຠາຄຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອິຕິ ຠຄວາຕິອາທິປາເຐນ ຠຄວໂຕ ເຕນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອິມິນາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນາຕິອາທິນາ ຠຄວໂຕ ເຕນ ຎາເຓນ ສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ວິທ຺ຘໍສິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕິຓ຺ຓໍ ອາຍຕນານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕມນາຍຕນານໍ ຕິຓ຺ຓໍ. ເອສ ນໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຜສ຺ສານນ຺ຕິອາທີສຸປິ. ຣູປຕຓ຺ຫາທິວເສນ ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ ເອວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ກາມສຸຄຕີສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຕເຖວາຕິ ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ເອວ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ເຕຠູມກຘມ຺ມວິສຍສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ຣາຄສ຺ສ ກິເລສກາມຠາວໂຕ ຠວຣາໂຄປິ ກາມຸປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ກາມຸປາທານປຈ຺ຈຍາເຍວ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ. ເສສຸປາທານມູລິກາສຸປີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານສີລພ຺ພຕຸປາທານອຕ຺ຕວາທຸປາທານມູລິກາສຸປິ ໂຍຊນາສຸ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນານໂຍ – ອິເຘກຈ຺ໂຈ ‘‘ນຕ຺ຖິ ປຣໂລໂກ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕-໘໖ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ທິຏ຺ຐິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ທິຏ຺ຐຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕີຕິອາທິນາ, ອປໂຣ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ຠເວ ອຕ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາມຣູປາຣູປຠວູປປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຕໍ ກຸສລໍ ກໂຣຕີຕິອາທິນາ ຈ ທິຏ຺ຐຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ, ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປໂຣ ‘‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ອສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ‘‘ສຸທ຺ຘິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ ສີລພ຺ພຕຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣຕີຕິອາທິນາ ສພ຺ພຠເວສຸ ສີລພ຺ພຕຸປາທານມູລິກາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຍສ຺ສ ສໍສາຣຈກ຺ກາຣານໍ ຆາຕນສມຕ຺ຖສ຺ສ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍປອຄ຺ຄຫາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ກາມຠເວ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເມວ ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ປວຕ຺ຕິອາກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມຍນ຺ຕິອາທິມາຫ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຏີກາຍໍ ປນ ‘‘ອິທານິ ຍ຺ວາຍໍ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ກາມຠເວ ອວິຊ຺ຊາ ກາມຠເວ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສງ຺ຂາຣາທີນໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ, ຕເມວ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມຍນ຺ຕິອາທິມາຫາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍາ ວິນຍຏີກາຍປິ ອຍເມວ ປາໂຐ ລິຂິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ສໍສາຣຈກ຺ກໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ນາຠິ, ມູລຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພວ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ຈກ຺ກຣູປໂຕ ປໂຍຄຕ຺ເຕນ ອຸປສໍຫາຣາຠາວາ ຈ. ‘‘ອປິ ຈ ຕເມວ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເຈຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ນິຄມນວເສນ ປຘານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິໂຕ, ອຖ ໂຂ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວສປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓເມວ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣສ຺ສ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ສິຕໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເອວມຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ, ອຸໂຠເປເຕ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ. ອຕີຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ. ອນາຄຕມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ…ເປ… ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໖) ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓເມວ ປຘານຕ຺ເຕນ ທສ຺ສິຕໍ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ປນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫ ປຎ຺ຎາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ມາຕິກາ ໔; ໑.໔໕) ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣປຣິທີປນຕ຺ຖໍ ວິສຍຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປຘານຕ຺ເຕນ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ເອວນ຺ຕິ ອນນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ເຫຕຸ, ສງ຺ຂາຣາ ຈ ເຕນ ເຫຕຸນາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸໂຠເປເຕຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ອວິຊ຺ຊາ ປຣປຣິກປ຺ປິຕປກຕິອິສ຺ສຣາທິ ວິຍ ອເຫຕຸກາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອາສວສມຸທຍາ ອວິຊ຺ຊາສມຸທໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໓) ວຈນໂຕ ສຍມ຺ປິ ສເຫຕຸກາ ສງ຺ຂຕາ ອນິຈ຺ຈາເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸໂຠເປເຕ ອວິຊ຺ຊາສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາເຍວ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ຍາ ປຎ຺ຎາ, ຕໍ ຘມ຺ມານໍ ຐິຕິສງ຺ຂາເຕ ກາຣເຓ ຍາຖາວໂຕ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ນາມາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ຎາຓສ຺ສ ວິສຍວິຠາວນວເສເນວ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ປຘານຕ຺ເຕນ, ຎາຓເມວ ປເນຕ຺ຖ ປຘານໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ເຫຏ຺ຐາປິ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາຕິອາທິນາ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິຘາປິ ນິຄມນວເສນ ອຸປສໍຫໂຏ, ນ ຠວຈກ຺ກທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ມຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ອທິຏ຺ເຐສຸ ເຫຕູນໍ ປຈ຺ຈຍຠາໂວປິ ນ ສກ຺ກາ ທຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫຎາຓນິທ຺ເທເສ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໕) ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມານມ຺ປິ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອເຕນ ນເຍນາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຂາຣາ ເຫຕຸ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທິນາ ສພ຺ພານິ ຊາຕິປຣິໂຍສານານິ ປທານິ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພານິ.

ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ຄປາຬິຍາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ເຕສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອາກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທງ຺ເຄສຸ. ສງ຺ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ເຫຕຸສາມຎ຺ເຎນ ຜລສາມຎ຺ເຎນ ວາຕິ ສງ຺ເຂໂປ, ສງ຺ຄໂຫ, ໂກຏ຺ຐາໂສ ຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ຊາຕິໂຕ ທຸວິໂຘປິ ກາລເຠທວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຊາໂຕ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ. ຕຓ຺ຫຸປາທານຠວາ ຄຫິຕາ ກິເລສກມ຺ມສາມຎ຺ຎໂຕ ຕທວິນາຠາວໂຕ ຈ. ອວິຊ຺ຊາທິກິເລສວຏ຺ຏມ຺ປິ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມຕາສຣິກ຺ຂຕາຍ ອິຘ ກມ຺ມວຏ຺ຏເມວາຕິ ອາຫ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຕິອາທິ. ວິປາກາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ກມ຺ມຊອຣູປກ຺ຂນ຺ຘານເມວ ວິປາກສທ຺ທວຈນີຍຕ຺ເຕປິ ນາມຣູປາທິປເທສຸ ຣູປມິສ຺ສມ຺ປິ ຜລປຎ຺ຈກໍ ອຣູປປ຺ປຘານຕາຍ ຈ ຕພ຺ພຫຸລຕາຍ ຈ ‘‘ວິປາກວຏ຺ຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກປ຺ປຘານໍ ວຏ຺ຏໍ, ວິປາກພຫຸລໍ ວາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຊປຣິຍາໂຍ ວາ ເອຕ຺ຖ ວິປາກ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຊາຕິຊຣາມຣຓາປເທເສນາຕິ ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕຊາຕິຊຣາມຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕທປເທເສນ ເຕສໍ ກຖເນນ ຕໍມຸເຂນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາກິຣີຍນ຺ຕິ ປກາສີຍນ຺ຕີຕິ ອາກາຣາ, ອວິຊ຺ຊາທິສຣູປາ, ຕໂຕ ປຈ຺ຈຍາກາຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ສນ຺ຘີຕິ ອວິຈ຺ເຉທປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ເຫຕຸຜລສນ຺ຘິ, ທຸຕິໂຍ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘິ, ຕຕິໂຍ ເຫຕຸຜລສນ຺ຘີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາທີສຸ ອເນເກຫິ ປກາເຣຫິ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕຫິ, ອວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ສພ຺ເພຫິ ອາກາເຣຫິ ຠຄວໂຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘຠາວໍ, ຕສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓສທ຺ທປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປາຬິນເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸປສໍຫາຣວເສນ ອິຕິ ຠຄວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣປຣາມສນໍ, ເຕນາຫ ຈຕຸສງ຺ເຂປນ຺ຕິອາທິ. ສພ຺ພາກາຣໂຕຕິ ອິຘ ກາມຠເວ ຈ ອວິຊ຺ຊາ ກາມຠເວ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈໂຍຕິອາທິນາ ອິຘ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ອວຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄາທີສຸ (ວິຠ. ໒໒໕ ອາທໂຍ) ອາຄເຕຫິ ສພ຺ເພຫິ ປກາເຣຫິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ຕນ຺ຕິ ເຍນ ຎາເຓນ ຠຄວາ ເອວໍ ຊານາຕິ, ຕໍ ຎາຓໍ. ຎາຕຏ຺ເຐນາຕິ ຊານນຏ຺ເຐນ. ປຊານນຏ຺ເຐນາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ.

ອິທານິ ຍມິທໍ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫາກາຣເຠເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ປປຎ຺ຈໂຕ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຣຆາເຕ ເອຕສ຺ສ ອຸປໂຍຄິຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມິນາ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ອເຣ ຫນີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກຖນ຺ຕິ? ອາຫ ‘‘ເຕ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິ. ເຕ ອວິຊ຺ຊາທິເກ ຘມ຺ເມ ມຫາວຊິຣຎາຓາວຸເຘນ ເຕນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາເຓນ ຍຖາຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ ເຕນ ພລວວິປສ຺ສນາວຸເຘນ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄາວຸເຘນ ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອເຣ ຫນີຕິ ໂຍຊນາ. ອຣິຍມຄ຺ຄຎາຓມ຺ປິ ຫິ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸທຍສຈ຺ຈາທິໂພຘໂຕ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອເກກໍ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໍ ເອເກກວິຫາເຣນ ປູເຊມີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕາປິ ວິຫາຣກຣຓປູຊາ ຠຄວຕິ ເປເມເນວ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຘາຕຸກາທິເຈຕິຍປຏິມຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ຈ ຠຄວໂຕວ ປູຊາຕິ ອາຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິອາທິ. ກິເລສາຣີນ ໂສ ມຸນີຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ, ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍາທີນ ຈາຣໂຫຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍ-ສທ຺ໂທ ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສາມ’’ນ຺ຕິ, ອປຣເນຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິທໍ ກສ຺ສຈິ ວິສຍວິເສສສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສິທ຺ຘໍ. ປເທສຄ຺ຄຫເຓ ຫິ ອສຕິ ຄເຫຕພ຺ພສ຺ສ ນິປ຺ປເທສຕາວ ວິຎ຺ຎາຍຕິ, ຍຖາ ທິກ຺ຂິໂຕ ນ ທທາຕີຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖວິເສສານເປກ຺ຂາ ກຕ຺ຕຣິເຍວ ພຸທ຺ຘ-ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ. ‘‘ສມ຺ມາ ສາມໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ຫິ ອິຘ ສທ຺ທໂຕ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ລພ຺ຠມານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຫິ ພຸຊ຺ຌນກິຣິຍາ ອວິສຍາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຕິ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ອນິຈ຺ຈາທິໂຕ ຈ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ເພ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ. ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈມາຫ. ປຫາຕພ຺ເພຕິ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພຕິ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ. ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ ປເນຕ຺ຖ ໂສປາທິເສສາທິກໍ ປຣິຍາຍສິທ຺ຘໍ ເຠທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ກໂຕ.

ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ປຫາຕພ຺ພຠາເວຕພ຺ພານໍ ສມຸທຍມຄ຺ຄສຈ຺ຈານໍ ເຫຕຸຘມ຺ມານໍ ຄຫເຓເນວ ຕປ຺ຜລານໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິໂຣຘສຈ຺ຈານມ຺ປິ ສິທ຺ຘິໂຕ ປຣິຎ຺ຎາຕພ຺ພຎ຺ຈ ປຣິຎ຺ຎາຕໍ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຎ຺ຈ ສຈ຺ຉິກຕນ຺ຕິ ອິທມ຺ເປຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ມຍາ ພຸທ຺ຘານິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພມ຺ປິ ເຎຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມິ, ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຈິຕ຺ຕວິສຍປຕ຺ຖນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ຕຓ຺ຫາ ທຸກ຺ຂວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຘານກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ມູລກາຣຓຠາເວນາ’’ຕິ. ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຕໍສມຸທຍສ຺ສ ຈ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ນ ອຠາວມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ອວຕ຺ຖຸຕ຺ຕາ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາທິອເນກເຠທາ ສພ຺ພສງ຺ຄຫິຕາ. ນິໂຣຘປ຺ປຊານນາຕິ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຠິສມຍວເສນ ນິໂຣຘສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນາ. ເອເກກປທຸທ຺ຘາເຣນາປີຕິ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸສມຸທໂຍຕິອາທິນາ ເອເກກໂກຏ຺ຐາສນິທ຺ຘາຣເຓນາປິ, ນ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎໂຕ ເອວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຓ຺ຫາຍປິ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂປຣິຍາປນ຺ນຕາຍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ມູລກາຣຓຠາເວນ ສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຠວສິທ຺ຘາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ກສິຓານີຕິ ກສິຓາຣມ຺ມຓານິ ຌານານິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣາຕິ ເກສາທໂຍ ຕທາຣມ຺ມຓຊ຺ຌານານິ ຈ. ນວ ຠວາຕິ ກາມຠວາທໂຍ ຕໂຍ ສຎ຺ຎີຠວາທໂຍ ຕໂຍ ເອກໂວກາຣຠວາທໂຍ ຕໂຍ ຈາຕິ ນວ ຠວາ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີຕິ ອາຣມ຺ມຓວິເສສໍ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາມຎ຺ຎໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ວິປາກກິຣິຍານມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ຕຓ຺ຫາສມຸຏ຺ຐາປິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ກິຣິຍຘມ຺ມານໍ ປນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ກາຣຓຠູຕາ ຕຓ຺ຫາ. ອນຸໂລມໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ ອາສວາ ສມຸທຍສຈ຺ຈນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຂາຣາທີສຸ ປນ ອວິຊ຺ຊາທໂຍວ ສມຸທຍສຈ຺ຈຠາເວນ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ມາ.

ວິຊ຺ຊາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວິຊ຺ຊາ. ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ, ສມ຺ປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ. ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອິມມ຺ຫາ ກາຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໓໖) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສຣີຣພ຺ຠນ຺ຕຣຌານມເນນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ມໂນມຍິທ຺ຘິ ນາມ, ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເຍວ. ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ ນາມ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ວີຣິຍໍ ສຕິ ປຎ຺ຎາ ຈ. ຄຈ຺ຉຕິ ອມຕໍ ທິສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖິເກຫິ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ອມຕໍ ນິພ຺ພານເມວ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິມິນາ ຈ ຈຣຓານໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕອຣິຍມຄ຺ຄຠາວໂຕ ນິພ຺ພານຕ຺ຖິເກຫິ ເອກໍເສນ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິສ຺ສາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ສາວກາທິອສາຘາຣຓຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປທາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາສວກ຺ຂຍວິຊ຺ຊາວເສນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ສິຊ຺ຌຕິ, ຈຣຓຘມ຺ມຠູເຕສຸ ຌາເນສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຍາ ວເສນ ມຫາກາຣຸຓິກຕາ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຊ຺ຊາ…ເປ… ມຫາກາຣຸຓິກຕ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ອຎ຺ໂຎປິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ພຸທ຺ໂຘ ນິໂຍເຊຕິ, ຕຖາ ອຍມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ອນຕ຺ຖປຣິວຊ຺ຊນອຕ຺ຖນິໂຍຊເນນ. ອຕ຺ຕນ຺ຕປາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣນ຺ຕປອຸຠຍນ຺ຕປາ ຄຫິຕາ. ອສຊ຺ຊມາໂນ ຠເວສຸ ອປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ປຫີນານໍ ປຸນານຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ນ ປຸນ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຍຸຕ຺ຕວາຈາຠາສເນ ສາເຘຕພ຺ເພ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ອຠູຕນ຺ຕິ ອຠູຕຕ຺ຖໍ. ອຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ປິສຸຓາທິໂທສຍຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາຄທຕ຺ຕາຕິ ສຸນ຺ທຣວຈນຕ຺ຕາ, ຄທນໍ ຄໂທ, ກຖນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນ຺ທໂຣ ຄໂທ ວຈນມສ຺ສາຕິ ‘‘ສຸຄໂທ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຠາວໂຕຕິ ທຸກ຺ຂສຠາວໂຕ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ. ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕໂຕ ອາຫ ຍຕ຺ຖາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ໂລກນ຺ຕສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ. ຕນ຺ຕິ ໂລກສ຺ສນ຺ຕໍ, ໂອກາສໂລເກ ກາຍຄມເນນ ຎາຕພ຺ພໍ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ນາຫໍ ວທາມີຕິ ໂຍຊນາ. ອິທຎ຺ຈ ໂຣຫິຕເທວປຸຕ຺ເຕນ ໂລກສ຺ສ ກາຍຄຕິວເສນ ອນ຺ຕຄມນສ຺ສ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຕ຺ວາ ໂລກສ຺ສນ຺ຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິນ຺ເຕ ປທສາ ໂອກາສໂລກປຣິພ຺ຠມເນນ, ປຣິມິຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ຕໍ ຎາຓຄມເນນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ທສ຺ເສມີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອປິ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣຕິ ສຣີເຣ. ເຕນ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ທສ຺ເສຕິ. ສສຎ຺ຎິມ຺ຫີຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ເວທນາທໂຍ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ. ສມນເກຕິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘໍ. ໂລກນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາທິໂລກໍ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກນິໂຣຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພາເນນ ໂລກສ຺ສ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ. ອເທສມ຺ປິ ຫິ ນິພ຺ພານໍ ເຍສໍ ນິໂຣຘາຍ ໂຫຕິ, ອຸປຈາຣໂຕ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ພ຺ຍາມມຕ຺ເຕ ກເຬວເຣ ໂລກນິໂຣຘມ຺ປິ ປຎ຺ຎເປມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸ ໂລເກ ປິຍຣູປໍ, ສາຕຣູປໍ, ເອຕ຺ເຖສາ ຕຓ຺ຫາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໑; ວິຠ. ໒໐໔) ວິຍ. ກຸທາຈນນ຺ຕິ ກທາຈິປິ. ອປ຺ປຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ອນຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຕໍ ຄມເນນ ປຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ. ຫເວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ເອກໍສຕ຺ເຖ ວາ. ໂລກວິທູຕິ ສຠາວາທິໂຕ ຂນ຺ຘາທິຊານນໂກ. ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມານໍ ອຠິສມິຕຕ຺ຕາ ສມິຕາວີ, ສມິຕກິເລໂສຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ນາສີສຕິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກຕ຺ຕາ.

ເອວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ໂລກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປິ ຈ ຕໂຍ ໂລກາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ຂນ຺ຘານໍ ສມູຫສນ຺ຕານຠູໂຕ ສຕ຺ຕໂລໂກ. ໂສ ຫິ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕວິສຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ, ໂລກິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມກິເລສາ ຕພ຺ພິປາກາ ຈາຕິ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘານໍ ອຸຕຸຊຣູປານໍ ສມູຫສນ຺ຕານຠູໂຕ ໂອກາສໂລໂກ. ໂສ ຫິ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣານໍ ອາຘາຣໂຕ ‘‘ໂອກາໂສ’’ຕິ ຈ, ໂລກິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຘາຣາ ຈ ອາເຘຍ຺ຍຠູຕາຕິ ‘‘ໂລໂກ’’ຕິ ຈ ປວຸຈ຺ຈຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘາ ປນ ສພ຺ເພວ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຂຕຏ຺ເຐນ ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຈ ‘‘ສງ຺ຂາຣໂລໂກ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຫຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລນ຺ຕິ ອາຫາໂຣ, ປຈ຺ຈໂຍ. ເຕນ ຕິຏ຺ຐນສີລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ຠງ຺ຄາ ປວຕ຺ຕນສີລາຕິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມາ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ຈ ອິມິນາປິ ເວເນຍ຺ຍານຸຣູປໂຕ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ເທສນາຍ ສງ຺ຂາຣາວ ຄຫິຕາ.

ຍາວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິຫຣນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຕເກ ຐາເນ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ວິໂຣຈນາຕິ ເຕສໍ ວິໂຣຈນເຫຕຸ ໂອຠາສນເຫຕູຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ. ທິສາ ຠນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພາ ທິສາ ຍາວຕາ ວິຄຕນ຺ຘກາຣາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ທິສາຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ວິໂຣຈມານາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ຍຕ຺ຕກາ ທິສາ ຠນ຺ຕິ ໂອຠາເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາວ ສຫສ຺ສຘາ ໂລໂກຕິ ຕຕ຺ຕເກນ ປມາເຓນ ສຫສ຺ສປ຺ປກາໂຣ ໂອກາສໂລໂກ, ສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຕິ ສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ. ວໂສຕິ ອິທ຺ຘິສງ຺ຂາໂຕ ວໂສ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕມ຺ປີຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ໂລກໍ. ອສ຺ສາຕິ ອເນນ ຠຄວຕາ ສງ຺ຂາຣໂລໂກປິ ສພ຺ພຖາ ວິທິໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອໂກ ໂລໂກຕິ ຍ຺ວາຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສພ຺ພສງ຺ຂຕານໍ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ສາມຎ຺ເຎນ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ເອໂກ ເອກວິໂຘ, ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ໂລກິຍຘມ຺ມາວ ໂລໂກຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣານໍ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາຠາວາ. ອຸປາທານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ຕຖາ ຕຖາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາ ປຊາເຍວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເອກຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ, ເຫຏ຺ຐິມາ ຈ ຕໂຍ ອາຣຸປ຺ປາຕິ ອິມາ ສຕ຺ຕວິຘາ ປຊາເຍວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ນານຕ຺ຕໍ ກາໂຍ ເອເຕສມຕ຺ຖີຕິ ນານຕ຺ຕກາຍາ. ນານຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎາ ເອເຕສນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ. ສຎ຺ຎາສີເສເນຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ຄຫິຕໍ, ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພມນຸສ຺ສາ ຈ ຉ ກາມາວຈຣເທວາ ຈ ນານຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສຕາຍ ນານາ ກາໂຍ, ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ຈ ນວວິຘຕາຍ ນານາ. ຕີສຸ ປຐມຊ຺ຌານຠູມີສຸ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ເຈວ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ ຈ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ນາມ. ເຕສຸ ຫິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສຣີຣໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສໍ, ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ປນ ປຐມຊ຺ຌານວິປາກວເສນ ເອກາວ, ຕຖາ ອາປາຍິການມ຺ປິ, ເຕສໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ອກຸສລວິປາກາເຫຕຸກາວ ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ. ທຸຕິຍຊ຺ຌານຠູມິກາ ຈ ປຣິຕ຺ຕາຠ ອປ຺ປມາຓາຠ ອາຠສ຺ສຣາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ນາມ. ເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສໍ ເອກປ຺ປມາໂຓວ ກາໂຍ, ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ປນ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານວິປາກວເສນ ນານາ ໂຫຕິ. ຕຕິຍຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ປຣິຕ຺ຕສຸຠາທໂຍ ຕໂຍ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕວຊ຺ຊິຕາ ເວຫປ຺ຜລາ, ປຎ຺ຈ ຈ ສຸທ຺ຘາວາສາຕິ ນວສຸ ຠູມີສຸ ສຕ຺ຕາ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ນາມ. ອາຠານານຕ຺ເຕນ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍນານຕ຺ຕໍ ນ ຄຍ຺ຫຕິ, ສຓ຺ຐານນານຕ຺ເຕເນວ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓາຠາເວນ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເນວສຎ຺ຎາ ນາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປນ ຍຖາ ສຎ຺ຎາຍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເນວວິຎ຺ຎາຓໍ ນາວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ມາ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈວນ຺ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນ ຄຍ຺ຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເສສານິ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີນິ ຕີຓິເຍວ ຄຫິຕານິ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອິມາ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາຕິ ລາໂຠ ອລາໂຠ ຍໂສ ອຍໂສ ນິນ຺ທາ ປສໍສາ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ໂລກສ຺ສ ສຠາວຕ຺ຕາ ໂລກຘມ຺ມາ. ລາຠາລາຠາທິປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາ ປເນຕ຺ຖ ອນຸໂຣຘວິໂຣຘາ ວາ ລາຠາທິສທ຺ເທຫິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ນວ ສຕ຺ຕາວາສາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ເອວ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ນວ ສຕ຺ຕາວາສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕາ ອາວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕາວາສາ, ສຕ຺ຕນິກາໂຍ, ອຕ຺ຖໂຕ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ປຊາ ເອວ ອິຘ ສງ຺ຂາຣໂລກຠາເວນ ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທສາຍຕນານີຕິ ຘມ຺ມາຍຕນມນາຍຕນວຊ຺ຊິຕານິ ທສ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອສ຺ສາທທສ຺ສນວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາວ ໂລກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາ ປຈ຺ຈຍທສ຺ສນວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ອາຫາຣາ. ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນວເສນ ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາເນວ ອາຍຕນານິ. ຖູລສຎ຺ຎີຠວທສ຺ສນວເສນ ສຕ຺ຕ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍວ, ອນຸໂຣຘວິໂຣຘທສ຺ສນວເສນ ອຏ຺ຐ ໂລກຘມ຺ມາ ວາ, ຖູລາຍຕນທສ຺ສນວເສນ ທສາຍຕນາເນວ ໂລກຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ຄຫເຓເນວ ຕນ຺ນິສ຺ສຍຕປ຺ປຏິພທ຺ຘາ ຕທາຣມ຺ມຓາ ສພ຺ເພ ເຕຠູມກາ ນາມຣູປຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ. ເສເສຫິ ປນ ເອກວິຘາທິໂກຏ຺ຐາເສຫິ ສຣູເປເນວ ເຕ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາສຍໍ ຊານາຕີຕິອາທີສຸ ອາຫຈ຺ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ເອຕ຺ຖ ເສຕີຕິ ອາສໂຍ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິສເຍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຕ຺ຖ ສຣເສນ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ໂສ ວຏ຺ຏາສໂຍ ວິວຏ຺ຏາສໂຍຕິ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ຏາສໂຍປິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິວເສນ ທຸວິໂຘ. ວິວຏ຺ຏາສໂຍ ປນ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕາ ອນຸໂລມິກາ ຂນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕໍ ຍຖາຠູຕຎາຓຎ຺ຈາຕິ ທຸວິໂຘ. ຍຖາຫ –

‘‘ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ຈ, ຂນ຺ຕິ ເຈວານຸໂລມິກໍ;

ຍຖາຠູຕຎ຺ຈ ຍໍ ຎາຓໍ, ເອຕໍ ອາສຍສທ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ. (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ);

ເອຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ອາສຍໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຠຄວາ ສພ຺ພຖາ ຊານາຕິ. ອນຸສຍນ຺ຕິ ກາມຣາຄານຸສຍາທິວເສນ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອນຸສຍໍ. ຈຣິຕນ຺ຕິ ‘‘ສຸຈຣິຕທຸຈ຺ຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຈຣິຕນ຺ຕິ ຈຣິຍາ, ເຕ ຣາຄາທໂຍ ຉ ມູລຈຣິຍາ, ສໍສຄ຺ຄສນ຺ນິປາຕວເສນ ອເນກວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຘິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຊ຺ຌາສຍຘາຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິຣຸຈິວເສນ ນິນ຺ນຕາ, ສາ ທຸວິຘາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕີຕິ. ຍາຍ ທຸສ຺ສີລາທິເກ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເສວນ຺ຕິ, ສາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິ. ຍາຍ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິເກ ເສວນ຺ຕິ, ສາ ປຓີຕາຘິມຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ. ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ອນຸສ຺ສທຣາຄາທິໂທສາ. ອຸສ຺ສທຣາຄາທິໂທສາ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ອຸປນິສ຺ສຍຠູເຕຫິ ຕິກ຺ເຂຫິ ສທ຺ຘາທິອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ມຸທຸເກຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຈ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອາສຍາທີຫິ ສຸນ຺ທເຣຫິ ອສຸນ຺ທເຣຫິ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ ສ຺ວາກາຣາ ທ຺ວາກາຣາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍາມໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສຸກຣາ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ, ວິປຣີຕາ ທຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘາຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ ຠພ຺ພາ, ວິປຣີຕາ ອຠພ຺ພາ. ເອວໍ ສຕ຺ຕສນ຺ຕານຄຕຘມ຺ມວິເສສຊານເນເນວ ສຕ຺ຕໂລໂກປິ ວິທິໂຕ ຘມ຺ມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາສຎ຺ຈ ໂຍຊນານີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ເສໂສ. ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ປມາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເສໂສ. ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ສພ຺ພໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ຉຕ຺ຕິໍສ ສຕສຫສ຺ສານິ…ເປ… ສຕານິ ຈ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຈກ຺ກວາເຬ, ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນຫຸຕານິ ຈ ໂຍຊນານິ ຍານິ ເອຕ຺ຕກໍ ເອຕ຺ຕກປ຺ປມາຓໍ ພຫລຕ຺ເຕນ ອຍໍ ວສຸນ຺ຘຣາ ສງ຺ຂາຕາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕກນ຺ຕິ ກິຣິຍາວິເສສນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສນ຺ຘາຣກໍ ຊລໍ ເອຕ຺ຕກໍ ເອຕ຺ຕກປ຺ປມາຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຖາຕິ ຈກ຺ກວາເຬ. ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫຸຄ຺ຄຕາຕິ ອຊ຺ໂຌຄາຬ຺ຫາ ຈ ອຸຄ຺ຄຕາ ຈ. ພ຺ຣຫາຕິ ມຫນ຺ຕາ. ໂຍຊນານໍ ສຕານຸຈ຺ໂຈ, ຫິມວາ ປຎ຺ຈາຕິ ໂຍຊນານໍ ປຎ຺ຈສຕານິ ອຸຈ຺ໂຈ ອຸພ຺ເພໂຘ. ຕິປຎ຺ຈໂຍຊນກ຺ຂນ຺ຘປຣິກ຺ເຂປາຕິ ປນ຺ນຣສໂຍຊນປ຺ປມາຓກ຺ຂນ຺ຘປຣິຓາຫາ. ນຄວ຺ຫຍາຕິ ຣຸກ຺ຂາຠິຘານາ ຊມ຺ພູຕິ ໂຍຊນາ. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ສພ຺ພໂສຠາເຄນ, ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ສຕໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ສານຸຠາເວນາຕິ ຍສ຺ສາ ມຫນ຺ຕຕາກປ຺ປຏ຺ຐາຍິກາທິປ຺ປກາເຣນ ປຠາເວນ. ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ, ໂລກຘາຕຸມຍໍ ຐິໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬສິລຸຈ຺ຈໂຍ ຐິໂຕ, ອຍໍ ເອກາ ໂລກຘາຕຸ ນາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຍໍ ຈກ຺ກວາຬສິລຸຈ຺ຈໂຍ ຐິໂຕຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ໂລກຘາຕຸຍໍ. ຕາວຕິໍສຠວນນ຺ຕິ ຕິທສປຸຣໍ. ອສຸຣຠວນນ຺ຕິ ອສຸຣປຸຣໍ. ອວີຈິມຫານິຣໂຍ ຈ ຕຖາ ທສສຫສ຺ສໂຍຊໂນ, ໂສ ປນ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂລຫຠິຕ຺ຕີນມນ຺ຕຣາ ໂຍຊນສຕາຍາມວິຕ຺ຖາໂຣປິ ສມນ຺ຕາ ໂສຬສຫິ ອຸສ຺ສທນິຣເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສສຫສ຺ສໂຍຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕທນນ຺ຕເຣສູຕິ ເຕສໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕເຣສຸ. ໂລການໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕເຣ ວິວເຣ ຠວຕ຺ຕາ ໂລກນ຺ຕຣິກາ. ຕິຓ຺ຓຎ຺ຫິ ສກຏຈກ຺ການໍ ປຕ຺ຕານໍ ວາ ອາສນ຺ນຏ຺ຐປິຕານໍ ອນ຺ຕຣສທິເສ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຈກ຺ກວາຬານໍ ອນ຺ຕເຣສຸ ເອເກໂກ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣໂຍ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ ສີຕນຣໂກ ສຕ຺ຕານໍ ອກຸສລວິປາເກນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອນນ຺ຕານີຕິ ຕິຣິຍໍ ອຏ຺ຐສຸ ທິສາສຸ ຈກ຺ກວາຬານິ ອາກາໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕານິ. ອຸທ຺ຘໍ ປນ ອໂຘ ຈ ອນ຺ຕາເນວ. ອນນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘຎາເຓນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອນນ຺ຕເຎຍ຺ຍປຏິເວຘສາມຕ຺ຖິຍໂຍຄໂຕວ ຎາຓໍ ‘‘ອນນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຕໂນຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນເມຕໍ, ອຕ຺ຕໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຸເຓຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສິຏ຺ຐຕຣສ຺ສາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຕຣຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ປທສ຺ສ ອຕ຺ຖນິທ຺ເທສວເສນ ກຕໍ, ນ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ສເທວເກ ຫິ ໂລເກ ສທິສກປ຺ໂປປິ ນາມ ໂກຈິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ສທິໂສ, ເຕນາຫ ສີລຄຸເຓນາປິ ອສໂມຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອສເມຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ສໂມ ອສມສໂມ. ນຕ຺ຖິ ປຏິມາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຏິໂມ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປມາມຕ຺ຕໍ ປຏິມາ, ສທິສູປມາ ປຏິຠາໂຄ. ຍຸຄຄ຺ຄາຫວເສນ ຐິໂຕ ປຏິໂມ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂຕ. ປຸຣິສທມ຺ເມຕິອາທີສຸ ທມິຕພ຺ພາ ທມ຺ມາ, ‘‘ທມ຺ມປຸຣິສາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິສທມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຣິສຄ຺ຄຫຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ອິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ທເມຕພ຺ພໂຕ. ນິພ຺ພິສາ ກຕາ ໂທສວິສສ຺ສ ວິໂນທເນນ. ອຕ຺ຖປທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖາຠິພ຺ຍຎ຺ຊນກໍ ປທໍ, ວາກ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກປທຠາເວນ ຈ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ຠຄວາ ຫີຕິອາທິ. ອຏ຺ຐ ທິສາຕິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ອສຊ຺ຊມານາຕິ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິສ຺ສງ຺ຄຈາຣາ.

ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ, ອິຘໂລກຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມກິເລສວເສນ ສມ຺ປເຣຕພ຺ພໂຕ ສມາຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ສມ຺ປຣາໂຍ, ປຣໂລໂກ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ປຣາຍິໂກ, ປຣໂລກຕ຺ໂຖ. ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ, ນິພ຺ພານໍ. ສຫ ອຕ຺ເຖນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສຕ຺ໂຖ, ຠຓ຺ຑມູເລນ ວາຓິຊ຺ຊາຍ ເທສນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊນສມູໂຫ. ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຕ຺ຖາ, ສຕ຺ຖວາໂຫຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ໂສ ວິຍ ຠຄວາຕິ ອາຫ ‘‘ສຕ຺ຖາ, ຠຄວາ ສຕ຺ຖວາໂຫ’’ຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ນິທ຺ເທສປາຬິນເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຖາ ສຕ຺ຖວາໂຫຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ເຖຕິ ສຕ຺ຖິເກ ຊເນ. ກໍ ອຸທກໍ ຕາເຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກນ຺ຕາໂຣ, ນິຣຸທໂກ ອຣຎ຺ຎປ຺ປເທໂສ. ໂຈຣາທີຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕອຣຎ຺ຎປ຺ປເທສາປິ ທຸຄ຺ຄມນຏ຺ເຐນ ຕໍສທິສຕາຍ ກນ຺ຕາຣາຕ຺ເວວ ນິຣຸຬ຺ຫາຕິ ສາມຎ຺ຎໂຕ ‘‘ກນ຺ຕາຣໍ ຕາເຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ໂຈຣກນ຺ຕາຣນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຠຄວໂຕຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ສາມິວຈນໍ, ຠຄວນ຺ຕໂຕ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ອຊ຺ເຌຕີ’’ຕິ, ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສເຣ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທສຸ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນປຣິຈເຍນ ‘‘ຘມ຺ໂມ ເອໂສ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສເຣ ອາກາຣໍ ຄຓ຺ຫິ. ປຸພ຺ພາຠິໂຍຄວເສເນວ ຫິ ອີທິສານໍ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາທີສຸ ປສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ວຄ຺ຄຸລິອາທີນໍ ວິຍ. ອິຕຣຖາ ສພ຺ພຕິຣຈ຺ຉານານມ຺ປິ ຕຖາ ປສາທຸປ຺ປຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຍທິ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຠຄວາ ອນນ຺ຕຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມ຺ປິ ເອກກ຺ຂເຓ ສປ຺ປາຏິຫາຣິຍຘມ຺ມໍ ສາເວຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພວ ວິມຸຕ຺ຕິປ຺ປສງ຺ໂຄ ສິຍາ. ເຍ ປນ ເທວມນຸສ຺ສນາຄສຸປຓ຺ຓາທໂຍ ປກຕິຍາວ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎ຺ຎາຓາທິຍຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ປຸພ຺ເພ ອນຸປນິສ຺ສຍາປິ ຠຄວໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນາທິນາ ປຐມໍ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປສາທໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ອິຕເຣຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອເຣ ອຫມ຺ປິ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ກຸໂຕຫໍ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຓ຺ຑູກຠາວໂຕຕິ ຎຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອເຣ ອຫມ຺ປິ ນາມາຕິ ວິມ຺ຫຍວຈເນເນວ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຊລນ຺ຕິ ຊລນ຺ໂຕ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ. ມຓ຺ຑູໂກຫນ຺ຕິ ຄາຖາຍ ອຸທເກຕິ ສຎ຺ຊາຕຏ຺ຐານທສ຺ສນໍ, ເຕນ ຖລມຓ຺ຑູກຕາ ນິວຕ຺ຕນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອຸທເກ ຊາຕານມ຺ປິ ກຈ຺ຉປາທີນໍ ຖລໂຄຈຣຕາປິ ອຕ຺ຖີຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ວາຣິໂຄຈໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຸທກສຎ຺ຈາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກຎາຓວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພໂສ ກິເລເສຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ, ອຄ຺ຄມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄຜລໍ, ຕຕ຺ຖ ຠວໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ. ອິທານິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປທໂຕ ພຸທ຺ຘປທສ຺ສ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ມາ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປເທນ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ປຏິເວຘຎາຓານຸຠາໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ອິມິນາ ປນ ພຸທ຺ຘປເທນ ເທສນາຎາຓານຸຠາໂວປິ, ເຕນາຫ ອຎ຺ເຎປິ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘສີຕິອາທິ.

