໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທ-ອຕ຺ຖໂຍຊນາ

໘໙. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຕສ຺ສາຕິ ເທວຕາຍ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ຂິຕ຺ຕໍ ກຸຐາຣິໍ. ນິຄ຺ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ສຓ຺ຐາຕຸໍ, ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ວາ. ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີເຕຕິ ປສາທຈກ຺ຂຸສ຺ສ ໂຄຈຣາຕິກ຺ກນ຺ເຕ. ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາຕິ ເວສ຺ສວຓມຫາຣາຊສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ. ຖນມູເລເຍວາຕິ ຖນສມີເປເຍວ. ຫິມວນ຺ເຕຕິ ຫິມອຸຄ຺ຄິຣເຓ ວເນ, ຫິມຍຸຕ຺ເຕ ວາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຫິມວນ຺ເຕ, ເທວຕາສນ຺ນິປາເຕ ວາ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມຕິ ຣຸກ຺ຂສຠາໂວ. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ຈ ນາມ ເຉທນເຠທນາທີສຸ ຣຸກ຺ຂານໍ ອເຈຕນຕ຺ຕາ ໂກປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນາມ, ເຉທນເຠທນາທີສຸ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ວິຍ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກເທວຕາຍ ອໂກປນໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕາສຸ ສນ຺ນິປາຕເທວຕາສຸ. ອິຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອລຠນສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ອລຠເນ ວາ, ອາທີນວນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠຄວໂຕ ຈາຕິ ຈ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປຸພ຺ພຈຣິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິມຎ຺ຈ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສ, ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣີຕິ ວາກ຺ຍສມ຺ປິຓ຺ຑນວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເຕນາຕິ ທສ຺ສນານຸສ຺ສຣຓກາຣເຓນ. ອສ຺ສາຕິ ເທວຕາຍ. ສໍວິຊ຺ຊຕິ ປິຕາ ອສ຺ສາຕິ ສປິຕິໂກ, ປຸຕ຺ໂຕ. (ຕາວາຕິ ອຕິວິຍ, ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ) ‘‘ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອສ຺ສາ ເທວຕາຍ ເອຕທໂຫສີຕິ ໂຍຊນາ.

ໂຍຕິ ໂຍ ໂກຈິ ຊໂນ. ເວຕິ ເອກນ຺ເຕນ. ອຸປ຺ປຕິຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຣິ ປຕິຕໍ. ຠນ຺ຕນ຺ຕິ ຠມນ຺ຕໍ ຘາວນ຺ຕໍ, ວາຣເຍຕິ ນິວາເຣຍ຺ຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຊນໍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ສາຣຖິ ຠນ຺ຕໍ ຣຖໍ ວາຣເຍ ອິວ, ຕຖາ ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ ວາຣເຍ, ຕໍ ອຫໍ ສາຣຖິໍ ອິຕິ ພ຺ຣູມິ. ອິຕໂຣ ໂກຘນິວາຣກໂຕ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊອຸປຣາຊາທີນໍ ສາຣຖິຠູໂຕ ຊໂນ ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ຣຊ຺ຊຸຄ຺ຄາໂຫ ນາມາຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ເວຊ຺ໂຊ ວິສຏໍ ວິຕ຺ຖຕໍ ສປ຺ປວິສໍ ສປ຺ປສ຺ສ ອາສີວິສສ຺ສ ວິສໍ ຄຣຬໍ ໂອສເຘຫິ ເຠສຊ຺ເຊນ, ມນ຺ເຕນ ຈ ວິເນຕິ ອິວ, ຕຖາ ໂຍ ຠິກ຺ຂເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ ເມຕ຺ຕາຍ ວິເນຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຣໂຄ ຠຸຊໂຄ ປຸຣາຓໍ ປຸເຣ ຠວໍ ຊິຓ຺ຓໍ ປຸຣາຓຕ຺ຕາ ຊິຓ຺ຓໍ ຕຈໍ ຊຫາຕິ ອິວ, ຕຖາ ໂອຣປາຣໍ ອປາຣສງ຺ຂາຕໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນໍ ຊຫາຕີຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ທ຺ວີສຸ ຄາຖາສຸ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິນເຍ ອາຣູຬ຺ຫນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອຖາຕິ ປຈ຺ຉາ. ຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຍນ ເທວປຸຕ຺ເຕນ. ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ໂສຕິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕຕິ ອຸປຄມນໂຕ. ຍທາ ໂຫຕິ, ຕທາຕິ ໂຍຊນາ. ມເຫສກ຺ຂເທວຕາສູຕິ ມຫາປຣິວາຣາສຸ ເທວຕາສຸ, ມຫາເຕຊາສຸ ວາ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອເປນ຺ຕິ. ເທວຕາ ຍມ຺ປິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນເຍວ. ອຸປຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ, ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອຖ ວາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ, ຠຄວໂຕ ສມີປຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນນ຺ຕິ ຕໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

