໑. ຂນ຺ຘສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ນກຸລປິຕຸວຄ຺ໂຄ

໑. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຠຄ຺ຄາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ຠຄ຺ຄາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ’’ຕິ, ເອວໍ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘນາເມ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ໂຍ ປນ ວນສຓ຺ໂຑ ປຸພ຺ເພ ມິຄານໍ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ຍສ຺ມາ ໂສ ຄຫປຕິ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ‘‘ນກຸລປິຕາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນກຸລປິຕາ’’ຕິ ນກຸລສ຺ສ ນາມ ທາຣກສ຺ສ ປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ‘‘ນກຸລມາຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຊຣາຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາວເສນ ຊິຓ຺ໂຓ, ນ ພ຺ຍາຘິອາທີນໍ ວເສນ ຊິຓ຺ໂຓ. ວໂຍວຸຑ຺ໂຒຕິ ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເອວ ວໂຍວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຑ຺ໂຒ, ນ ສີລາທິວຸຑ຺ຒິຍາ. ຊາຕິຍາ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຈິຣຣຕ຺ຕຕາຍ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ຕິຍທ຺ຘຄໂຕຕິ ປຐໂມ ມຊ຺ຌິໂມ ປຈ຺ຉິໂມຕິ ຕໂຍ ອທ຺ເຘ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ທຸຕິຍຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາຕຸຣກາໂຍຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາປວິສຕາຍ ອນສ຺ສາທກາໂຍ. ເຄລຎ຺ຎໍ ປນ ທຸກ຺ຂຄຕິກນ຺ຕິ ‘‘ຄິລານກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໙໐ ອາທໂຍ) ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍາຘິ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ສພ຺ພທາ ອສຸຈິປຄ຺ຆຣຓຠາເວນ. ໂສ ປນສ຺ສ ອາຕຸຣຠາເວນາຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຕຸຣໍເຍວ ນາມາ’’ຕິ. ວິເສເສນາຕິ ອຘິກຠາເວນ. ອາຕຸຣຕີຕິ ອາຕຸໂຣ. ສງ຺ຄາມປ຺ປຕ຺ໂຕ ສນ຺ຕຕ຺ຕກາໂຍ. ຊຣາຍ ອາຕຸຣຕາ ຊຣາຕຸຣຕາ. ກຸສລປກ຺ຂວຑ຺ຒເນນ ມໂນ ຠາເວນ຺ຕີຕິ ມໂນຠາວນີຍາ. ມນສາ ວາ ຠາວນີຍາ ສມ຺ຠາວນີຍາຕິ ມໂນຠາວນີຍາ. ອນຸສາສຕູຕິ ອນຸ ອນຸ ສາສຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສຕູ’’ຕິ. ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫິຕວຈນໍ. ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຍ ເອວໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ຄຸໂຓ ໂທໂສຕິ ວຈນໍ. ຕນ຺ຕິວເສນາຕິ ຕນ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຍໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ປເວຓີຕິ ຕນ຺ຕິຍາ ເອວ ເວວຈນໍ.

ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ອຘິໂກປມາ ກາຍສ຺ສ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ອພລທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຓ຺ຑໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ພາໂລເຍວ ຕາທິສຕ຺ຕຠາວສມງ຺ຄີ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ.

ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ປກຕິມາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິເສເສນ ປສນ຺ນານິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຸອຸ ປສນ຺ນານີ’’ຕິ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕຣູປສມ຺ປທາຫິ ຕາຫິ ຕສ຺ສ ມຸຂວຓ຺ຓສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ນິທ຺ໂທໂສ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕເນວສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປສນ຺ນຕາກາຣຓມ຺ປິ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ມຸຂວຓ຺ໂຓ. ນຍຄ຺ຄາຫປຎ຺ຎາ ກິເຣສາຕິ ອິທໍ ອນາວຊ຺ຊນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ຍໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ‘‘ໂອວທຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຍຖາ ມຍໍ ປຣໂລເກປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາເຍວ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິລທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເປມຄາຣວຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທໍ ປທທ຺ວຍໍ. ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນເຍຕິ ອວຑ຺ຒິຍໍ, ອນຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນເຍ ວາ ອນຸປາເຍ. ນ ອິຣິຍນໂຕ ອວຕ຺ຕນໂຕ. ອເຍຕິ ວຑ຺ຒິຍໍ ອຕ຺ເຖ ອຸປາເຍ ຈ. ອຣຓີຍໂຕຕິ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພໂຕ. ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ ປຸຣິເມສຸ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ, ປຈ຺ຉິເມ ປນ ສທ຺ທສຕ຺ຖວເສນປິ. ຍທິປິ ອຣິຍສທ຺ໂທ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕) ວິສຸທ຺ຘາສຍປໂຍເຄສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຘ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣຠາເວນ ຈ ອຣິຍຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ອິທໍ ‘‘ອຣິຍາ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຣິຍສປ຺ປຸຣິສຠາວາ ອຠິນ຺ນສຠາວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພວ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຫິ ເອກນ຺ເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ປຣໂຕ ໂຆສມນ຺ຕເຣນ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ຠຄວາວ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙; ໕.໒). ໂສ ເອວ ຈ ອເວຈ຺ຈປສາທາຘິຄເມນ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຍໍ ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໔໕; ຈູຬວ. ໓໘໕). ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ ຊານາຕີຕິ ກຕຎ຺ຎູ. ກຕໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ກຕເວທີ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິ ອເນເກສຸປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສສຸ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ຊານນ຺ຕິ, ກຕຎ຺ຈ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສຕິຊນນອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ. ຕຖາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈໍ, ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສຫສ຺ເສສຸປິ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ປາກຏຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ. ສີໂຫ ວິຍ ຈ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອາທຣາຠາໂວ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີລຕາ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ນາມ ນ ມໍສຈກ຺ຂຸ ເອວ, ອຖ ໂຂ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປີຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ’’ຕິ. ອຣິຍຠາໂວຕິ ເຍຫິ ໂຍຄໂຕ ‘‘ອຣິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ເສວ ທສ຺ສນຠາເວ. ວຕ຺ຖູຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖຎາປນກາຣຓໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວາ. ອຣິຍກຣຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ, ວິປສ຺ສິຍມານາ ວາ ອນິຈ຺ຈາທໂຍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ.

