໑໐. ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ໂກລິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໕. ສາວການໍ ອາລາໂປຕິ ສາວການໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາລາໂປ. ພຸທ຺ເຘຫິ ສທິສາ ມາ ໂຫມາຕິ ພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ສມຸທາຈາຣໍ ອກເຖນ຺ເຕຫິ ສາວເກຫິ, ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາລປິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ຕິ, ນ, ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ເຕສໍ ນິໂຣເຘເນວ ຕສ຺ສ ຌານສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໂຕ. ເຍສໍ ນິໂຣຘາຕິ ເຍສໍ ວຈີສງ຺ຄາຣານໍ ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ນິຣຸຊ຺ຌເນນ ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຠາເວນ ສທ຺ທາຍຕນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ກາຣຓສ຺ສ ທູຣໂຕ ປສ຺ສມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ. ອຣິໂຍຕິ ນິທ຺ໂທໂສ. ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ, ນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ມູຄພ຺ພຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ ອປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຐມຊ຺ຌານາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຕຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອາຣມ຺ມຓຠູເຕນ ວິຕກ຺ເກນ ສຫ ຄຕາ ປວຕ຺ຕາຕິ ວິຕກ຺ກສຫຄຕາຕິ ອາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓາ’’ຕິ. ວິຕກ຺ກາຣມ຺ມຓຕາ ຈ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣານໍ ສຸຂຸມອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫຓວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ສນ຺ຕໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສູ’’ຕິ. ນ ປຄຸຓໍ ສມ຺ມເທວ ວສີຠາວສ຺ສ ອນາປາທິຕຕ຺ຕາ. ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາປີຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານາຘິຄມາຍ ປວຕ຺ຕິຍມານາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາປິ ຫານຠາຄິຍາວ ອເຫສຸໍ, ນ ວິເສສຠາຄິຍາ. ສມ຺ມາ ຐເປຫີຕິ ພຫິທ຺ຘາ ວິກ຺ເຂປໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຫິ. ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຫີຕິ ເຕເນວ ວິກ຺ເຂປປຏິພາຫເນນ ອວິຫຕມານສຕາຍ ຈິຕ຺ຕສມາຘານວເສນ ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຫິ. ອາໂຣເປຫີຕິ ອີສກມ຺ປິ ພຫຸມ຺ປິ ອປຕິຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ ອາໂຣເປຫິ. ທຸຕິຍອຄ຺ຄສາວກຠູມິຍາ ປາຣິປູຣິຍາ ອາຍສ຺ມາ ມຫາຠິຎ຺ໂຎ, ນ ຍຖາ ຕຖາຕິ ອາຫ ‘‘ມຫາຠິຎ຺ຎຕນ຺ຕິ ຉຬຠິຎ຺ຎຕ’’ນ຺ຕິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນາຕິ ອິມິນາ ‘‘ອຖ ໂຂ ມໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ເຕນ ອຸປາເຍນ. ວຑ຺ເຒຕ຺ວາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສສຠາຄິຍຠາວາປາທເນນ ສມາຘິໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ.

ໂກລິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອຸປຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໖. ອຕິອຸຬາຣມ຺ປິ ສຕ຺ຕໍ ວາ ສງ຺ຂາຣໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖເມວ ສພ຺ພໂສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຊານນຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ສຕ຺ຖຸຄຸຓານໍ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣຕມຠາວໂຕ.

ອຸປຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຆຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໗. ປຣິເວຓຄ຺ເຄນາຕິ ປຣິເວຓຠາເຄນ. ເກຈິ ‘‘ເອກວິຫາເຣຕິ ເອກຈ຺ຉນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕຕິ ເຕ ທ຺ເວປິ ເຖຣາ. ປາຏິເຍກ຺ເກສຸ ຐາເນສູຕິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐາເນສຸ. ນິສີທນ຺ຕີຕິ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທນ຺ຕິ. ໂອຬາຣິໂກ ນາມ ຊາໂຕ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ. ເຕຕິ ເຖໂຣ ຠຄວາ ຈ.

ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິໂຍຕິ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ສມ຺ປຸຓ຺ຓວີຣິໂຍ. ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍຕິ ອີສກມ຺ປິ ສງ຺ໂກຈໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວີຣິໂຍ. ອຸປນິກ຺ເຂປນມຕ຺ຕສ຺ເສວາຕິ ສມີເປ ຐປນມຕ຺ຕສ຺ເສວ.

ຈຕຸຠູມກຘມ຺ເມສຸ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາຍ ‘‘ຈຕຸຠູມກຘມ຺ເມ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ເຐນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ລກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາຘິ ເອວ ສມາຘິລກ຺ຂຓໍ. ເອວໍ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນານາລກ຺ຂຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອິຕຣສ຺ສ. ຘຸຣນ຺ຕິ ວຫິຕພ຺ພຠາຣໍ. ທ຺ວີສຸປິ ເອເຕສູຕິ ສມາຘິລກ຺ຂຓວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ.

ຆຏສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໘. ອຠິເຈຕສິ ນິສ຺ສິຕາ ອາຠິເຈຕສິກາ. ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ອຠິວິສິຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຈິຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຌານານໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນິສ຺ສິຕານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິກາມລາຠີຕິ ຍຖິຈ຺ຉິຕລາຠີ. ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນາຕິ ຍຖາກເຕນ ກາລປຣິຈ຺ເຉເທນ. ວິປຸລລາຠີຕິ ອປ຺ປມາຓລາຠີ. ‘‘ກສິຣ’’ນ຺ຕິ ຫິ ປຣິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ອກສິຣໍ ອປ຺ປມາຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ປຄຸຓຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສິຖິລມາຣພ຺ຠາຕິ ສິຖິລໍ ວີຣິຍາຣມ຺ຠໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ສິຖິລໍ ວີຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິ.

ນວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸຊາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ອຎ຺ຎານິ ຣູປານີຕິ ປເຣສໍ ຣູປານິ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕຣູໂປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣູປໂສຠາຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕຣູໂປ, ສຸຈິຣມ຺ປິ ເວລໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິອາວໂຫ. ທສ຺ສນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ຫິໂຕຕິ ທສ຺ສນີໂຍ. ປສາທໍ ອາວຫຕີຕິ ປາສາທິໂກ. ຉວິວຓ຺ຓສຸນ຺ທຣຕາຍາຕິ ຉວິວຓ຺ຓສ຺ສ ເຈວ ສຣີຣສຓ຺ຐານສ຺ສ ຈ ໂສຠນຠາເວນ.

ສຸຊາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໐. ວິຣູປສຣີຣວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອສຸນ຺ທຣຉວິວຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ອສຸນ຺ທຣສຓ຺ຐານຎ຺ຈ. ປມາຓວເສນາຕິ ສຣີຣປ຺ປມາຓວເສນ. ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ. ມຫາສາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ມຫນ຺ໂຕ ມງ຺ກຸຠາໂວ.

ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາ ຊານນກນິຍາເມນ ສຕ຺ຖຸໂນ ກາຍຄຸເຓ ຈ ຈາຣິຕ຺ຕຄຸເຓ ຈ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ.

ໂຍຊນາວຏ຺ຏນ຺ຕິ ໂຍຊນປຣິກ຺ເຂປໍ.

