໑. ນກຸລປິຕຸວຄ຺ໂຄ

໑. ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ຠຄ຺ຄາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ຠຄ຺ຄາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ’’ຕິ, ເອວໍ ພຫຸວຈນວເສນ ລທ຺ຘນາເມ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ໂຍ ປນ ວນສຓ຺ໂຑ ປຸພ຺ເພ ມິຄານໍ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ຍສ຺ມາ ໂສ ຄຫປຕິ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ‘‘ນກຸລປິຕາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນກຸລປິຕາ’’ຕິ ນກຸລສ຺ສ ນາມ ທາຣກສ຺ສ ປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ‘‘ນກຸລມາຕາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຊຣາຊິຓ຺ໂຓຕິ ຊຣາວເສນ ຊິຓ຺ໂຓ, ນ ພ຺ຍາຘິອາທີນໍ ວເສນ ຊິຓ຺ໂຓ. ວໂຍວຸຑ຺ໂຒຕິ ຊິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເອວ ວໂຍວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຑ຺ໂຒ, ນ ສີລາທິວຸຑ຺ຒິຍາ. ຊາຕິຍາ ມຫນ຺ຕຕາຍ ຈິຣຣຕ຺ຕຕາຍ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ. ຕິຍທ຺ຘຄໂຕຕິ ປຐໂມ ມຊ຺ຌິໂມ ປຈ຺ຉິໂມຕິ ຕໂຍ ອທ຺ເຘ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ທຸຕິຍຎ຺ຈ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມໍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາຕຸຣກາໂຍຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາປວິສຕາຍ ອນສ຺ສາທກາໂຍ. ເຄລຎ຺ຎໍ ປນ ທຸກ຺ຂຄຕິກນ຺ຕິ ‘‘ຄິລານກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໑໙໐ ອາທໂຍ) ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ ທຸກ຺ຂຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍາຘິ ນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ສພ຺ພທາ ອສຸຈິປຄ຺ຆຣຓຠາເວນ. ໂສ ປນສ຺ສ ອາຕຸຣຠາເວນາຕິ ອາຫ – ‘‘ອາຕຸຣໍເຍວ ນາມາ’’ຕິ. ວິເສເສນາຕິ ອຘິກຠາເວນ. ອາຕຸຣຕີຕິ ອາຕຸໂຣ. ສງ຺ຄາມປ຺ປຕ຺ໂຕ ສນ຺ຕຕ຺ຕກາໂຍ. ຊຣາຍ ອາຕຸຣຕາ ຊຣາຕຸຣຕາ. ກຸສລປກ຺ຂວຑ຺ຒເນນ ມໂນ ຠາເວນ຺ຕີຕິ ມໂນຠາວນີຍາ. ມນສາ ວາ ຠາວນີຍາ ສມ຺ຠາວນີຍາຕິ ມໂນຠາວນີຍາ. ອນຸສາສຕູຕິ ອນຸ ອນຸ ສາສຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາສຕູ’’ຕິ. ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຫິຕວຈນໍ. ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂຍ ເອວໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ຄຸໂຓ ໂທໂສຕິ ວຈນໍ. ຕນ຺ຕິວເສນາຕິ ຕນ຺ຕິສນ຺ນິສ຺ສເຍນ ອຍໍ ອນຸສາສນີ ນາມ. ປເວຓີຕິ ຕນ຺ຕິຍາ ເອວ ເວວຈນໍ.

ອຓ຺ຑໍ ວິຍ ຠູໂຕຕິ ອຘິໂກປມາ ກາຍສ຺ສ ອຓ຺ຑໂກສໂຕ ອພລທຸພ຺ພລຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ອຓ຺ຑໍ ຫີ’’ຕິອາທິ. ພາໂລເຍວ ຕາທິສຕ຺ຕຠາວສມງ຺ຄີ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ.

ວິປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ປກຕິມາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິເສເສນ ປສນ຺ນານິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຸອຸ ປສນ຺ນານີ’’ຕິ. ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐິຕຣູປສມ຺ປທາຫິ ຕາຫິ ຕສ຺ສ ມຸຂວຓ຺ຓສ຺ສ ປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ນິທ຺ໂທໂສ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ນິຣຸປກ຺ກິເລສຕາຍາ’’ຕິອາທິ. ເອເຕເນວສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປສນ຺ນຕາກາຣຓມ຺ປິ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ມຸຂວຓ຺ໂຓ. ນຍຄ຺ຄາຫປຎ຺ຎາ ກິເຣສາຕິ ອິທໍ ອນາວຊ຺ຊນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ.

ຍໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິ ‘‘ໂອວທຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຍຖາ ມຍໍ ປຣໂລເກປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາເຍວ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິລທ຺ຘາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເປມຄາຣວຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອມຕາຠິເສໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທໍ ປທທ຺ວຍໍ. ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ອນເຍຕິ ອວຑ຺ຒິຍໍ, ອນຕ຺ເຖຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນເຍ ວາ ອນຸປາເຍ. ນ ອິຣິຍນໂຕ ອວຕ຺ຕນໂຕ. ອເຍຕິ ວຑ຺ຒິຍໍ ອຕ຺ເຖ ອຸປາເຍ ຈ. ອຣຓີຍໂຕຕິ ປຍິຣຸປາສິຕພ຺ພໂຕ. ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ ປຸຣິເມສຸ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປສຸ, ປຈ຺ຉິເມ ປນ ສທ຺ທສຕ຺ຖວເສນປິ. ຍທິປິ ອຣິຍສທ຺ໂທ ‘‘ເຍ ຫິ ໂວ ອຣິຍາ ປຣິສຸທ຺ຘກາຍກມ຺ມນ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໕) ວິສຸທ຺ຘາສຍປໂຍເຄສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊເນສຸປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຘ ປນ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣຠາເວນ ຈ ອຣິຍຠາໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ອິທໍ ‘‘ອຣິຍາ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ອິຘ ວຸຕ຺ຕປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ອສງ຺ກຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຣິຍສປ຺ປຸຣິສຠາວາ ອຠິນ຺ນສຠາວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພວ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຫິ ເອກນ຺ເຕນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ປຣໂຕ ໂຆສມນ຺ຕເຣນ ປຐມມຄ຺ຄສ຺ສ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ຠຄວາວ ‘‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ມມຎ຺ຫິ, ອານນ຺ທ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອາຄມ຺ມ ຊາຕິຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ຊາຕິຍາ ປຣິມຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໙; ໕.໒). ໂສ ເອວ ຈ ອເວຈ຺ຈປສາທາຘິຄເມນ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຍໍ ມຍາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມມ ສາວກາ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໔໕; ຈູຬວ. ໓໘໕). ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘາຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕໍ ຊານາຕີຕິ ກຕຎ຺ຎູ. ກຕໍ ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ກຕເວທີ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫິ ອເນເກສຸປິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສສຸ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ຊານນ຺ຕິ, ກຕຎ຺ຈ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສຕິຊນນອາມິສປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ. ຕຖາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈໍ, ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສຫສ຺ເສສຸປິ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ຊານນ຺ຕິ, ປາກຏຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕິ. ສີໂຫ ວິຍ ຈ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສກ຺ກຈ຺ຈເມວ ຘມ຺ມເທສນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ອາທຣາຠາໂວ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີລຕາ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ນາມ ນ ມໍສຈກ຺ຂຸ ເອວ, ອຖ ໂຂ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປີຕິ ອາຫ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ’’ຕິ. ອຣິຍຠາໂວຕິ ເຍຫິ ໂຍຄໂຕ ‘‘ອຣິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ເສວ ທສ຺ສນຠາເວ. ວຕ຺ຖູຕິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖຎາປນກາຣຓໍ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ເຕປິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວາ. ອຣິຍກຣຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາທໂຍ, ວິປສ຺ສິຍມານາ ວາ ອນິຈ຺ຈາທໂຍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ.

