໑໐. ປຸປ຺ຜວຄ຺ໂຄ

໑. ນທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໓. ປພ຺ພເຕຍ຺ຍາຕິ ປພ຺ພຕໂຕ ອາຄຕາ. ຕໂຕ ເອວ ໂອຫາຣິນີ. ເຕນສ຺ສາ ຈຓ຺ຑໂສຕຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ທູຣໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທູຣງ຺ຄມາ. ເຕນສ຺ສາ ມໂຫຆຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ໂສເຕຕິ ວຏ຺ຏໂສເຕ. ຈຕູຫິ ຄາເຫຫີຕິ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຄາເຫຫິ. ປລຸຊ຺ຊນຕ຺ຕາຕິ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ໂສກາທິພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕີຕິ ໂສກາທິອນຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິ.

ນທີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຸປ຺ຜສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໔. ວິວທຕີຕິ ວິວາທໍ ກໂຣຕິ. ວທນ຺ໂຕຕິ ອຍຖາສຠາເວນ ວທນ຺ໂຕ. ວິວທຕິ ຘມ຺ມຕາຍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ. ໂລກຘມ຺ໂມຕິ ລຸຊ຺ຊນສຠາວຘມ຺ໂມ. ໂກ ປນ ໂສຕິ ອາຫ ‘‘ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກຖໍ ກໂຣມີຕິ ເກນ ປກາເຣນາຫໍ ພາລໍ ອຊານນ຺ຕໍ ກໂຣມິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຕຖາ ຈາຫ ‘‘ອກ຺ຂາໂຕ ໂວ ມຍາ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິ (ຘ. ປ. ໒໗໕). ‘‘ຕໂຍ ໂລກາ ກຖິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ນາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິມາຫ.

ປຸປ຺ຜສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຜຓປິຓ຺ຑູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໕. ເກນຈິ ກາຣເຓນ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອຍຸຊ຺ຌາ ນາມ. ນິວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນຕິ ອຸທກປ຺ປວາຫສ຺ສ ນິວຕ຺ຕິຕຏ຺ຐາເນ.

ອນຸໂສຕາຄມເນຕິ ອນຸໂສຕໍ ອາຄມນເຫຕຸ, ‘‘ອນຸໂສຕາຄມເນນາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ປວຑ຺ຒິຕ຺ວາຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸຏ຺ຐິຕານໍ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕານໍ ເຜຓປິຓ຺ຑານໍ ສໍສຄ຺ເຄນ ປກາຣໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ປຕ຺ວາ. ອາວເຫຍ຺ຍາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ວເຫຍ຺ຍ. ກາຣເຓນ ອຸປປຣິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຎາເຓນ ວີມໍເສຍ຺ຍ. ‘‘ສາໂຣ ນາມ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຕທຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິລີຍິຕ຺ວາ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຣູປມ຺ປິ ນິສ຺ສາຣຕາຍ ຠິຊ຺ຊເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍຖາ ຫິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອສາຣຕາສິທ຺ຘິ, ເອວໍ ອສາຣຕາຍປິ ອນິຈ຺ຈຕາສິທ຺ຘີຕິ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ເອວ ນິຈ຺ຈສາຣໍ ຖິຣຠາວສາຣໍ ຘຸວສາຣໍ ສາມີນິວາສີກາຣກຠູຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ປວຕ຺ຕນມ຺ເປຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປມ຺ປິ…ເປ… ນິສ຺ສາຣເມວາ’’ຕິ. ໂສຕິ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ. ຄຫິໂຕປິ ອຸປາເຍນ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ ອນຣຫຕ຺ຕາ. ອເນກສນ຺ຘິຆຏິໂຕ ຕຖາ ຕຖາ ຆຏິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ.

ພ຺ຍາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອຕຣຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ວເສນ. ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ ຕຣງ຺ຄພ຺ຠາຫຕໍ ຫຸຕ຺ວາ.

ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິ ປຕິເຕ. ອຸທກຕລນ຺ຕິ ອຸທກປິຏ຺ຐິໍ. ອຎ຺ຎໂຕ ປຕນ຺ຕໍ ອຸທກພິນ຺ທຸໍ. ອຸທກຊລ຺ລນ຺ຕິ ສນ຺ຕານກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ອຸທກມລໍ. ຕຎ຺ຫິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸທກໍ ປຸຏໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປຸເຏ ປຸພ຺ພຸຬສມຎ຺ຎາ. ວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸໍ. ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ. ກິເລສຊລ຺ລນ຺ຕິ ປຸຣິມສິທ຺ຘໍ, ປຏິລພ຺ຠມານໍ ວາ ກິເລສມລໍ. ຜສ຺ສສງ຺ຆຏ຺ຏນນ຺ຕິ ຜສ຺ສສໂມຘານໍ. ປຸພ຺ພຸຬສທິສາ ມຸຫຸຕ຺ຕຣມຓີຍຕາຍ. ຍສ຺ມາ ຆມ຺ມກາເລ ສູຣິຍາຕປສນ຺ຕາປາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕຣສ຺ມິຊາລນິປາເຕ ຕາທິເສ ຠູມິປເທເສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ສມຸຄ຺ຄຕວາຕເວຄສມຸທ຺ຘຏວິຣຸຬ຺ຫສງ຺ຂາເຕສຸ ປຣິພ຺ຠມນ຺ເຕສຸ ອຓຸປຣມາຓຸຕຊ຺ຊາຣິປ຺ປກາເຣສຸ ຠູຕສງ຺ຆາເຕສຸ ມຣີຈິສມຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂສ ສາຣວິຣຫິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ມຣີຈິສທິສາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຸທກາກາເຣນ ຂາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລາທິອນຸຠວນຕ຺ຖາຍາຕິ ນີລາທິອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຠວນຕ຺ຖາຍ. ຜນ຺ທຕີຕິ ຜນ຺ທນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຍ ໂຫຕິ ອປ຺ປຫີນຕຓ຺ຫສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ນີລກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສຎ຺ຎາວິປລ຺ລາສໂຕ ຫິ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາໂສ, ຕໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປລ຺ລາໂສຕິ. ວິປ຺ປລມ຺ຠເນນາຕິ ວິປ຺ປກາຣວເສເນວ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ລມ຺ຠເນນ. ວິປ຺ປກາຣວເສນ ຫິ ເອຕໍ ລມ຺ຠນໍ, ຍທິທໍ ອນຸທກເມວ ອຸທກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ ອນຄຣເມວ ນຄຣໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘພ຺ພນາຏກາທິທສ຺ສນໍ.

ກຸກ຺ກຸກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສພ຺ພປຕ຺ຕວຏ຺ຏີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທຓ຺ຑກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອກຸກ຺ກຸກຊາຕນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕ ອສຎ຺ຊາຕຆນທຓ຺ຑກ’’ນ຺ຕິ. ນ ຕຖາ ໂຫຕີຕິ ຍທຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຕໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ນ ໂຫຕິ. ນານາລກ຺ຂໂຓຕິ ນານາສຠາໂວ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘວາຕິ ເອໂກ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ. ອປຄຕປຏລປິຬກນ຺ຕິ ອປຄຕປຏລໂທສຎ຺ເຈວ ອປຄຕປິຬກໂທສຎ຺ຈ. ອສາຣຠາວທສ຺ສນສມຕ຺ຖນ຺ຕິ ອສາຣສ຺ສ ອສາຣຠາວທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ. ອິຕ຺ຕຣາຕິ ປຣິຕ຺ຕກາລາ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ລຫຸປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ອຎ຺ຎເທວ ຈ ອາຄມນກາເລ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ໂອຬາຣິກວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ເອກຈ຺ຉຣກ຺ຂເຓ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ມາຍາຍ ທສ຺ສິຕໍ ຣູປໍ ມາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ກປາລິຏ຺ຐກປາສາຓວາລິກາທິໍ. ວຎ຺ເຈຕີຕິ ອສຸວຓ຺ຓເມວ ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ, ອມຸຕ຺ຕເມວ ມຸຕ຺ຕາຕິອາທິນາ ວຎ຺ເຈຕິ. ນນຸ ຈ ສຎ຺ຎາປິ ມຣີຈິ ວິຍ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ ວຎ຺ເຈຕິ, ອິທມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາຍາ ວິຍ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ໂກ ອິເມສໍ ວິເສໂສຕິ? ວຈນຕ຺ໂຖ ເນສໍ ສາຘາຣໂຓ. ຕຖາປິ ສຎ຺ຎາ ອນຸທກໍເຍວ ອຸທກໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປນ຺ຕີ, ອປຸຣິສຎ຺ເຎວ ປຸຣິສໍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປນ຺ຕີ ວິປ຺ປລມ຺ຠນວເສນ ອປ຺ປວິສຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ປນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕໍສຠາວໍ ຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ມາຍາ ວິຍ ມຫາວິສຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິເທວາ’’ຕິອາທິ. ເອວມ຺ປີຕິ ອຕິວິຍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຠາເວນປິ ມາຍາສທິສນ຺ຕິ.