ຄຸຓວິສິຏ຺ຐສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມຄຣຸຄາຣວາຘິວຈນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ສີລາທິຄຸເຓຫິ ວິສິຏ຺ຐສ຺ສ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຄຣຸໂນ ຄາຣວວເສນ ວຸຈ຺ຈມານວຈນມິທໍ ຠຄວາຕິ. ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐວາຈກໍ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐຄຸຓສຫຈຣຓໂຕ. ອຖ ວາ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຈນໍ, ອຕ຺ໂຖ, ໂສ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄຣຸຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຣຸຠາໂວ ຄາຣວໍ, ຄຣຸຄຸຓໂຍຄໂຕ ຄຣຸກຣຓໍ ວາ ຄາຣວໍ, ເຕນ ສາວກາທີນໍ ອສາຘາຣຓຕາຍ ຄຣຸຠູເຕນ ມຫນ຺ເຕນ ຄາຣເວນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຣຸຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ຄຣຸ ຈ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ສິກ຺ຂກຕ຺ຕາ ເຕເນວ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ ຈາຕິປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອວຕ຺ຖາຍ ວິທິຕໍ ອາວຕ຺ຖິກໍ. ເອວໍ ລິງ຺ຄິກໍ. ນິມິຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕໍ ເນມິຕ຺ຕິກໍ. ອຘິຈ຺ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິວຈນວເສນ ອນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕໍ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ວຈນຕ຺ຖມນເປກ຺ຂິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍທິຈ຺ຉາຍ ອາຄຕໍ ຍາທິຈ຺ຉກໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພາຫິຣໍ ທຓ຺ຑາທິ ລິງ຺ຄໍ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເຕວິຊ຺ຊາທິ ນິມິຕ຺ຕໍ. ປຈຸຣຊນວິສຍໍ ວາ ທິສ຺ສມານໍ ລິງ຺ຄໍ, ຕພ຺ພິປຣີຕໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຈ຺ຉິກາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍານິມິຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຉິກາປຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂສິທ຺ຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍໍຄຸຓນິມິຕ຺ຕາ ຫິ ສາ, ເຕ ຄຸຓາ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູຕາຕິ ຄຸຓາ ວິຍ ສາປິ ສຈ຺ຉິກຕາ ເອວ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປເຣສໍ, ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍຄຸຓເນມິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເຍຫິ ຄຸເຓຫິ ນິມິຕ຺ຕຠູເຕຫິ ເອຕໍ ນາມໍ ເນມິຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ຊາຕໍ. ວທນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ຄຣຸຠາວໂຕ ພຫຸວຈເນນາຫ, ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວາ ກຕມນຸວາທໍ ສນ຺ຘາຍ.

ອິສ຺ສຣິຍາທິເຠໂທ ຠໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄີ. ມຄ຺ຄຜລາທິອຣິຍຄຸຓໍ ອຣຎ຺ຎາທິວິເວກຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠຊິ ເສວິ ສີເລນາຕິ ຠຊີ. ຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍານໍ ອຕ຺ຖຣສາທີນຎ຺ຈ ສີລາທິຄຸຓານຎ຺ຈ ຠາຄີ, ທາຍາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຠຊິ ອຸທ຺ເທສນິທ຺ເທສາທິປ຺ປກາເຣຫິ ຘມ຺ມຣຕນໍ ປວິຠຊີຕິ ວິຠຕ຺ຕວາ. ຣາຄາທິປາປຘມ຺ມໍ ຠຄ຺ຄໍ ອກາສີຕິ ຠຄວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄຣຸປິ ໂລເກ ຠຄວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄຣູ’’ຕິ, ຍສ຺ມາ ຄຣຸ, ຕສ຺ມາປິ ຠຄວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຣມິຕາສງ຺ຂາຕໍ ຠຄ຺ຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຠຄ຺ຍວາ. ພຫູຫິ ຎາເຍຫີຕິ ກາຍຠາວນາທິເກຫິ ອເນເກຫິ ຠາວນາກ຺ກເມຫິ. ສຸຠາວິຕຕ຺ຕໂນຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ເອຕໍ ສາມິວຈນໍ, ເຕນ ສຸຠາວິຕສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວານໍ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ຄໂຕຕິ ຠວນ຺ຕໂຄ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາຕິ ສທ຺ທສິທ຺ຘິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຠຄີ ຠຊີຕິ ນິທ຺ເທສຄາຖາຍ ນວຫິ ປເທຫິ ທສ຺ສິຕມຕ຺ຖໍ ຠຄ຺ຍວາຕິ ຄາຖາຍ ຉຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປທສິທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖໂຍຊນານຍເຠເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ຓວິປຣິຍໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕເນວ ວຓ຺ຓວິກາໂຣ ວຓ຺ຓໂລໂປ ຘາຕຸອຕ຺ເຖນ ນິໂຍຊນຎ຺ຈາຕິ ອິມໍ ຕິວິຘໍ ລກ຺ຂຓໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສທ຺ທນເຍນາຕິ ສທ຺ທລກ຺ຂຓນເຍນ. ປິໂສທຣາທີນໍ ສທ຺ທານໍ ອາກຕິຄຓຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປິໂສທຣາທິປກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ. ປກ຺ຂິປນເມວ ລກ຺ຂຓໍ. ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕາກຣຓຎ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນໍ. ຠຄ຺ຍນ຺ຕິ ກຸສລໍ.

ໂລຠາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂທສາ ເອກກວເສນ ຄຫິຕາ. ອຫິຣິກາທໂຍ ທຸກວເສນ. ອກ຺ໂກຈ຺ຉິມນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໓-໔) ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸຊ຺ຌນວເສນ ຈິຕ຺ຕປຣິໂຍນນ຺ຘໂນ ໂກໂຘວ ອຸປນາໂຫ. ປເຣສໍ ປຸພ຺ພກາຣິຕາລກ຺ຂຓສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສ ນິປຸຎ຺ຉໂນ ມກ຺ໂຂ ນາມ. ພຫຸສ຺ສຸຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຄຄ຺ຄາໂຫ ອຕ຺ຕໂນ ສມກຣຓໍ ປລາໂສ. ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານໂທສປຏິຈ຺ຉາທນາ ມາຍາ. ອວິຊ຺ຊມານຄຸຓປ຺ປກາສນໍ ສາເຐຍ຺ຍໍ. ຄຣູສຸປິ ຖທ຺ຘຕາ ອໂນນຕຕາ ຖມ຺ໂຠ. ຕທຸຕ຺ຕຣິກຣຓລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ. ຊາຕິອາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ມາໂນ. ອພ຺ຠຸນ຺ນຕິລກ຺ຂໂຓ ອຕິມາໂນ. ຊາຕິອາທິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາໂນວ ມໂທ ນາມ. ໂສ ສຕ຺ຕວີສຕິວິໂຘ. ກາມຄຸເຓສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ປມາໂທ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ຕິວິຘທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕວເສນ ຕິວິຘສໍກິເລສາ. ຣາຄໂທສໂມຫາວ ມລານິ. ເຕເຍວ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທໂຍ ຈ ຕິວິຘວິສມານິ. ກາມພ຺ຍາປາທວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ ຕິວິຘສຎ຺ຎາ ນາມ. ເຕເຍວ ວິຕກ຺ກາ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານາ ປປຎ຺ຈາ. ສຸຠສຸຂນິຈ຺ຈອຕ຺ຕວິປຣິເຍສາ ຈຕຸພ຺ພິຘວິປຣິເຍສາ. ຉນ຺ທາທໂຍ ອຄຕິ. ຈີວຣາທີສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ໂລຠາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຕຓ຺ຫຸປາທາ. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆສິກ຺ຂາສຸ ກງ຺ຂາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ໂກໂປ ຈ ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂີລາ. ກາເມ ກາເຍ ຣູເປ ຈ ອວີຕຣາຄຕາ, ຍາວທຕ຺ຖໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍສຸຂາທິອນຸໂຍໂຄ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ເທວນິກາຍໍ ປຓິຘາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຈຣຓຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ເຈໂຕວິນິພນ຺ຘາ. ຣູປາຠິນນ຺ທນາທໂຍ ປຎ຺ຈ ອຠິນນ຺ທນາ. ໂກຘມກ຺ຂອິສ຺ສາສາເຐຍ຺ຍປາປິຈ຺ຉຕາສນ຺ທິຏ຺ຐິປຣາມາສາ ຉ ວິວາທມູລານິ. ຣູປຕຓ຺ຫາທໂຍ ຉ ຕຓ຺ຫາກາຍາ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ອຏ຺ຐມຄ຺ຄງ຺ຄປຏິປກ຺ຂາ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ. ຕຓ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິເຍສນາ, ປຣິເຍສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ລາໂຠ, ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉນ຺ທຣາໂຄ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຊ຺ໂຌສານໍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຣິຄ຺ຄໂຫ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ມຈ຺ຉຣິຍໍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາຣກ຺ຂາ, ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓໍ ທຓ຺ຑາທານາທິອເນກາກຸສລຣາສີຕິ ນວ ຕຓ຺ຫາມູລກາ ຘມ຺ມາ. ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສ຺ສຕວາທາ ຕຖາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕວາທາ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ປຎ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ເອຕານິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ. ຣູປຕຓ຺ຫາທິຉຕຓ຺ຫາ ເອວ ປຈ຺ເຈກໍ ກາມຕຓ຺ຫາຠວຕຓ຺ຫາວິຠວຕຓ຺ຫາວເສນ ອຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕິວເສນ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຸນ ກາລຕ຺ຕຍວເສນ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປເຠທ-ສທ຺ທໍ ປຈ຺ເຈກໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂລຠປ຺ປເຠໂທຕິອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພທຣຖປຣິຬາຫກິເລສສຕສຫສ຺ສານີຕິ ສພ຺ພານິ ສຕ຺ຕານໍ ທຣຖສງ຺ຂາຕປຣິຬາຫກຣານິ ກິເລສານໍ ອເນການິ ສຕສຫສ຺ສານິ, ອາຣມ຺ມຓາທິວິຠາຄໂຕ ປວຕ຺ຕິອາກາຣວິຠາຄໂຕ ຈ ເນສໍ ເອວໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຈ ມາເຣ ອຠຎ຺ຊີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣິສ຺ສຍານນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວານໍ.

ເອວໍ ຠຄ຺ຍວາ ຠຄ຺ຄວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕຫິ ທ຺ວີຫິ ຄຫິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠຄ຺ຍວນ຺ຕຕາຍ ຈສ຺ສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຕປຸຎ຺ຎຊລກ຺ຂຓຘຣສ຺ສາຕິ ອເນກສຕປຸຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓຘຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ສກຈິຕ຺ເຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ນາມ ປຏິກ຺ກູລາທີສຸ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລສຎ຺ຎິຕາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເຈວ ເຈໂຕສມາຘິວເສນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວສີຠາວາປາທນເມວ. ອຓິມາ ລຆິມາທິກນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມຫິມາ ປຕ຺ຕິ ປາກມ຺ມໍ ອີສິຕາ ວສິຕາ ຍຕ຺ຖກາມາວສາຍິຕາຕິ ອິເມ ຉປິ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕຕ຺ຖ ກາຍສ຺ສ ອຓຸຠາວກຣຓໍ ອຓິມາ. ອາກາເສ ປທສາ ຄມນາທິອຣຫຠາເວນ ລຫຸຠາໂວ ລຆິມາ. ກາຍສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາປາທນໍ ມຫິມາ. ອິຏ຺ຐເທສສ຺ສ ປາປຸຓນໍ ປຕ຺ຕິ. ອຘິຏ຺ຐານາທິວເສນ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖນິປ຺ຜາທນໍ ປາກມ຺ມໍ. ສຍໍວສິຕາ ອິສ຺ສຣຠາໂວ ອີສິຕາ. ອິທ຺ຘິວິເຘ ວສີຠາໂວ ວສິຕາ. ອາກາເສນ ວາ ຄຈ຺ຉໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂວສານປ຺ປຕ຺ຕິ ຍຕ຺ຖກາມາວສາຍິຕາ, ‘‘ກຸມາຣກຣູປາທິທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສິຣີຕິ ສພ຺ເພສໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ໂສຠາ. ອຕ຺ຖີຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ. ລຫຸສາຘນໍ ຕໍ ຕໍ ກາລິກໍ ອິຈ຺ຉິຕໍ, ຄຣຸສາຘນໍ ຈິຣກາລິກໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາທິປຕ຺ຖິຕໍ. ຠຄາ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ຠຄວາຕິ ອິທໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖນເຍນ ສິທ຺ຘໍ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປີຬນສງ຺ຂຕສນ຺ຕາປວິປຣິຓາມຏ຺ເຐນາຕິອາທີສຸ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐຕິອາທິນາ ອຕ຺ຖ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ປີຬນລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຕສ຺ສ ໂຍ ປີຬນເມວ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ປີຬນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ສຠາໂວ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍສມຸທເຍນ ສງ຺ຂຕໍ, ຕສ຺ມາ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສມຸທຍທສ຺ສເນນ ອາວິຠູໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລສສນ຺ຕາປຫຣຕ຺ຕາ ສຸສີຕໂລ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ມຄ຺ຄທສ຺ສເນນ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕ ຕປ຺ປຏິໂຍຄຕ຺ຕາ. ອວິປຣິຓາມຘມ຺ມສ຺ສ ປນ ນິໂຣຘສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕຕິ. ເອກສ຺ເສວ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ສກຠາວໂຕ ອິຕຣສຈ຺ຈຕ຺ຕຍນິວຕ຺ຕິໂຕ ຈ ປຣິກປ຺ເປຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ສມຸທຍສ຺ສ ປນ ຣາສິກຣຓໂຕ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ ສຠາໂວ, ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂທສ຺ສເນນ ນິທານຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕ. ວິສໍໂຍຄຠູຕສ຺ສ ນິໂຣຘສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ. ນິຍ຺ຍານຠູຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕ.

ນິໂຣຘສ຺ສ ປນ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ ສຠາໂວ, ຕສ຺ເສວ ສມຸທຍທສ຺ສເນນ ວິເວກຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕ. ສງ຺ຂຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ, ວິສຍຠູຕສ຺ສ ມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອມຕຏ຺ໂຐ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ປນ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ ສຠາໂວ, ຕສ຺ເສວ ສມຸທຍທສ຺ສເນນ ທຸກ຺ຂສ຺ເສວາຍໍ ເຫຕຸ, ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປນ ອຍເມວ ເຫຕູຕິ ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ, ອຕິສຸຂຸມນິໂຣຘທສ຺ສເນນ ອິຘເມວ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ, ອຘິກປຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ ອາວິຠູໂຕ. ເອເຕ ເອວ ຈ ປີຬນາທໂຍ ໂສຬສ ອາກາຣາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ກາເມຫິ ວິເວກຏ຺ຐກາຍຕາ ກາຍວິເວໂກ. ນີວຣຓາທີຫິ ວິວິຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ. ອຸປຘີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາສກໍ ຜລານີຕິ ອຸປຘໂຍ, ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕກາມຂນ຺ຘກິເລສອຠິສງ຺ຂາຣາ, ເຕຫິ ຈຕູຫິ ວິວິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ.

ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຏິລທ຺ໂຘ ທຸກ຺ຂານິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຫິ ຈ ປຏິລທ຺ໂຘ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ອາຄມນວເສນ ຍຖາກ຺ກມໍ ສຸຎ຺ຎຕອປ຺ປຓິຫິຕອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠຕິ, ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຫິ ເອສ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ.

ຍຖາ ໂລເກ ເອເກກປທໂຕ ເອເກກມກ຺ຂຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເມຂລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘາປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຫນສ຺ສາຕິ ຄຸຍ຺ຫປ຺ປເທສສ຺ສ. ຂສ຺ສາຕິ ໂອກາສສ຺ສ.

ສຫ ເທເວຫີຕິອາທີສຸ ສຫ ເທເວຫິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສເທວໂກ ໂລໂກ. ຕໍ ສເທວກນ຺ຕິອາທິນາ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເທວກວຈເນນາຕິ ສເທວກ-ສທ຺ເທ ວິເສສນຠາເວນ ຐິຕເທວວຈເນນ. ຕສ຺ສາປິ ສເທວກປເທ ອນ຺ໂຕຠູຕຕ຺ຕາ ອວຍເວ ສມຸທາໂຍປຈາຣວເສນ ໂວຫາໂຣ ກໂຕ. ອິຕຣຖາ ເຕນ ເທວວິສິຏ຺ຐໂລກສ຺ເສວ ຄຫຓໂຕ ປຎ຺ຈກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓໍ ນ ສິຍາ, ເອວໍ ອຸປຣິປິ. ສມາຣກວຈເນນ ມາຣສທ຺ເທນ ເຕນ ສຫຈຣິຕາ ສພ຺ເພ ວສວຕ຺ຕິເທວາ ຈ ຄຫິຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຉຏ຺ຐກາມາວຈຣເທວຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາ ນາມ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິກາ. ເຕ ອາທິ ເຍສໍ ອາຣຸປ຺ປປຣິຍນ຺ຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເຕສໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຄຫຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາທິພ຺ຣຫ຺ມຄ຺ຄຫຓໍ. ໂລກ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂອກາສໂລກາທີນມ຺ປິ ສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕໂລກາເວຓິກເມວ ປຊາຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຊາວຈເນນ ສຕ຺ຕໂລກຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ສເທວກາທິວຈເນນ ອຸປປຕ຺ຕິເທວານໍ, ສສ຺ສມຓວຈເນນ ວິສຸທ຺ຘິເທວານຎ຺ຈ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສເທວມນຸສ຺ສວຈເນນ ສມ຺ມຸຕິເທວອວເສສມນຸສ຺ສຄ຺ຄຫຓ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຸຕິເທວາ ຣາຊາໂນ, ອວເສສມນຸສ຺ສາ ສມ຺ມຸຕິເທວສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອວສິຏ຺ຐາ. ສຕ຺ຕໂລກາເວຓິກສ຺ສ ປຊາສທ຺ທສ຺ສ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສເທວກໍ ໂລກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລກສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ໂອກາສໂລກເມວ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕີຫິ ປເທຫິ ໂອກາສໂລໂກ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ສເທວກາທິປທຕ຺ຕຍວຈນີຍສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອກາສໂລກວິເສສນສ຺ສ ປເນຕ຺ຖ ເທວມາຣາທິສຕ຺ຕໂລກສ຺ສາປິ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ ສາມຕ຺ຖິຍໂຕ ຄມ຺ຍມານຕ຺ຕາ ສປຸຕ຺ໂຕ ອາຄໂຕຕິອາທີສຸ ປຸຕ຺ຕາທີນໍ ວິຍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ນເຍ ສເທວກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ໂອກາສໂລກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ປຊຎ຺ຈາຕິ ຈ-ກາຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ໂອກາສສຕ຺ຕໂລການໍ ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຕທຸຠຍສມ຺ມຸຕິນິມິຕ຺ຕຠູໂຕ ສງ຺ຂາຣໂລໂກປິ ຕທວິນາຠາວໂຕ ຄຫິໂຕ ເອວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອປເຣ ປນ ‘‘ສເທວກນ຺ຕິອາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ສຕ຺ຕໂລໂກວ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູຕເທວາທິວິເສສເນຫິ ວິເສເສຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ, ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຕທາຘາໂຣ ໂອກາສໂລໂກ, ຕທຸຠຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິສໂຍ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ຈ ຄຫິຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ປຊນ຺ຕິ ອິທໍ ໂລກສທ຺ທສ຺ສ ວິເສສນໍ ກຕ຺ວາ ສເທວກໍ ປຊໍ ໂລກໍ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສໍ ປຊໍ ໂລກນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ອຣູປາວຈຣໂລໂກ ຄຫິໂຕ ປາຣິເສສຎາເຍນ ອິຕເຣສໍ ປທນ຺ຕເຣຫິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມາຣຄ຺ຄຫເຓນ ຕປ຺ປຘານາ ຕໍສທິສາ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຉກາມາວຈຣເທວໂລໂກ’’ຕິ. ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິສມຓຈາຕຸມຫາຣາຊິກຕາວຕິໍສມາຣພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ສເທວກາທິປເທຫິ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມຓປຣິສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ ຈ, ສເທວມນຸສ຺ສນ຺ຕິ ອິມິນາ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ ຄຫປຕິປຣິສາ ຈ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປຣິສວເສນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສໂລໂກ ຄຫິໂຕຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສໂລໂກຕິ ມນຸສ຺ສສມູໂຫ, ເຕນາຫ ‘‘ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ’’ຕິ.

