໓. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ເຍນ ອຕ຺ເຖນ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕເມວຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຊາລິນິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ຫິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕປເຠທາ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍວຠູຕາ ເອວ ຊາລາ ເອຕິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຊາລິນີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທານິສ຺ສາ ຊຏາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສູຕິ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານມາຫ ຣູປາທິຉຬາຣມ຺ມຓວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວິສຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນາຕິ ກທາຈິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓາ, ກທາຈິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມເຓ ກທາຈິ ຍາວ ຣູປາຣມ຺ມຓາຕິ ເອວໍ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸປຣິ ຈ ປວຕ຺ຕິວເສນ. ເທສນາກ຺ກເມນ ເຈຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ, ກາມຣາຄາທິວເສນປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຂາຣານໍ ຂຓິກຠາວໂຕ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສໍສິພ຺ພນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ອິທໍ ເຍນ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ຊຏາ ວິຍາຕິ ຊຏາຕິ ຊຏາຕຓ຺ຫານໍ ອຸປມູປເມຍ຺ຍຕາ, ຕໍທສ຺ສນໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ຊາລິນີ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ສາຂາ, ຕາສໍ ສຎ຺ຈຍາທໂຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອວຍເວຫິ ສໍສິພ຺ພິຕາ ວິນທ຺ຘາ ‘‘ຊຏາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປິ ສໍສິພ຺ພນສຠາເວນາຕິ.

ອິເມ ສຕ຺ຕາ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຕນິພ຺ພິເສສໍ ມຎ຺ຎມານາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣຏ຺ໂຐ ຈ ອນ຺ໂຕ-ສທ຺ໂທຕິ ສກປຣິກ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນມານາປິ ຕຓ຺ຫາ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຕ຺ຕາທິ, ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ຫຕ຺ຖິອາທິ ສກປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອຕ຺ຕາຕິ ຠວຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິມາໂນຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ສຣີຣນ຺ຕິ ເກຈິ. ‘‘ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ສຸນ຺ທໂຣ, ອສຸກສ຺ສ ວິຍ ມມ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ ສກອຕ຺ຕຠາວາທີສຸ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ, ປເຣສໍ ສພ຺ພານິ ວາ. ສປຣສນ຺ຕຕິປຣິຍາປນ຺ນານິ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານິ, ຕຖາ ຣູປາທີນິ ພາຫິຣາຍຕນານິ. ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕຠເວສຸ ປວຕ຺ຕິຍາປິ ຕຓ຺ຫາຍ ອນ຺ໂຕຊຏາພຫິຊຏາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກາມຠໂວ ຫິ ກສ຺ສຈິປິ ກິເລສສ຺ສ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ກຕ຺ຖຈິປິ ອວິມຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓສ຺ສ ວິເສສປຈ຺ຈໂຍຕິ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ຣູປາຣູປຠໂວ ‘‘ພຫິທ຺ຘາ ພຫີ’’ຕິ ຈ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໒.໓໗).

ວິສຍເຠເທນ ປວຕ຺ຕິອາກາຣເຠເທນ ອເນກເຠທຠິນ຺ນມ຺ປິ ຕຓ຺ຫໍ ຊຏາຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ຊຏາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາ ປນ ປຊາຕິ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ຊເຏນ຺ຕີ ວິນນ຺ຘນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຊຏາຍ ຊຏິຕາ ປຊາ’’ຕິ. ຕຖາ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຍທິປິ ອວຍວພ຺ຍຕິເຣເກນ ສມຸທາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ເອກເທໂສ ປນ ສມຸທາໂຍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອວຍວໂຕ ສມຸທາຍໍ ຠິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມູປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ ເວຬຸຊຏາທີຫິ…ເປ… ສໍສິພ຺ພິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ອິມໍ ຊຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕີສຸ ຘາຕູສຸ ເອກມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ສໍສິພ຺ພເນນ ເຕຘາຕຸກໍ ຊເຏຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຕນສ຺ສາ ມຫາວິສຍຕໍ ວິຊຏນສ຺ສ ຈ ສຸທຸກ຺ກຣຠາວມາຫ. ວິຊເຏຕຸໍ ໂກ ສມຕ຺ໂຖຕິ ອິມິນາ ‘‘ວິຊຏເຍ’’ຕິ ປທໍ ສຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ, ນ ວິຘິອຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ‘‘ອນ຺ໂຕຊຏາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຏ຺ໂຐ ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ສີເລຕິ ກຸສລສີເລ. ຕໍ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣາທິເຠເທສຸ ປຣິສຸທ຺ຘເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລ’’ຕິ.

ນຣຕິ ເນຕີຕິ ນໂຣ, ປຸຣິໂສ. ກາມໍ ອິຕ຺ຖີປິ ຕຓ຺ຫາຊຏາວິຊຏເນ ສມຕ຺ຖາ ອຕ຺ຖິ, ປຘານເມວ ປນ ສຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນໂຣ’’ຕິ ອາຫ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ອວິຠາເຄນ ປຸຄ຺ຄລປຣິຍາໂຍ ອຍນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນໂຣຕິ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປາກຠູຕາຍ ສຫ ປຎ຺ຎາຍ ຠວຕີຕິ ສປຎ຺ໂຎ. ຕາຍ ຫິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຕານວເສນ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕມານາຍ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ສວິເສສໍ ສປຎ຺ໂຎຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ວິປາກປຎ຺ຎາປິ ຫິ ສນ຺ຕານວິເສເສນ ຠາວນາປຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ອເຫຕຸກທ຺ວິເຫຕຸການໍ ຕທຠາວໂຕ. ກມ຺ມຊຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິປຎ຺ຎາຍາຕິ ກມ຺ມຊາຍ ຕິເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ເອວໍ ຕິເຫຕຸກສທ຺ໂທ ປຏິສນ຺ຘິສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ນ ປຎ຺ຎາສທ຺ເທນ. ນ ຫິ ປຎ຺ຎາ ຕິເຫຕຸກາ ອຕ຺ຖິ. ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ປວຕ຺ຕມານາ ປຎ຺ຎາ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍມູລກຕ຺ຕາ, ນ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕາ ເອວ.