ອວິນີໂຕຕິ ນ ວິນີໂຕ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ວເສນ ນ ສິກ຺ຂິໂຕ. ເຍສໍ ສໍວຣວິນຍາທີນໍ ອຠາເວນ ອຍໍ ‘‘ອວິນີໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລສໍວໂຣຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ສຕິສໍວໂຣຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຣກ຺ຂາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ສຕິເຍວ. ຎາຓສໍວໂຣຕິ ‘‘ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມີ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) ວຕ຺ວາ ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) ວຈນໂຕ ໂສຕສງ຺ຂາຕານໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິທຸຈ຺ຈຣິຕອວິຊ຺ຊາອວສິຏ຺ຐກິເລສານໍ ສໍວໂຣ ປິທຫນໍ ສມຸຈ຺ເຉທຎາຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂນ຺ຕິສໍວໂຣຕິ ອຘິວາສນາ, ສາ ຈ ຕຖາປວຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ, ອໂທໂສ ວາ, ‘‘ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ເກຈິ ວທນ຺ຕິ. ວີຣິຍສໍວໂຣ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິໂນທນວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ວີຣິຍເມວ. ເຕນ ເຕນ ອງ຺ເຄນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອງ຺ຄສ຺ສ ປຫານໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານໍ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ. ເສສປທຕ຺ຕເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນາຕິອາທິ ສີລສໍວຣາທີນໍ ວິວຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຸເປໂຕຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອຸປຄໂຕ’’ຕິອາທິນາ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໑໑) ອາຄຕໍ ສໍວຣວິຠງ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍສງ຺ຂາຕານໍ ກາຍວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ມຸຏ຺ຐສຈ຺ຈສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປມາທສ຺ສ, ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ວາ ອກ຺ຂນ຺ຕິອຎ຺ຎາຓໂກສຊ຺ຊານຎ຺ຈ. ສໍວຣຓໂຕຕິ ປິທຫນໂຕ, ວິນຍນໂຕຕິ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕານໍ ວິຣູປປວຕ຺ຕິຍາ ວິນຍນໂຕ, ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ວາ ອປນຍນໂຕ, ກາຍາທີນໍ ວາ ຊິມ຺ຫປວຕ຺ຕິໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຊຸກນຍນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫານໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ຕຖາ ຕຖາ ອນຸປ຺ປາທນເມວ ສໍວຣຓໍ ວິນຍນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສູ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫກງ຺ຂາວິຕຣຓານິ ນ ວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ສມ຺ມສນາກາເຣນ ອປ຺ປວຕ຺ຕນໂຕ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຠາວໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາມຣູປມຕ຺ຕມິທໍ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕຎາຓໍ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ. ສຕິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ, ສຍໍ ວາ ສຕີ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ສາ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສ ນາມຣູປສ຺ສ ກມ຺ມາວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຎາຓໍ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄໂຫ. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ, ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ອເຫຕຸທິຏ຺ຐິ. ‘‘ອິສ຺ສຣປຸຣິສປຊາປຕິປກຕິອຓຸກາລາທີຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕິ ນິວຕ຺ຕຕິ ຈາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ ວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ເສວາຕິ ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫສ຺ເສວ. ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນາຕິ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ນາມຣູປສ຺ສ ກມ຺ມາທິປຈ຺ຈຍໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອຕີເຕ ອນາຄເຕປີຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉາປນຍນຎາເຓນ. ກຖໍກຖີຠາວສ຺ສາຕິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປວຕ຺ຕາຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ສໍສຍປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ. ກລາປສມ຺ມສເນນາຕິ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໘-໔໙) ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ເອກາທສສຸ ໂອກາເສສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມ຺ມສນວເສນ ປວຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ. ອຫໍ ມມາຕິ ຄາຫສ຺ສາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິຍ’’ນ຺ຕິ ຄຫຓສ຺ສ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນາຕິ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓວິສຸທ຺ຘິຍາ. ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍາຕິ ອມຄ຺ເຄ ໂອຠາສາທິເກ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາຍ. ຍສ຺ມາ ສມ຺ມເທວ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຸທຍໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວເມເຕ ສງ຺ຂາຣາ ອນຸຣູປກາຣຓໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ປນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ວຍໍ ‘‘ຍທິປິເມ ສງ຺ຂາຣາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ເຕວາ’’ຕິ ປສ຺ສໂຕ ກຸໂຕ ສສ຺ສຕຄ຺ຄາໂຫ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ’’ຕິ. ຠຍທສ຺ສເນນາຕິ ຠຍຕູປຏ຺ຐານຎາເຓນ. ສຠເຍຕິ ສພ຺ພຠຍານໍ ອາກຣຠາວໂຕ ສກລທຸກ຺ຂວູປສມສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣມສ຺ສາສສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ ຈ ສຠເຍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ. ອຠຍສຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອຠຍໍ ເຂມ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາຍ. ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາ ນາມ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອສ຺ສາທນວເສນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ໂຍ ‘‘ອາລຍາຠິນິເວໂສ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາ ຕຕ຺ເຖວ ອຠິຣມຓວເສນ ປວຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຍາ ‘‘ນນ຺ທີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາ ອາທານໍ. ອນຸເປກ຺ຂາ ສງ຺ຂາເຣຫິ ອນິພ຺ພິນ຺ທນໍ, ສາລຍຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ. ປຏິໂລມຠາໂວ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທຄ຺ຄາໂຫ, ປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ ວາ. ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາໂວ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນຕິ, ນິພ຺ພານປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ ວາ. ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫຕິ ຍາທິສສ຺ສ ກິເລສສ຺ສ ອປ຺ປຫີນຕາ ວິປສ຺ສນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕໍ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ, ໂສ ກິເລໂສ, ໂຍ ‘‘ສໍໂຍຄາຠິນິເວໂສ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ, ອຕິກ຺ກມນເມວ ວາ ປຫານໍ.