‘‘ກາຍສ຺ມີ’’ຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ນິຣນຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຍສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ. ອກາຣຓໍ ກາຍປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ສຣີຣປ຺ປມາຓໍ ນາມ ອປ຺ປມາຓໍ, ສີລາທິຄຸຓາວ ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ລກຸຓ຺ຑກຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິສາຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິ ໂປຣີ, ຈາຕຸຣິຍຍຸຕ຺ຕຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຣວາສີນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສາ ປນ ທຸຕວິລມ຺ພິຕຂລິຕວເສນ ອປ຺ປສນ຺ນລູຂຕາທິໂທສຣຫິຕາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸຣ…ເປ… ວາຈາຍາ’’ຕິ. ອສນ຺ທິທ຺ຘາຍາຕິ ມຸຕ຺ຕວາຈາຍ. ເຕນາຫ ‘‘ອປລິພຸທ຺ຘາຍາ’’ຕິອາທິ. ນ ເອລໍ ໂທສໍ ຄເລຕີຕິ ອເນລຄລາ, ອວິຣຸຊ຺ຌນວາຈາ. ເຕນາຫ ‘‘ນິທ຺ໂທສາຍາ’’ຕິ. ຈຕຸສຈ຺ຈສ຺ສ ປກາສກາ, ນ ກທາຈິ ສຈ຺ຈວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນາຍາ’’ຕິ. ຕາ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ອາປາເທນ຺ຕິ ປຏິປາເທນ຺ຕິ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ. ຘໂຊ ນາມ ສພ຺ພຘມ຺ເມຫິ ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ.

ວິສາຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ອາຣຎ຺ຎິໂກຕິອາທີສຸ ອຣຎ຺ຎກຖາສີເສນ ເສນາສນປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ຘຸຕງ຺ຄານໍ, ປິຓ຺ຑປາຕກຖາສີເສນ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ, ປໍສຸກູລິກສີເສນ ຈີວຣປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ, ຕຄ຺ຄຫເຓເນວ ວີຣິຍນິສ຺ສິຕຘຸຕງ຺ຄສ຺ສ ຈ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນໍ ທີປິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຄເຕນ ຠຄວຕາ ອປຣຠາເຄ ກຖິຕໍ.

ນນ຺ທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ. ນິສີທິເຍວ ວຕ຺ຕສ຺ສ ອສິກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ຕຸຊ຺ຊນຕ຺ເຖນ ວາຈາ ເອວ ສຕ຺ຕິໂຍຕິ ອາຫ ‘‘ວາຈາສຕ຺ຕີຫີ’’ຕິ.

ວາຈາຍ ສນ຺ນິໂຕທເກນາຕິ ວຈນສງ຺ຂາເຕນ ສມນ຺ຕໂຕ ນິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຕຸທນໂຕ ສນ຺ນິຕຸທເກນ. ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປນ ໂສ ນິທ຺ເທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ວຈນປໂຕເທນາ’’ຕິ.

ອຸຈ຺ຈກຸເລ ຊາຕິ ເອຕສ຺ສາຕິ ຊາຕິມາ, ພ຺ຣຫ຺ມຊາຕິໂກ ອິສິ. ມາຕງ຺ໂຄຕິ ຈຓ຺ຑາໂລ. ຕຕ຺ຖາຕິ ກຸມ຺ຠກາຣສາລາຍໍ. ໂອກາສໍ ຍາຈິ ກຸມ຺ຠກາຣໍ. ມຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ປຐມຕຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ສາລາຍ ທ຺ວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວາຣສມີເປ. ເມຕິ ມຍາ. ຂມ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ອປຣາຘໍ ຂມສ຺ສຸ. ເຕຕິ ຕຍາ. ປຸນ ເຕຕິ ຕວ. ຄຓ຺ຫິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອປ຺ປທານວເສນ. ເຕນາຫ ‘‘ນາສ຺ສ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕຸໍ ອທາສີ’’ຕິ. ປພຸຊ຺ຌິໍສູຕິ ນິທ຺ທາຍ ປພຸຊ຺ຌິໍສຸ ປກຕິຍາ ປພຸຊ຺ຌນເວລາຍ ອຸປຄຕຕ຺ຕາ.

ຉໂວຕິ ນິຫີໂນ. ອນນ຺ຕມາໂຍຕິ ວິວິຘມາໂຍ ມາຍາວີ.