ວິກປ຺ປນ຺ຕຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຕິເທເວຫິ ວາ ສຫ ມນຸສ຺ສໂລໂກ’’ຕິ. ເທວປເທນ ສມ຺ມຸຕິເທວາ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓມນຸສ຺ສປເທຫິ ເສສມນຸສ຺ສາ ຈ ຄຫິຕາຕິ ເອວໍ ວິກປ຺ປທ຺ວເຍປິ ມນຸສ຺ສໍ ປຊໍ ມນຸສ຺ສິໍ ປຊນ຺ຕິ ປຊາ-ສທ຺ທໍ ມນຸສ຺ສ-ສທ຺ເທນ ວິເສເສຕ຺ວາ ຕໍ ປຸນ ສຫ ເທເວຫິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສເທວາ, ປຊາ. ສເທວາ ຈ ສາ ມນຸສ຺ສາ ຈາຕິ ສເທວມນຸສ຺ສາ, ຕໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ປຊໍ. ປຸນ ກິໍ ຠູຕໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິນ຺ຕິ ເອວໍ ຍຖາ ປຊາສທ຺ເທນ ມນຸສ຺ສານຎ຺ເຎວ ຄຫຓໍ ສິຍາ, ຕຖາ ນິພ຺ພຈນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ມນຸສ຺ສານຎ຺ເຎວ ຄຫຓໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ສພ຺ພມນຸສ຺ສານໍ ວິເສສນຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖຠູຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອຠາວາ. ອິທານິ ປຊນ຺ຕິ ອິມິນາ ອວເສສນາຄາທິສຕ຺ເຕປິ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອາຫ ‘‘ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ວາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ຈຕຸປຣິສວເສນ ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກ ສມ຺ມຸຕິເທວມນຸສ຺ເສຫິ ວາ ສຫ ອວເສສສພ຺ພສຕ຺ຕໂລໂກຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠາຄໂສ ໂລກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເອເກກປເທນ ອຠາຄໂສ ສພ຺ພໂລການໍ ຄຫຓປກ຺ເຂປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິເສສນສ຺ສ ສປ຺ຜລຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປິ ເຈຕ຺ຖາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທໂຕຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐານໍ ເທວຄຕິປຣິຍາປນ຺ນານໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນວເສນ ຊານນວເສນ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ສຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູເຕນ ສເທວກວຈເນນ ຕໍ ສຸຓນ຺ຕານໍ ສາເວນ຺ໂຕ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອນຸສນ຺ຘິກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ຖານຎ຺ເຈວ ປທານຎ຺ຈ ອນຸສນ຺ຘານກ຺ກໂມ, ຊານນກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຠິຎ຺ຎາຕິ ຍ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຎ຺ຎາຍາ’’ຕິ. ສມນ຺ຕຠທ຺ຣກຕ຺ຕາຕິ ສພ຺ພຠາເຄຫິ ສຸນ຺ທຣຕ຺ຕາ. ສາສນຘມ຺ໂມຕິ ປຏິປຕ຺ຕິປຏິເວຘສາສນສ຺ສ ປກາສໂກ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ. ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິຕຕາຍາຕິ ອິທໍ ຕິກໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ເຫຕຸສຣູປຜລວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ນາຖປຠວຕ຺ຕິກມ຺ປິ. ມຊ຺ເຌ ຕິກທ຺ວຍໍ ຜລວເສເນວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິຈ຺ຈສຸທ຺ຘິຍາຕິ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖາສຸຕວເສນ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕກິຈ຺ຈສຸທ຺ຘິຍາ.

ອິທານິ ອາທິກລ຺ຍາຓາທິປ຺ປກາຣເມວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ໂສຕູນໍ ຍໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ປກາເສຕິ, ຕປ຺ປກາສກສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປທສ຺ສ ສາຕ຺ຖນ຺ຕິອາທີນິ ປທານິ ວິເສສນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕານິ, ນ ຘມ຺ມປທສ຺ສາຕິ ທສ຺ສນມຸເຂນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ອຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸກາໂມ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສກໂລ ຈ ຕນ຺ຕິຘມ຺ໂມ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ. ຠຄວາ ຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສີລາທິເກ ວິຍ ຕປ຺ປກາສກໍ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມມ຺ປິ ປກາເສຕິ ເອວ ສທ຺ທຕ຺ຖສມຸທາຍຕ຺ຕາ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມສ຺ສ. ຍຖານຸຣູປນ຺ຕິ ຍຖາຣຫໍ. ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕຎ຺ຫິ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຖຕາຍ, ອຸປຣູປຣິ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພວິເສສສງ຺ຂາຕອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຫ ອຕ຺ເຖນ ປໂຍຊເນນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສາຕ຺ຖເມວ, ນ ຕຸ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕນ຺ຕິຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ. ກິຣາຕາທິມິລກ຺ຂວຈນານມ຺ປິ ສາຕ຺ຖສພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ເຕ ສມາເນປິ ວິສິຏ຺ຐຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ສຫຕ຺ໂຖ ເທວທຕ຺ໂຕ ສວິຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວິຍ ‘‘ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສາຕ຺ຖໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕາທິສສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ, ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຖຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ສິຖິລຘນິຕາທິພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓາຍ ມາຄຘິກາຍ ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຄມ຺ຠີຣມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖຕາ ສມ຺ປນ຺ນພ຺ຍຎ຺ຊນຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓນເຍນາປິ (ເນຕ຺ຕິ ໔ ທ຺ວາທສປທ) ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ກາສນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປໂຕ ກາສີຍຕິ ທີປີຍຕີຕິ ສງ຺ກາສນນ຺ຕິ ກມ຺ມສາຘນວເສນ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ປຐມໍ ກາສນໍ ປກາສນໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຸທ຺ເທສຕ຺ຖວຈນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ. ສກິໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ວຈນຎ຺ຈ ວິວຣຓວິຠຊນານິ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ນິທ຺ເທສຕ຺ຖວຈນໍ. ວິວຏສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣຕຣາຠິຘານໍ ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ປກາເຣຫິ ຎາປນໍ ອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ປຏິນິທ຺ເທສຕ຺ຖວຈນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣວຈນໍ. ອຕ຺ຖປທສມາໂຍຄໂຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານິ ເອວ ຉ ປທານິ ປຣິຍຕ຺ຕິຍາ ອຕ຺ຖວິຠາຄຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖປທານິ, ເຕຫິ ສຫິຕຕາຍ ອຕ຺ຖໂກຏ຺ຐາສຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣິໂຍສິເຕ ປເທ ອາທິມຊ຺ຌຄຕວຓ຺ໂຓ ອກ຺ຂຣໍ, ເອກກ຺ຂຣໍ, ປທໍ ວາ ອກ຺ຂຣໍ. ວິຠຕ຺ຕິຍນ຺ຕໍ ປທໍ. ປທາຠິຫິຕໍ ອຕ຺ຖໍ ພ຺ຍຎ຺ເຊຕີຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ວາກ຺ຍໍ. ກຖິຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ອເນກວິເຘນ ວິຠາຄກຣຓໍ ອາກາໂຣ ນາມ. ອາກາຣາຠິຫິຕສ຺ສ ນິພ຺ພຈນໍ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ນິພ຺ພຈນຕ຺ຖວິຕ຺ຖາໂຣ ນິທ຺ເທໂສ. ອຖ ວາ ‘‘ອກ຺ຂເຣຫິ ສງ຺ກາເສຕິ, ປເທຫິ ປກາເສຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ວິວຣຕິ, ອາກາເຣຫິ ວິຠຊຕິ, ນິຣຸຕ຺ຕີຫິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ, ນິທ຺ເທເສຫິ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສງ຺ກາສນປກາສນສງ຺ຂອາຕອຸທ຺ເທສຕ຺ຖວາຈການິ ວຈນານິ ອກ຺ຂຣປທານິ ນາມ. ວິວຣຓວິຠຊນສງ຺ຂາຕນິທ຺ເທສຕ຺ຖວາຈການິ ວຈນານິ ພ຺ຍຎ຺ຊນາກາຣາ ນາມ. ອຸຕ຺ຕານີກຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕປຏິນິທ຺ເທສຕ຺ຖວາຈການິ ວຈນານິ ນິຣຸຕ຺ຕິນິທ຺ເທສາ ນາມ, ເຕສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາຕິອາທີສຸ ອຕ຺ໂຖ ນາມ ຕນ຺ຕິອຕ຺ໂຖ, ເຫຕຸຜລໍ ວາ. ຘມ຺ໂມ ນາມ ຕນ຺ຕິ, ເຫຕຸ ວາ. ເທສນາ ນາມ ຍຖາຘມ຺ມໍ ຘມ຺ມາຠິລາໂປ. ປຏິເວໂຘ ນາມ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖາທີນໍ ອວິປຣີຕາວໂພໂຘ. ເຕ ປເນເຕ ອຕ຺ຖາທໂຍ ຍສ຺ມາ ສສາທີຫິ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມນ຺ທພຸທ຺ຘີຫິ ທຸກ຺ໂຂຄາຫາ ອລພ຺ຠເນຍ຺ຍປຕິຏ຺ຐາ ຈ, ຕສ຺ມາ ຄມ຺ຠີຣາ. ເຕສຸ ປຏິເວຘສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສຠາຄຕ຺ຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສາຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມເທສນານໍ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ເຕປິ ສຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນຣູປຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາເທສນາຄມ຺ຠີຣຕາຫິ ສພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕອຕ຺ຖາທີສຸ ປເຠທຄຕານິ ຎາຓານິ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ. ຕຕ຺ຖ ນິຣຸຕ຺ຕີຕິ ຕນ຺ຕິປທານໍ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຈນໍ, ນິພ຺ພຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕີສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ໂລກິຍາ ສທ຺ເຘຍ຺ຍວຈນມຸເຂເນວ ອຕ຺ເຖສຸ ປສີທນ຺ຕິ, ນ ອຕ຺ຖມຸເຂນາຕິ ອາຫ ສທ຺ເຘຍ຺ຍໂຕຕິອາທິ. ເກວລສທ຺ໂທ ສກລາຘິວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສກລປຣິປຸຓ຺ຓຠາເວນາ’’ຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍ-ສທ຺ໂທ ອິຘ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສກລໍ ສາສນໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິອາທິ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ອປເຣນາປິ ປຣິຍາເຍນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອປິ ຈາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສນິທານນ຺ຕິ ເທສກາລາທິທີປເກນ ນິທານວຈເນນ ສນິທານໍ. ສອຸປ຺ປຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທິຍຸຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິໂຍຊນາກ຺ກໂມ – ‘‘ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ…ເປ… ວິຫຣຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຕໍ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ‘ອິຕິປິ ໂສ…ເປ… ປເວເທຕີ’ຕິ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ຈ, ‘‘ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ…ເປ… ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ, ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ສາຕ຺ຖສພ຺ຍຎ຺ຊນາທິຄຸຓສໍຍຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈ ອສ຺ໂສສິ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາ ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊ…ເປ… ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ ເອວໍ ສາຘຸ ໂຂ ປນາຕິອາທິປາຐສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຣິວິຕກ຺ກນຠາເວນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຕີຕິ ປທານນ຺ຕຣເມວ ອສ຺ໂສສີຕິ ປທໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຖາປິ ‘‘ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ອິຕິ-ສທ຺ເທນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ຈ ອຖ ໂຂ ເວຣຎ຺ໂຊຕິອາທິນາ ກຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕຣທສ຺ສນມຸເຂນ ປາຬິຍາ ປກາຣນ຺ຕເຣ ປວຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຍຖາວຸຕ຺ຕວເສເນວ ‘‘ສາຘຸ ໂຂ ປນ ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕໍ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນານນ຺ຕຣເມວ ອສ຺ໂສສີຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘນໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕວເສເນວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມນເຫຕຸທສ຺ສນມຸເຂນ ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

໒. ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນາຕິ ອິທໍ ອຸກ຺ກເມນ ມຸຂາຣຸຬ຺ຫວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອນຸປສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ວິຍ ສີໂຕທເກນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ, ຎາຓເຕຊຍຸຕ຺ຕຕາຍ ວາ ຠຄວາ ອຸຓ຺ໂຫທໂກປໂມຕິ ກຕ຺ວາ ຕພ຺ພິຣຫິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສີໂຕທກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອກີຠາວນ຺ຕິ ສມ຺ໂມທນກິຣິຍາຍ ເອກຣູປຕໍ. ຍາຍາຕິອາທີສຸ ຍາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຕໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ຂມນີຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂພຫຸລໍ ອິທໍ ສຣີຣໍ, ກຈ຺ຈິ ຂມິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ຍາປນີຍນ຺ຕິ ຈິຣປ຺ປພນ຺ຘສງ຺ຂາຕາຍ ຍາປນາຍ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ໂຣຄາຠາເວນ ອປ຺ປາພາຘໍ. ທຸກ຺ຂຊີວິຕາຠາເວນ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ. ຕໍຕໍກິຈ຺ຈກຣຓຕ຺ຖາຍ ລຫຸໍ ອກິຈ຺ເຉນ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ໂຍຄ຺ຄຕາຍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ. ພລນ຺ຕິ ສຣີຣສ຺ສ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກ຺ຂມໍ ພລໍ ກຈ຺ຈິ ອຕ຺ຖີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຜາສຸວິຫາໂຣຕິ ສຸຂວິຫາໂຣ. ສຣຓີຍເມວ ທີຆໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣິຍາເຍຫີຕິ ກາຣເຓຫິ.

ຠາໂວຕິ ກິຣິຍາ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕມາໂນ ນປຸໍສກ-ສທ຺ໂທ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ນາມ, ກິຣິຍາວິເສສນສທ຺ໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກມນ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປເທເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວນ຺ຕິ ຂຓ຺ຑິຕທນ຺ຕປລິຕເກສາທິຠາວໍ. ຣາຊປຣິວຏ຺ເຏຕິ ຣາຊູນໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ, ປຏິປາຏິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາຕນຸຈ຺ຈກຸລປ຺ປສຸຕຕາຍ ຊິຓ຺ຓຕາ, ນ ວຍສາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ຕກຸລນ຺ວເຍ’’ຕິ. ວິຠວານໍ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ລາຕິ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫລ຺ລໂກຕິ ອາຫ ‘‘ວິຠວມຫຕ຺ຕຕາຍ ສມນ຺ນາຄເຕ’’ຕິ. ວິຠາວເນ ນາມ ອຕ຺ເຖຕິ ປກຕິວິຠາວນສງ຺ຂາເຕ ອຕ຺ເຖ. ນ ອຠິວາເທຕິ ວາຕິ ອຠິວາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ເອວໍ ອສລ຺ລກ຺ຂຓປກຕິໂກຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ນິຈ຺ຈປກຕິກໍ ອນິຈ຺ຈປກຕິກໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຈ຺ຈໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ.

ສມ຺ປຕິຊາໂຕຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕ, ຊາຕສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ…ເປ… ໂອໂລເກສີຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ວິຍ ຄມນໂຕ ປຸເຣ ກຕມ຺ປິ ໂອໂລກນໍ ປຈ຺ຉາ ກຕໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂອໂລເກສິນ຺ຕິ ຈ ໂລກວິວຣຓປາຏິຫາຣິເຍ ຊາເຕ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ໂວໂລເກສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສຏ຺ໂຐຕິ ປສຕ຺ຖຕໂຣ. ປຕິມາເນສີຕິ ປູເຊສິ. ອາສຠິນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ.

໓. ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ນາຫໍ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິວຈນໍ. ອຎ຺ຎາຍ ສຓ຺ຐເຫຍ຺ຍາຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ. ຊາຕິວເສນາຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທິຊາຕິວເສນ. ອຸປປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ເທເວສຸ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ. ອາວິຎ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ອຠິວາທາທິກຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິຣສສ຺ສ ຠຄວຕິ ອຠາວໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຣສຣູໂປ’’ຕິ ອາຫ, ຕພ຺ພິຘຸຣສ຺ສ ຣູປຕຓ຺ຫາທິກສ຺ເສວ ສາມຄ຺ຄິຣສສ຺ສ ອຠາເວນ ຠຄວາ ‘‘ອຣສຣູໂປ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສາມຄ຺ຄິຣສສທ຺ທສ຺ສ ຣູປຣສາທີສຸ ວຕ຺ຕນປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທີຕິອາທິ.

ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລານໍ ຕາລານໍ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ຣູປຣສາທີນໍ ວຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ກຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ມຊ຺ເຌປທໂລປໍ ທີຆຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍາຕິອາທິ. ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເຍສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕໍ ເຕ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ກຕຕາລວຕ຺ຖຸກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລເຍວ ປຕ຺ຕຜລາທີນໍ ອກາຣຓຕາຍ ອວຕ຺ຖູຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸ, ຕໍ ວິຍ ເຍສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕໍ ເຕ ຣູປຣສາທໂຍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ, ອຍໍ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖວເສນ ອຕ຺ຖຄ຺ຄາໂຫ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຸຄໂມຕິ ວິເສສມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ມຕ຺ຖກສທິເສສຸ ຣູປຣສາທີສຸ ຣາເຄສຸ ຉິນ຺ເນສຸປິ ຕພ຺ພຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ຕາລາວຕ຺ຖຸສທິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານຏ຺ຐານໍ ອຸປປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຣຸຕໂຕ ປນ ວິເສສນສມາສວເສນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ຣູປຣສາທີນໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸສທິສຕາຍ ຐານໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ປນ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໓) ເອຕໍ ໂທສໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ຣູປຣສາທີນໍ ກຸສລາກຸສລຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາຕິອາທິປາຬິຍາ, ກາມສຸຂສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາ ຣູປຣສາຕິອາທິອຏ຺ຐກຖາຍ ຈ ນ ສເມຕິ, ຂີຓາສວານມ຺ປິ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ກຸສລາກຸສລານໍ ຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເຕສໍ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາລສທິສຕາປິ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາລສ຺ສ ຐິຕໍ ອຏ຺ຐິຕຎ຺ຈ ອມນສິກຕ຺ວາ ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາສທິສມຕ຺ຕໍ ອຸປເມຕ຺ວາ ຕາລາວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາຕິ ວິເສສນສມາສວເສນ ອຕ຺ຖຄ຺ຄຫເຓປິ ນ ໂກຈິ ໂທໂສ. ອນຸ-ສທ຺ໂທ ປຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ປຈ຺ຉາຠາໂວ ນ ໂຫຕີຕິອາທິ. ອນຸ ອຠາວໍ ຄຕາຕິ ປຈ຺ຉາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິຘມ຺ມຕາວເສນ ອຠາວໍ ຄຕາ. ອນຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອນຸ ອນຸ ອຸປຣູປຣິ ວິມ຺ຫຍກຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ວເທສີຕິ ຍໍ ວນ຺ທນາທິສາມຄ຺ຄີຣສາຠາວສງ຺ຂາຕໍ ກາຣຓໍ ອຣສຣູປຕາຍ ວເທສິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔. ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິອາທິມາຫ, ຠຄວາ ຈ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ນິພ຺ໂຠຄຕາທິໍ ອຕ຺ຕນິ ອນຸຊານາຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕມຕ຺ຖໍ.

໕. ກຸລສມຸທາຈາຣກມ຺ມນ຺ຕິ ກຸລາຈາຣກມ຺ມໍ. ກາຍໂຕ ກາຍທ຺ວາຣໂຕ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອເນກວິຫິຕາຕິ ອເນກປ຺ປກາຣາ.

໖. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສາຕິ ຣູປາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມໂກຏ຺ຐາເສສຸ ອຕິວິຍ ສງ຺ຄວເສນ ນິຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາມຣາຄສ຺ສ, ເອເຕນ ອນາຄາມີນໍ ວຕ຺ຖາຠຣຓາທີສຸ ສງ຺ຄນິກນ຺ຕິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາມຣາຄສ຺ສ ກາມຣາຄຕາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ ຕສ຺ສ ຣູປຣາຄາທີສຸ ສງ຺ຄຫໂຕ. ອວເສສານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉານໍ ປຐເມນ ມຄ຺ເຄນ, ເສສານໍ ຈຕູຫິປິ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຍຖານຸຣູປ’’ນ຺ຕິ.

໗. ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ວິຍ, ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂມິ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນາຕິ ອຎ຺ຎາຓສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ.

໘-໑໐. ຕຕ຺ຣາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ. ປຏິສນ຺ຘິປຣິຍາໂຍປິ ອິຘ ຄພ຺ຠສທ຺ໂທຕິ ອາຫ ‘‘ເທວໂລກປຏິສນ຺ຘິປຏິລາຠາຍາ’’ຕິ. ອປຸນພ຺ຠວຠູຕາຕິ ຂເຓ ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

໑໑. ຘມ຺ມຘາຕຸນ຺ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ຘາເຣຕິ ອຸປຘາເຣຕີຕິ ‘‘ຘມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຠິຣຸຈິວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທເສຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕາ ເທສນາວິລາໂສ, ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ມຫາກຣຸຓາຍ ຜຣຓໍ. ຕາທິຄຸຓລກ຺ຂຓເມວ ອຸປມາຍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປຖວີສມຈິຕ຺ຕຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕເຍວ ອກຸຊ຺ຌນສຠາວໂຕ ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕາ. ຊາຕິຍາ ອນຸຄຕນ຺ຕິ ຊາຕິຍາ ອນຸພທ຺ຘໍ. ຊຣາຍ ອນຸສຏນ຺ຕິ ຊຣາຍ ປລິເວຐິຕໍ. ວຏ຺ຏຂາຓຸຠູຕນ຺ຕິ ວຏ຺ຏໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ວຏ຺ເຏ ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ຐິຕໍ ຂາຓຸ ວິຍ ຠູຕໍ. ຊາຕານໍ ມຈ຺ຈານໍ ນິຈ຺ຈໍ ມຣຓໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ອາຫ ອຊ຺ຊ ມຣິຕ຺ວາຕິອາທິ. ອປ຺ປຏິສມໍ ປຸເຣຊາຕຠາວນ຺ຕິ ອສທິສໍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ປຐມຊາຕຠາວໍ, ສພ຺ພເຊຏ຺ຐຠາວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

‘‘ອປີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປິ-ສທ຺ໂທ ວິສຸໍ ອຕ຺ຖິ ນິປາໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານີຕິ ປາທາທີຫິ ອຸປຆາຕໍ ອກໂຣນ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ອຸປຣິ ສຍິຕານິ, ອກມ຺ມກສ຺ສາປິ ສຍຕິຘາຕຸໂນ ອຘິປຸພ຺ພຕາຍ ສກມ຺ມກຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນຂສິຂາຕິ ນຂຄ຺ຄານິ. ສກຸຓານໍ ປກ຺ຂາ ຫຕ຺ຖປາທຏ຺ຐານິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ກຸຏິຕຫຕ຺ຖປາທາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອາໂລກຏ຺ຐາເນ. ນິກ຺ຂມນ຺ຕານນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຫຕໍ ສາມິວຈນໍ. ອຓ຺ຑໂກສນ຺ຕິ ອຓ຺ຑກປາລໍ.

ໂລໂກເຍວ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ. ອພຸຊ຺ຌິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ສຍໍ ພຸຊ຺ຌຕິ, ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ວາ ເຕນາຕິ ມຄ຺ໂຄປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ໂພຘິ. ພຸຊ຺ຌີຍຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ ໂພຘິ. ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິນ຺ຕິ ທຸຕິຍມຸທາຫຣຓໍ ວິນາປິ ຣຸກ຺ຂ-ສທ຺ເທນ ໂພຘິ-ສທ຺ທສ຺ສ ຣຸກ຺ຂປ຺ປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ວຣຠູຣິເມຘໂສຕິ ມຫາປຖວີ ວິຍ ປຕ຺ຖຏປຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ວຕ຺ຕມານໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓຎ຺ເຈວ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ມຫຄ຺ຄຕວິຊ຺ຊາ ຈ ຕພ຺ພິນິພນ຺ຘກກິເລສວິທ຺ຘໍສນວເສນ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຉ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສາວກປາຣມີຎາຓນ຺ຕິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ປຏິລຠິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພເມວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປເມຍ຺ເຍນ ສມໍ ປຏິປາທນໍ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ. ຕິກ຺ຂຂຣວິປ຺ປສນ຺ນສູຣຠາໂວຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາປຕ຺ຕຕໍ ວິປສ຺ສນາຍ ທສ຺ເສຕິ. ປຣິຓາມກາໂລຕິ ອິມິນາ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິຠາວາປຕ຺ຕິໍ. ຕທາ ຈ ສາ ມຄ຺ຄຎາຓຄພ຺ຠໍ ຘາເຣນ຺ຕີ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາໂລ’’ຕິ. ອນຸປຸພ຺ພາຘິຄເຕນາຕິ ປຐມມຄ຺ຄາທິປຏິປາຏິຍາ ອຘິຄເຕນ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໔; ສໍ. ນິ. ໒.໒໒; ອ. ນິ. ໒.໕; ມຫານິ. ໑໙໖), ສຣີເຣ ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ມໍສໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ.

ຉນ຺ໂທ ກາໂມຕິອາທີສຸ ປຕ຺ຖນາກາເຣນ ປວຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພໂລ ໂລໂຠ ອິຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ຉນ຺ໂທ. ຕໂຕ ພລວາ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ຕໂຕປິ ພລວຕໂຣ ຉນ຺ທຣາໂຄ. ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສງ຺ກປ຺ປວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ສງ຺ກປ຺ໂປ. ຕໂຕປິ ພລວສງ຺ກປ຺ປວເສເນວ ປວຕ຺ໂຕ ຣາໂຄ. ຕໂຕປິ ພລວຕໂຣ ສງ຺ກປ຺ປຣາໂຄ. ສ຺ວາຍໍ ປເຠໂທ ເອກສ຺ເສວ ໂລຠສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ.

ປຐມຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ຕໍ ກຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ປຸພ຺ພປເທເຍວ ອວຘາຣຓກຣຓໍ, ເອຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ວາ. ຕນ຺ນິສ຺ສຣຓໂຕຕິ ເຕສໍ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓຕ຺ຕາ. ເອສາຕິ ເອວ-ກາໂຣ. ກາມຘາຕຸ ນາມ ກາມຠໂວ, ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ເອສາຕິ ນິຍໂມ. ຕທງ຺ຄວິກ຺ຂມ຺ຠນສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓວິເວກາ ຕທງ຺ຄວິເວກາທໂຍ. ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວກາ ກາຍວິເວກາທໂຍ, ຕໂຍ ເອວ ອິຘ ຌານກຖາຍ, ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກາທີນໍ ອສມ຺ຠວາ. ນິທ຺ເທເສຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ມຫານິທ຺ເທເສ ເອວ. ວິຠງ຺ເຄຕິ ຌານວິຠງ຺ເຄ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕີຕິ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາມານໍ ສງ຺ຄເຫ ສຕິ.

ປຸຣິເມນາຕິ ກາຍວິເວເກນ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ກາຍຈິຕ຺ຕວິເວກທ຺ວເຍ. ທຸຕິເຍນາຕິ ຈິຕ຺ຕວິເວເກນ. ເອເຕສນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມວິເວກທ຺ວຍສ຺ສ ວາຈກຠູຕານໍ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫິ ວິວິຈ຺ຈ ອກຸສເລຫີຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕໍ ສາມິວຈນໍ. ພາລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸປຣິຈ຺ຈາໂຄຕິ ອນຸວຕ຺ຕຕິ. ອກຸສລຘມ຺ໂມ ຫິ ພາລຠາວສ຺ສ ເຫຕຸ. ອາສຍໂປສນນ຺ຕິ ອາສຍສ຺ສ ວິໂສຘນໍ ວຑ຺ຒນຎ຺ຈ. ວິຠງ຺ເຄ ນີວຣຓາເນວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຸປຣິຌານງ຺ຄປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຣິ ສວິຕກ຺ກນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຈ຺ຈມານານິ ຌານງ຺ຄານິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີການໍ ປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຣິຌານງ຺ຄານໍ ປຈ຺ຈນີກປຏິປກ຺ຂຠາວສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານຌານງ຺ຄານໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວເສນ ປຏິປກ຺ຂຠາວທສ຺ສນໂຕ’’ຕິ ‘‘ນີວຣຓານໍ ຕາເນວ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິປິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ. ເປຏເກຕິ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖເຣນ ກຕໍ ເນຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓນຍານຸສາຣິປກຣຓໍ, ຕໍ ປນ ປິຏການໍ ວຓ຺ຓນາຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ເປຏກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຕກ຺ກນໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓປຣິກປ຺ປນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອູຫນ’’ນ຺ຕິ. ຣູປໍ ຣູປນ຺ຕິອາທິນາ ວິສເຍ ອາໂກເຏນ຺ຕສ຺ສ ວິສຍປ຺ປວຕ຺ຕິອາຫນນໍ ອຸປຣິ ອາຫນນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອານຍນໍ ນາມ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂກຣຓໍ. ອນຸສຎ຺ຈຣຓນ຺ຕິ ອນຸປຣິພ຺ຠມນໍ, ຕຎ຺ຈ ຂຓນ຺ຕຣສ຺ສ ຕຖາກາເຣນ ອຸປ຺ປາທນເມວ, ນ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເອກສ຺ສ ສຎ຺ຈຣຓມຕ຺ຖິ, ເອວມຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອີທິເສສຸ. ອນຸມຊ຺ຊນນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ. ສຫຊາຕານຸໂຍຊນໍ ສກິຈ຺ຈານຸວຕ຺ຕິຕາກຣເຓນ. ກຕ຺ຖຈີຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານວິຣຫິເຕສຸ ສວິຈາຣຈິຕ຺ເຕສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈາເຣນ ສຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ວິຕກ຺ໂກ ອາຣມ຺ມເຓ ອຠິນິໂຣປນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປຐມາຠິນິປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປ຺ຜາຣວາຕິ ອວູປສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ເວຄວາ, ເຕເນເວສ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ປຫານງ຺ຄໍ ຊາຕໍ. ປຐມທຸຕິຍຊ຺ຌາເນສູຕິ ປຎ຺ຈກນຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອງ຺ຄວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍາຕິອາທິມາຫ.

ວິເວກ-ສທ຺ທສ຺ສ ຠາວສາຘນປກ຺ເຂ ‘‘ຕສ຺ມາ ວິເວກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕຣປກ຺ເຂ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ວິເວເກ’’ຕິ. ປິນຍຕີຕິ ຕປ຺ເປຕິ, ວຑ຺ເຒຕິ ວາ. ຜຣຓຣສາຕິ ປຓີຕຣູເປຫິ ກາເຍ ພ຺ຍາປນຣສາ. ສາຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິຏ຺ຐສຠາວໍ, ມຘຸຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ປີຬນຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໍ ອກຕ຺ວາ ອນຸ ອນຸ ຄຓ຺ຫນໍ ອຸປກາຣິຕາ ວາ ອນຸຄ຺ຄໂຫ. ວນເມວ ວນນ຺ຕໍ. ອຸທກເມວ ອຸທກນ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາກຏຠາວໂຕຕິ ອິມິນາ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທິປຏິລາຠສມເຍປິ ສຸຂໍ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ອປາກຏໍ, ປີຕິເຍວ ຕຕ຺ຖ ປາກຏາ, ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນສມເຍ ຈ ວິຊ຺ຊມານປີຕິໂຕປິ ສຸຂເມວ ປາກຏຕຣນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຈຕສິກສຸຂວເສເນວ ປຏິລທ຺ຘຣສານຸຠວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ກາຍິກສຸຂວເສນ ຕສ຺ສ ປີຕິສມ຺ປໂຍຄສ຺ເສວ ອຠາເວນ ອິຘານຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອຍຎ຺ຈ ປີຕີຕິອາທິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມອາສທສ຺ສນໍ, ອສ຺ສຕ຺ຖິປກ຺ເຂ ຕທ຺ຘິຕປຈ຺ຈຍທສ຺ສນໍ ວາ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປນ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສວເສເນວ ‘‘ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ, ວິຠຕ຺ຕິຍາ ຈ ອໂລປໍ.

ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາຕິ ເທສນາກ຺ກມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຐມໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ອາທິກມ຺ມິກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈິຓ຺ຓວສີນໍ ປນ ໂຍຄີນໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາປິ ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕວ. ຌາເປຕີຕິ ທຫຕິ. ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓວິສຍາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນໍ ກຖໍ ນິພ຺ພານາລມ຺ພນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ວິປສ຺ສນາຍາຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ນິຈ຺ຈາທິວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາຍເກນ ສຫ ມຄ຺ເຄເນວ ຕໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສິຊ຺ຌຕິ. ອຖ ວາ ມຄ຺ເຄນາຕິ ມຄ຺ຄກິຈ຺ເຈນ, ວິປລ຺ລາສປ຺ປຫາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຎ຺ໂຎຕິ ສຕ຺ໂຕ. ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ສຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ ຌານປາຬິຍໍ (ວິຠ. ໕໐໘ ອາທໂຍ) ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ສາ ຌານປາຬິຍາ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ທຸຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ຌານວິເສສນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິຘ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕມຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ. ຌານຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ ຉຬິນ຺ທ຺ຣິຍານເມວ ຕພ຺ຠາວໂຕ. ຂຸທ຺ທກາ ອູມິໂຍ ວີຈິໂຍ. ມຫຕິໂຍ ຕຣງ຺ຄາ. ສນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສມິຕາຕິອາທີນິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ, ຌານພເລນ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປ຺ປິຕາຕິ ຄມິຕາ ວິນາສໍ ປາປິຕາ. ປຣິຍາໂຍຕິ ຌານປຣິກ຺ຂາເຣ ຌານໂວຫາຣຕ຺ຕາ ອປຣມຕ຺ຖໂຕ.

ຕຕິຍຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕທຘິຄມາຍາຕິ ຕຕິຍມຄ຺ຄາຘິຄມາຍ. ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ອິກ຺ຂຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສຫຈຣຓປຣິຈເຍນ ຍຖາ ສມວາຫິຠາໂວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕິໂຕ ປສ຺ສຕິ. ວິປຸລາຍາຕິ ມຫຄ຺ຄຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕາຍ. ຖາມຄຕາຍາຕິ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕິວິຄເມນ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ວິຕກ຺ກວິຈາຣປີຕີຫິ ອນຠິຠູຕຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑ ຕຕິຍຊ຺ຌານກຖາ). ອຸເປກ຺ຂາເຠທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ ປກາເສຕຸໍ ອຸເປກ຺ຂາ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາວ ຂີຓາສວານໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຉຬາຣມ຺ມຓາປາເຖ ປຣິສຸທ຺ຘປກຕິຠາວາວິຊຫນາກາເຣນ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ, ສຕ຺ເຕສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ, ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣຠູຕາ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ, ເກວລາ ‘‘ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ, ຕຕິຍຊ຺ຌານສຫຄຕາ ອຄ຺ຄສຸເຂປິ ຕສ຺ມິໍ ອປກ຺ຂປາຕຠູຕາ ‘‘ຌານຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຫຄຕາ ສພ຺ພປຈ຺ຈນີກປຣິສຸທ຺ຘິຕາຍ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ຈ ເຕນ ເຕນ ອວຕ຺ຖາເຠເທນ ຉຘາ ວຸຕ຺ຕາ.