ປວຕ຺ຕິ ເອວ ປວຕ຺ຕິຠາໂວ, ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ນີວຣຓປກ຺ຂິຍາ ກິເລສາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາທໂຍ ຈ ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ຍໍ ປຫານນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເກນ ປນ ປຫານນ຺ຕິ? ‘‘ອຣິຍມຄ຺ເຄເຫວາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາຍມາໂນຍມຕ຺ໂຖ ເຕສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິວຈນໂຕ. ‘‘ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍາຕິ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຫາຕພ຺ເພນ ເຕນ ເຕນ ສມຸທຍສງ຺ຂາເຕນ ໂລເຠນ ສຫ ປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສມຸທຍສຠາວຕ຺ຕາ ຈ. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ຈ ສພ຺ພກິເລສານໍ ສມຸທຍຠາວສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທຍປກ຺ຂິກາ’’ຕິ ທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຏິປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ວູປສນ຺ຕຕາ.

ສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕາ ສງ຺ຂາຣສຠາວາຠາໂວ. ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ວິຣຫິຕສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ, ວິສງ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫານຎ຺ຈ ຕໍ ວິນໂຍ ຈາຕິ ປຫານວິນໂຍ ປຸຣິເມນ ອຕ຺ເຖນ. ທຸຕິເຍນ ປນ ປຫີຍຕີຕິ ປຫານໍ, ຕສ຺ສ ວິນໂຍຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ.

ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາຕິ ນຏ຺ຐສໍວຣຕ຺ຕາ, ສໍວຣາຠາວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອສມາທິນ຺ນສໍວໂຣປິ ສງ຺ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ສມາທາເນນ ຫິ ສມ຺ປາເທຕພ຺ໂພ ສໍວໂຣ, ຕທຠາເວ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຣິເຍຕິ ອຣິໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຫຕໍ. ເອເສເສຕິ ເອໂສ ເອໂສ, ອຕ຺ຖໂຕ ອນຎ຺ໂຎຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຊ຺ຊາເຕຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຕໍສຠາໂວ, ສປ຺ປຸຣິໂສ ອຣິຍສຠາໂວ, ອຣິໂຍ ຈ ສປ຺ປຸຣິສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ວທຕິ. ‘‘ອຫໍພຸທ຺ຘິນິພນ຺ຘໂນ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຫິ ອຕ຺ຕວາທິໂນ ລທ຺ຘິ. ອທ຺ວຍນ຺ຕິ ທ຺ວຍຕາຣຫິຕໍ. ອຠິນ຺ນໍ ວຓ຺ຓເມວ ‘‘ອຈ຺ຈີ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຈີຕິ ວຓ຺ໂຓ ເອວາ’’ຕິ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຖາປຣິກປ຺ປິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ຣູປ’’ນ຺ຕິ, ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ວາ ຣູປໍ, ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ເອກຕ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຍາ ອຠາເວປິ ຣູເປ ອຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ປວຕ຺ຕມານໍ ອຈ຺ຈິຍໍ ວຓ຺ຓຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ‘‘ອທ຺ວຍທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປມາໂຍ ຈ ອນຎ຺ຎຕ຺ຕາທິຄຫຓນິທສ຺ສນວເສເນວ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວຓ຺ຓາທີນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ນ ຫິ ອຕ຺ຕນິ ສາມິຠາເວນ ຣູປຎ຺ຈ ສກິຎ຺ຈນຠາເວນ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ສ ສຠາວໂຕ ອາຘາຣຓຠາເວນ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຣູປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຘາຣຓຠາເວນ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ປຣິຍຸຏ຺ຐຏ຺ຐາຍີຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາຫິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາຫິ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ, ຣູປວາ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ມິຈ຺ຉາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ປຣິຍຸຏ຺ຐານາກາເຣນາ’’ຕິອາທິ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ໂຍ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ວຸຕ຺ໂຕ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອໂສ ເອວ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸທ຺ຘຣູປເມວາຕິ ອຣູເປນ ອມິສ຺ສິຕໍ ເກວລໍ ຣູປເມວ. ອຣູປນ຺ຕິ ສຸທ຺ຘອຣູປໍ ຣູປສ຺ສ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນາຕິ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຄຫຓວເສນ ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ ກຖິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຄຫເຓ ເວທນາທິວິນິມຸຕ຺ຕອຣູປຘມ຺ເມ ກສິຓຣູເປນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຣູປຘມ຺ເມ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ຄຫຓສິທ຺ຘິໂຕ. ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ, ເຕ ເຕ ເອວ ຘມ຺ເມ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄຫຓໂຕ ເຕສຎ຺ຈ ອຸຈ຺ເຉທຠາວໂຕ. ອວເສເສສຸ ປນ ປນ຺ນຣສສຸ ຐາເນສຸ ຣູປໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາປິ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ ກສິຓຣູເປນ ຕໍ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທາທີນໍ ອທສ຺ສນໂຕ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕຕ຺ຖປິ ໂຫຕິເຍວ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕຄາຫວເສນປິ. ມຄ຺ຄາວຣຓາ ວິປຣີຕທສ຺ສນໂຕ. ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ອກມ຺ມປຖປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ. ອກິຣິຍາເຫຕຸກນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐິໂຍ ເອວ ຫິ ກມ຺ມປຖທິຏ຺ຐິໂຍ.