໙໐. ‘‘ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຣູຬ຺ເຫ ມູເລ ນີລຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒມານເກ ຕຣຸຓຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫຸວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຫນ຺ຕຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉາທິເກ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ອຫຸວຕ຺ຖຸ’’ນ຺ຕິ ຈ ຫິຍ຺ຍຕ຺ຕນິສງ຺ຂາຕາຍ ຕ຺ຖຸໍ-ວິຠຕ຺ຕິຍາ ຫູ-ຘາຕຸສ຺ສ ອູກາຣສ຺ສ ອຸວາເທໂສ ໂຫຕິ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ປນ ‘‘ອຫຸວຕີ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ອປາໂຐຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ຠູ-ຘາຕຸສ຺ສ ສຕ຺ຕຕ຺ຖຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຑ຺ຒນຕ຺ຖຠາວໍ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ນາມໍ. ປີຍເຕ ຍຖາກາມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊີຍເຕ, ປາຕພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ປາຕພ຺ຍໍ, ປາສທ຺ໂທ ຍຖາກາມປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ – ‘‘ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໙໑. ‘‘ອິທານີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ອາຫາ’’ຕິ ປເທ ກາລສຕ຺ຕມີ. ຍສ຺ມິນ຺ຕິ ພີເຊ. ຕນ຺ຕິ ພີຊໍ. ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຊາຕສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖສ຺ສ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ປາຬິຍາ ອສໍສນ຺ທນຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຫກາເຣນ ‘‘ນ ສເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ມເຕນ ສຕິ ຊາຕສທ຺ທສ຺ສ ຕພ຺ຠາວຕ຺ຖຠາເວ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ ມູເລ ມູລານິ ຊາຍນ຺ຕີຕິ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕານີຕິ ຣຸກ຺ຂາທີນິ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ຠູຕຄາໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ປທສ຺ສ. ເອຕນ຺ຕິ ‘‘ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ນາມໍ. ພີເຊສຸ ຊາຕານິ ພີຊຊາຕານີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ສເມຕິ. ເອເຕນາຕິ ‘‘ພີຊໂຕ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຄໂຫຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

‘‘ເຍຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ຊາຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ປເທ ອປາທານໍ, ເຫຕຸ ວາ ‘‘ວຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ ປເທ ກຣຓໍ, ກຕ຺ຕາ ວາ. ເຕສນ຺ຕິ ພີຊານໍ. ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ວິຣຸຫນໍ ຊເນຕີຕິ ພີຊໍ. ‘‘ພີຊໂຕ’’ຕິອາທິນາ ກາຣິໂຍປຈາເຣນ ກາຣຓສ຺ສ ທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ກາຣຓູປຈາຣໍ ປທີເປຕິ. ອຎ຺ຎານິປິ ຍານິ ວາ ປນ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ຊາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຕານີຕິ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ. ຕຎ຺ຈ ມູລໍ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕຫລິທ຺ທາທິ ຈ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ມູລພີຊໍ ນາມາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ພີເຊສຸ, ຂນ຺ຘພີເຊສຸ ວາ.