ວີຣິຍເມວ ປນ ອນຈ຺ຈາຣທ຺ຘອນຕິສິຖິເລສຸ ສຫຊາເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸເປກ຺ຂນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕໍ ‘‘ວີຣິຍຸເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຣູປາຣູປຊ຺ຌານານໍ ປຏິລາຠໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ ເອວ ນີວຣຓວິຕກ຺ກວິຈາຣາທີນໍ ປຫານາຠິມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ປຫາເນປິ ອພ຺ຍາປາຣຠາວູປຄມເນນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ສມາຘິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຎາ ເຈວ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘຠູເຕສຸ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ຈຕສ຺ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ຜລສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ຂວເສນ ປວຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ສຸຎ຺ຎຕອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ຂວເສນ ທ຺ເວຕິ ທສ ປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐາຣສ ປຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ນາມ. ຍຖາວຸຕ຺ຕວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາວ ລກ຺ຂຓວິຈິນເນປິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາ ນາມ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນາ ເວທນຸເປກ຺ຂາ ນາມ. ອິມາສໍ ປນ ທສນ຺ນມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂານໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນຍໂຕ ວິຠາໂຄ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ເອວມຍໍ ທສວິຘາປີຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນຍໂຕຕິ ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕາສໍ ວິຠາຄທສ຺ສນສ຺ສ ຠູມິປຸຄ຺ຄລາທິປທໍ ວິຍ ວິສຸໍ ມາຕິກາປທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ຠູມິປຸຄ຺ຄລາທິວເສນ ວິຠາຄທສ຺ສນສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐານປຣາມສນໍ ອາຄຕຏ຺ຐານສ຺ສ ອຏ຺ຐສາລິນິຍາຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໑ ຕຕິຍຊ຺ຌານກຖາ) ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິມາສໍ ປນ ທສນ຺ນມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂານໍ ຠູມິປຸຄ຺ຄລາທິວເສນ ວິຠາໂຄ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ເອວມຍໍ ທສວິຘາຕິອາທີ’’ຕິ, ຕໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນຍໂຕຕິ ‘‘ອິຘ (ຂີຓາສໂວ) ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕິ, ນ ທຸມ຺ມໂນ, ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໔໘; ອ. ນິ. ໖.໑) ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ອາຄຕາ, ‘‘ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໐໘; ມ. ນິ. ໑.໗໗; ໒.໓໐໙; ໓.໒໓໐) ເອວໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ອາຄຕາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ທສນ຺ນມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂານໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປເທເສສຸ ອາຄຕນຍທສ຺ສນໂຕ ຈ ອຍໍ ທສວິຘາປິ ອຸເປກ຺ຂາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຠູມີຕິອາທີສຸ ປນ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ກາມາວຈຣາ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ຣູປາວຈຣາຕິອາທິນາ ຠູມິໂຕ ຈ, ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ອເສກ຺ຂານເມວ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາທີນໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລໂຕ ຈ, ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາສຫຄຕຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ, ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຉຬາຣມ຺ມຓາຕິອາທິນາ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຈ, ‘‘ເວທນຸເປກ຺ຂາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ອິຕຣາ ນວ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘນາ’’ຕິ ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫວເສນ ຈ, ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣໂພຊ຺ຌງ຺ຄຌານ ປາຣິສຸທ຺ຘິຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກາ. ຕສ຺ມາ ເອກກ຺ຂເຓ ຈ ຕາສຸ ເອກາຍ ສຕິ ອິຕຣາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ສງ຺ຂາຣຸເປກ຺ຂາ ວິປສ຺ສນຸເປກ຺ຂາປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເວທນາວີຣິຍຸເປກ຺ຂານເມກກ຺ຂເຓ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອກກ຺ຂຓວເສນ ຈ, ‘‘ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ອພ຺ຍາກຕາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ກຸສລາພ຺ຍາກຕາ, ຕຖາ ເສສາ. ເວທນຸເປກ຺ຂາ ປນ ສິຍາ ອກຸສລາປີ’’ຕິ ເອວໍ ກຸສລຕ຺ຕິກວເສນ ຈ, ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຘມ຺ມາ ວີຣິຍເວທນາຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາຎາຓວເສນາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ເຂປວເສນ ຈ ອຍໍ ທສວິຘາປິ ອຸເປກ຺ຂາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ໂຍຊນາ.

ເອຕ຺ຖ ເຈຕາ ກິຎ຺ຈາປິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ຠູມິປຸຄ຺ຄລາທິວເສນ ສຣູປໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເຫວ ຕາສໍ ຠູມິປຸຄ຺ຄລາທິວິຠາໂຄ ນຍໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຎາຕຸນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສຣູປໂຕ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກໂຕ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນຍໂຕຕິອາທີຫິ ນວຫິ ປກາເຣຫິ ອຕິເທໂສ ກໂຕ, ເຕເນວ ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕວເສນາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາຫິ ຂີຓາສໂວ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓຕາຍ ຠູມິໂຕ ກາມາວຈຣາ ຈ ປຸຄ຺ຄລໂຕ ອເສກ຺ຂານເມວ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໂຕ ໂສມນສ຺ສຸເປກ຺ຂາຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ຉຬາຣມ຺ມຓາ, ກຸສລຕ຺ຕິກໂຕ ອພ຺ຍາກຕາ ຈາຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ຕຖາ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາ ຈ ຕຕ຺ຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາ ຈ ຌານຸເປກ຺ຂາ ຈ ປາຣິສຸທ຺ຘຸເປກ຺ຂາ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກາຕິອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ປນສ຺ສ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຸເປກ຺ຂາທີຫິ ສຫ ເອກກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທໂຍ ຈ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ຍຖາ ຈ ຉຬງ຺ຄຸເປກ຺ຂາ, ເອວໍ ເສສານມ຺ປິ ຍຖາຣຫໍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍໂຕ ຠູມິອາທິວິຠາຄຸທ຺ຘາຣນໂຍ ຎາຕພ຺ໂພ. ອນາໂຠຄຣສາຕິ ປຓີຕສຸເຂປິ ຕສ຺ມິໍ ອວນຕິປຏິປກ຺ຂກິຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຄ຺ຄເລນາຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ. ກິເລເສຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຕີຣຓໍ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ປາຣຄມນໍ. ປວິຈໂຍ ວີມໍສາ. ອິທນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ນາມກາເຍນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຕສ຺ມາ ເອຕມຕ຺ຖນ຺ຕິອາທິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕສ຺ສາຕິ ຌານສມງ຺ຄິໂນ. ຕໍສມຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕນາມກາຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ ສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຣຓໍ ຍສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ເຕນ ຕໍສມຸຏ຺ຐາເນນ ຣູເປນ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ຍສ຺ສາຕິ ຣູປກາຍສ຺ສ. ຜຸຏຕ຺ຕາຕິ ອຕິປຓີເຕນ ຣູເປນ ຜຸຏຕ຺ຕາ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ກາຍິກສຸຂເຫຕຸຠູຕຣູປສມຸຏ຺ຐາປກນາມກາຍສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິຍມາໂນ ເອວ ຌານສມງ຺ຄິຕາກຣເຓ ກາຣິໂຍປຈາຣໂຕ ‘‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ນິປາໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍຌານເຫຕູ’’ຕິ. ສຸຂປາຣມິປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ສຸຂສ຺ສ ອຸກ຺ກໍສປຣິຍນ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ. ເອວເມເຕສໍ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ກສ຺ມາ ຌາເນສ຺ເວວ ນິໂຣໂຘ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກຖາວຓ຺ຓນາ

ກຕ຺ຖ ຈຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕ຺ຖາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ຠຸມ຺ມໍ, ກສ຺ມິໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາວຊ຺ຊເນຕິ ອປ຺ປນາວີຖິອາວຊ຺ຊນໂຕ ນານາ ຠິນ຺ນໍ ປຸຣິມວີຖີສຸ ອາວຊ຺ຊນໍ ຍສ຺ສ ອຸປຈາຣສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ນານາວຊ຺ຊເນ. ວິສມນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິລມໂຖ ວິສມາສນຸປຕາໂປ. ອຸປຈາເຣ ວາຕິອາທິ ປກ຺ຂນ຺ຕຣທສ຺ສນໍ ເອກາວຊ຺ຊນູປຈາເຣປິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປີຕິຜຣເຓນາຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປນາວີຖິຍາ ວິຍ ເອກວີຖິຍມ຺ປິ ກາມາວຈຣປີຕິຍາ ຜຣຓມຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣປ຺ປຈ຺ຈເຍປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐານປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ‘‘ປຫີນສ຺ສາ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປທານນ຺ຕຣໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ປຫີນສ຺ສາປິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາເວຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາວເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ຕສ຺ມາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣປຈ຺ຈເຍ…ເປ… ເນວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ວິຕກ຺ກວິຈາຣຠາເວເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ອປ຺ປຫີນາເຍວ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານູປຈາເຣ. ອສ຺ສາຕິ ໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ. ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອິທຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ສມ຺ຠາວນມຕ຺ຕໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠາວນາປິ ຫິ ອຸປຈາຣກ຺ຂເຓເຍວ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ, ວິຕກ຺ກວິຈາຣຣຫິເຕ ປນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານກ຺ຂເຓ ຕທຸປ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠາວນາປິ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ກາຕຸນ຺ຕິ. ອິຕຣຖາ ກຸສລຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອກຸສລໂທມນສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖສ຺ສ ສິຍາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ສມີປຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມໍ, ອຸປຈາຣຊ຺ຌານານນ຺ຕຣວີຖີສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອນນ຺ຕຣວີຖີສຸປິ ນ ຕ຺ເວວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ອຸປຣິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິເຍປິ. ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຫີນາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ອິທໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຣິກ຺ຂຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂາຠາເວນາຕິ ທຸກ຺ຂຕາຠາເວນ. ເອວໍ ສຸຂາຠາເວນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ເອເຕນາຕິ ທຸກ຺ຂສຸຂປຏິກ຺ເຂປວຈເນນ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐວິປຣີຕານຸຠວນລກ຺ຂຓາຕິ ອຕິອິຏ຺ຐອຕິອນິຏ຺ຐານໍ ວິປຣີຕສ຺ສ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຠວນລກ຺ຂຓາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ເອວ ປວິຏ຺ຐໍ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວາ.

ຌານຈຕຸກ຺ກກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒. ອຣູປຊ຺ຌານານມ຺ປິ ອງ຺ຄສມຕາຍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ສງ຺ຄໂຫຕິ ອາຫ ເກສຎ຺ຈິ ອຠິຎ຺ຎາປາທການີຕິອາທິ, ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໒). ເຕສຸ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເມວ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ນິໂຣຘປາທກໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣານິ. ທູຣກາຣຓຕໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານີ’’ຕິ ເນສມ຺ປິ ເອກໂຕ ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕຕ຺ຖານີຕິ ອິທໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ຂີຓາສວານນ຺ຕິອາທິ. ສພ຺ພກິຈ຺ຈສາຘກນ຺ຕິ ທິພ຺ພວິຫາຣາທິສພ຺ພພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສາຘກໍ. ສພ຺ພໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓທາຍກນ຺ຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຕາທິສພ຺ພໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ຌານໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸຓທາຍກສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປທຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຖຍິທນ຺ຕິ ຍຖາ ອິທໍ. ອຠິນີຫາຣກ຺ຂມນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິວິຘາທິອຕ຺ຖໍ ຕທຠິມຸຂໍ ນີຫຣຓໂຍຄ຺ຄໍ.

ຌານປ຺ປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ຌານປ຺ປຏິລາຠເຫຕຸການໍ ຌານປ຺ປຏິລາຠໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການໍ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ນີວຣຓຠາວໍ ຕເທກຏ຺ຐຕຎ຺ຈ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນາທິວສປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ອໂຫ ວຕ ມເມວ ສຕ຺ຖາ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອວຣູປໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍາຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ມານາທີນໍ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ຌານປ຺ປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການ’’ນ຺ຕິປິ ປາຐໍ ລິຂນ຺ຕິ, ໂສ ປມາທປາໂຐຕິ ຄເຫຕພ຺ໂພ ‘‘ຌານປ຺ປຏິລາຠປຈ຺ຈນີການໍ ນີວຣຓານໍ ອຠາວສ຺ສ ນີວຣຓທູຣີຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິສຸທ຺ຘປເທເຍວ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສາຣຕ຺ຖທີປນິຍໍ (ສາຣຕ຺ຖ. ຏີ. ໑.໑໒) ປນ ‘‘ອິຈ຺ຉາວຈຣານນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ອວຈຣານໍ ອິຈ຺ຉາວເສນ ໂອຕິຓ຺ຓານໍ ປວຕ຺ຕານໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອຍມ຺ປິ ປາໂຐ ອຍຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ເອວ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອຍໍ ປາໂຐ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ນານປ຺ປກາຣານໍ ໂກປອປ຺ປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ເອວໍ ນີວຣຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕໂທສານໍ ປຣາມຏ຺ຐຕ຺ຕາ ອຍໍ ປາໂຐ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຠິຊ຺ຌາທີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຊ຺ຌາ-ສທ຺ເທນ ຈ ອນີວຣຓສຠາວສ຺ເສວ ໂລຠສ຺ສ ມານາທີນຎ຺ຈ ຄຫຓໍ ຌານປ຺ປຏິລາຠປຈ຺ຈຍານນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕມານຕ຺ຕາ. ອຸຠຍມ຺ປີຕິ ອນງ຺ຄຓຕ຺ຕໍ ວິຄຕູປກ຺ກິເລສຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ຍຖາກ຺ກມໍ ອນງ຺ຄຓສຸຕ຺ຕວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ຈ ສຸຕ຺ເຕສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ນີວຣຓສຠາວປ຺ປຕ຺ຕາ ຖູລໂທສາປິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ອຘິຄຕຈຕອຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສຸຂຸມາ ເອວ ເຕ ຄຫິຕາ. ອງ຺ຄຓຸປກ຺ກິເລສສາມຎ຺ເຎນ ປເນຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕານໍ ອປທິສນໍ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສຸຕ຺ຕວເສນາຕິ.

ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍໍ ຎາຓໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓນ຺ຕິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິມ຺ຫີຕິອາທິ. ອິທານິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິໍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຎ຺ຈ ວິຠາຄໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພ-ສທ຺ໂທ ອຕີຕຠວວິສໂຍ, ນິວາສ-ສທ຺ໂທ ຈ ກມ຺ມສາຘໂນຕິ ອາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຕີຕຊາຕີສຸ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ. ນິວຸຕ຺ຖຕາ ເຈຕ຺ຖ ສກສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕຕາ, ເຕນາຫ ອນຸຠູຕາຕິອາທິ. ອິທານິ ສປຣສນ຺ຕານສາຘນວເສນ ນິວາສ-ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິວຸຕ຺ຖຘມ຺ມາ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ໂຄຈຣນິວາເສນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຄຈຣຠູຕາປິ ຫິ ຘມ຺ມາ ຎາເຓນ ນິວຸຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ປນ ສປຣວິຎ຺ຎາຓໂຄຈຣຕາຍ ທຸວິຘາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາປິ ວາ ນິວຸຕ຺ຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຘາປິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອນມຕຄ຺ເຄປິ ຫິ ສໍສາເຣ ອຕ຺ຕນາ ອວິຎ຺ຎາຕປຸພ຺ພານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘາ ປເຣເຫວ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາ ນາມ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ປຸຣິມໂຕ ທຸກ຺ກຣໍ ເຍຫິ ປເຣຫິ ວິຎ຺ຎາຕຕາຍ ເຕ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາ ນາມ ຊາຕາ, ເຕສໍ ວຕ຺ຕມານສນ຺ຕານານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ພໂຕ. ເຕ ຈ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕາ ທຸວິຘາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ອປຣິນິພ຺ພຸຕາຕິ. ເຕສຸ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸຕານຸສ຺ສຣຓໍ ທຸກ຺ກຣໍ ສພ຺ພໂສ ສຸສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສນ຺ຕານຕ຺ຕາ. ຕໍ ປນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕປຣວິຎ຺ຎາຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓາທີສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຉິນ຺ນວຏຸມກາ ອຕີເຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ ຂີຓາສວາ ຉິນ຺ນສໍສາຣມຄ຺ຄຕ຺ຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ປຣວິຎ຺ຎາຓວິຎ຺ຎາຕານມ຺ປິ ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕິກວສເອນ ອນຸສ຺ສຣຓໍ ຄຫິຕໍ. ຍາຍ ສຕິຍາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ສາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕີຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ວິຫິຕ-ສທ຺ໂທ ວິຘ-ສທ຺ທປຣິຍາໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ອເນກວິຘ’’ນ຺ຕິ, ຠວໂຍນິອາທິວເສນ ພຫຸວິຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຫິຕນ຺ຕິ ວາ ປຍຸຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອເນເກຫິ ປກາເຣຫິ ວິຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ມຊ຺ເຌປທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອເນເກຫິ…ເປ… ສໍວຓ຺ຓິຕ’’ນ຺ຕິ. ປກາເຣຫີຕິ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິປກາເຣຫິ. ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ກຖິຕໍ. ອນຸ-ສທ຺ໂທ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຖທີປໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິນິນ຺ນາມິຕມຕ຺ເຕ ເອວາ’’ຕິ, ເອເຕນ ຈ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ອາຣທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປູຣິຕປາຣມີນຎ຺ຫີຕິອາທິນາ ປຣິກມ຺ມໍ ວິນາປິ ສິທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອາຣທ຺ຘປ຺ປກາຣທສ຺ສນຕ຺ເຖຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘານໍ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘານໍ ທສ຺ສນຕ຺ເຖ. ຊາຍຕີຕິ ຊາຕິ, ຠໂວ. ໂສ ເອກກມ຺ມມູລໂກ ອາທານນິກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ໂຘ ອິຘ ‘‘ຊາຕີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ອາຫ ເອກມ຺ປີຕິອາທິ. ກປ຺ໂປຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ໂປ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ກາໂລ ຕຖາປວຕ຺ຕຘມ຺ມມຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ເຕສໍ ວເສນສ຺ສ ປຣິຫານິ ຈ ວຑ຺ຒິ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ສໍວຏ຺ໂຏ ສໍວຏ຺ຏນໍ ວິນາໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສໍວຏ຺ໂຏ, ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ໂປ. ສໍວຏ຺ເຏນ ວິນາເສນ ສຫ ຕິຏ຺ຐຕິ ສີເລນາຕິ ສໍວຏ຺ຏຏ຺ຐາຍີ. ເອວໍ ວິວຏ຺ໂຏຕິອາທີສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏນໍ ວິວຏ຺ໂຏ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ວຑ຺ຒິ ວາ. ເຕເຊນ ວິນາໂສ ເຕໂຊສໍວຏ຺ໂຏ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນາຕິ ປຸຖຸລໂຕ ປນ ສໍວຏ຺ຏສີມາເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເຕນາຫ ‘‘ສທາປີ’’ຕິ. ເອກນຄຣິຍາ ວິຍ ອສ຺ສ ຊາຕກ຺ຂເຓ ວິກາຣາປຊ຺ຊນໂຕ ຊາຕິກ຺ເຂຕ຺ຕໂວຫາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິອາທີສຸ ກມ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອານຸຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕທນ຺ໂຕຄຘານໍ ສພ຺ເພສໍ ສຕ຺ຕານໍ ໂຣຄາທິອຸປທ຺ທໂວ ວູປສມ຺ມຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍໍ ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ວິສຍກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອກສ຺ມິໍ ເອວ ຂເຓ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສເຣນ ອຠິວິຎ຺ຎາປນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຣູປກາຍທສ຺ສນຎ຺ຈ ປຏິຊານນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອເຕສູຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນຕິ ສຍໍປຕິຕຜລາຫາໂຣ, ອິທຎ຺ຈ ຕາປສກາລໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘູປປຕ຺ຕິຍາຕິ ອິຘ ຈຣິມຠເວ ອຸປປຕ຺ຕິຍາ. ເອກໂຄຕ຺ໂຕຕິ ຕຸສິຕໂຄຕ຺ເຕນ ເອກໂຄຕ຺ໂຕ. ອິຕເຣຕິ ວຓ຺ຓາທໂຍ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ກມ຺ມຜລວາທິໂນ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ອຠິນີຫາໂຣປລກ຺ຂິໂຕ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠຣຓກາໂລ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣສ຺ສ ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ກິຎ຺ຈິ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ເອວ ຄຫຓວເສນ ເອວໍ ຊານນໍ ອິຈ຺ຉິຕປ຺ປເທໂສກ຺ກມນນ຺ຕິ ອາຫ ເຕສຎ຺ຫີຕິອາທິ. ອຸຠຍຖາປີຕິ ຂນ຺ຘປຏິປາຏິຍາປິ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນປິ. ສີໂຫກ຺ກນ຺ຕວເສນປີຕິ ສີຫນິປາຕວເສນປິ. ກິເລສານໍ ອາຕາປນປຣິຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ ອາຕາໂປຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍາຕາເປນາ’’ຕິ.