ກາໂຍຕິ ຣູປກາໂຍ. ໂສ ອາຕຸໂຣເຍວ ອສວສຠາວໂຕ. ຣາຄໂທສໂມຫານຸຄຕນ຺ຕິ ອປ຺ປຫີນຣາຄໂທສໂມຫສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕໍ. ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ. ທສ຺ສິຕໍ ອາຕຸຣຠາເວນ. ນິກ຺ກິເລສຕາຍາຕິ ສຍໍ ປຫີນກິເລສສນ຺ຕານຄຕຕາຍ. ເສຂາ ເນວ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ ປຫີນກິເລເສ ອຸປາທາຍ, ອປ຺ປຫີເນ ປນ ອຸປາທາຍ ອາຕຸຣຈິຕ຺ຕາ. ອນາຕຸຣຈິຕ຺ຕຕໍເຍວ ຠຊນ຺ຕິ ວຏ຺ຏານຸສາຣິມຫາຊນສ຺ສ ວິຍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິເລສວເສນ ອາຕຸຣຕ຺ຕາຠາວໂຕ.

ນກຸລປິຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ເທວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຣາຊາໂນ ‘‘ທິພ຺ພນ຺ຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ກີຬນ຺ຕິ ລຬນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ໂຊຕນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເຕສໍ ທໂຫຕິ ເທວທໂຫ. ສຍໍຊາໂຕ ວາ ໂສ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາປິ ‘‘ເທວທໂຫ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິຄໂມ ‘‘ເທວທຫ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ຍຖາ ‘‘ວຣຓານຄຣໍ, ໂຄຘາຄາໂມ’’ຕິ. ປຈ຺ຉາຠູມິຍໍ ອປຣທິສາຍໍ ນິວິຏ຺ຐຊນປໂທ ປຈ຺ຉາຠູມໍ, ຕໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ປຈ຺ຉາຠູມຄມິກາ. ເຕ ສຠາເຣຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ວເສນ ສຠາເຣ ກາຕຸກາມຕາຍ. ຍທິ ເຖໂຣ ເຕສໍ ຠາໂຣ, ເຖຣສ຺ສປິ ເຕ ຠາຣາ ເອວາຕິ ‘‘ເຕ ສຠາເຣ ກາຕຸກາມຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ເຕ ໂອວທິຕພ຺ເພ ອນຸສາສິຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎຕີຕິ. ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂຍ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຍໍ ນິພ຺ຠາໂຣ ນາມ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອວຕ຺ຕນໂຕ.

ຈຕຸພ຺ພິເຘນາຕິ ຘາຕຸໂກສລ຺ລໍ ອາຍຕນໂກສລ຺ລໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໂກສລ຺ລໍ ຐານາຏ຺ຐານໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ.