ເທສິຕາຕິ ເອວໍ ເທສິຕາ ເຜຓປິຓ຺ຑາທິອຸປມາຫິ.

ຠູຣິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ, ສຓ຺ຫຏ຺ເຐນ ວິປຸລຏ຺ເຐນ ຈ ຠູຣິສທິສປຎ຺ຎຕາຍ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ. ເຕນາຫ ‘‘ສຓ຺ຫປຎ຺ເຎນ ເຈວາ’’ຕິອາທິ. ກິມິຄຓາທີນນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອເນກຄິຊ຺ຌາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ປເວຓີຕິ ຘມ຺ມປພນ຺ໂຘ. ພາລລາປິນີ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ. ເສສຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊຕິ ເອກຸປ຺ປາເທກນິໂຣຘຕ຺ຕາ, ວຕ຺ຖຸຣູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ນ ວິສຸໍ ຄຫິຕໍ. ວຘຠາວໂຕຕິ ວຘສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ. ສຣຓນ຺ຕິ ປຏິສຣຓໍ.

ເຜຓປິຓ຺ຑູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໖. ໂຄມຍປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໙໖-໙໘. ສສ຺ສຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ຍາວ ກປ຺ປວຸຏ຺ຐານາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສສ຺ສຕິໂຍ, ສິເນຣຸອາທໂຍ. ຕາຫິ ສມໍ ສມກາລໍ. ອເນນາຕິ ຠຄວຕາ. ນຍິທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕປທໍ. ຕໍ ປນ ເຍນ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ຘີຍຕິ, ຕໍ ຕິລິງ຺ໂຄວ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິວຏ຺ເຏນ຺ໂຕຕິ ວິນິວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ.

ຣາຊຘານີຕິ ຣຎ຺ໂຎ ນິວາສນຄຣໍ. ສຸຕ຺ຕມຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວຓ຺ຓວຏ຺ຏິກາມຍໍ.

ໂຄມຍປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຄທ຺ທຸລພທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙໙. ຍໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ສມຍສ຺ສ ປຈ຺ຈາມສນໍ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ. ໂສ ຈ ສມໂຍ ອຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈເມ ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐິເຕ’’ຕິ ອາຫ. ປຣິຈ຺ເຉທໍ ນ ວທາມິ ປຣິຈ຺ເຉທກາຣິກາຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ. ສຸນໂຂ ວິຍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ພາໂລ ອສວສຠາວໂຕ. ຄທ຺ທຸໂລ ວິຍ ທິຏ຺ຐິພນ຺ໂຘ. ສກ຺ກາໂຍ ຕສ຺ສ ອສວສຠາວໂຕ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ສກ຺ກາຍານຸປຣິວຕ຺ຕນນ຺ຕິ ‘‘ສນ຺ຕາເນ ສຕ຺ຕໂວຫາໂຣ’’ຕິ ຕໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເຠເທນ ນິທ຺ເທໂສ.