ອວິນີໂຕຕິ ນ ວິນີໂຕ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ວເສນ ນ ສິກ຺ຂິໂຕ. ເຍສໍ ສໍວຣວິນຍາທີນໍ ອຠາເວນ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລສໍວໂຣຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ສຕິສໍວໂຣຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຣກ຺ຂາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ. ຎາຓສໍວໂຣຕິ ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) ວຈນໂຕ ໂສຕສງ຺ຂາຕານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕອວິຊ຺ຊາອວສິຏ຺ຐກິເລສານໍ ສໍວໂຣ ປິທຫນໍ ສມຸຈ຺ເຉທຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂນ຺ຕິສໍວໂຣຕິ ອຘິວາສນາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ, ອໂທໂສ ວາ, ‘‘ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ວີຣິຍສໍວໂຣ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍເມວ. ເຕນ ເຕນ ອງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ. ເສສປທຕ຺ຕເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນາຕິອາທິ ສີລສໍວຣາທີນໍ ວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຸເປໂຕຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອຸປຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໑໑) ອາຄຕໍ ສໍວຣວິຠງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສງ຺ຂາຕານໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປມາທສ຺ສ, ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິອຎ຺ຎາຓໂກສຊ຺ຊານຎ຺ຈ. ສໍວຣຓໂຕຕິ ປິທຫນໂຕ, ວິນຍນໂຕຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕານໍ ວິຣູປປວຕ຺ຕິຍາ ວິນຍນໂຕ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ວາ ອປນຍນໂຕ, ກາຍາທີນໍ ວາ ຊິມ຺ຫປວຕ຺ຕິໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຊຸກນຍນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຕຖາ ຕຖາ ອນຸປ຺ປາທນເມວ ສໍວຣຓໍ ວິນຍນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສູ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫກງ຺ຂາວິຕຣຓານິ ນ ວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ສມ຺ມສນາກາເຣນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມຣູປມຕ຺ຕມິທໍ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ. ສຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ, ສຍໍ ວາ ສຕີ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ສາ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ກມ຺ມາວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອເຫຕຸທິຏ຺ຐິ. ‘‘ອິສ຺ສຣປຸຣິສປຊາປຕິປກຕິອຓຸກາລາທີຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ ຈາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ເສວ. ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ນາມຣູປສ຺ສ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕ ອນາຄເຕປີຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາປນຍນຎາເຓນ. ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສາຕິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປວຕ຺ຕາຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ສໍສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ກລາປສມ຺ມສເນນາຕິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໘-໔໙) ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ. ອຫໍ ມມາຕິ ຄາຫສ຺ສາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓສ຺ສ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນາຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓວິສຸທ຺ຘິຍາ. ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍາຕິ ອມຄ຺ເຄ ໂອຠາສາທິເກ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາຍ. ຍສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວເມເຕ ສງ຺ຂາຣາ ອນຸຣູປກາຣຓໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ປນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຍໍ ‘‘ຍທິປິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕວາ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ກຸໂຕ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາໂຫ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ. ຠຍທສ຺ສເນນາຕິ ຠຍຕູປຏ຺ຐານຎາເຓນ. ສຠເຍຕິ ສພ຺ພຠຍານໍ ອາກຣຠາວໂຕ ສກລທຸກ຺ຂວູປສມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣມສ຺ສາສສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຈ ສຠເຍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ. ອຠຍສຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອຠຍໍ ເຂມ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາຍ. ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາ ນາມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ສາທນວເສນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ໂຍ ‘‘ອາລຍາຠິນິເວໂສ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຍາ ‘‘ນນ຺ທີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາ ອາທານໍ. ອນຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ອນິພ຺ພິນ຺ທນໍ, ສາລຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ. ປຏິໂລມຠາໂວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາໂຫ, ປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ ວາ. ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາໂວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນຕິ, ນິພ຺ພານປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ ວາ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ຍາທິສສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕາ ວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ໂສ ກິເລໂສ, ໂຍ ‘‘ສໍໂຍຄາຠິນິເວໂສ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ, ອຕິກ຺ກມນເມວ ວາ ປຫານໍ.

ປວຕ຺ຕິ ເອວ ປວຕ຺ຕິຠາໂວ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນີວຣຓປກ຺ຂິຍາ ກິເລສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທໂຍ ຈ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກນ ປນ ປຫານນ຺ຕິ? ‘‘ອຣິຍມຄ຺ເຄເຫວາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນຍມຕ຺ໂຖ ເຕສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວຈນໂຕ. ‘‘ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍາຕິ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຫາຕພ຺ເພນ ເຕນ ເຕນ ສມຸທຍສງ຺ຂາເຕນ ໂລເຠນ ສຫ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສມຸທຍສຠາວຕ຺ຕາ ຈ. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ຈ ສພ຺ພກິເລສານໍ ສມຸທຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທຍປກ຺ຂິກາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຏິປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຕາ.

ສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕາ ສງ຺ຂາຣສຠາວາຠາໂວ. ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວິຣຫິຕສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ, ວິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫານຎ຺ຈ ຕໍ ວິນໂຍ ຈາຕິ ປຫານວິນໂຍ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນ. ທຸຕິເຍນ ປນ ປຫີຍຕີຕິ ປຫານໍ, ຕສ຺ສ ວິນໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາຕິ ນຏ຺ຐສໍວຣຕ຺ຕາ, ສໍວຣາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອສມາທິນ຺ນສໍວໂຣປິ ສງ຺ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ສມາທາເນນ ຫິ ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ ສໍວໂຣ, ຕທຠາເວ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຣິເຍຕິ ອຣິໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ເອເສເສຕິ ເອໂສ ເອໂສ, ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຊ຺ຊາເຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍສຠາໂວ, ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຣິຍສຠາໂວ, ອຣິໂຍ ຈ ສປ຺ປຸຣິສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ວທຕິ. ‘‘ອຫໍພຸທ຺ຘິນິພນ຺ຘໂນ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ອຕ຺ຕວາທິໂນ ລທ຺ຘິ. ອທ຺ວຍນ຺ຕິ ທ຺ວຍຕາຣຫິຕໍ. ອຠິນ຺ນໍ ວຓ຺ຓເມວ ‘‘ອຈ຺ຈີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຈີຕິ ວຓ຺ໂຓ ເອວາ’’ຕິ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ວາ ຣູປໍ, ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວປິ ຣູເປ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຈ຺ຈິຍໍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ‘‘ອທ຺ວຍທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປມາໂຍ ຈ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາທິຄຫຓນິທສ຺ສນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວຓ຺ຓາທີນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ສາມິຠາເວນ ຣູປຎ຺ຈ ສກິຎ຺ຈນຠາເວນ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ສ ສຠາວໂຕ ອາຘາຣຓຠາເວນ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຘາຣຓຠາເວນ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍີຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາຫິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາຫິ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ, ຣູປວາ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຍຸຏ຺ຐານາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ໂຍ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອໂສ ເອວ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸທ຺ຘຣູປເມວາຕິ ອຣູເປນ ອມິສ຺ສິຕໍ ເກວລໍ ຣູປເມວ. ອຣູປນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘອຣູປໍ ຣູປສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນາຕິ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຄຫຓວເສນ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຄຫເຓ ເວທນາທິວິນິມຸຕ຺ຕອຣູປຘມ຺ເມ ກສິຓຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຣູປຘມ຺ເມ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓສິທ຺ຘິໂຕ. ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ເຕ ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫຓໂຕ ເຕສຎ຺ຈ ອຸຈ຺ເຉທຠາວໂຕ. ອວເສເສສຸ ປນ ປນ຺ນຣສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ກສິຓຣູເປນ ຕໍ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ອທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕຕ຺ຖປິ ໂຫຕິເຍວ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕຄາຫວເສນປິ. ມຄ຺ຄາວຣຓາ ວິປຣີຕທສ຺ສນໂຕ. ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ອກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ. ອກິຣິຍາເຫຕຸກນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ກມ຺ມປຖທິຏ຺ຐິໂຍ.