ເຕ ມຫລ຺ລກາພາຘິກາຕິທຫຣປຸຄ຺ຄເລ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕ ຫິ ທິວສທ຺ວເຍນ ວູປສນ຺ຕປຣິສ຺ສມາ ເອວ. ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣປຏິພທ຺ຘໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖຕ຺ວາ. ‘‘ເອຬກາຬຄຸມ຺ເພຕິ ກາຬຕິຓຄຈ຺ຉມຓ຺ຑເປ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ວິວິຘໍ ນານາຠູຕໍ ຣຊ຺ຊໍ ວິຣຊ຺ຊໍ, ວິຣຊ຺ຊເມວ ເວຣຊ຺ຊໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຕໍ, ປຣເທສຄຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ຈິຕ຺ຕສຸທຕ຺ຕາທໂຍຕິ ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິອນາຖປິຓ຺ຑິກາທໂຍ. ວີມໍສກາຕິ ຘມ຺ມວິຈາຣກາ. ກິນ຺ຕິ ກີທິສໍ. ທສ຺ສນນ຺ຕິ ສິທ຺ຘນ຺ຕໍ. ອາຈິກ຺ຂຕິ ກີທິສນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ. ອນຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ອນຸກູລໍ ອວິຣຸຊ຺ຌນຘມ຺ມໍ. ໂສ ປນ ເວເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍານຸຣູປເທສນາວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ອາຫ – ‘‘ວຸຕ຺ຕພ຺ຍາກຣຓສ຺ສ ອນຸພ຺ຍາກຣຓ’’ນ຺ຕິ. ຘາເຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຜລນ຺ຕິ ຘມ຺ໂມ, ກາຣຓນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສກາຣໂຓ’’ຕິ. ອິມິນາປິ ປາຐນ຺ຕເຣນ ວາໂທ ເອວ ທີປິໂຕ, ນ ເຕນ ປກາສິຕາ ກິຣິຍາ.

ຕຓ຺ຫາວເສເນວ ຉນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ມາ ຣາຄາທໂຍ ຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ອວຕ຺ຖາວິເສສາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ວິຫນນ຺ຕິ ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ວິຆາໂຕ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອວິຆາໂຕຕິ ນິທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ. ອຸປາຍາເສຕິ ອຸປຕາເປຕີຕິ ອຸປາຍາໂສ, ອຸປຕາໂປ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ໂຂ ປນ ອນຸປາຍາໂສ ນິຣູປຕາໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

ເທວທຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປເຖ’’ຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ອວນ຺ຕິທກ຺ຂິຓາປຖສງ຺ຂາເຕ’’ຕິ. ມຊ຺ຌິມເທສໂຕ ຫິ ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ຐໍ. ປວຕ຺ຕຍິຕ຺ຖ ເອຕ຺ຖ ລທ຺ຘີຕິ ປວຕ຺ຕໍ, ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ລທ຺ຘິປວຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ’’ຕິ. ຣຸປ຺ປນສຠາໂວ ຘມ຺ໂມຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປຘາຕູຕິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ. ຣູປຘາຕຸມ຺ຫິ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູເຕນ ຣາເຄນ ສຫຊາເຕນປິ ອສຫຊາເຕນປິ ອຸປນິສ຺ສຍຠູເຕນ ອປ຺ປຫີນຠາເວເນວ ວິນິພທ຺ຘໍ ປຏິພທ຺ຘໍ ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓໍ. ໂອກສາຣີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ຣູປຘາຕຸສຎ຺ຎິເຕ ໂອເກ ສຣຕິ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ອວຕິ ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ໂອກໍ, ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຄຫສາຣີ ອາລຍສາຣີ’’ຕິ.

ອຸຄຈ຺ຉຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ເວທນາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມເວຕີຕິ ໂອໂກ, ຈກ຺ຂຸຣູປາທິ. ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອາຣມ຺ມຓາທິວເສນ ປຈ຺ຈໂຍ. ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣາທິນາ ເຈວ ກມ຺ມູປນິສ຺ສຍອາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂຂ, ຄຫປຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓວິປາກວິຎ຺ຎາເຓສຸ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສມ຺ໂມໂຫ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ສ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ວິຆາຕຕ຺ຖໍ ອປຄມນຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ຠິນ຺ນາວາຕິ ອສໍກິຓ຺ຓາວ ເທສນາ ກຕາ. ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຈຕສ຺ໂສ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ວຸຕ຺ຕາ – ‘‘ຣູປຸປຍໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຣູປາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໓). ຕາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ.