ຄທ຺ທຸລພທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍຄທ຺ທຸລພທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໐. ທິຏ຺ຐິຄທ຺ທຸລນິສ຺ສິຕາຍາຕິ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍວເສນ ທິຏ຺ຐິຄທ຺ທຸລນິສ຺ສິຕາຍ ນິສ຺ສາເຍວ ປວຕ຺ຕຕິ ຕໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ວິເວເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ. ຈິຕ຺ຕສໍກິເລເສເນວາຕິ ທສວິຘກິເລສວຕ຺ຖຸວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິລິຏ຺ຐຠາເວນ. ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄມເນນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ໂວທານຕ຺ຕາ ໂວທາຍນ຺ຕິ ວິສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ວິຈຣຓຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣຓວເສນ ວິຈຣຓຈິຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຂານາມາຕິ ເອວໍນາມກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓປາສຓ຺ຑິກາຕິ ຊາຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຉນ຺ນວຸຕິຍາ ປາສຓ຺ເຑສຸ ຕໍ ສງ຺ຂາສຎ຺ຎິຕໍ ປາສຓ຺ຑໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ວິຈຣຓກາ. ປຏໂກຏ຺ຐກນ຺ຕິ ທຸສ຺ສາປຓກໍ. ທສ຺ເສນ຺ຕາຕິ ຍຖາຄຕິກມ຺ມວິປາກຈິຕ຺ຕຕໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ. ຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຏໂກຏ຺ຐກຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ເອວໍ ຫຕ຺ຖປາທາ, ເອວໍ ມຸຂໍ ລິຂິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອາກາຣວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓານິ, ເອວໍ ກິຣິຍາວິເສສາ, ເອວໍ ກິຣິຍາວິຠາຄໍ, ສຕ຺ຕວິເສສານໍ ວິຠາຄໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸພ຺ພຕ຺ຕນຂິປນປວຕ຺ຕນາທິປໂຍຊນຎ຺ຈາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ຕຖາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ເຕນ ມນສາ ຈິນ຺ຕິຕໍ ນາມ. ອຸປາຍປຣິເຍສນຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທາ ເອວໍ ລິຂິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາວຸຕ຺ຕອຸປາຍສ຺ສ ເຈວ ປຸພ຺ເພ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠູມິປຣິກມ຺ມວຓ຺ຓຘາຕຸສມ຺ມາໂຍຊນຸປາຍສ຺ສ ຈ ວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຕໂຕປິ ຈິຕ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໂຕປິ ຈິຕ຺ຕຕຣໍ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ຈິນ຺ຕິຕປ຺ປກາຣານໍ ສພ຺ເພສໍເຍວ ຈິຕ຺ຕກມ຺ເມ ອນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ. ກມ຺ມຈິຕ຺ເຕນາຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓນ. ກມ຺ມຈິຕ຺ເຕນາຕິ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຠາເວນ. ໂສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິຈິຕ຺ຕຠາໂວ ຕຓ຺ຫາວເສນ ຊາຍຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ອຏ຺ຐສາລິນີຏີກາຍໍ ວິຠາວິໂຕ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຣູປວິເສສາ. ໂຍນິໍ ອຸປເນຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ອຓ຺ຑຊາທິເຠທໍ ໂຍນິວິເສສໍ ປາເປຕິ ວຓ຺ຓວິເສໂສ ວິຍ ຜລິກມຓິກໍ. ນ ຫິ ວິເສສາ ຫິຕວິຈິຕ຺ຕສາມຕ຺ຖິຍກມ຺ມໍ ໂຍນິໍ ອຸປເນຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິປາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ໂຍນິມູລໂກ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕຠາໂວຕິ ຍໍ ຍໍ ໂຍນິໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ເຕ ອຸປເນຕິ, ຕໍຕໍໂຍນິມູລໂກ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຠາໂວ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຍນິອຸປຄຕາ’’ຕິອາທິ. ສທິສຈິຕ຺ຕາວ ສທິສຈິຕ຺ຕຠາວາ ເອວ. ອິຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ນິຄມນໍ.

ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຈິຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສວິເສສໍ ຈິຕ຺ຕຠາວກຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ຈິຕ຺ຕຕຣເມວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສຫຊາຕຘມ຺ມຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ຣາຄາທິສທ຺ຘາທິຘມ຺ມວິຈິຕ຺ຕຠາເວນ. ຠູມິຈິຕ຺ຕຕາຍາຕິ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ຕຕາຍ. ກມ຺ມນານຕ຺ຕໍ ມູລໍ ກາຣຓໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກມ຺ມນານຕ຺ຕມູລກາ, ເຕສໍ. ລິງ຺ຄນານຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທິນານຕ຺ຕວເສນ ເຈວ ຕໍຕໍສຓ຺ຐານນານຕ຺ຕວເສນ ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສເທວມນຸສ຺ສາທິສຎ຺ຎານານຕ຺ຕວເສນ. ໂວຫາຣນານຕ຺ຕໍ ຕິສ຺ໂສຕິອາທິໂວຫາຣນານຕ຺ຕວເສນ. ຈິຕ຺ຕານໍ ວິຈິຕ຺ຕານໍ. ຕໍຕໍໂວຫາຣນານຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຎປີຍຕິ. ຣງ຺ຄຊາຕຣູປສມຸຏ຺ຐາປນາທິນາ ວຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ຊຍຕີຕິ ຣຊໂກ, ວຓ຺ຓກາໂຣ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິຕຣູປສມຸຏ຺ຐາປນຕາ ນິຍຕາ ເອກນ຺ຕິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ. ‘‘ອຠິຣູປໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ທຸຕິຍຄທ຺ທຸລພທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ວາສິຊຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໑. ອຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ຫິຕສ຺ສ. ອສາຘິກາ ‘‘ຠາວນານຸໂຍຄໍ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອນນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອິຕຣາຕິ ສຸກ຺ກປກ຺ຂອຸປມາ. ສາຘິກາ ຠາວນາໂຍຄສ຺ສ ອນຸຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຎ຺ຫິ ຕສ຺ສ ສາຘິກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖຕິ ປຣມຕ຺ຖສມ຺ຠາວເນ. ເອວຎ຺ຫິ ກຓ຺ຫປກ຺ເຂປິ ອປິສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ສມ຺ຠາວນຕ຺ເຖຕິ ວາ ປຣິກປ຺ປນຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຂາຕພ຺ເພ ອຕ຺ເຖ ອນິຍມໂຕ ວຸຈ຺ຈມາເນ ສງ຺ຂາໂຕ ອນິຍມຕ຺ໂຖ ວາສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຏ຺ຐ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອູນາຘິການີຕິ ອູນານິປິ ອຘິການິປິ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກໍໂສ ປນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ ທ຺ວາທສ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປາທນຂສິຂາຫິ ອໂກປນວເສນ ສມ຺ມາ ອຘິສຍິຕານິ. ອຸຕຸນ຺ຕິ ອຸຓ຺ຫອຸຕຸໍ ກາຍຸສ຺ມາວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸສ຺ມີກຕານີ’’ຕິ. ຠາວິຕານີຕິ ກຸກ຺ກຸຏວາສນາຍ ວາສິຕານິ. ສມ຺ມາອຘິສຍນາທິຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ອິມໍ ອປ຺ປມາທໍ ກຕ຺ວາ. ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ເຕ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ສຍມ຺ປີຕິ ອຓ຺ຑານິ. ປຣິຓາມນ຺ຕິ ປຣິປກ຺ກໍ ພຫິນິກ຺ຂມນໂຍຄ຺ຄຕໍ.

ຕນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິທານິ ວຸຈ຺ຈມານາກາເຣນ. ອຕ຺ເຖນາຕິ ອຸປເມຍ຺ຍຕ຺ເຖນ. ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມາ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມວເສນ ຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຎາຓສ຺ສ ຫິ ສຠາວໂຕ ສຕິເນປກ຺ກໂຕ ຈ ຕິກ຺ຂຠາໂວ, ສມາຘິວເສນ ສູຣຠາໂວ, ສທ຺ຘາວເສນ ວິປ຺ປສນ຺ນຠາໂວ, ວີຣິຍວເສນ ປຣິຓາມຠາໂວ. ປຣິຓາມກາໂລຕິ ພລວວິປສ຺ສນາກາໂລ. ວຑ຺ຒິຕກາໂລຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາກາໂລ. ອນຸໂລມຏ຺ຐານສ຺ສ ຫິ ວິປສ຺ສນາ ຄຫິຕຄພ຺ຠາ ນາມ ຕທາ ມຄ຺ຄຄພ຺ຠສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຕຊ຺ຊາຕິກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸຣູປໍ. ສຕ຺ຖາປິ ຄາຖາຍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປຫຣຕິ ຠິນ຺ທາເປຕິ.