໙໒. ສຎ຺ຎາວເສນາຕິ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວເສນ. ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິນາ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ກາຣິຍສ຺ສ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຜລູປຈາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ພີຊໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖູຕິ ໂຍຊນາ. ຍເທຕໍ ອາທິປທນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ເຕນາຕິ ອາທິປເທນ. ຣວີຍຕິ ຠຄວຕາ ກຖີຍຕີຕິ ຣຸຕໍ, ປາຬິ, ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍຖາຣຸຕໍ, ປາຬິອນຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ’’ຕິອາທິປເທ, ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ວາ. ອຸທເກ ຐາຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຸທກຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ຖລຏ຺ໂຐປິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຸທກຏ຺ຐຖລຏ຺ເຐສຸ. ສາສປສ຺ສ ມຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ ອສ຺ສ ເສວາລສ຺ສາຕິ ສາສປມຕ຺ຕິໂກ. ຕິລສ຺ສ ພີຊປມາຓໍ ອສ຺ສ ເສວາລສ຺ສາຕິ ຕິລພີຊໂກ. ປມາຓຕ຺ເຖ ໂກ. ອາທິສທ຺ເທນ ສງ຺ຂປຓກາທໂຍ ເສວາເລ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິລພີຊປມາໂຓ ຊລສຓ຺ຐິໂຕ ນີລາທິວຓ຺ຓຍຸຕ຺ໂຕ ເສວາໂລ ຕິລພີຊໍ ນາມ, ສປຕ຺ໂຕ ອປ຺ປກຓ຺ໂຑ ອຸກ຺ຂລິປິຘານາທິປມາໂຓ ສມູໂລ ເອໂກ ເສວາລວິເສໂສ ສງ຺ໂຂ ນາມ, ຠມຣສຓ຺ຐາໂນ ນີລວຓ຺ໂຓ ເອໂກ ເສວາລວິເສໂສ ປຓໂກ ນາມ. ອຸທກໍ ເສວຕີຕິ ເສວາໂລ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເສວາເລສຸ. ໂຍຕິ ເສວາໂລ. ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ເສວາລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈີຕິ ມູເລ ວາ ນເຬ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ. ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ‘‘ຫຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ວິຍູຫິຕ຺ວາ’’ຕິ ປເທ ກຣຓໍ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ຕສ຺ສາຕິ ເສວາລສ຺ສ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຍູຫນມຕ຺ເຕນ. ໂຍ ເສວາໂລ ນິກ຺ຂມຕິ, ຕໍ ເສວາລນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕເຣນາຕິ ປຣິສ຺ສາວນຉິທ຺ເທນ. ອຸປ຺ປລານິ ອສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉຕິ ອຸປ຺ປລິນີ. ປທຸມານິ ອສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉຕິ ປທຸມິນີ, ອິໂນ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໂຊຕໂກ ອີ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ອຸທເກເຍວ. ຕານີຕິ ວລ຺ລີຕິຓານິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ອນນ຺ຕໂກຕິ ສາສປມຕ຺ຕິໂກ ເສວາໂລ. ໂສ ຫິ ນຕ຺ຖິ ອຕ຺ຕໂຕ ອນ຺ໂຕ ລາມໂກ ເສວາໂລ ເອຕສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອນນ຺ຕໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຕ຺ຕນາເຍວ ຫິ ສຸຂຸໂມ, ຕໂຕ ສຸຂຸໂມ ເສວາໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸຠາເວ. ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາມໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ. ປິສທ຺ໂທ ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທິອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈນາເປກ຺ໂຂ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາ. ນ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ນ ສເມຕີຕິ ໂຍຊນາ. ອຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕ. ເອຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕກເສວາລາທິໍ. ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ ວເທຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕມ຺ປີຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຈນມ຺ປິ. ປິສທ຺ໂທ ປຸຣິມຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວຈນາເປກ຺ໂຂ.

ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊຄາໂມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ – ໂຍ ສຍໍ ຠູຕຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຠູຕຄາມໍ ຊເນຕິ, ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ຠູຕຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປນ ຠູຕຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ຕາລນາຬິເກຣາທິຂາຓຸ. ໂຍ ປນ ສຍມ຺ປິ ຠູຕຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຠູຕຄາມໍ ນ ຊເນຕິ. ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລຕິ. ຠູຕຄາໂມ ປນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ – ໂຍ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ຊເນຕິ, ເອຕຣຫິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາວ ອຎ຺ຎໍ ພີຊຄາມໍ ຊເນຕິ, ອາທິກປ຺ປກາເລ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ພີຊຄາມໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປນ ພີຊຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ນີລວຓ຺ໂຓ ຜລິຕກທລີຣຸກ຺ຂາທິໂກ. ໂຍ ປນ ສຍມ຺ປິ ພີຊຄາມໂຕ ອຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ນ ຊເນຕິ, ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ ອນນ຺ຕກເສວາລາທິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຠູຕຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຠູຕຄາມມູລກຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊສ຺ສາ’’ຕິ. ອຍໍ ປນ ຕຕິຍພີຊຄາມສ຺ສ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຠູຕຄາມສ຺ສ ຈ ວິເສໂສ – ຕຕິຍພີຊຄາເມ ມູລປຓ຺ຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖຠູຕຄາເມ ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ. ມູລປຓ຺ຓານໍ ອປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຕາ ພີຊຄາໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ເຕສໍ ປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຕາ ຠູຕຄາໂມຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕຣຖາ ຫິ ວິໂຣໂຘ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍຠາວໂຕ ຄຣຸກໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິອາທີນໍ ວາເທ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕຠາວໂຕ ລຫຸກໍ. ເອຕນ຺ຕິ ຐານໍ.

ເອວໍ ອຸທກຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຖລຏ຺ຐໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຖລຏ຺ເຐ’’ຕິອາທິ. ຖລຏ຺ເຐ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຫຣິຕຂາຓູສຸ. ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒຕີຕິ ນວສາຂານິຄ຺ຄມເນນ ຉິນ຺ນໂຕ ອຸປຣິ ວຑ຺ຒຕິ. ໂສຕິ ຂາຓຸ. ຜລິຕາຍ ກທລິຍາ ຂາຓຸ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ຜລໍ ສຎ຺ຊາຕໍ ເອຕິສ຺ສາຕິ ຜລິຕາ. ຕຖາຕິ ‘‘ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ປທານິ ອາກຑ຺ຒຕິ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ຣຕນປ຺ປມາຓາປີຕິ ຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓາປິ. ອຖາຕິ ອປາທານຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ຣາສິກຣຓໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ມູເລສຸ ເຈວ ປຓ຺ເຓສຸ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖວ, ນ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ມູລມຕ຺ເຕສຸ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ພີຊານີຕິ ມູລາທິພີຊານິ. ຐປິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ອຸປຣີ’’ຕິ ປເທນ ເຫຏ຺ຐາ ມູລານິ ຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ນເຍນ ຎາເປຕິ. ນ ອງ຺ກຸເຣ ນິຄ຺ຄຕມຕ຺ເຕເຍວ, ອຖ ໂຂ ຫຣິເຕ ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕເຍວ ຠູຕຄາມສງ຺ຄໂຫ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ຫຣິເຕ’’ຕິອາທິ. ຕາລຏ຺ຐີນໍ ມູລນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທນ຺ຕສູຈິ ວິຍາຕິ ຫຕ຺ຖິທນ຺ຕສູຈິ ວິຍ. ຍຖາ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ຕຕິໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ນ ອາຄໂຕ, ນ ເອວໍ ອມູລກຠູຕຄາໂມ. ໂສ ປນ ອາຄໂຕເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ອມູລກຠູຕຄາເມ’’ຕິ. ອມູລິກລຕາ ວິຍ ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວນ຺ທາກາຕິ ຣຸກ຺ຂາທນີ. ສາ ຫິ ສຍໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຍນ຺ຕີປິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍານໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ອທນຕ຺ຕາ ຠກ຺ຂນຕ຺ຕາ ວທີຍຕິ ຖຸຕີຍຕີຕິ ‘‘ວນ຺ທາກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຎ຺ຎາ ວາຕິ ວນ຺ທາກາຍ ອຎ຺ຎາ ວາ. ຕນ຺ຕິ ວນ຺ທາກາທິໍ. ຕໂຕຕິ ຣຸກ຺ຂໂຕ. ວນນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທໂກ ຄຈ຺ໂຉ. ປຄຸມ຺ໂພຕິ ມຫາຄຈ຺ໂຉ. ທຓ຺ຑໂກຕິ ຣຸກ຺ໂຂ ທຓ຺ຑໂຍຄໂຕ. ຕສ຺ສາປີຕິ ອມູລິກລຕາຍປິ. ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວນ຺ທາກາທິກສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວິຍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກປຕ຺ໂຕ ສຎ຺ຊາຍນ຺ໂຕປິ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ລິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ນິທາຆສມເຍຕິ ຄິມ຺ຫກາເລ. ອພ຺ໂພຫາຣິໂກຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ຄນ຺ຕິ ນ ໂວຫຣິຕພ຺ໂພ. ໂວຫຣິຕຸໍ ນ ອຣຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕນ຺ຕິ ອພ຺ໂພຫາຣິກຕໍ, ‘‘ສເຈ…ເປ… ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຈນໍ ວາ.