ທຬ຺ຫໍ ອຠິນິເວສວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸເປນ຺ຕີຕິ ອຸປຍາ, ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິໂຍ. ອຘິຏ຺ຐານຠູຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຠູຕາ. ອຠິນິເວສຠູຕາຕິ ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ອຊ຺ໂຌສາຍ ປວຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຠູຕາ. ອນຸສຍຠູຕາຕິ ຣາຄານຸສຍທິຏ຺ຐານຸສຍຠູຕາ. ອຸປຣິມໂກຏິຍາຕິ ປຫານສ຺ສ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຎວ ຫິ ເຕ ສວາສນາ ປຫີນາ. ປຸພ຺ເພ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອິຘ ເທສນາ ກຕາຕິ ໂຈເທຕິ – ‘‘ອິຘ ວິຎ຺ຎາຓໍ ກສ຺ມາ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຣາຄວິນິພນ຺ຘຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ຍຖາ ຍຖາ ສມ຺ໂມໂຫ ສິຍາ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິຠາຄສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ສມ຺ໂມຫສ຺ສ ໂອກາໂສວ ນຕ຺ຖິ ອວິເສເສນ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກິເລສປ຺ປຫານວເສນາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ກິເລສປ຺ປຫານທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາເຓນ ໂອກໍ ອສຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ອສຣນ຺ເຕນາຕິ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ.

ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນາຕິ ອາຣມ຺ມຓາທິປຈ຺ຈຍຠາເວນ. ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ. ອາຣມ຺ມຓ…ເປ… ນິເກຕນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓກຣຓສງ຺ຂາເຕນ ນິວາສຏ຺ຐານຠູເຕນ ຣູປເມວ ນິເກຕນ຺ຕິ ຣູປນິມິຕ຺ຕນິເກຕໍ.

ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວທຸພ຺ພລຕາຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ພລວຠາເວນ ຕໍ ‘‘ໂອໂກ’’ຕິ, ພຫິທ຺ຘາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕາຍ ຕານິ ‘‘ນິເກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອິທານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມາເນປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຄຫເມວ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ນິເກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຍ຺ຍານາທິ ທິວາຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ຕໂຕ ທຸພ຺ພລຕໂຣ ໂຫຕິ ຉນ຺ທຣາໂຄ.

ເຄຫສ຺ສິຕສຸເຂນາຕິ ເຄຫນິສ຺ສິເຕນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ສຸຂິໂຕ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສູຕິ ຂຸທ຺ທເກສຸ ເຈວ ມຫນ຺ເຕສຸ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ເຖສຸ. ສຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ. ອນ຺ໂຕຕິ ຈິຕ຺ຕຊ຺ຌາສເຍ.

ເອວໍຣູໂປຕິ ອີທິສຣູໂປ. ວຓ຺ຓສທ຺ໂທ ວິຍ ຣູປສທ຺ໂທ ຣູປາຍຕນສ຺ສ ວິຍ ສຓ຺ຐານສ຺ສປິ ວາຈໂກຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທີຆຣສ຺ສ ກາໂຬທາຕາທີສຸ ຣູເປສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂາທີສູຕິ ໂສມນສ຺ສາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ອຠິຓ຺ຫໍ ໂສມນສ຺ສິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນາ ສິຍາ. ເອວໍສຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ ວິສຍວເສນ ສຎ຺ຎາວິເສສປຕ຺ຖນມາຫ. ເອວໍວິຎ຺ຎາໂຓຕິ ປນ ອິຘ ວິສຍມຸເຂນ ວິຎ຺ຎາຓວິເສສປຕ຺ຖນໍ ວທຕິ – ‘‘ເອວໍນິປຸຓຣູປທສ຺ສນສມຕ຺ຖໍ, ເອວໍປຎ຺ຈປສາທປຏິມຓ຺ຑິຕນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ເມ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ວຏ຺ຏໍ ປຸຣໂຕ ອກຸຣູມາໂນຕິ ໂລເກ ຈິຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ. ອສິລິຏ຺ຐໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ອສມ຺ພທ຺ຘໍ. ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ວາໂທ, ໂທໂສຕິ ອາຫ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິອາທິ. ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສມາຄເມ. ນິພ຺ເພເຐຫິ ໂທສໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຫິ.

ຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ທຸຕິຍຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໔. ຈູຬຉກ຺ກປຎ຺ເຫຕິ ມູລປຓ຺ຓາເສ ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໐ ອາທໂຍ). ມຫາສກ຺ກປຎ຺ເຫປີຕິ ມຫາຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍສຸຕ຺ເຕປິ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໖ ອາທໂຍ). ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕປທໍ. ຕຓ຺ຫາ ສມ຺ມເທວ ຂີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂໂຍ, ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ອາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ’’ຕິ. ອນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕນິຏ຺ຐາຕິ ອນ຺ຕຣຫິຕນິຏ຺ຐາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕຕນິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ເສສປເທສູຕິ ‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕໂຍຄກ຺ເຂມິໂນ’’ຕິອາທີສຸ.