ກາໂຍຕິ ຣູປກາໂຍ. ໂສ ອາຕຸໂຣເຍວ ອສວສຠາວໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫານຸຄຕນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນຣາຄໂທສໂມຫສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ທສ຺ສິຕໍ ອາຕຸຣຠາເວນ. ນິກ຺ກິເລສຕາຍາຕິ ສຍໍ ປຫີນກິເລສສນ຺ຕານຄຕຕາຍ. ເສຂາ ເນວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ ປຫີນກິເລເສ ອຸປາທາຍ, ອປ຺ປຫີເນ ປນ ອຸປາທາຍ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ. ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕຕໍເຍວ ຠຊນ຺ຕິ ວຏ຺ຏານຸສາຣິມຫາຊນສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິເລສວເສນ ອາຕຸຣຕ຺ຕາຠາວໂຕ.

ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ເທວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣາຊາໂນ ‘‘ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ໂຊຕນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕສໍ ທໂຫຕິ ເທວທໂຫ. ສຍໍຊາໂຕ ວາ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ເທວທໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິຄໂມ ‘‘ເທວທຫ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ຍຖາ ‘‘ວຣຓານຄຣໍ, ໂຄຘາຄາໂມ’’ຕິ. ປຈ຺ຉາຠູມິຍໍ ອປຣທິສາຍໍ ນິວິຏ຺ຐຊນປໂທ ປຈ຺ຉາຠູມໍ, ຕໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ປຈ຺ຉາຠູມຄມິກາ. ເຕ ສຠາເຣຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ວເສນ ສຠາເຣ ກາຕຸກາມຕາຍ. ຍທິ ເຖໂຣ ເຕສໍ ຠາໂຣ, ເຖຣສ຺ສປິ ເຕ ຠາຣາ ເອວາຕິ ‘‘ເຕ ສຠາເຣ ກາຕຸກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ເຕ ໂອວທິຕພ຺ເພ ອນຸສາສິຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎຕີຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍໍ ນິພ຺ຠາໂຣ ນາມ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕນໂຕ.

ຈຕຸພ຺ພິເຘນາຕິ ຘາຕຸໂກສລ຺ລໍ ອາຍຕນໂກສລ຺ລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໂກສລ຺ລໍ ຐານາຏ຺ຐານໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ.

ເຕ ມຫລ຺ລກາພາຘິກາຕິທຫຣປຸຄ຺ຄເລ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ຫິ ທິວສທ຺ວເຍນ ວູປສນ຺ຕປຣິສ຺ສມາ ເອວ. ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣປຏິພທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ. ‘‘ເອຬກາຬຄຸມ຺ເພຕິ ກາຬຕິຓຄຈ຺ຉມຓ຺ຑເປ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ວິວິຘໍ ນານາຠູຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິຣຊ຺ຊໍ, ວິຣຊ຺ຊເມວ ເວຣຊ຺ຊໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຕໍ, ປຣເທສຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສຸທຕ຺ຕາທໂຍຕິ ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິອນາຖປິຓ຺ຑິກາທໂຍ. ວີມໍສກາຕິ ຘມ຺ມວິຈາຣກາ. ກິນ຺ຕິ ກີທິສໍ. ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕໍ. ອາຈິກ຺ຂຕິ ກີທິສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ອນຸກູລໍ ອວິຣຸຊ຺ຌນຘມ຺ມໍ. ໂສ ປນ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເທສນາວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ວຸຕ຺ຕພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ອນຸພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຘາເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສກາຣໂຓ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ປາຐນ຺ຕເຣນ ວາໂທ ເອວ ທີປິໂຕ, ນ ເຕນ ປກາສິຕາ ກິຣິຍາ.

ຕຓ຺ຫາວເສເນວ ຉນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຣາຄາທໂຍ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ອວຕ຺ຖາວິເສສາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວິຫນນ຺ຕິ ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ວິຆາໂຕ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອວິຆາໂຕຕິ ນິທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ. ອຸປາຍາເສຕິ ອຸປຕາເປຕີຕິ ອຸປາຍາໂສ, ອຸປຕາໂປ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ປນ ອນຸປາຍາໂສ ນິຣູປຕາໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ’’ຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖສງ຺ຂາເຕ’’ຕິ. ມຊ຺ຌິມເທສໂຕ ຫິ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ຐໍ. ປວຕ຺ຕຍິຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖ ລທ຺ຘີຕິ ປວຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ລທ຺ຘິປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ຘມ຺ໂມຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປຘາຕູຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣູປຘາຕຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ຣາເຄນ ສຫຊາເຕນປິ ອສຫຊາເຕນປິ ອຸປນິສ຺ສຍຠູເຕນ ອປ຺ປຫີນຠາເວເນວ ວິນິພທ຺ຘໍ ປຏິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂອກສາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຣູປຘາຕຸສຎ຺ຎິເຕ ໂອເກ ສຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ອວຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂອກໍ, ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຄຫສາຣີ ອາລຍສາຣີ’’ຕິ.

ອຸຄຈ຺ຉຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ເວທນາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມເວຕີຕິ ໂອໂກ, ຈກ຺ຂຸຣູປາທິ. ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣາທິນາ ເຈວ ກມ຺ມູປນິສ຺ສຍອາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂຂ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓວິປາກວິຎ຺ຎາເຓສຸ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສມ຺ໂມໂຫ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ວິຆາຕຕ຺ຖໍ ອປຄມນຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ຠິນ຺ນາວາຕິ ອສໍກິຓ຺ຓາວ ເທສນາ ກຕາ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ – ‘‘ຣູປຸປຍໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຣູປາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໓). ຕາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ.

ທຬ຺ຫໍ ອຠິນິເວສວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປນ຺ຕີຕິ ອຸປຍາ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ. ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕາ. ອຠິນິເວສຠູຕາຕິ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາ. ອນຸສຍຠູຕາຕິ ຣາຄານຸສຍທິຏ຺ຐານຸສຍຠູຕາ. ອຸປຣິມໂກຏິຍາຕິ ປຫານສ຺ສ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຎວ ຫິ ເຕ ສວາສນາ ປຫີນາ. ປຸພ຺ເພ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອິຘ ເທສນາ ກຕາຕິ ໂຈເທຕິ – ‘‘ອິຘ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກສ຺ມາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຣາຄວິນິພນ຺ຘຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຍຖາ ຍຖາ ສມ຺ໂມໂຫ ສິຍາ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິຠາຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ໂອກາໂສວ ນຕ຺ຖິ ອວິເສເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກິເລສປ຺ປຫານວເສນາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສປ຺ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓນ ໂອກໍ ອສຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ອສຣນ຺ເຕນາຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ.

ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ອາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ. ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ນິເກຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ນິວາສຏ຺ຐານຠູເຕນ ຣູປເມວ ນິເກຕນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕໍ.

ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວທຸພ຺ພລຕາຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວຠາເວນ ຕໍ ‘‘ໂອໂກ’’ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕາຍ ຕານິ ‘‘ນິເກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມາເນປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫເມວ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ນິເກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຍ຺ຍານາທິ ທິວາຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ຕໂຕ ທຸພ຺ພລຕໂຣ ໂຫຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ.

ເຄຫສ຺ສິຕສຸເຂນາຕິ ເຄຫນິສ຺ສິເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສູຕິ ຂຸທ຺ທເກສຸ ເຈວ ມຫນ຺ເຕສຸ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຖສຸ. ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ. ອນ຺ໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍ.