ອຫິໍ ສປ຺ປໍ ຉາເທຕີຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ຕໍເຍວ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ. ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ຫິ ພ຺ຍຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕສ຺ມາຕິ ຕໂຕ ວິໂກປນໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕເກ. ເຫຏ຺ຐາ ‘‘ອຸທກປປ຺ປຏໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ຣຸກ຺ຂປປ຺ປຏິກາຍປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປປ຺ປຏກສທ຺ໂທ ທ຺ວິລິງ຺ໂຄຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕນ຺ຕິ ປປ຺ປຏິກໍ. ຐິຕໍ ນິຍ຺ຍາສນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ‘‘ລຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນາຕິ ຫຕ຺ຖໂລເລນ. ‘‘ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປີ’’ຕິ ປເທ ເຫຕຸ.

ວາສຕ຺ຖິເກນາຕິ ວາສໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ. ‘‘ໂອຈິນາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ ປເທ ກຕ຺ຕາ. ອຸປ຺ປາເຏນ຺ເຕຫີຕິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ເຕຫິ. ເຕສນ຺ຕິ ສາມເຓຣານໍ. ສາຂໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຐປິຕສ຺ສ ສິງ຺ຄີເວຣສ຺ສາຕິ ໂຍຊນາ.

ຉິຊ຺ຊນກນ຺ຕິ ຉິຊ຺ຊນຍຸຕ຺ຕໍ, ຉິຊ຺ຊນາຣຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ວຕ຺ຕສີເສນ ຈງ຺ກມນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຠິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຠິຊ຺ຊມາເນ ຄຓ຺ຐິປິ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ທາຣຸມກ຺ກຏກນ຺ຕິ ມກ຺ກຏສ຺ສ ຫຕ຺ໂຖ ມກ຺ກໂຏ ອຸປຈາເຣນ, ມກ຺ກໂຏ ວິຍາຕິ ມກ຺ກຏໂກ, ສທິສຕ຺ເຖ ໂກ. ທາຣຸສງ຺ຂາໂຕ ມກ຺ກຏໂກ ທາຣຸມກ຺ກຏໂກ. ຕໍ ອາໂກເຏນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາຕິ ອິມນ຺ຕິ ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາ ວຈນສ຺ສ. ອິທໍ ມຫາສາມຎ຺ຎໍ, ວິເສສສາມຎ຺ຎມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອາຫ ‘‘ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາປີ’’ຕິອາທິ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ວຈນໍ.