ທຸຕິຍຫາລິທ຺ທິການິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ສມາຘີຕິ ອປ຺ປນາສມາຘິ, ອຸປຈາຣສມາຘິ ວາ. ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ສມາຘິປາທກໍ ວິປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ‘‘ຜາຕິໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປາໂຐ. ປຕ຺ເຖຕີຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ເມ ອີທິສໍ ຣູປໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຠິວທຕີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ອຠິນິເວສໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕາຍ ອຠິນນ຺ທນາຍາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອໂຫ ປິຍໍ ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວຈີເຠເທ ອສຕິປິ ຕຖາ ໂລຠຸປ຺ປາເທ ສຕິ ອຠິວທຕິເຍວ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ວາຈໍ ອຠິນ຺ທນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ອນຎ຺ຎໂຄຈຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຄິລິຕ຺ວາຕິ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຠິນນ຺ທຕີ’’ຕິອາທໂຍ ປຸພ຺ພຠາຄວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນນ຺ທີ’’ຕິ ທ຺ວາຣປ຺ປຕ຺ຕວເສນ. ປຐເມຫິ ປເທຫິ ອນຸສໂຍ, ປຈ຺ຉິເມນ ປຣິຍຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເກຈິ ‘‘ຄຫຓຏ຺ເຐນ ອຸປາທານ’’ນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ນາຠິນນ຺ທຕິ ນາຠິວທຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ‘‘ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວທຕີຕິ ‘‘ອິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ນ ວທຕິ, ‘‘ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນ ວທຕິ. ນາຠິວທຕິເຍວ ຕຓ຺ຫາຍ ອນຸປາທິຍຕ຺ຕາ.

ສມາຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ປຏິສລ຺ລາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຎຕ຺ວາ ອາຫາຕິ ‘‘ສຕິ ກາຍວິເວເກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ອິເມສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຫ.

ປຏິສລ຺ລາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ຄຫເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາປຣິຕສ຺ສນໍ ທິຏ຺ຐິປຣິຕສ຺ສນຎ຺ຈ. ອປຣິຕສ຺ສນນ຺ຕິ ປຣິຕສ຺ສນາຠາວໍ, ປຣິຕສ຺ສນປຏິປກ຺ຂໍ ວາ. ອຫຸ ວຕ ເມຕໍ ພລໂຍພ຺ພນາທິ. ກມ຺ມວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສຫຄຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕທນຸວຕ຺ຕິ ຈ. ອນຸປຣິວຕ຺ຕິ ນາມ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປຣິຓາມາຣມ຺ມຓຈິຕ຺ຕໂຕ’’ຕິ. ອກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອຎ຺ຎາກຸສລຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທາ. ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາຕິ ເຂເປຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ. ສອຸຕ຺ຕາໂສຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວເສນ ສອຸຕ຺ຕາໂສ. ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິຄ຺ຄາເຫຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ເຈວ ວເສນ ປຣິຕສ຺ສໂກ. ຣູປເຠທານຸປຣິວຕ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຕິຍອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ເທສນາ ກຕາ ‘‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເທສນາຍ ອາຄຕຕ຺ຕາ. ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສູຕິ ປຎ຺ຈມາທີສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ ວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

ທຸຕິຍອຸປາທາປຣິຕສ຺ສນາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ກາລຕ຺ຕຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ຍທິ ອຕີຕານາຄຕໍ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຕທາ ນຕ຺ຖີຕິ ໂກ ປນ ວາໂທ ຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາຍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ຫິ ກຖາວ ກາ ອຸທຍພ຺ພຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເຍ ຈ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອາຣຄ຺ເຄ ສາສປູປມາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐).

ກາລຕ຺ຕຍອນິຈ຺ຈສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐-໑໑. ກາລຕ຺ຕຍທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໐-໑໑. ຕຖາຣູເປເນວາຕິ ຍຖາຣູເປເນວ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ນວມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ຕຖາຣູເປເນວາຕິ. ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕີຕານາຄຕໍ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ, ຕຖາ ‘‘ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິລມິໍສຸ. ‘‘ອຖ ເນສ’’ນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ກາລຕ຺ຕຍທຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນກຸລປິຕຸວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.