ໂອລມ຺ພກສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ໂອລມ຺ພກສຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕໍ. ປລນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ທາຣູນໍ ເຫຍ຺ຍາທິຊານນຕ຺ຖໍ ອຸປເນຕ຺ວາ. ທາຣູນໍ ຄຓ຺ຑໍ ຫຣຕີຕິ ປລຄຓ຺ໂຑຕິ ເອເຕນ ປເລນ ຄຓ຺ຑຫາໂຣ ‘‘ປລຄຓ຺ໂຑ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມປເທ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຄຫຓຏ຺ຐາເນຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ. ສມ຺ມເທວ ເຂປີຍນ຺ຕິ ເອເຕນ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນີຕິ ສງ຺ເຂໂປ, ເຕນ. ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ເສວ ທິວເສ ທິວເສ ອາສວານໍ ປຣິກ຺ຂໂຍ ອິຘ ‘‘ວິປສ຺ສນາຍານິສໍໂສ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຫມນ຺ຕິເກນ ກຣຓຠູເຕນ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ເຫມນ຺ຕິເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕີຕິ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຜລານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ສາສນໍ ສຠາວຄມ຺ຠີຣຠາວໂຕ. ນາວາ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ມໂຫຆຸຕ຺ຕຣຓໂຕ. ປຣິຍາທານໍ ວິຍາຕິ ປຣິໂຕ ອປຣິປູຣຓໍ ວິຍ. ຂຊ຺ຊມານານນ຺ຕິ ສງ຺ຂາທນ຺ເຕນ ວິຍ ອຸທເກນ ເຂປິຍມານານໍ ພນ຺ຘນານໍ. ຕນຸຠາໂວຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ທຸພ຺ພລຠາໂວ. ວິປສ຺ສນາຎາຓປີຕິປາໂມຊ຺ເຊຫີຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓສມຸຏ຺ຐິເຕຫິ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊຫິ. ໂອກ຺ຂາຍມາເນ ປກ຺ຂາຍມາເນຕິ ວິວິຘປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸກ຺ຂາຍມາເນ ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ປກ຺ຂາຍມາເນ. ທຸພ຺ພລຕາ ທີປິຕາ ‘‘ອປ຺ປກສິເຣເນວ ສໍໂຍຊນານິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ປູຕິການິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ວາສິຊຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ຠາເວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ພໍ ກາມຣາຄໍ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິອາທິ. ສນ຺ຕາເນຕ຺ວາຕິ ກສນຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໂສ ວິຕເນຕ຺ວາ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ. ກິເລສາຕິ ອຸປກ຺ກິເລສປ຺ປເຠທາ ກິເລສາ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຎາເຓນາຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາສຫຄເຕນ ຎາເຓນ.

ລາຍນນ຺ຕິ ລາຍນໍ ວິຍ ນຍນໍ ວິຍ ນິຈ຺ໂຉຏນໍ ວິຍ ຈ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຎາຓໍ. ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນາຕິ ອິມິນາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປາຬິຍາ ອຕ຺ເຖນ, ອຸປມາ ສໍສນ຺ເທຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປພ຺ພຊລາຍໂກ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ. ລາຍນາທິນາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ກຕກິຈ຺ຈຕາຍ ປຣິຕຸຏ຺ຐິ ວິຍ ອິມສ຺ສ ກິເລເສ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ກາລສ຺ສ ວີຕິນາມນາ.

ກູຏໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ປາຣິມນ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກູຏໍ ປວິສນຠາເວນາຕິ ກູຏຈ຺ຉິທ຺ທໍ ອຄ຺ເຄນ ປວິສນວເສນ. ສໂມສຣິຕ຺ວາຕິ ຉິທ຺ເທ ອນຸປວິສນວເສນ ຈ ອາຫຈ຺ຈ ອວຏ຺ຐາເນນ ຈ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ກູຏໍ ວິຍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວເສນ ອວຏ຺ຐານສ຺ສ ມູລຠາວໂຕ. ໂຄປານສິໂຍ ວິຍ ຈຕຸຠູມກກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາມູລກຕ຺ຕາ. ກູຏໍ ອຄ຺ຄໍ ສພ຺ພໂຄປານສີນໍ ຕຖາອຘິຏ຺ຐານສ຺ສ ປຘານກາຣຓຕ຺ຕາ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ ໂລກິຍາຕິ ອິທໍ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎານຸປສ຺ສນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາມຸເຂນ ອຘິຄຕອຣິຍມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕີຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ສພ຺ພໍ ກາມຣາຄໍ ປຣິຍາທິຍຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຘມ຺ມສງ຺ຄເຫ (ຘ. ສ. ໓໕໗, ໓໖໐) ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີ’’ຕິອາທິນາ ສຎ຺ຎາປິ ອຸທ຺ຘຏາ. ສພ຺ພາສຸ ອຸປມາສູຕິ ມູລສນ຺ຕານອຸປມາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປມາສຸ. ປຸຣິມາຫີຕິ ກສ຺ສກປພ຺ພຊລາຍນອມ຺ພປິຓ຺ຑິອຸປມາຫິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ກິຈ຺ຈໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມູລສນ຺ຕານກປທາລນປພ຺ພຊລາຍນວຓ຺ຏຈ຺ເຉທນປເທເສນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາຍ ປຏິປກ຺ຂປຈ຺ເຉທນສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ປຈ຺ຉິມາຫິ ພລໍ ທສ຺ສິຕໍ ປຏິປກ຺ຂາຕິຠາວສ຺ສ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ.

ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຸປ຺ຜວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສໂກ ສມຕ຺ໂຕ.