໘. ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ

ຊີວກວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໒໖. ຣາຊຄຫໂກຕິ ຣາຊຄຫວາສີ.

໓໒໘. ອໂມຫຊາຕິກຕ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ອຫໍ ເຕ ປິຕາ, ເກນຏ຺ເຐນ? ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ມຍາ ໂປສາປິໂຕ.

໓໒໙. ‘‘ສກ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ເຕ’’ຕິ ປາໂຐ, ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປເທ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ໂຕວ.

ປຊ຺ໂຊຕຣາຊວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໔. ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘມ຺ມປເທ ‘ພຫິນຄເຣ ທິສ຺ວາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸ ທິວເສສຸ ທິນ຺ນໍ ເຕນ ເຕສຸ ເອເກກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ສມຕ຺ຕິໍສວິເຣຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໖. ກພເຬ ກພເຬຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຄຸຬາທີສຸ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ຠຄວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ຕສ຺ມາ ນຕ຺ຖິ ໂທໂສ.

ວຣຍາຈນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໓໗. ມຫາປິຏ຺ຐິຍໂກຊວໍ ນາມ ອຕິເຣກຈຕຸຣງ຺ຄຸລປຸປ຺ຜໍ ກິຣ.

ກມ຺ພລານຸຊານນາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໐. ອຸປຈາເຣຕິ ສຸສານສ຺ສ ອຸປຈາເຣ. ພຫິປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອເກ. ກຕິກກຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ຕວ ຈ ມມ ຈ ໂຫຕູຕິ ວຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ຈ ຕຖາວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສມານປຣິກ຺ຂາຣວິຘິໍ ວທນ຺ຕິ.

໓໔໒. ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍປິ ສມ຺ມນ຺ນິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສສກມ຺ມານິປິ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂຈຣິກາຍ ກຕສທິສໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທີປວາສິໂນ ວທນ຺ຕິ ກິຣ. ‘‘ໂຈຣິກາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ເສນາສນກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສາຘກ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ອິທໍ ອາເວຓິກລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຠຓ຺ຑາຄາຣສມ຺ມຸຕິອາທິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໓. ‘‘ອິທໍ ປນ ຠຓ຺ຑາຄາຣນ຺ຕິ ອາເວຓິກລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຈີວຣຣຊນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໔໔. ໂຄມເຍ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ວິຣູປຕ຺ຕາວາຣິຕໍ. ‘‘ກຸງ຺ກຸມປຸປ຺ຜໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອລ຺ລິກາຍາ’’ຕິປິ ປາໂຐ ອຕ຺ຖິ.

ນິສີທນາທິອນຸຊານນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. ອຏ຺ຐານເມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣູປກຓ຺ເຑ ‘‘ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ ຣາຄຈິຕ຺ຕາຠາວາ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວາ ຣາຄປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ ໂຫຕີຕິ ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ກຖາວຕ຺ຖຸນາ ຈ.