ຈິນ຺ເຕຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ໂສ ຫິ ສາຕິສຍໍ ອຸປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ໂຈ. ນ ຫິ ວິຕກ຺ກາທໂຍ ວິນາ ສມາຘິນາ ຕມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ສມາຘິ ປນ ເຕຫິ ວິນາປິ ສາເຘຕີຕິ. ປຄຸຓພລວຠາວາປາທເນນ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕສນ຺ຕານໍ ຈິໂນຕີຕິປິ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມາຘິ. ປຐມຊ຺ຌານາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ອິທ຺ຘິວິຘາທິຈິຕ຺ຕກຣເຓນ ຈ ສມາຘິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິນາປິ ປໂຣປເທເສນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປຣິຍາໂຍ ລພ຺ຠເຕວ. ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕ-ສທ຺ໂທ ວິຎ຺ຎາເຓ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຫຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍຖາສຠາວໍ ປກາເຣຫິ ຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ສາ ຍທິປິ ກຸສລາທິເຠທໂຕ ພຫຸວິຘາ, ‘‘ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຠາເວຕພ຺ພາ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຎານາເມນ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ’’ຕິ. ຍທິປິ ກິເລສານໍ ປຫານໍ ອາຕາປນໍ, ຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ເຖວ, ອາຕປ຺ປສທ຺ໂທ ວິຍ ປນ ອາຕາປ-ສທ຺ໂທ ວີຣິເຍ ເອວ ນິຣຸຬ຺ໂຫຕິ ອາຫ ‘‘ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍວາ’’ຕິ. ຍຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຣິໂຕ ຫຣີຍຕິ ປວຕ຺ຕີຍຕິ, ເອວໍ ສາປິ ຕທຕ຺ຖໍ ໂຍຄິນາຕິ ອາຫ ‘‘ປາຣິຫາຣິຍປຎ຺ຎາ’’ຕິ. ອຠິກ຺ກມາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎາທິວເສນ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊ ເນຕີຕິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈປຣິຓາຍິກາ.

ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐາເນນ ຄາຖາ ຠາສິຕາ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານເມວ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸນິສິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິຕໍ, ອຕິວິຍ ຕິຂິຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖສ຺ສ ນິສິຕຕຣຠາວກຣຓໍ ນິສານສິລາຍໍ, ພາຫຸພເລນ ຈສ຺ສ ອຸກ຺ຂິປນນ຺ຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖາປນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປມາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕທຸຠຍໍ ອຸປເມຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສມາຘິສິລາຍໍ ສຸນິສິຕໍ…ເປ… ປຎ຺ຎາຫຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ອາຫ. ສມາຘິຄຸເຓນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍ ຕິກ຺ຂຠາໂວ. ຍຖາຫ ‘‘ສມາຫິໂຕ ຍຖາຠູຕໍ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕; ໔.໙໙; ໕.໑໐໗໑). ວີຣິຍຎ຺ຈສ຺ສາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໂຕ. ວິຊເຏຍ຺ຍາຕິ ວິຊເຏຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ວຕ຺ຕມານາຍ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕຓ຺ຫາຊຏໍ ວິຊເຏຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ. ວິຊຏນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ປຫານນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ສຎ຺ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສມ຺ປທາເລຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປເນສ ວິຊເຏຕິ ນາມ, ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ສພ຺ພໂສ ວິຊຏິຕຊໂຏ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທານີ’’ຕິອາທິ. ຍສ຺ມາ ຊຏາຍ ວິຊຏນໍ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຊຏາຍ ວິຊຏໂນກາສ’’ນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ສາ ວິຊຏີຍຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ນາມຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ປຏິຆໍ ຣູປສຎ຺ຎາ ຈາ’’ຕິ ຄາຖາສຸຂຕ຺ຖໍ ສານຸນາສິກໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ, ‘‘ປຏິຆຣູປສຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິຆສຎ຺ຎາວເສນ ກາມຠໂວ ຄຫິໂຕ ກາມຠວປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕາຍ. ປຖວີກສິຓາທິຣູເປ ສຎ຺ຎາ ຣູປສຎ຺ຎາ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ສຎ຺ຎາສີເສນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ເສວ ຄຫຓໍ. ຠວສງ຺ເຂເປນາຕິ ຠວຠາເວນ ສງ຺ຂິປິຕພ຺ພຕາຍ, ຠວລກ຺ຂເຓນ ເອກລກ຺ຂຓຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູເປ ວາ ວິຣຊ຺ຊນວເສນ ຈ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອິຘ ຣູປສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຣູປຠວສ຺ສ ຈ ຄຫິຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈາ’’ຕິ ອນວເສສໂຕ ນາມຣູປໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຣູປຠວ-ອສຎ຺ຎຠວານມ຺ເປຕ຺ຖ ຄຫຓໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ອປເຣ. ປຣິຍາທິຍນຏ຺ຐາເນຕິ ປຣິຍາທິຍນກາຣເຓ ສພ຺ພໂສ ເຂປນນິມິຕ຺ເຕ ນິພ຺ພາເນ. ເຕນາຫ ‘‘ນິພ຺ພານໍ…ເປ… ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.