ເອວໍຣູໂປຕິ ອີທິສຣູໂປ. ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ໂທ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວິຍ ສຓ຺ຐານສ຺ສປິ ວາຈໂກຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທີຆຣສ຺ສ ກາໂຬທາຕາທີສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂາທີສູຕິ ໂສມນສ຺ສາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອຠິຓ຺ຫໍ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນາ ສິຍາ. ເອວໍສຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ ວິສຍວເສນ ສຎ຺ຎາວິເສສປຕ຺ຖນມາຫ. ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓຕິ ປນ ອິຘ ວິສຍມຸເຂນ ວິຎ຺ຎາຓວິເສສປຕ຺ຖນໍ ວທຕິ – ‘‘ເອວໍນິປຸຓຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ, ເອວໍປຎ຺ຈປສາທປຏິມຓ຺ຑິຕນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ວຏ຺ຏໍ ປຸຣໂຕ ອກຸຣູມາໂນຕິ ໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ. ອສິລິຏ຺ຐໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອສມ຺ພທ຺ຘໍ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ໂທໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິອາທິ. ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສມາຄເມ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ໂທສໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຫິ.

ຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈູຬຉກ຺ກປຎ຺ເຫຕິ ມູລປຓ຺ຓາເສ ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໐ ອາທໂຍ). ມຫາສກ຺ກປຎ຺ເຫປີຕິ ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ເຕປິ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໖ ອາທໂຍ). ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປທໍ. ຕຓ຺ຫາ ສມ຺ມເທວ ຂີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂໂຍ, ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ອນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕນິຏ຺ຐາຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕນິຏ຺ຐາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕຕນິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມິໂນ’’ຕິອາທີສຸ.

ທຸຕິຍຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ສມາຘີຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິ, ອຸປຈາຣສມາຘິ ວາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມາຘິປາທກໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ປຕ຺ເຖຕີຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອີທິສໍ ຣູປໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຠິວທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນິເວສໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາຍ ອຠິນນ຺ທນາຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອໂຫ ປິຍໍ ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຈີເຠເທ ອສຕິປິ ຕຖາ ໂລຠຸປ຺ປາເທ ສຕິ ອຠິວທຕິເຍວ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ວາຈໍ ອຠິນ຺ທນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ອນຎ຺ຎໂຄຈຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຄິລິຕ຺ວາຕິ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິອາທໂຍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ’’ຕິ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕວເສນ. ປຐເມຫິ ປເທຫິ ອນຸສໂຍ, ປຈ຺ຉິເມນ ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເກຈິ ‘‘ຄຫຓຏ຺ເຐນ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕີຕິ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ນ ວທຕິ, ‘‘ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນ ວທຕິ. ນາຠິວທຕິເຍວ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸປາທິຍຕ຺ຕາ.

ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຏິສລ຺ລາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຎຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ‘‘ສຕິ ກາຍວິເວເກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ອິເມສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ.

ປຏິສລ຺ລາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິປຣິຕສ຺ສນຎ຺ຈ. ອປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ປຣິຕສ຺ສນາຠາວໍ, ປຣິຕສ຺ສນປຏິປກ຺ຂໍ ວາ. ອຫຸ ວຕ ເມຕໍ ພລໂຍພ຺ພນາທິ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສຫຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕທນຸວຕ຺ຕິ ຈ. ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ນາມ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ. ອກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຎ຺ຎາກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ເຂເປຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ. ສອຸຕ຺ຕາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ສອຸຕ຺ຕາໂສ. ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາເຫຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ເຈວ ວເສນ ປຣິຕສ຺ສໂກ. ຣູປເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ເທສນາ ກຕາ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈມາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ ວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

ທຸຕິຍອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກາລຕ຺ຕຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ຍທິ ອຕີຕານາຄຕໍ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຕທາ ນຕ຺ຖີຕິ ໂກ ປນ ວາໂທ ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາຍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ຫິ ກຖາວ ກາ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຍ ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຣຄ຺ເຄ ສາສປູປມາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐).

ກາລຕ຺ຕຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐-໑໑. ກາລຕ຺ຕຍທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐-໑໑. ຕຖາຣູເປເນວາຕິ ຍຖາຣູເປເນວ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ນວມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ຕຖາຣູເປເນວາຕິ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕີຕານາຄຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ຕຖາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິລມິໍສຸ. ‘‘ອຖ ເນສ’’ນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ກາລຕ຺ຕຍທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນກຸລປິຕຸວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອນິຈ຺ຈວຄ຺ໂຄ

໑-໑໐. ອນິຈ຺ຈາທິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒-໒໑. ປຸຈ຺ຉາວສິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວເສນ ເທສິຕຕ຺ຕາ.

ອນິຈ຺ຈາທິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອນິຈ຺ຈວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຠາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຠາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ອຸປາທານານໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ປຣິຫາຣຠາຣິຍຏ຺ເຐນາຕິ ປຣິຫາຣສ຺ສ ຠາຣິຍຠາເວນ ຄຣຸຕຣຠາເວນ. ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກາຕຸໍ ‘‘ເອເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອຕານິ ຐານຄມນາທີນິ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ປງ຺ຄຸລຊຈ຺ຈນ຺ຘານໍ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປສ຺ສຍວເສນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ນ ປຈ຺ເຈກໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອເຕສ’’ນ຺ຕິ ອວິເສສວຈນໍ ກຕໍ. ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕິ ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ວທຕິ. ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ ຫິ ອວິຈ຺ເຉເທນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານາ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ວຫນ຺ໂຕ ວິຍ ໂລເກ ຂາຍຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ. ຠາຣຫາໂຣຕິ ຊາໂຕຕິ ຠາຣຫາໂຣ ນາມ ຊາໂຕ.

ປຸນພ຺ຠວກຣຓໍ ປຸນພ຺ຠໂວ, ຕໍ ຜລໍ ອຣຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ວາ ໂປໂນຠວິກາ. ຕພ຺ຠາວສຫຄຕໍ ຍຖາ ‘‘ສນິທສ຺ສນາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ, ນ ສໍສຏ຺ຐສຫຄຕໍ, ນາປິ ອາຣມ຺ມຓສຫຄຕໍ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣາ’’ຕິ ຍໍ ຍໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓໍ ວາ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣຕຕ຺ຣາຠິນນ຺ທິນີ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸປປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວາ’’ຕິອາທິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາຣມ຺ມໂຓ. ຣູປາຣູປູປປຕ຺ຕິຠເວ ຣາໂຄ ຣູປາຣູປຠວຣາໂຄ. ຌານນິກນ຺ຕິ ຌານສງ຺ຂາເຕ ກມ຺ມຠເວ ຣາໂຄ. ສສ຺ສຕາທິຏ຺ຐີຕິ ຠວທິຏ຺ຐິ, ຕໍສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ອຍນ຺ຕິ ຣາໂຄ ຠວຕຓ຺ຫາ ນາມ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ວິຠວທິຏ຺ຐິ ນາມ, ຕໍສຫຄໂຕ ຉນ຺ທຣາໂຄ ວິຠວຕຓ຺ຫາ ນາມ. ເອສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຂນ຺ຘຠາຣໍ ອາທິຍຕິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ. ‘‘ອເສສເມຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາ ວິຣຊ຺ຊຕິ ປລຸຊ຺ຊຕິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ປຫີຍຕີ’’ຕິອາທິນາ ສພ຺ພປທານິ ນິພ຺ພານວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ຠາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຣິຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ປຣິຊານິຕພ຺ເພຕິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ປຣິຊານິຕພ຺ເພ. ຕຖາ ປຣິຊານນຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ເຕສໍ ອຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ສມຕິກ຺ກມິຕພ຺ເພຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕປຣິຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສມຕິກ຺ກມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ປຣິຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຠິຊານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ກຖິຕາ ‘‘ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ຊານນ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ທຸຕິຍປເທນາຕິ ‘‘ປຣິຊານ’’ນ຺ຕິ ປເທນ. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫີຕິ ‘‘ວິຣາຊຍໍ ປຊຫ’’ນ຺ຕິ ປເທຫິ.

ອຠິຊານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔-໙. ຉນ຺ທຣາຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕-໓໐. ຘາຕຸສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ, ເກວລຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘວເສນ ເທສນາ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຘາຕຸວເສນາຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ກຖິຕານິ ອສ຺ສາທາທີນວນິສ຺ສຣຓວເສນ ເທສນາຍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ຉນ຺ທຣາຄສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ອຆມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ອຆໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາປໍ, ອຆນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຆໍ ທຸກ຺ຂໍ. ອິທຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ວິເສສໂຕ ປາປເຫຕຸກໍ ກມ຺ມຜລສຎ຺ຎິຕໍ. ຕຖາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອວິຊ຺ຊາຕຓ຺ຫາມູລກຕ຺ຕາ. ອຆສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຕາຍ ອຆໍ ທຸກ຺ຂໍ. ວຏ຺ຏານຸສາຣີ ມຫາຊໂນ ຫິ ທຸກ຺ຂາຠິຠູໂຕ ຕສ຺ສ ປຕິກາຣໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕໍ ຕໍ ກໂຣຕີຕິ.

ອຆມູລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ປຠງ຺ຄຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໒. ປຠິຊ຺ຊນສຠາວນ຺ຕິ ຂເຓ ຂເຓ ປຠງ຺ຄຸສຠາວໍ.

ປຠງ຺ຄຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠາຣວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນຕຸມ຺ຫາກໍວຄ຺ໂຄ

໑. ນຕຸມ຺ຫາກໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນາຕິ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘສ຺ສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ປຊຫເນນ. ທພ຺ພາທິ ປາກຕິກຕິຓໍ ປາກຏເມວາຕິ ອປາກຏໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕາລນາຬິເກຣາທິ ທສ຺ສິຕໍ, ຕິຓກຏ຺ຐານໍ ວາ ເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ປິຍາໂລ ຜາຣຸສກໍ.

ນຕຸມ຺ຫາກໍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕. ຍທິ ຣູປໍ ອນຸເສຕີຕິ ຣູປຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຍທິ ຣາຄາທໂຍ ອນຸສຍນວເສນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເຕນ ຣາຄາທິນາ ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ສງ຺ຂາຕພ຺ພຕໍ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິນາ ໂວຫຣິຕພ຺ພຕໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກາມຣາຄາທີສູ’’ຕິອາທິ. ອຠູເຕນາຕິ ອຊາເຕນ ອນຸສຍວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ເຕນ. ອນຸສຍສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ອຠິຠວໍ ວທຕິ. ຍໂຕ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ ທຸຏ຺ໂຐ ມູຬ຺ໂຫຕິ ສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຫິ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສາ ອນຸສໂຍ.

ອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຕໍ ອນຸສຍິຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ຕໍ ຣາຄາທິນາ ອນຸສຍິຕໍ ຣູປໍ ມຣນ຺ເຕນ ອນຸສເຍນ ອນຸມຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ເຍນ ອນຸສເຍນ ມຣນ຺ເຕນ ຕໍ ອນຸມຣຕິ. ເຕນ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕຖາຠູຕໂຕ ເຕນ ‘‘ຣຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິໂວຫາຣໍ ລຠຕິ. ເຍນ ອນຸສເຍນ ກາຣຓຠູເຕນ ອນຸມີຍຕິ, ເຕນ.

ທຸຕິຍອຎ຺ຎຕຣຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕-໖. ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໗-໓໘. ຐິຕິຍາ ຐິຕິກ຺ຂເຓນ ສຫິຕໍ ຐິຕໍ. ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໂຕ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ປຈ຺ຈຍວເສນ ຘຣມານຕ຺ຕາ ເອວ ຊີວມານສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຊຣາ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓໂຕ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ວຸຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ປາກຏຕຣໍ ກາຕຸໍ ‘‘ຐິຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊີວິ…ເປ… ນາມໍ. ຕຖາ ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໙) ‘‘ອາຍຸ ຐິຕີ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ຊຣາຍ ນາມນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ໂຫນ຺ຕິ ສງ຺ຂຕສຠາວລກ຺ຂຓໂຕ. ໂຍ ໂກຈິ ຣູປຘມ຺ໂມ ວາ ອຣູປຘມ຺ໂມ ວາ ໂລກິໂຍ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ວາ ສງ຺ຂາໂຣ. ສງ຺ຂາໂຣ, ນ ລກ຺ຂຓໍ ອຸປ຺ປາທາທິສຠາວຕ຺ຕາ. ລກ຺ຂຓໍ, ນ ສງ຺ຂາໂຣ ອຸປ຺ປາທາທິຣຫິຕຕ຺ຕາ. ນ ຈ…ເປ… ສກ຺ກາ ສງ຺ຂາຣຘມ຺ມຕ຺ຕາ ລກ຺ຂຓສ຺ສ. ນາປິ ລກ຺ຂຓໍ ວິນາ ສງ຺ຂາໂຣ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ສງ຺ຂາຣຠາເວນ. ເຕນາຫ ‘‘ລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິອາທິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ກາຬຣຕ຺ຕສພລາທິຠາວລກ຺ຂຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ ‘‘ອຍໍ ອສຸກສ຺ສ ຄາວີ’’ຕິ.