໓໖໒. ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິເຍວ ປມາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ນິກ຺ເຂປກາຣເຓຫິ ຐເປນ຺ເຕນ ອຄ຺ຄຬຄຸຕ຺ຕິວິຫາເຣເຍວ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ສງ຺ຆິກຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໓. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ເອກໍ ຈີວຣມາສ’’ນ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ເສວ ຕານິ ຈີວຣານິ ຍາວ ຈີວຣມາສາ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ອນຕ຺ຖຕກຖິນສ຺ສ ອນນຸຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ເຫຏ຺ຐາ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ລີນຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖມິຘ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ. ເຫຏ຺ຐາ ຫິ ‘‘ອກາລຈີວຣໍ ນາມ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ສຕ຺ຕມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນໍ, ເອຕໍ ອກາລຈີວຣໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໐) ວຈນໂຕ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ເອກຈີວຣມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເຕສໍເຍວ ໂຫຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ຕໍ ອວຕ຺ວາ ເອໂກປິ ຕໂຍ ຄຓປູຣເກ ລຠິຕ຺ວາ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ອິມໍ ລີນຕ຺ຖໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຍາວ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕຣຖາ ອຍມຕ຺ໂຖ ນ ຎາຍຕິ. ‘‘ຊານິຕພ຺ໂພ ຈ ວິນຍຘເຣຫີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ປຎ຺ຈ ມາເສ ສພ຺ພໍ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ‘‘ອິຘ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ອຘິກາຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ລຠຕິ. ‘‘ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ຈີວຣກາລສ຺ສາສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ອນຕ຺ຖຕກຖິນານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານຎ຺ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ເອວ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍໍ ປນ ອິທໍ ‘ອິຘ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ‘ອນາຄຕວສ຺ເສ’ຕິ ປທໍ, ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’ຕິ ອິທໍ ປຣໂຕ ‘ຕຕ຺ຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕີ’ຕິ ອິມສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ‘ກສ຺ມາ? ປິຏ຺ຐິສມເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’ຕິ ລິຂິຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຣໂຕ ‘ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຫມນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕນ ນິພ຺ພິເສສຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ເອວ ເອກຈ຺ເຈສຸ ປຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ອິຘ-ສທ຺ເທນ ວິເສສິຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖີຕິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຍ຺ຫິມານິ ຈີວຣານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນເມວາຘິຏ຺ຐານໍ, ອິທເມຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຍ຺ຫິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມຍ຺ຫິມານີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ຈີວຣານິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘ຈີວຣານິ ປາປຸຓນ຺ຕີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ທຸຄ຺ຄຫິຕານີຕິ ສງ຺ຆິກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ຄຫິຕເມວ ນາມາ’ຕິ ອິມສ຺ສ ອິທໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ວິທິຕໍ, ເຕ ປນ ຠາຄາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕາເຍວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອປຕິເຕ ປຸນ ອາຄຕາ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸປນນ຺ທສກ຺ຍປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໔. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ຈີວຣສມຍໍ ອຸປາທາຍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ກໂຕ.ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ‘‘ຣາຊວິຫາເຣ ວິຍ ນານາປຣິເວເຓສຸ ວາ ອິຘ ວາ ວຸຕ຺ຖາ ລຠຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ. ‘‘ສຕ຺ຕາຫວາເຣນ ອຣຸຓເມວ ອຸຏ຺ຐາເປຕີຕິ ເອຕໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ເອກວິຫາເຣ ສຕ຺ຕາຫກິຈ຺ຈາຠາວາ’’ຕິ ຈ ລິຂິຕໍ.