ໂສຕິ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ໂຑ. ‘‘ສຕ຺ຕຘາ ຠິຊ຺ຊີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ເຕນ ຕາປເສນ ປາຣມິຕາປຣິຠາວນສມິທ຺ຘາຫິ ນານາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິປຣິປູຣິຕາຫິ ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາທີຫິ ສຸສງ຺ຂຕສນ຺ຕາເນ ມຫາກຣຸຓາຘິວາເສ ມຫາສຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຣິຍູປວາທກມ຺ມໍ ອຠິສປສງ຺ຂາຕໍ ຜຣຸສວຈນໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ, ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕວິເສສຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ຈ ອຊ຺ຌາສຍຜຣຸສຕາຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ສເຈ ໂສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ນ ຂມາເປຕິ, ຕໍ ກກ຺ຂຬໍ ຫຸຕ຺ວາ ວິປຈ຺ຈນສຠາວໍ ຊາຕໍ, ຂມາປິເຕ ປນ ມຫາສຕ຺ເຕ ປໂຍຄສມ຺ປຕ຺ຕິປຏິພາຫິຕຕ຺ຕາ ອວິປາກຘມ຺ມຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ອໂຫສິກມ຺ມຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍູປວາທປາປສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍສ຺ສ ຈ ຘມ຺ມຕາ. ຍໍ ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນນິວາຣຓໍ ກຕໍ, ອຍໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ທິຏ຺ໂຐ ອຸປາໂຍ. ເຕນ ຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ຫາ ມນຸສ຺ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕາປສໍ ອາເນຕ຺ວາ ຂມາເປສຸໍ. ໂສປິ ຈ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ. ຍໍ ປນສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑສ຺ສ ຐປນໍ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຘາ ຜາລນໍ ກຕໍ, ຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ. ອຎ຺ຎຖາ ຫິ ອິເມ ປພ຺ພຊິຕາ ສມານາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວສໍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ປນ ຈິຕ຺ຕມຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາເປນ຺ຕີຕິ ມຫາສຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕນ ສທິສໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ຕທສ຺ສ ເນສໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍາຕິ. ປຕິຣູປນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ຕິສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ເຖຣນາມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ອຕີເຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກຕິ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ. ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນາຕິ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຊຫເນນ. ປຫີນໍ ນາມ ໂຫຕິ ອນເປກ຺ຂປຣິຈ຺ຈາຄໂຕ. ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ ສພ຺ພໂສ ຉຑ຺ຑິຕຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ຠເວຕິ ອິມິນາ ອຸປາທິຓ຺ຓກຘມ຺ມານໍເຍວ ຄຫຓໍ. ສພ຺ພາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸໂຍ ຈາຕິ ອິມິນາ ອຸປາທິຓ຺ຓານມ຺ປິ ອນຸປາທິຓ຺ຓານມ຺ປິ ທ຺ວິຘາ ປວຕ຺ຕໂລກິຍຘມ຺ມານໍ ຄຫຓໍ ອວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວິທິຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ. ເຕສ຺ເວວາຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ເອວ. ອນຸປລິຕ຺ຕໍ ອມຖິຕໍ ອສໍກິລິຏ຺ຐໍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິສໍກິເລສາຠາວໂຕ. ຕເທວ ສພ຺ພນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຕີສຸປິ ປເທສຸ ອິຘ ສພ຺ພຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕໍ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ຊຫິຕ຺ວາຕິ ປຫານາຠິສມຍວເສນ. ຕຓ຺ຫາ ຂີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ຕມຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລໍ ເອກວິຫາຣິໍ ພ຺ຣູມິ ຕຓ຺ຫາທຸຕິຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຣິຎ຺ຎາປຫານາຠິສມຍກຖເນນ ອິຕຣມ຺ປິ ອຠິສມຍໍ ອຕ຺ຖໂຕ ກຖິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເຖຣນາມກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ມຫາກປ຺ປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໕. ມຫາກປ຺ປິໂນຕິ ປູຊາວຈນເມຕໍ ຍຖາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ. ຕຖາຣູປນ຺ຕິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິກໍ ຄຸຓວິເສສວນ຺ຕປຏິພທ຺ຘໍ. ສາສນນ຺ຕິ ເທສນ຺ຕຣໂຕ ອາຄຕວຈນໍ. ຊງ຺ຆວາຓິຊາຕິ ຊງ຺ຆຈາຣິໂນ ວາຓິຊາ. ກິຎ຺ຈິ ສາສນນ຺ຕິ ອປຸພ຺ພປວຕ຺ຕິທີປກໍ ກິຎ຺ຈິ ວຈນນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຍຖາ ຕໍ ສຸຈິຣໍ ກຕາຠິນີຫາຣຕາຍ ປຣິປກ຺ກຎາຓສ຺ສ. ອປຣິມາຓໍ ຄຸຓສ຺ສ ອປຣິມາຓໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸຓປຣິທີປນໂຕ, ເສສຣຕນທ຺ວເຍ ນິຍ຺ຍານິກຠາວທີປນໂຕ ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫຕຠາວທີປນໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ອປາຍທຸກ຺ຂໂຕ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ຈ ອປຕນ຺ເຕ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ສຸປຣິສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ເຎນ ສໍຫໂຕຕິ ສງ຺ໂຆຕິ. ຣຕນຕ຺ໂຖ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ສທິໂສ ເອວາຕິ.

ນວສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ ເທວີ. ຕຸມ຺ເຫຕິ ຣາຊິນິໍ ຄາຣເວນ ພຫຸວຈເນນ ວທຕິ. ຣາໂຄຕິ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕຣາໂຄ.

ຊນິເຕຕິ ກມ຺ມກິເລເສຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິເຕ. ກມ຺ມກິເລເສຫິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາຕິ ປຊາສທ຺ໂທ ຊນິຕສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ຊນິເຕ, ປຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອຏ຺ຐຫິ ວິຊ຺ຊາຫີຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໘) ອາຄຕນເຍນ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ວິປສ຺ສນາຎາຓມໂນມຍິທ຺ຘີຫິ ສຫ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ‘‘ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອາຄຕາ. ຕປຕິ ປຏິປກ຺ຂວິຘມເນນ ວິຊ຺ໂຊຕຕິ, ຕໍ ສູຣິຍສ຺ສ ວິໂຣຈນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຕປຕີຕິ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ. ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ທຸວິເຘນ ຌາເນນ ຌາຍມາໂນ’’ຕິ. ສພ຺ພມງ຺ຄລຄາຖາຕິ ສພ຺ພມງ຺ຄລາວິໂຣຘີ ຄາຖາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວທນ຺ຕິ –

‘‘ມງ຺ຄລໍ ຠຄວາ ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆ ຈ ມງ຺ຄລໍ;

ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈ ສຕ຺ຕານໍ, ສ ປຸຎ຺ຎວິຕມງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ.

ປູຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ອຄາຣິກຘມ຺ມກຖິກໍ ອຸປາສກໍ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຌາຍີ ຕປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຣຕນໍ ຄຫິຕເມວ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຆຣຕນໍ ຄຫິຕເມວ. ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ປນ ສຣູເປເນວ ຄຫິຕນ຺ຕິ.

ມຫາກປ຺ປິນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ສຫາຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ສມ຺ມາ ສໍສນ຺ທນວເສນ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສເມຕິ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທິ. ສມ຺ມາ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ຈິຣກາລໍ ສເມຕິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈິຣຣຕ຺ຕໍສເມຕິກາ. ເຕນາຫ ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທານິ ອິເມສນ຺ຕິ ເອຕຣຫິ ເອເຕສໍ. ອຍໍ ສາສນຘມ຺ໂມ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ປໂຍຄໂຕ ຈ ສມ຺ມາ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ ວິຍ ສມເມວ ນ ວິສທິສໍ. ກິຎ຺ຈ ຕໂຕ ເອວ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ປເວທິຕຘມ຺ມວິນເຍ ເອເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນຘມ຺ໂມ ໂສຠຕິ ວິໂຣຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕຕິ ອຣິເຍນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສມ຺ມເທວ ປກາສິເຕ ອຣິຍຘມ຺ເມ. ສມ຺ມເທວ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິນຍານໍ ວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິນີຕາ ສພ຺ພກິເລສທຣຖປຣິຬາຫານໍ ວູປສເມນ.

ສຫາຍກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ຠິກ຺ຂຸສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ ນິທານວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.