‘‘ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສູ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ ປເທ ອາຘາໂຣ. ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ໂຍຊິຕຸໍ ຊານາຕິ ໂຍຊນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ‘‘ອິມໍ ຊານາ’’ຕິອາທິວຈນມຕ຺ເຕນ. ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ສມຓໂວຫາເຣນ, ໂວຫາຣສ຺ສ ວາ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸຣູປໍ. ເອຕ຺ຖາຕິ ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຈເນ. ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊເມວາຕິ ຜລໂຕ ນິພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສຸໍ ກຕໍ ພີຊໍ ເອວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ສຸຕ຺ເຕ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຐມໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິສຕ຺ຖນຂານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂລຫມຍສຕ຺ຖສ຺ສາຕິ ອຍຕມ຺ພາທິໂລຫມຍສ຺ສ ສຕ຺ຖສ຺ສ. ເຕຫີຕິ ມນຸສ຺ສາທີນໍ ນເຂຫິ. ເຕຫີຕິ ອສ຺ສາທີນໍ ຂຸເຣຫິ. ເຕຫີຕິ ຫຕ຺ຖິນເຂຫິ. ເຍຫີຕິ ນເຂຫິ. ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິປີຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຖ ຊາຕເກຫິປິ, ນເຂຫີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຣິມວຈນາເປກ຺ຂໍ. ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິວຈນມເປກ຺ຂຕິ. ‘‘ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸເມວ ວິຊ຺ຌຕິ, ປເຄວ. ‘‘ທາຣຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຈ຺ຉຸໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ທາຣຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທາຣຸເມວ ວາ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິ ເອກາພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ວລ຺ລິໍ ວາ. ສພ຺ພໍ ຂຓ຺ຑນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖາຕິ ມຣິຈປກ຺ເກສຸ. ກຏາຫນ຺ຕິ ເອກາຍ ຠາຊນວິກຕິຍາ ນາມເມຕໍ. ອິຘ ປນ ພີຊານໍ ຠາຊນຠາເວນ ຕໍສທິສຕ຺ຕາ ຜລເຜຄ຺ຄຸປິ ‘‘ກຏາຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອກາພທ຺ຘນ຺ຕິ ກຏາເຫນ ເອກໂຕ ອາພທ຺ຘໍ.

ຕານີຕິ ຕິຓານິ. ເຕນາຕິ ຣຸກ຺ຂປວຏ຺ຏນາທິນາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐປນປາຕນຏ຺ຐາເນ. ‘‘ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ‘‘ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປເທ ສາມຎ຺ຎາຘາໂຣ. ຠິກ຺ຂຸ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂອປາເຕຕິ ອາວາເຏ. ໂສ ຫິ ອວປຕນຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ‘‘ໂອປາໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຣຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຣຸກ຺ຂໍ. ຠູມິນ຺ຕິ ໂອປາຕຖິຣຠູມິໍ. ຊີວິຕເຫຕູຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຊີວິຕກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ປທໍ ‘‘ນິກ຺ຂາເມຕຸ’’ນ຺ຕິ ປເທ ຠາວກຕ຺ຕາ, ກາຣິຕກຕ຺ຕາ ວາ. ‘‘ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ໂອປາຕຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິ ວາ ກາຣິຕກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ອນາປຕ຺ຕິຠາເວ, ອນາປຕ຺ຕິຠາວສ຺ສ ວາ. ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ. ປໂຣ ປນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ກໂຣຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕມ຺ປີຕິ ກາຣຸຎ຺ຎມ຺ປິ. ຫີຕິ ສຈ຺ຈໍ, ຍສ຺ມາ ວາຕິ. ປຐມໍ.