ມຕສນ຺ຕກກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖໙. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ກາລໍກເຕ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວເຣ’’ຕິ ປຘານປຣິກ຺ຂາຣທສ຺ສນມຸເຂນ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາຣນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈຕໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ກປ຺ປິຍເມວ ມຕຕ຺ຕາຕິ ເອເກ. ໂນຕິ ຕກ຺ໂກ ປຕ຺ຕຈຕຸກ຺ເກ ສພ຺ພຖາ ອກປ຺ປິຍປຕ຺ຕນຍວິໂຣຘໂຕ. ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນເສນາສເນ ຈ ວສໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອາວາເສ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຈໂກ ກາລໍກໂຕ, ອິຕໂຣ ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອປາເປຕ຺ວາ ຕໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ອນາວາເສ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາມິກສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ມຣຓສມເຍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສຫນ຺ໂຕ ເຈ ຈິຕ຺ເຕເນວ ເທຕິ, ປຸຎ຺ຎໍ ປສວຕິ, ສງ຺ໂຆວ ຕສ຺ສ ສາມີ. ປໂຣ ວາ ອວິສ຺ສາສິໂກ ສຍເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫຓໍ ນ ຣຸຫຕິ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ເຈ, ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຈ ອາວາສຄຕສ຺ສ ໂກ ສາມີ. ‘‘ສງ຺ໂຆ ສາມີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສງ຺ເຆນ ພລກ຺ກາເຣນ ໂສ ວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ເອເກ. ຊີວມານກາເລ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ສງ຺ໂຆ ສາມີຕິ ເອເກ. ສາມິໂກ ເຈ ສຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ລຠຕິ, ສງ຺ໂຆປິ ລຠຕິ ສາມິຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ອິຕເຣ, ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ມຕກສ຺ສ ຫິຣຎ຺ຎາທິອກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ເຈຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຄ຺ຄຫິເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເຈ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ທາໂສ ເຈ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ, ນ ສງ຺ໂຆ ສາມີ, ອາຣາມິໂກ ເຈ, ສງ຺ໂຆ ສາມີ. ຄາວີມຫິໍສີອາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອາວາສຄຕານໍ ສງ຺ໂຆ ສາມີ, ອນາວາສຄຕານໍ ນ ສງ຺ໂຆ ສາມີ. ສງ຺ໂຆ ເຈ ອາວາສໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສມີເປ ພຫິສີມາຍ ຐເປຕິ, ກາຣກສງ຺ໂຆ ສາມີ, ຕຖາ ອາຣາມິເກ. ມຕກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາໂຣ ນິກ຺ເຂປວເສນ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເອໂສວ ສາມີ. ມຫຄ຺ໂຆ ເຈ ໂຫຕິ, ເສສສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ສາມີ. ‘‘ເກນຈິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາເກນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກ຺ກໂມ ເອເຕນ ທສ຺ສິໂຕ. ປຸນ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ພຫຸຠາເວ ສຕິ ສພ຺ເພສໍ ທາຕພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ຄິລານຸປຏ຺ຐາການ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາມເຓຣວາເຣ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ປາໂຐ. ‘‘ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ ທທາມິ ທຊ຺ຊາມິ ໂອໂຓເຊມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາມິ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’ຕິ ວາ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມິ…ເປ… ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’ຕິ ວາ ວທຕິ, ‘ສມ຺ມຸຂາ ວາ ປຣມ຺ມຸຂາ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕີ’ຕິ ທານລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວທຕິ, ‘ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈາ’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ຄຫຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ຕວ ຈ ມມ ຈ ໂຫຕູ’ຕິ ເອວມາທິວຈເນນ ສມານປຣິກ຺ຂາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ປນ ອຕີວ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອິທເມຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ – ສເຈສມ຺ພຫຸລາ, ທ຺ເວ ວາ ສມານປຣິກ຺ຂາຣໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນເກນ ສທ຺ຘິໍ ເປສລສ຺ສ ເອກສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ໂສ ປຸນ ເຕສເມວ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ສມານປຣິກ຺ຂາຣິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອິທໍ ສມານປຣິກ຺ຂາຣລກ຺ຂຓໍ ປາຬິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓເຍວ ປຕນໂຕ ອຈລປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕຖາປິ ໂປຣາຓວິຘິໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕນໂຕ ປຏິເສເຘຕພ຺ໂພ, ອາຈຣິຍານໍ ມຕານຸສາເຣນ ກາຕພ຺ພໍ ກາຕຸກາເມນາຕິ ອປເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖສາມເຓໂຣ ປຎ຺ຈສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ເອກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸນ ຄຫິໂຕ ລາຠໍ ນ ລຠຕິ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານໍອນຸປ຺ປນ຺ນຈີວຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໕. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈີວເຣ ອຠາຊິເຕ ປກ຺ກມຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສງ຺ເຆນ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາທໂຕ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ທາຕຸໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ສາວິເຕປິ ວິພ຺ຠມຕິ, ຕໂຕ ນ ລຠຕິ, ປຸນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈີວຣຠາຊນໍ ສມ຺ຠາເວນ຺ໂຕປິ ນ ລຠຕິເຍວ ປຸພ຺ພປກຕິໂຕ ຠຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ອຖ ປາປິເຕ ວິພ຺ຠມຕິ, ລຠຕີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສງ຺ເຆຠິນ຺ເນຈີວຣຸປ຺ປາທກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໖. ປຣສມຸທ຺ເທຕິ ຊມ຺ພຸທີເປ.