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໓. ທິວິ ຠວຕ຺ຕາ ທິພ຺ພນ຺ຕິ ເທວານໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພສທິສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ທູເຣປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ສຸຂຸມສ຺ສາປິ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຄຫຓໍ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠວເສນ ອິຊ຺ຌນໂຕ ສພ຺ພາປິ ຠາວນາ, ປຘານສງ຺ຂາຣສມນ຺ນາຄໂຕ ວາ ອິທ຺ຘິປາທຠາວນາວິເສສໂຕ ວີຣິຍຠາວນາຕິ ອາຫ ‘‘ວີຣິຍຠາວນາພລນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ທິພ຺ພວິຫາຣວເສນາຕິ ກສິຓາທິຊ຺ຌານຈຕອຸກ຺ກວເສນ. ອິມິນາ ທູຣກາຣຓຕ຺ເຖ ອສ຺ສ ທິພ຺ພຠາວມາຫ. ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ອາສນ຺ນກາຣຓຠູຕປາທກຊ຺ຌານໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ທິພ຺ພວິຫາຣສນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມສ຺ສ ທິພ຺ພວິຫາຣປອຍາປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວຸຘາຕຸສ຺ສ ຊຸຕິຄຕິໂຍຄໍ ສນ຺ຘາຍ ອາໂລກປອຄ຺ຄເຫນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາໂລກປຣິຄ຺ຄເຫນາຕິ ກສິຓາໂລກປຣິຄ຺ຄຫວເສນ. ທສ຺ສນຏ຺ເຐນາຕິ ຣູປທສ຺ສນຠາເວນ, ອິມິນາ ‘‘ຈກ຺ຂຕິ ຣູປໍ ວິຠາເວຕີ’’ຕິ ນິພ຺ພຈນໂຕ ຈກ຺ຂຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈກຣເຓນາຕິ ອິທໍ ຈກ຺ຂຸມິວ ຈກ຺ຂູຕິ ອຸປມາຍ ສທິສນິມິຕ຺ຕທສ຺ສນໍ, ສມວິສມາທິທສ຺ສນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາຫາຕິ ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕປ຺ປເທສໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໒) ນິທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິອາທີສຸ ຠຄວໂຕ ໂພຘິມູເລ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ນານາວິຘານິ ຣູປານິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ນຸ ໂຂ ກິໍ, ອິທໍ ນຸ ໂຂ ກິ’’ນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂຕ ປນ ວິຈິກິຈ຺ຉານິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ຕານິ ຣູປານິ ອມນສິກໂຣໂຕ ອມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ປຸນ ສພ຺ພຣູປານິ ມນສິກໂຣໂຕ ຣກ຺ຂສາທີສຸ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ‘‘ກິເມຕ຺ຖ ຠາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຠຍວິໂນທນວເສນ ມນສິກໂຣໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ມນສິກາຣໂກສລ຺ລໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປິລສງ຺ຂາຕາ ສມາຘິທູສິກາ ເຄຫສິຕປີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕນ຺ນິເສຘາຍ ມນສິກາຣວີຣິຍໍ ສິຖິລໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍາລສິຍສງ຺ຂາຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ຕນ຺ນິເສຘາຍ ປຸນ ວີຣິຍໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍໍ, ປຸນ ຕນ຺ນິເສຘາຍ ວີຣິຍໍ ສິຖິລຍໂຕ ອຕິລີນວີຣິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕນ຺ນິເສເຘຕ຺ວາ ທິພ຺ພຣູປານິ ປສ຺ສໂຕ ອຠິຊປ຺ປາສງ຺ຂາຕາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕນ຺ນິເສຘາຍ ຫີນາທິນານາຣູປານິ ມນສິກໂຣໂຕ ນານາຣມ຺ມຓວິກ຺ເຂປສງ຺ຂາຕາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ປຸນ ຕໍ ວິຫາຍ ເອກເມວ ມນສິກໂຣໂຕ ອຕິນິຊ຺ຌາຍິຕຕ຺ຕໍ ຣູປານໍ ອຕິວິຍ ຈິນ຺ຕນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ໂອຠາສນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມສມຸຏ຺ຐິຕໍ ໂອຠາສໍ. ນ ຈ ຣູປານິ ປສ຺ສາມີຕິ ‘‘ປຣິກມ຺ໂມຠາສມນສິກາຣປສຸຕຕາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຣູປານິ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມສຫິໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ມນຸສ຺ສານໍ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສກໍ ມານຸສກຈກ຺ຂຸໂຄຈຣໍ ຖູລຣູປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເທວ ມນຸສ຺ສານໍ ທສ຺ສນູປຈາຣຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສູປຈາໂຣຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສູປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ. ຣູປທສ຺ສເນນາຕິ ທູຣສຸຂຸມາທິຣູປທສ຺ສເນນ.

ຍສ຺ມາ ນິຍເມນ ປຸເຣຊາຕຏ຺ຐິຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ເມຫິ ວິນາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ຠິຊ຺ຊມານໍ ຣູປມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ, ຈຸຕິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ກມ຺ມຊຣູປສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ຈຸຕິກ຺ຂເຓຕິອາທິ. ຣູປທສ຺ສນເມເວຕ຺ຖ ສຕ຺ຕທສ຺ສນນ຺ຕິ ຈວມາເນຕິອາທິນາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິຣູເປ ວິຣູເປຕິປີຕິ ອິທໍ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ທສ຺ສ ສຓ຺ຐານວາຈກຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໘) ວິຍ. ສຸນ຺ທຣໍ ຄຕິໍ ຄຕາ ສຸຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສຸຄຕິຄເຕ’’ຕິ. ອິມິນາ ປນ ປເທນາຕິ ຍຖາກມ຺ມຸປເຄຕິ ອິມິນາ ປເທນ.

ເນຣຍິການໍ ອຄ຺ຄິຊາລສຕ຺ຖນິປາຕາທີຫິ ວິຠິນ຺ນສຣີຣວຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ຕທນນ຺ຕເຣຫິ ກາມາວຈຣຊວເນເຫວ ຎາຕໍ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂານຸຠວນມ຺ປິ ທສ຺ສນຜລາຍຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກິຈ຺ຈເມວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ມນສິກໂຣຕີຕິ ເຕສໍ ກມ຺ມສ຺ສ ຎາຕຸກາມຕາວເສນ ປາທກຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກມ຺ມວເສນ ກິນ຺ນຸ ໂຂຕິອາທິນາ ມນສິກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມາທີນໍ ອຸປຣິ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທໍ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓໍ ນາມາຕິ ໂຍຊນາ. ເທວານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີນໍ ວິຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓປຣິກມ຺ມໍ ວິນາ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປາທກຊ຺ຌານສມາປຊ຺ຊນປຣິກມ຺ເມຫິ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ກິນ຺ນຸ ໂຂ ກມ຺ມນ຺ຕິອາທິມນສິກາຣານນ຺ຕຣເມວ ກມ຺ມໍ. ກມ຺ມສີເສນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປນາວີຖິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວມນາຄຕໍສຎາເຓປິ, ເຕເນວ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ…ເປ… ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ສເຫວ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ວສີຠູຕານມ຺ປິ ອຠິຎ຺ຎານໍ ປາທກຊ຺ຌານາທິປຣິກມ຺ມໍ ວິນາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ປາທກຊ຺ຌານາທິມຕ຺ເຕນ ຈ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາວ ເອຕານິ ຎາຓານິ ສິທ຺ຘານີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສາປີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ປວຕ຺ຕິໍ ຎາຕຸກາມຕາຍ ປາທກຊ຺ຌານາທີນມນນ຺ຕຣໍ ຎາຓພລານຸຣູປໍ ອນາຄເຕສຸ ອເນກກປ຺ເປສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣເຫ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ເນ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ຕປ຺ປຏິພທ຺ເຘ ຕທາຣມ຺ມເຓ ຈ ສພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ສມ຺ມຸຕິຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ອາລມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎອາຓສ຺ສາປິ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ.

ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍໍ ວິຍ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິຄຫຓມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ຕຎ຺ຈ ນ ອຠິຎ຺ຎາກ຺ຂເຓ, ອຖ ໂຂ ຕທນນ຺ຕເຣສຸ ກາມາວຈຣຊວນກ຺ຂເຓສຸ ເອວ ໂຫຕິ ນາມປຣິກປ຺ປກາເລ ອິຕຣປຣິກປ຺ປາສມ຺ຠວາ ກມ຺ເມນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ປຣິຍນ຺ຕາຠາວາ. ສພ຺ພປຣິກມ຺ມນິມິຕ຺ເຕສຸ ປນ ຘມ຺ເມສຸ ອຕ຺ເຖສຸປິ ເອກກ຺ຂເຓ ອຠິຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ເຐສຸ ຍຖາຣຸຈິວເສນ ປຈ຺ຉາ ເອວໍນາໂມຕິອາທິນາ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ເຕນ ວິກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ເຐສຸ ພຫູສຸ ຣູເປສຸ ຖມ຺ຠກຸມ຺ຠາທິວິກປ຺ໂປ ວິຍ. ຍຎ຺ຈ ກຕ຺ຖ ອວິກປ຺ປິຕໍ, ຕມ຺ປິ ວິກປ຺ປນາຣຫນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ນາມໂຄຕ຺ຕາທິໂຕ ວິກປ຺ປິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ເອວໍ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຍມ຺ປິ ປຣິກປ຺ປາຣຫຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ປາຬິຍໍ ເອວໍນາໂມຕິອາທິນາ ອປເທສສຫິຕເມວ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ນາມໂຄຕ຺ຕາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອກກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຠິຣຸຈິຕໍ ປນ ວຈສາ ໂວຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຣິເມຫິ ສທິສາ ເອວ, ປຸພ຺ເພ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ປຸນ ໂວຫາຣກາເລປິ ປຣິກປ຺ເປຕພ຺ພໂຕ ປຣິກປ຺ປາຣຫຘມ຺ມທສ຺ສນເມວ ເຕຫິປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸປຄຕໍ. ເອເກ ປນ ‘‘ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມຸຕ຺ຣ ອຸທປາທິນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ກເມເນວ ອຕີຕານາຄຕຘມ຺ມຊານເນນ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຫຓໍ ສຸກຣ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຎາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຫານິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ປາຬິຍໍ ອິເມ ວຕ ໂຠນ຺ໂຕຕິອາທິ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ກາຍວາຈາທິ ເຈຕ຺ຖ ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ.

ຠາຣິຍນ຺ຕິ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂມາປເນ ຫິ ອສຕິ ອານນ຺ຕຣິຍເມວ. ຕສ຺ສາຕິ ຠາຣິຍສຠາວສ຺ສ ອຸປວາທສ຺ສ. ມຫລ຺ລໂກຕິ ເກວລໍ ວຍສາວ ມຫລ຺ລໂກ, ນ ຎາເຓນ, ‘‘ນາຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂລກໂວຫາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ຊານາຕິ, ປຣິສທູສໂກ ເອວ ອມ຺ຫາກໍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ກຣຓໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຫີເຬຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄຸຓປຣິຘໍສເນນ ອຸປວທຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາວຸໂສຕິອາທິນາ ເຖໂຣ ອຸປຣິມຄ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິມສ຺ສ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ກຣຸຓາຍ ອຕ຺ຕານມາວິກາສິ. ປາກຕິກໍ ອໂຫສີຕິ ມຄ຺ຄາວຣຓໍ ນາໂຫສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕ຺ຕນາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣຕິ ສຍມ຺ປິ ວຸຑ຺ໂຒ. ເອຕ຺ຖາປິ ‘‘ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນາຄາມີ ອຣຫາ ຈ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ນ ຂເມຍ຺ຍຸໍ, ເສສາ ໂທເສນປີຕິ ອາຫ ‘‘ສເຈ ໂສ ນ ຂມຕີ’’ຕິ.

ເຍ ຈ…ເປ… ສມາທເປນ຺ຕິ, ເຕປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກມ຺ມສມາທານາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສີລສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທີສຸ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ເສວ ອຎ຺ຎາຣາຘນາ ນິຍມໂຕ, ເສສາປິ ວາ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ ສີລາທີສຸ ຐິຕາ ເຕສມ຺ປິ ອຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິນິຍມໂຕ. ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ. ເອວໍ ສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກໍ. ຍຖາ ຕໍ ອວິຣຊ຺ຌນກນິພ຺ພຕ຺ຕິກໍ, ເອວມິທມ຺ປິ ເອຕສ຺ສ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອວໍສມ຺ປທມິທ’’ນ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕໍ ວາຈນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວາຈນ຺ຕິ ອຣິຍູປວາທໍ. ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍູປວາທກຈິຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິນ຺ຕິ ອຣິຍູປວາເທ ໂທສາຠາວທສ຺ສນທິຏ຺ຐິໍ. ‘‘ສພ຺ພເມຕໍ ປຊຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ຂມາປນວເສນ ອປ຺ປຫາຍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ. ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍຕິ ຍຖາ ນິຣຍປາເລຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ນິຣເຍ ຐປິໂຕ ເອວ, ອຣິຍູປວາເທເນວສ຺ສ ອິທໍ ນິຍເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໍ ຍຖາ ມຄ຺ເຄນ ຜລໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປຊ຺ຊນກນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສພ຺ພປາປມູລຕ຺ຕາ ປຣມາ ປຘານາ ເຍສໍ ວຊ຺ຊານໍ ຕານິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ ວຊ຺ຊານິ, ສພ຺ພວຊ຺ເຊຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຍວ ປຣມໍ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວີຕຣາຄສ຺ສ ມຣຓໂຕ ປຣໍ ນາມ ຠວນ຺ຕຣຸປາທານເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໍ ມຣຓາຕິ ຕທນນ຺ຕຣໍ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘຄ຺ຄຫເຓ’’ຕິ. ເຍນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉເທເນວ ກາໂຍ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສຸປຈ຺ເຉທາ’’ຕິ. ເອຕິ ເອຕສ຺ມາ ສຸຂນ຺ຕິ ອໂຍ, ປຸຎ຺ຎໍ. ອາຍສ຺ສາຕິ ອາຄມນສ຺ສ, ເຫຕຸສ຺ສ ວາ. ອຍຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາທີຫິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາໂຍ, ອສ຺ສາໂທ. ອສຸຣສທິສນ຺ຕິ ເປຕາສຸຣສທິສໍ.

ອາສວກ຺ຂຍຎາຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໔. ສຣສລກ຺ຂຓປຏິເວເຘນາຕິ ສຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ອສມ຺ໂມຫໂຕ ປຏິວິຊ຺ຌເນນ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ນິປ຺ຜາທນໍ. ຍໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາຕິ ຍໍ ນິພ຺ພານໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ຐານໍ ກາຣຓຠູຕໍ ອາຄມ຺ມ. ອປ຺ປວຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິເຫຕຸໍ. ກິເລສວເສນາຕິ ເຍສໍ ອາສວານໍ ເຂປເນນ ອິທໍ ຎາຓໍ ອາສວກ຺ຂຍຎາຓໍ ຊາຕໍ, ເຕສໍ ກິເລສານໍ ວເສນ, ເຕສໍ ອາສວານໍ ວເສນ ສພ຺ພກິເລສານໍ ສງ຺ຄຫຓໂຕ ປຣິຍາຍໂຕ ປກາຣນ຺ຕຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຬິຍໍ ອຕີຕກາລວເສນ ‘‘ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາປິ ອຠິສມຍກາເລ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຊານນສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ເອວໍ ຊານໂຕ ເອວໍ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານກາເລນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ກາມາສວາທີນໍ ວິມຸຈ຺ຈເນເນວ ຕທວິນາຠາວໂຕ ທິຏ຺ຐາສວສ຺ສາປິ ວິມຸຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘‘ຂີຓາ ຊາຕີ’’ຕິ ຊານນໍ ກິເລສກ຺ຂຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິອາທິຊານນໍ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ຕສ຺ສ ຠູມິ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠູມິນ຺ຕິ ວິສຍໍ, ຕີສຸ ກາເລສຸປິ ຊາຕິກ຺ຂຍໍ ປຕິ ອຸຊຸກເມວ ວາຍາມາສມ຺ຠເວປິ ຕໍ ປຕິ ວາຍາມກຣຓສ຺ສ ສາຕ຺ຖກຕໍ, ຕສ຺ສ ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ຘານຸປ຺ປຕ຺ຕິຜລຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍາ ປນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍາ ປນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວິຕຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ຫິ ມຄ຺ເຄນາວິຫຕກິເລເສເຫວ ອາຍຕິໍ ຂນ຺ຘານໍ ຊາຕິ ເຫສ຺ສຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ວິນາເສ ສຕິ ຂນ຺ຘາ ນ ຊາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ກິເລສານຎ຺ຈ ເຕກາລິກຕາຍ ຊາຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເກນຈິ ປຈ຺ຈເຍນ ວິນາສໂຍເຄປິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກິເລສວິຣຸທ຺ຘອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂຓຸປ຺ປາທນເມວ ຕພ຺ພິນາໂສ ວິຣຸທ຺ຘປຈ຺ຈໂຍປນິປາເຕນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ພີຊສນ຺ຕາເນ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘປນິປາເຕນ ອາຍຕິໍ ພີຊຕ຺ຕານຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິຍ, ອິຕິ ມຄ຺ຄກ຺ຂຓຸປ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕກິເລສາຠາເວນ ກິເລສຜລານໍ ຂນ຺ຘານໍ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິເຍວ ຊາຕິກ຺ຂໂຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາວີຍຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ຂີຓາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ກິເລສາຠາວສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາທິຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາຠາເວນ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ ຂນ຺ຘານໍ ຊາຕິ ເຕນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນສງ຺ຂາເຕນ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊເນນ ໂວຫາຣໂຕ ຂີຓາ ເມ ຊາຕີຕິ. ນ ຫິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕເຣນ ວິນາໂສ ສມ຺ຠວຕິ, ສມ຺ຠເວ ຈ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣຕາທິປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕພ຺ພິຣຸທ຺ຘກ຺ຂຓຸປ຺ປາທນເມວ ຕພ຺ພິນາສຸປ຺ປາທນໍ. ຕນ຺ຕິ ຂີຓຊາຕິໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິເມ ປກາຣາ ອິຕ຺ຖໍ, ຕພ຺ຠາໂວ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ. ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ນິຄມນວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ.

ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍກຖາວຓ຺ຓນານໂຍ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕. ອຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຘິ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປາທານີຕິ ປາເທ. ຍສສາຕິ ປຣິວາເຣນ. ໂກຕູຫລຈ຺ຉເຣຕິ ໂກຕູຫເລ ອຈ຺ຉເຣ ຈ. ອຍນ຺ຕິ ອມິກ຺ກນ຺ຕ-ສທ຺ໂທ. ນຍິທໍ ອາເມຑິຕວເສນ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຖທ຺ວຍວເສນາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຖ ວາຕິອາທິມາຫ. ອວິເສເສນ ອຕ຺ຖສາມຎ຺ເຎນ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ, ເທສນາປສາທາທິວິເສສາເປກ຺ຂາຍປິ ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຸພ຺ເພ ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ…ເປ… ປສາໂທ’’ຕິ. ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ ເກນຈິ. ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ສຍເມວ. ປຣິຍາເຍຫີຕິ ປກາເຣຫິ, ອຣສຣູປຕ຺ຕາທິປຏິປາທກກາຣເຓຫິ ວາ.

ຄມຸຘາຕຸສ຺ສ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕາຠາວາ ໂຄຕມໍ ສຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ປທທ຺ວຍມ຺ປິ ນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອປິ ຈ ໂຂ ປຸຣິມເມວ, ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຄຕມໍ ສຣຓນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຈ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ລຸຕ຺ຕນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຆສ຺ສາຕິ ອຆໂຕ ປາປໂຕ. ຕາຕາຕິ ຫິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິສ຺ສກ຺ກສ຺ເສວ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘຕິ ປທທ຺ວເຍນາປິ ຜລຏ຺ຐາ ເອວ ທສ຺ສິຕາ, ນ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ອິມິນາ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໙໐; ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວຸຕ຺ຕປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເນຊນ຺ຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫໍ. ອປ຺ປຏິກູລນ຺ຕິ ອວິໂຣຘຕ຺ຖທີປນໂຕ ອວິຣຸທ຺ຘສຸຈິໍ ປຓີຕໍ ວາ. ວາຈາຍ ປຄຸຓີກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ປກຏ຺ເຐຫິ ສທ຺ທຕ຺ຖຄຸເຓຫິ ໂຍຄໂຕ ວາ ປຄຸຓໍ. ສໍຫໂຕຕິ ຆຏິໂຕ ສເມໂຕ. ຍຕ຺ຖາຕິ ເຍສຸ ປຸຣິສຍຸເຄສູຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມທສາ ເຕຕິ ເຕ ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຘມ຺ມທສາ.

ສຣຓນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຠຍຫິໍສນາທິອຕ຺ເຖນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ນາມ, ຕເທວ ເມ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຣາຍຓນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາທິຄຸຓວເສນ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ ນາມ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອິມິນາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ເອຕສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ທຸວິໂຘ ປເຠໂທ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຣຓຄມນູປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ສິຊ຺ຌຕິ. ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕຕິ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊາມີຕິອາທິນາ ອຕ຺ຕນິຍ຺ຍາຕເນນ, ຍຖາວຸຕ຺ຕຕປ຺ປຣາຍຓຕາຍ, ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ, ປຓິປາເຕນ ຈາຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາປິ ເຈຕ຺ຖ ເສຏ຺ຐທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວວເສເນວ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ, ນ ຎາຕິຠຍາຈຣິຍາທິວເສນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຎາຕິອາທິວເສນ ຕິຕ຺ຖິຍໍ ວນ຺ທໂຕ ສຣຓໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາເວນ ອຎ຺ຎໍ ວນ຺ທໂຕ ສຣຓໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ໂລກິຍສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິນິຍມໍ ສທິສຜລໍ ສຣຓຄຕສ຺ສ ອນາຄເຕ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕິນິຍມໂຕ. ສພ຺ພໂລກິຍສມ຺ປຕ຺ຕິສມຘິຄໂມ ປນ ອປາຍທຸກ຺ຂາທິສມຕິກ຺ກໂມ ຈ ອານິສໍສຜລໍ. ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຈສ຺ສ ສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓາທິ ສໍກິເລໂສ. ເຠໂທປິສ຺ສ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຐໂມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຸພ຺ພເກຫິ ຕິຕ຺ຖິຍປຓິປາຕາທີຫິ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ອນິຏ຺ຐຜລຕ຺ຕາ ສາວຊ຺ໂຊ. ອນວຊ຺ໂຊ ປນ ກາລກິຣິຍາຍ ໂຫຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສຣຓຄມນສ຺ສ ສພ຺ພຖາ ສໍກິເລໂສ ວາ ເຠໂທ ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂກ ອຸປາສໂກຕິອາທິ ອຸປາສກຕ຺ຕສຣູປກາຣຓາທິປຸຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຄຫຏ຺ໂຐ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິສຣຓໍ ຄໂຕ, ອຍໍ ອຸປາສໂກ. ໂຍ ຈ ສຣຓຄມນາທິກິຣິຍາຍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ອຸປາສນໂຕ ‘‘ອຸປາສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ ຈສ຺ສ ສີລໍ. ປຎ຺ຈມິຈ຺ຉາວາຓິຊ຺ຊາທິປາປາຊີວໍ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຊີວິຕກປ຺ປນມສ຺ສ ອາຊີໂວ. ອສ຺ສທ຺ຘິຍທຸສ຺ສີລຕາທໂຍ ອຸປາສກຕ຺ຕສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ, ຕທຠາໂວ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິຫາຣຄ຺ເຄນາຕິ ໂອວຣກາທິວສນຏ຺ຐານໂກຏ຺ຐາເສນ. ອຊ຺ຊຠາວນ຺ຕິ ອສ຺ມິໍ ອຫນິ ປວຕ຺ຕໍ ປສາທາທິໍ. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸໂກ ສຣີຣາວຍໂວ ກາຍງ຺ຄໍ. ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸກໍ ໂອຏ຺ຐຊິວ຺ຫາທິ ວາຈງ຺ຄໍ. ອໂຈເປຕ຺ວາຕິ ອຈາເລຕ຺ວາ. ເອເຕນ ຈ ວຈີປວຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຐານກຣຓານໍ ຈລນປຈ຺ຈໂຍ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິກາຣາກາໂຣ ວິສຸໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ວິສຸໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຠາວາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍເມວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ ຕທຸປກາຣຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກາເຍນ ກາຍກຓ຺ຑຸຍນາທີສຸ ສທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູໂຕ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາກາຣວິກາໂຣ ວິສຸໍ ອຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອວິຎ຺ຎາປນໂຕ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວມຍມ຺ປີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນໂຕ ເຫຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ນາມ ຊາຕາ, ນ ເກວລໍ ວາຍຸປຖວີນໍ ຈລນສທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍຠູຕວິກາຣາກາຣມຕ຺ຕຕາຍ. ເອວຎ຺ຈ ພຫິທ຺ຘາ ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ຈລນສທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍານໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ວິກາຣາກາຣານໍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຕາ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເກຈິ ວາຈງ຺ຄນ຺ຕິ ‘‘ໂຫຕຸ ສາຘູ’’ຕິ ເອວມາທິວາຈາຍ ອວຍວນ຺ຕິອາທິໍ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອໂຈເປຕ຺ວາຕິ ອິມິນາ ນ ສເມຕິ. ຂນ຺ຕິໍ ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ອນຸມຕິໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ‘‘ຂນ຺ຕິໍ ຘາເຣຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ພຫິ ອນິກ຺ຂມນວເສນ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິມຸໂຂຕິ ຠຄວຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕມຸໂຂ, ເຕນາຫ ‘‘ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ.

໑໖. ຍາຈຘາຕຸສ຺ສ ທ຺ວິກມ຺ມກຕ຺ຕາ ‘‘ຠຄວາ ວສ຺ສາວາສໍ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸສສ຺ສກາເລປີຕິ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ອຕິສມຄ຺ເຆປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິວິຍ ອປ຺ປຄ຺ເຆປິ ຍທາ ກິຎ຺ຈິເທວ ທຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ກາເລປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂມານາຕິ ຍາຈມານາ. ວຸຕ຺ຕສສ຺ສນ຺ຕິ ວປິຕສສ຺ສໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ, ເອເຕນ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ສລາກາ ເອວ ໂຫຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິເສສນສ຺ສ ປຣນິປາເຕນ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ສສ຺ສໍ ສລາກາມຕ຺ຕເມວ ວຸຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ເອຕ຺ຖາຕິ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ນິພ຺ພຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ເຕນາຫ ‘‘ສລາກາ ເອວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ສລາກາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຊີວິກາ ເອຕິສ຺ສນ຺ຕິ ສລາກາວຸຕ຺ຕາ’’ຕິປິ ນິພ຺ພຈນໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສລາກາຍ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐາເນຕິ ຘຎ຺ຎມິນນຏ຺ຐາເນ. ວຓ຺ຓຊ຺ຌກ຺ຂນ຺ຕິ ກຫາປຓປຣິກ຺ຂກໍ.

ອຸຎ຺ເຉນ ປຄ຺ຄເຫນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຄ຺ຄເຫນາຕິ ປຕ຺ເຕນ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຄ຺ຄຍ຺ຫຕິ ເອເຕນ ຠິກ຺ຂາຕິ ຫິ ປຄ຺ຄໂຫ, ປຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ປຄ຺ຄເຫນ ໂຍ ອຸຎ຺ໂຉຕິອາທິ. ອຖ ວາ ປຄ຺ຄເຫນາຕິ ຄຫເຓນ, ອຸຎ຺ຉຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕພ຺ໂພ ປຕ຺ໂຕຕິ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ອຸຕ຺ຕຣທິສາປເທໂສ ອຸຕ຺ຕຣາປໂຖ, ໂສ ນິວາໂສ ເອເຕສໍ, ຕໂຕ ວາ ອາຄຕາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາປຖກາ, ເຕນາຫ ອຸຕ຺ຕຣາປຖວາສິກາຕິອາທິ. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣາຫກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ. ມນ຺ທິຣນ຺ຕິ ອສ຺ສສາລໍ. ‘‘ມນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິປິ ລິຂນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ສາ ຈ ມນ຺ທິຣາ ຍສ຺ມາ ປຣິມຓ຺ຑລາກາເຣນ ພຫຸວິຘາ ຈ ກຕາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອສ຺ສມຓ຺ຑລິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຄງ຺ຄາຍ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເທໂສ ທກ຺ຂິຓາປໂຖ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕາ ມນຸສ຺ສາ ທກ຺ຂິຓາປຖມນຸສ຺ສາ. ພຸທ຺ຘໍ ມມາຍນ຺ຕິ ມເມວາຍນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນສີລາ ພຸທ຺ຘມາມກາ, ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເອວນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ. ປຏິວີສນ຺ຕິ ໂກຏ຺ຐາສໍ. ຕທຸປິຍນ຺ຕິ ຕທນຸຣູປໍ ຕປ຺ປໂຫນກໍ. ລທ຺ຘາຕິ ລຠິຕ຺ວາ ໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ເນວ ລຠິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕິ ຈ ປສຕ຺ຖຕມຄຸຓໂຍຄໂຕ ເສຏ຺ໂຐ ຈາຕິ ຎາຕິເສຏ຺ໂຐ. ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ອຍເມວ ປຕິຣູໂປຕິ ອາມິສສ຺ສ ທຸລ຺ລຠກາເລສຸ ປຣິກໂຖຠາສາທິໍ ອກຕ຺ວາ ປຣມສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິຍາ ອາຊີວສຸທ຺ຘິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍານຸຄຸຓໍ ອາມິສໍ ວິຈາເຣນ຺ເຕນ ນາມ ຎາຕິສິເນຫຍຸຕ຺ເຕນ ອຣິຍສາວເກເນວ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມາຣາວຏ຺ຏນາຍາຕິ ມາເຣນ ກຕຈິຕ຺ຕປຣິວຏ຺ຏເນນ, ຈິຕ຺ຕສມ຺ໂມຫເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມ຺ປີຕິ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໍ ວາ ຕິທສປຸຣໍ ວາ ອາວຏ຺ເຏຍ຺ຍ.

‘‘ຜຸສ຺ສສ຺ສາຫໍ ປາວຈເນ, ສາວເກ ປຣິຠາສຍິໍ;

ຍວໍ ຂາທຖ ຠຸຎ຺ຊຖ, ມາ ຈ ຠຸຎ຺ຊຖ ສາລໂຍ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໘໘) –

ອປທາເນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກຸສລສ຺ສ ຕທາ ໂອກາສກຕຕ຺ຕາ. ນິພທ຺ຘທານສ຺ສາຕິ ‘‘ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາຈາຍ ນິຍມິຕທານສ຺ສ. ອປ຺ປິຕວຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກາເຍນ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນວຕ຺ຖຸໂນປິ. ວິສຫຕີຕິ ສກ຺ໂກຕິ. ສງ຺ເຂເປນາຕິ ນີຫາເຣນ. ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຆນີຠູຕາຍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາຍ ປຠາຍ, ຍໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣໍສິໂຍ ຕຬາກໂຕ ມາຕິກາໂຍ ວິຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທສສຸ ທິສາສຸ ຘາວນ຺ຕິ, ສາ ຍສ຺ມາ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕາ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ຈ ປຈ຺ເຈກໍ ຠຄວໂຕ ສຣີເຣ ປຠາສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ອາກາເສ ຈນ຺ທສູຣິຍາທໂຍ ວິຍ ວິຠາຕາ ວິໂຣຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາຍ ສຫ ເກນຈິ ອນຠິຠວນີຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິເຕຕິ ຆາຕາເປກ຺ຂໍ ສາມິອຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຕາທິສສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ຆາໂຕ’’ຕິ. ອຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມເທສນາຍ ເຫຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕ຺ຖ, ຘມ຺ມເທສນາທິໂກ ວາ ອຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ.

ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ມເທສນາກາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວາຕິ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີຍວເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິ ອຣຸຓຸຏ຺ຐາປນວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ວສ຺ສຈ຺ເຉທວເສນ ຕສ຺ສ ວິສຸໍ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ. ເອເຕນ ຈ ວສ຺ສຈ຺ເຉທປຈ຺ຈເຍ ສຕ຺ຕາຫກຣຓີເຍນ ຄມນໍ ອນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຄຸເຓ ສມ຺ຠາວນາວເສນ ນ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ສີລໍ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາມາຕິ ອາຊີວເຫຕຸ ສນ຺ຕຄຸຓປ຺ປກາສເນນ ອາຊີວວິປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕິມຎ຺ຎິສ຺ສຕີຕິ ອວມຎ຺ຎິສ຺ສຕິ.

໑໗. ‘‘ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕ’’ນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈນີຈຊນສາມຎ຺ຎວເສນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຈ຺ຈຊນາເວຓິກວເສເນວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຄຣຸຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສາຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຫ ປຕິສ຺ສເຍນ ນິສ຺ສເຍນາຕິ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ, ສນິສ຺ສໂຍ, ຕສ຺ສ ຄຣຸຄຸຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ຄາຣວວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ວຈນເມວ ອຘິວຈນໍ. ປປ຺ປຏໂກຊນ຺ຕິ ອາທິກປ຺ເປ ອຸທກູປຣິ ປຐມໍ ປຖວີຠາເວນ ສຎ຺ຊາຕໍ ນວນີຕປິຓ຺ຑສທິສໍ ອຸທເກປິ ອຸປ຺ປິລນສຠາວໍ ອວິລີຍນກໍ ອຕິສິນິທ຺ຘມຘຸຣໍ ອເນກໂຍຊນສຫສ຺ສພຫລໍ ຣສາຕລສງ຺ຂາຕໍ ປຖໂວຊໍ. ຍໍ ອາທິກປ຺ປິເກຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊມານໍ ເຕສໍ ກມ຺ມພເລນ ອຸປຣິຠາເຄ ກກ຺ຂຬຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ປຸຣິມາກາເຣເນວ ຐິຕໍ, ຍສ຺ສ ຈ ພເລນ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ສປພ຺ພຕສມຸທ຺ທການນາ ເຫຏ຺ຐາອຸທເກ ອນິມຸຊ຺ຊມານາ ອວິກິຣິຍມານາ ກຸລ຺ລຸປຣິ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ປຖວີສາຣມຓ຺ຑນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ປຖວີມຓ຺ໂຑຕິອາທິ. ສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ມຘຸຣຣເສນ ອຸເປຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ສາທຸຣສ’’ນ຺ຕິ. ອຸປປນ຺ນຜໂລຕິ ພຫຸຜໂລ. ‘‘ນິມ຺ມກ຺ຂິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນິມ຺ມກ຺ຂິກຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ມກ຺ຂິກຓ຺ຑານມ຺ປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຍ ປຖວີນິສ຺ສິຕາ ປາຓາ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກາເມສ຺ສາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ຫຕ຺ຖສງ຺ກາມເນ ກິໍ ອນາມາສໂທໂສ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ, ກສ຺ມາ? ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ອິທ຺ຘິວິສເຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໙) ວຈນໂຕ, ເຕເນວ ຠຄວາປິ ອນາມາສໂທສໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ວິປລ຺ລາສມ຺ປິ ສຕ຺ຕາ ປຏິລເຠຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຂຸທ຺ທໂກ ຄາໂມ. ມຫນ຺ໂຕ ສາປໂຓ ນິຄໂມ. ປທວີຕິຫາເຣນາຕິ ປທນິກ຺ເຂເປນ.

ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໘. ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ມູລໂຕ ປຠຸຕີຕິ ປາຣາຊິກາທິຄຣຸການໍ, ຕທຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສກ຺ກເມນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕຕາຍ. ເຕເນວ ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ‘‘ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຍ຺ຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສນ ສຫ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຍາຈິ. ຂນ຺ຘເກ ຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣາທີນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຣາຫຸລຠທ຺ທສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໕) ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ ທິສ຺ສຕິ. ອິເຘວ ອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ‘‘ສາມມ຺ປິ ປຈນໍ…ເປ… ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉໂທ ວສ຺ສຈ຺ເຉໂທ ວາ ນ ກໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພວ ສາມປາກາທິປຏິກ຺ເຂໂປ ອຕ຺ຖີຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເອວໍ ກຕິປຍສິກ຺ຂາປທານໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ຠາເວປິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕປາຣາຊິກາທິເກ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ຕາວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຕ຺ຖາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມ຺ມເທວ ເອກາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ເຕນ ລີໂນ ປຏິສລ຺ລີໂນ ນາມາຕິ ອາຫ ‘‘ເອກີຠາວໍ ຄຕສ຺ສາ’’ຕິ, ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ຄຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

ໂສຬສວິຘາຍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ອນຸປທສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາຍໍ ‘‘ມຫາປຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຸຖຸປຎ຺ໂຎ ຫາສປຎ຺ໂຎ ຊວນປຎ຺ໂຎ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຄຕາ ຉ ປຎ຺ຎາ ຈ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິປຎ຺ຎາ ຈ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຈາຕິ ເອວໍ ໂສຬສວິເຘນ ອາຄຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ. ເຍສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາວກາ ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ໂລເກ ປາກຏາຕິ ວິປສ຺ສີອາທໂຍວ ອິຘ ອຸທ຺ຘຏາ, ນ ອິຕເຣ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ. ເຕເນວ ອາຏານາຏິຍສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໕ ອາທໂຍ) ເທວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ປາກຏານໍ ເຕສຎ຺ເຎວ ຄຫຓໍ ອກໍສຸ, ນາຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.