ເອວໍ ສງ຺ຂາໂຣປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ ສຠາວໂຕ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂຓມ຺ປິ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຕິ ກຕ຺ວາ. ກາລສງ຺ຂາໂຕຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານກາລສງ຺ຂາໂຕ. ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣສ຺ສ. ຂໂຓປີຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຸປ຺ປາໂທປີຕິ ອຸປ຺ປາທລກ຺ຂໂຓປິ. ຊຣາລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນຊີຣຓລກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ‘‘ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສງ຺ຂາໂຣປິ ຕໍລກ຺ຂຓມ຺ປິ ກາລສງ຺ຂາໂຕ ຕສ຺ສ ຂໂຓປິ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຊຣາປີ’’ຕິ ປທມ຺ເປຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕຣຸໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຂາໂຣ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອຖ ໂຂ ຊິຍ຺ຍມາໂນ ມຫລ຺ລໂກ ວິຍ ຊິຓ຺ໂຓ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ, ຠງ຺ເຄເນວ ປນ ຊຣາ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ ຂຓສ຺ສ ອຕິອິຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ນ ສກ຺ກາ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຐິຕິຍາຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕານີຕິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ. ອຕ຺ຖິກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຣູປຘມ຺ມວິຊ຺ຊມານກ຺ຂຓໍ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ຐິຕິຍາ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ເສວາຕິ ຕສ຺ສາ ເອວ ຐິຕິຍາ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຊຣາລກ຺ຂຓສ຺ສ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໍ. ອຎ຺ເຎ ປນ ‘‘ສນ຺ຕຕິວເສນ ຐານໍ ຐິຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຍິທໍ ອກາຣຓໍ ອຏ຺ຐານໍ. ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ຐິຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປາທວເຍຫິ ນິພ຺ພິເສເສນ ຐິຕິຍາ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອປິຈ ຍຖາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາວຕ຺ຖາຍ ຠິນ຺ນາ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕາ, ອຎ຺ຎຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານເມວ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຠງ຺ຄາວຕ຺ຖາຍປິ ຠິນ຺ນາ ຠງ຺ຄາຠິມຸຂາວຕ຺ຖາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ອຠງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ຠິຊ຺ຊຕິ. ນ ເຈຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອຸປ຺ປາທາຠິມຸຂາວຕ຺ຖໍ ປຣິກປ຺ເປຕຸໍ ຕທາ ຕສ຺ສ ອລທ຺ຘຕ຺ຕລາຠຕ຺ຕາ. ອຍໍ ວິເສໂສຕິ ຐິຕິກ຺ຂໂຓ ນາມ ຣູປຘມ຺ມານໍເຍວ, ນ ອຣູປຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຍໍ ອີທິໂສ ວິເສໂສ. ອາຈຣິຍມຕິ ນາມ ຕສ຺ເສວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຕິ, ສາ ສພ຺ພທຸພ຺ພລາຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ອານນ຺ທສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໑໐. ອນຸຘມ຺ມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໓໙-໔໒. ອປາຍທຸກ຺ເຂ ສກລສໍສາຣທຸກ຺ເຂ ຈ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຘາຣຓຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ, ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ. ຕທນຸໂລມິກາ ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ນິພ຺ພິທາພຫຸໂລ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປທຸທ຺ຘາໂຣ ກໂຕ, ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ນິພ຺ພິທາພຫຸລໍ ວິຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລຕິ ສພ຺ພຠເວສຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ. ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫີຕິ ຎາຕຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາຫິ. ປຣິຊານາຕີຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ຊານາຕິ, ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕິ. ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພສໍກິເລສໂຕ ‘‘ມຄ຺ໂຄ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ອິໂຕ ປເຣສຸ ຕີສຸ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ອນິຍມິຕາຕິ ອຄ຺ຄຫິຕາ. ເຕສຸ ນິຍມິຕາ ‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສີ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ສາຕິ ອນຸປສ຺ສນາ. ຕຕ຺ຖ ນິຍມິຕວເສເນວາຕິ ອິທໍ ລກ຺ຂຓວຈນໍ ຍຖາ ‘‘ຍທິ ເມ ພ຺ຍາຘໂຍ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ທາຕພ຺ພມິທໂມສຘ’’ນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອຕິສ຺ສາ ເອວ ອນຸປສ຺ສນາຍ ວເສນ ສມ຺ມສນາຈາຣໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸນ຺ຕິ.

ອນຸຘມ຺ມສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນຕຸມ຺ຫາກໍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຕ຺ຕທີປວຄ຺ໂຄ

໑. ອຕ຺ຕທີປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໓. ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ອາໂປ ເອຕ຺ຖ ຄຕາຕິ ທີໂປ, ທີໂປ ວິຍາຕິ ທີໂປ ໂອເຆຫິ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນີຍຕາຍ. ໂຍ ປໂຣ ນ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອຕ຺ຕາ ທີໂປ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທີປາ. ປຏິສຣຓຕ຺ໂຖ ທີປຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຕສຣຓາຕິ ອິທໍ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນ’’ນ຺ຕິ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຕາ ນາມ ເອກນ຺ຕນາຖຠາວໂຕ. ປຐເມນ ປເທນ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວ ອຕ຺ໂຖ ທຸຕິຍປເທນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕເນວາຫາ’’ຕິອາທິ. ຍວຕິ ເອຕສ຺ມາ ຜລໍ ປສວຕີຕິ ໂຍນິ, ກາຣຓໍ. ກິໍ ປຠຸຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ກິໍ ປຠຸຕິກາ. ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ປຸພ຺ເພ ເຈວ…ເປ… ເຕ ປຫີຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ ຕຓ຺ຫາປຣິຕ຺ຕາສສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ວິປສ຺ສນງ຺ເຄນາຕິ ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ.

ອຕ຺ຕທີປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໔. ສຠາວໂຕສນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ກາໂຍ ຣູປາທິຘມ຺ມສມູໂຫຕິ ສກ຺ກາໂຍຕິ ອາຫ – ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິ ເອວ ສມນຸປສ຺ສນາ, ທິຏ຺ຐິສຫິຕາ ວາ ສມນຸປສ຺ສນາ ທິຏ຺ຐິສມນຸປສ຺ສນາ, ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອິຕຣມຎ຺ຎນາ. ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ ສມນຸປສ຺ສນາ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ສມ຺ມເທວ ອນຸຣູປໂຕ ປສ຺ສນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ປຏິປທາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໕. ວິຣາໂຄ ນາມ ມຄ຺ໂຄ, ວິມຸຕ຺ຕິຜລນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ຜລກ຺ຂເຓ ວິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ນິຣຸຊ຺ຌມາເນຫິ ອາສເວຫິ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ. ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຕ຺ຕໍ, ວິມຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜລໍ ຄຍ຺ຫຕິ, ‘‘ຂີຓາ ຊາຕີ’’ຕິອາທິນາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ອາຫ ‘‘ສຫ ຜເລນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. ອຸປຣິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈາຠາເວນ ຐິຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຐິຕ’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອຄ຺ຄຜລສ຺ສ ປຕ຺ຕຠາເວນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ ປຣິຕຸຏ຺ຐໍ.

ອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໖. ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ ອຕີຕຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໍ. ອນຸຄຕາຕິ ສສ຺ສຕາທີນິ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອນຸຄຕາ. ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ຈຕສ຺ໂສ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂຍ, ຈຕສ຺ໂສ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໂຍ, ຈຕສ຺ໂສ ອນ຺ຕານນ຺ຕິກທິຏ຺ຐິໂຍ, ຈຕສ຺ໂສ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐິໂຍ, ທ຺ເວ ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນທິຏ຺ຐິໂຍຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ. ອປຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອນາຄຕໍ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສໍ ສສ຺ສຕາທິຠາວໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອນຸຄຕາ. ໂສຬສ ສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ອສຎ຺ຎີວາທາ, ອຏ຺ຐ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ສຕ຺ຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ປຎ຺ຈ ປຣມທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາຕິ ເອວໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ທິຏ຺ຐິໂຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ. ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຖາມໂສ ເຈວ ສີລພ຺ພຕທິຏ຺ຐິປຣາມາໂສ ຈ ນ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຐມມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ’’ຕິ ອນວເສສທິຏ຺ຐິປຫານກິຕ຺ຕນໂຕ. ປຫີນາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ. ອິທໍ ປນາຕິ ‘‘ຣູປສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ທຸຕິຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສມນຸປສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໗. ປຣິປຸຓ຺ຓຄາຫວເສນາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອເສເສຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫຓວເສນ. ເອເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕີຕິ ເອວໍ. ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ສມນຸປສ຺ສນາ ອຕ຺ຖິ ປຏິປກ຺ເຂນ ອວິຫຕຕ຺ຕາ ສໍວິຊ຺ຊຕິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ.

ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ. ມານວເສນ ຈ ທິຏ຺ຐິວເສນ ຈ ‘‘ອສ຺ມີ’’ຕິ ຄາເຫ ສິຊ຺ຌນ຺ເຕ ຕໍສຫຄຕາ ຕຓ຺ຫາປິ ຕຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ອສ຺ມີຕິ ເອວມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຫໍກາຣວຕ຺ຖຸວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ. ອຍໍ ອຫມສ຺ມີຕິ ອຍໍ ຈກ຺ຂາທິໂກ, ສຸຂາທິໂກ ວາ ອຫມສ຺ມິ. ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ ອໂຣໂຄ ປຣໍ ມຣຓາ’’ຕິ ເອວມາທິຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣູປີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ສສ຺ສຕເມວ ຠຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍເຖວາກາຣານິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ອຖ ວິປສ຺ສນາຠິນິເວສໂຕ ປຣໍ ເຕເນວາກາເຣນ ຐິເຕສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ຒເອຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທເນນ, ອຖ ມຄ຺ຄປຣມ຺ປຣາຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິໂຍ ກມ຺ມສມ຺ຠາຣຠາວໂຕ. ກມ຺ມສ຺ສ…ເປ… ເອໂກ ສນ຺ຘີຕິ ເຫຕຸຜລສນ຺ຘິ. ປຸນ ເອໂກ ສນ຺ຘີຕິ ຜລເຫຕຸສນ຺ຘິມາຫ. ຕໂຍ ປປຎ຺ຈາ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ອຕີຕຠວອທ຺ຘານໍ ເຕສໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ. ອນາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ທສ຺ສິໂຕ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ວເສນ. ສຸຕວໂຕ ປນ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ສ ວູປສໂມ ທສ຺ສິໂຕຕິ.

ສມນຸປສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔໘. ຕເຖວາຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາເວເນວ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ອຸປາທາເນຫິ ອຸປາທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປາທານິຍໍ. ອິຘາປີຕິ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸປິ. ວິຠາຄຕ຺ເຖ ຄຍ຺ຫມາເນ ອນິຏ຺ຐປ຺ປສງ຺ໂຄປິ ສິຍາ, ອຠິຘມ຺ເມ ຈ ຣາສຏ຺ໂຐ ເອວ ອາຄໂຕ, ‘‘ຕເທກຊ຺ຌໍ ອຠິສໍຍຸຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຣາສຏ຺ເຐນ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຂນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗-໘. ໂສຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໔໙-໕໐. ວິສິຏ຺ໂຐຕິ ປຘາໂນ. ອຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ. ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ ຕຖາ ສມນຸປສ຺ສນາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິຊ຺ຊມານຕາຍ ວຈນປຣິຏ຺ຐິຕິປຠິນ຺ນໂຕ. ວຊິຣເຠທເທສນໍ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ເຕປຣິວຏ຺ຏເທສນາ.

ໂສຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙-໑໐. ນນ຺ທິກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໕໑-໕໒. ນວມທສເມສູຕິ ສຸຕ຺ຕທ຺ວຍໍ ສເຫວ ອຸທ຺ຘຏໍ, ທ຺ວີສຸປິ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ສຣິກ຺ຂຠາວໂຕ. ນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ນນ຺ທີ, ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ. ສຕິປິ ສທ຺ທຕ຺ຖໂຕ ເຠເທ ‘‘ອິເມສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິນ຺ນານາກຣຓຕາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາປິ ປຫາຍກຘມ຺ມເຠເທນ ປນ ລພ຺ຠເຕວ ເຠທມຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ນນ຺ທິກ຺ຂຍາ ຣາຄກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ. ວິປສ຺ສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນນ. ຣາຄກ຺ຂຍາຕິ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິປຣິໂຍສານາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຣາຄສ຺ສ ເຂປິຕຕ຺ຕາ. ອນນ຺ຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ນນ຺ທິກ຺ຂໂຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຘ ມຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ອນນ຺ຕຣໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ອຣິຍຜເລນ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ນນ຺ທິຣາຄກ຺ຂຍາ ສພ຺ພໍ ສໍກິເລສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຜລໍ ທສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ນນ຺ທິກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຕ຺ຕທີປວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມູລປຓ຺ຓາສໂກ ສມຕ຺ໂຕ.

໖. ອຸປຍວຄ຺ໂຄ

໑. ອຸປຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອຸເປຕີຕິ ອຸປໂຍ. ກຖມຸເປຕິ? ຕຓ຺ຫາມານາທິວເສນາຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນາ’’ຕິ. ກຖມິທໍ ລພ຺ຠຕີຕິ? ‘‘ອວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ຫິ ພທ຺ໂຘ, ກິໍ ອຸເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ’’ຕິ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕຖາ ອຸເປຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ໂກ ປນຸເປຕີຕິ? ຕໍສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຸປຄມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອກຸສລກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓເມວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຊວາເປຕ຺ວາຕິ ຄຫິຕຊວໍ ກຕ຺ວາ. ຍຖາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ, ເອວໍ ກຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘີ’’ຕິອາທິ. ອຄ຺ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ‘‘ໂອກໍ ປຫາຍ ອນິເກຕສາຣີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ. ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕາທິວເສນ ປຏິສນ຺ຘິຍາ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຏິສນ຺ຘິຊນກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ປຕິຏ຺ຐາ ນ ໂຫຕິ ສຣາຄກາເລ ວິຍ ອນຸປຏ຺ຐານໂຕ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ. ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍຆາເຕນ.

ອຸປຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ພີຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໔. ພີຊຊາຕານີຕິ ຊາຕ-ສທ຺ໂທ ປທປູຣຓມຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ພີຊານີ’’ຕິ. ວຈນ຺ຕິ ເສຕວຈໍ. ອຊ຺ຊຸກນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉກໍ. ຜຓິຊ຺ຊກໍ ຕຸລສິ. ອຠິນ຺ນານີຕິ ເອກເທເສນປິ ອຂຓ຺ຑິຕານິ. ພີຊຕ຺ຖາຍາຕິ ພີຊກິຈ຺ຈາຍ. ນ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ປາປິຕານີຕິ ປູຕິຕໍ ນ ອຸປຄຕານິ. ຕຓ຺ຑຸລສາຣສ຺ສ ອາທານໂຕ ສາຣາທານິ. ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓວເສນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ. ອາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ອາຣມ຺ມຓຠາວວເສນ. ສິເນຫນຏ຺ເຐນາຕິ ຕຓ຺ຫາຍນວເສນ ສິນິທ຺ຘຕາປາທເນນ, ຍໂຕ ‘‘ນນ຺ທູປເສຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ວິໂຣປິຕໍ ຕໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິສນ຺ຘິອງ຺ກຸຣຸປ຺ປາທນສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອວິຊ຺ຊາອໂຍນິໂສນມນສິກາຣາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ. ວິຣຸຫຕິ ວິປາກສນ຺ຕານຸປ຺ປາທນສມຕ຺ໂຖ ຫຸຕ຺ວາ.

ພີຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ອຸທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໕. ອຸທານໍ ອຸທາຫຣີຕິ ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ເອສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອຸທາຫາໂຣ. ຠຸໂສ ນິສ຺ສໂຍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ທານເມວ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ທານູປນິສ຺ສໂຍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕຕ຺ຖ ທານູປນິສ຺ສໂຍ ອນ຺ນາທິວຕ຺ຖູສຸ ພລວາຕິ ພລວຠາເວນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປນິສ຺ສຍພຫຸໂລ ກາມຣາຄປ຺ປຫາເນເນວ ກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອນາຄາມິຜລໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕຖາ ສຸວິສຸທ຺ຘສີລູປນິສ຺ສໂຍ ກາມໂທສຊິຄຸຈ຺ຉເນນ. ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ອິເມ ທ຺ເວ ອຸປນິສ຺ສຍາ ທຸພ຺ພລາຕິ ວຸຕ຺ຕາ? ວິຊ຺ຊູປມຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ. ໂສປິ ຠາວນູປນິສ຺ສຍສຫາຍລາເຠເນວ, ນ ເກວລໍ. ຠາວນາ ປນ ປຏິເວຘສ຺ສ ວິເສສເຫຕຸຠາວໂຕ ພລວາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ. ຕຖາ ຫິ ສາ ວຊິຣູປມຎາຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຠາວນູປນິສ຺ສໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕີ’’ຕິ.

ໂສຕິ ມິລກຕ຺ເຖໂຣ. ວິຫາຣນ຺ຕິ ວສນຏ຺ຐານໍ. ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຫິ ປຓ຺ຓສາລາຍ ເຖໂຣ ວິຫຣຕິ. ອຸປຏ຺ຐາຕິ ເອກລກ຺ຂເຓນ. ກູຏໂຄໂຓ ວິຍ ຄມນວີຖິໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອລ຺ລກຏ຺ຐຣາສິມ຺ຫິ. ອຸທກມຓິການນ຺ຕິ ອຸທກເຖວານໍ.

ອຕ຺ຕນິເຍວ ອຸປເນສິ ອຸທານກຖາຍ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓານໍ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຏ຺ຐານວຕາ’’ຕິອາທິ. ອຍຎ຺ຫິ ມິລກຕ຺ເຖໂຣ ສິກ຺ຂາຍ ຄາຣໂວ ສປ຺ປຕິສ຺ໂສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸພ຺ພລູປນິສ຺ສເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ໂນ ຈສ຺ສໍ…ເປ… ສຎ຺ໂຎຊນານີ’’ຕິ.

ສເຈ ອຫໍ ນ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ຍທິ ອຫໍ ນາມ ໂກຈິ ນ ຠເວຍ຺ຍໍ ຕາທິສສ຺ສ ອຫໍສທ຺ທວຈນີຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ມມ ປຣິກ຺ຂາໂຣປິ ນ ຠເວຍ຺ຍຕສ຺ສ ຈ ປຠງ຺ຄຸຠາເວນ ອນວຏ຺ຐິຕຠາວໂຕ. ເອວໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຠາເວນ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ກມ຺ມຜລວເສນ ວຕ຺ຕຸໍ ‘‘ສເຈ ວາ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ສຸຎ຺ຎຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕວເສນ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານິ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ເອທິສໍ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ. ວິຠວິສ຺ສຕີຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ວິຠໂວ ຫິ ວິນາໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ວິຠວທສ຺ສນໍ ວິຠໂວຕິ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວິຠວທສ຺ສເນນາ’’ຕິ. ວິຠວທສ຺ສນໍ ນາມ ອຈ຺ຈນ຺ຕາຍ ວິນາສສ຺ສ ທສ຺ສນໍ. ຕນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ສາມຎ຺ຎໂຊຕນາ ເຫສາ ວິເສສນິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ຕຕິຍມຄ຺ຄວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຣິ ມຄ຺ຄຜລນ຺ຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄຜລໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕິສ຺ສາ ຊາຕິຍາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣາ, ອນນ຺ຕຣາ ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ. ໂຄຕ຺ຣຠູ ປນ ອນຸໂລມວີຖິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຄຕິກໍ ວາ ສິຍາ, ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຄຕິກໍ ວາຕິ ນ ເຕນ ມຄ຺ໂຄ ອນ຺ຕຣິໂກ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປສ຺ສນາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາສນ຺ນານນ຺ຕຣໍ ນາມາ’’ຕິ. ຜລໍ ປນ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ກິເລສານໍ ປຊຫນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ຈ ກມ຺ມມຄ຺ຄຄຕິກເມວ, ກຸສລວິປາກຠາເວນ ປນ ເນສໍ ອຕ຺ໂຖ ປເຠໂທຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ຜລສ຺ສ ສິຍາ ອນນ຺ຕຣຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຜລສ຺ສ ທູຣານນ຺ຕຣໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອາສວານໍ ຂໂຍ’’ຕິ ປນ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວິປສ຺ສນານໍ ອາສນ຺ນຕາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ອຕສິຕາເຍຕິ ນ ຕສິຕພ຺ເພ ຕາສໍ ອນາປຊ຺ຊິຕພ຺ເພ. ຕາໂສຕິ ຕາສເຫຕຸ ‘‘ຕສຕິ ເອຕສ຺ມາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ໂສຕິ ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຕິລກ຺ຂຓາຫຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈຕາທິລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍລກ຺ຂິຕໍ. ມນມ຺ຫິ ນຏ຺ໂຐຕິ ອີສກໍ ນຏ຺ໂຐມ຺ຫິ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຐຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອປູຣິຕຕ຺ຕາ ເອວ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ນ ຕາໂສ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕາສຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ຠຍຕຸປຏ຺ຐານຎາເຓນ ‘‘ສຠຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ອຸຕ຺ຕສຕິ.

ອຸທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຸປາທານປຣິປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໖. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິວຏ຺ຏນວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຣິວຏ຺ຏນວເສນ. ຣູປໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ສກລຠູຕຸປາທາຣູປໍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈ ຕຸຈ຺ຉວິປລ຺ລາສຕາຍ ‘‘ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ອຎ຺ຎາສິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ. ອາຫາຣວເສນ ຣູປກາຍສ຺ສ ຫານິວຸທ຺ຘາທີນໍ ປາກຏຠາວໂຕ ວິເສສປຈ຺ຈຍໂຕ ຈ ຕສ຺ສ ‘‘ອາຫາຣສມຸທຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸກ຺ຂສມຸທຍກຖາ ນາມ ວຏ຺ຏກຖາຕິ ‘‘ສຈ຺ຉນ຺ທຣາໂຄ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ອຸປາທານກມ຺ມາວິຊ຺ຊາປິ ຄຫິຕາ ເອວ. ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕ຺ຕມານກາລປ຺ປໂຍໂຄ ເຫສ ຍຖາ ‘‘ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠນ຺ຕິ. ເກວລິໂນຕິ ອິຘ ວິມຸຕ຺ຕິຄຸເຓນ ປາຣິປູຣີຕິ ອາຫ ‘‘ສກລິໂນ ກຕສພ຺ພກິຈ຺ຈາ’’ຕິ. ເຍນ ເຕຕິ ເຍນ ອວສິຏ຺ເຐນ ເຕ ອເສກ຺ເຂ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕາ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ເນສໍ ວຏ຺ຏໍ ເສກ຺ຂານໍ ວິຍ ນຕ຺ຖິ ປຎ຺ຎາປນາຍ. ວຏ຺ຏນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວຏ຺ຏນຏ຺ເຐນ ຜລສ຺ສ ປວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ. ອເສກ຺ຂຠູມິວາໂຣຕິ ອເສກ຺ຂຠູມິປ຺ປວຕ຺ຕິ.

ອຸປາທານປຣິປວຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.