ອຏ຺ຐຈີວຣມາຕິກາກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໗໙. ຍສ຺ມາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ທຸພ຺ພິຊານໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ປຣິຍນ຺ຕຄຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸປິ…ເປ… ປາປຸຓາຕີຕິ ‘ອຸປຈາຣສີມາຍ ເທມາ’ຕິ ເອວໍ ທິນ຺ນເມວ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ. ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຂຓ຺ຑສີມາທີສຸ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ຕາສໍ ວິສຸໍ ສມານສໍວາສກສີມຕ຺ຕາ. ສມານສໍວາສກອວິປ຺ປວາສສີມານໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ – ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ຄາມຏ຺ຐານໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ສມານສໍວາສກສີມາຍາ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ ປນ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕານໍ, ອິຕຣຕ຺ຣ ຐິຕານຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ. ‘‘ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘ສີມຏ຺ຐກສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈາຣສີມາຍ ເອວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ເທມາ’’ຕິ ຂຓ຺ຑສີມາຍໍ ຐຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຕຕ຺ເຖວ ປາປຸຓາຕີຕິ ເກຈິ. ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາຣູປຈາເຣ ຫຕ຺ຖປາເສນ, ພຫິຄາມາທີສຸ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖນ ອຸປຈາໂຣຕິ ເອເກ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກາພທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາປິ ປຣິກ຺ເຂປປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ນ ປາປຸຓາຕີຕິ ເອເກ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິວິຫາຣໂຕ ພຫິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐຕ຺ວາ ‘ສງ຺ຆສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆວ ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອໂກປິ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ວາ ປາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອາເນຕ຺ວາ ວາ ປາເປຕພ຺ພໍ, ອິຕຣຖາ ຄຕສ຺ສ ນ ປາປຸຓາຕິ. ສມານລາຠກຕິກາ ມູລາວາເສ ສຕິ ສິຍາ, ມູລາວາສວິນາເສນ ກຕິກາປິ ວິນສ຺ສຕິ. ສມານລາຠວຈນໍ ສຕິ ທ຺ວີສຸ, ພຫູສຸ ວາ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເຕເນວ ເອກສ຺ມິໍ ອວສິຏ຺ເຐ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ໂນ ມຕິ.

‘‘ຕາວກາລິກກາເລນ, ມູລຈ຺ເຉທວເສນ ວາ;

ອຎ຺ເຎສໍ ກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ, ສິຍາ ນາວາສສງ຺ຄໂມ’’ຕິ. –

ອາຈຣິໂຍ.

ສພ຺ພຕ຺ຖ ທິນ຺ນເມວາຕິ ‘‘ສມານຠາໂຄວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ເອກເມກໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເຈ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ ວິຠາຄສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈີວເຣ ທິນ຺ເນ ປໍສຸກູລິການໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນ ມິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສຸໍ ລຠຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ອຸຠໂຕສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສງ຺ຆານໍ ທິນ຺ນຠາວເມວ ທີເປຕິ, ນ ອຸຠໂຕສງ຺ຆປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ, ຕສ຺ມາ ເອວ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈາ’’ຕິ ວາໂຣ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ອຏ຺ຐກຖາວຈນເມວ ປມາຓໍ, ນ ວິຈາຣຓາຕິ ເອເກ. ຍສ຺ມາ ເອໂກ ອທ຺ຘານາທິຍໂກ ວິຍ ທຸວິໂຘ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠໂຕສງ຺ຆຄ຺ຄຫເຓນ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນ ຄຫິໂຕຕິ. ‘‘ສພ຺ພາວາສສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພວິຫາເຣສຸ ເຈຕິຍຘມ຺ມານໍ ເອເກກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠາໂຄ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ເຈຕິຍສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ເຈ? ນ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອິຘ ວິຫາເຣນ ຆຏິຕຕ຺ຕາ ຈ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ວິຫາເຣ ເອກຠາຄໍ ລຠິຕພ຺ພເມວາຕິ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປາເປຕ຺ວາຕິ ວິກາເລ ອປຣິໂຠຄຕ຺ຕາ ສກໂລປິ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍາຕິ ເຈ? ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເຕນ ‘‘ຫຣາມີ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານມ຺ປີຕິ ເອຕ຺ຖ ອປິ-ສທ຺ໂທ ອວຘາຣຓຕ຺ໂຖ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອິຕຣຖາ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ເຖ ຄຫິເຕ ‘‘ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ. ກສ຺ມາຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ປປຎ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ກິໍ ເຕນ, ປຣໂຕ ‘‘ຈີວຣມາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ…ເປ… ອຕີຕວສ຺ສໍວຸຕ຺ຖານເມວ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວິຈາຣິຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລກ຺ຂຓຎ຺ຎູ’’ຕິ ອຈລວເສນ. ສເຈ ປນ ພຫິອຸປຈາຣສີມາຍ ຐິໂຕ…ເປ… ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ສພ຺ເພສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສານໍ ສພ຺ເພສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອກາລຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຄິມ຺ຫານໍ ປຐມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອນນ຺ຕຣາຕີຕໍ ເຫມນ຺ຕໍ ເອວ ວຸຕ຺ຖາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ວສ຺ສໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ມາຕິກາ ອາໂຣເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ວາ ເຖເຣຫິ ເປສິຕາ, ເຕສໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ກິຣ ອຕ຺ໂຖ.

ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.