໕. ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘໙. ອງ຺ຄສຸຠຕາຍາຕິ ອງ຺ຄານໍ ຫຕ຺ຖປາທາທິສຣີຣາວຍວານໍ ສຸນ຺ທຣຠາເວນ. ຍໍ ອປຈ຺ຈໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ມຸທ຺ຘໍ ວາ, ຕຕ຺ຖ ໂລເກ ມາຓວໂວຫາໂຣ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ທຫຣກາເລ ສຸທ຺ຘຘາຕຸກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຕຣຸຓກາເລ ໂວຫຣິໍສູ’’ຕິ. ອຘິປຕິຕ຺ຕາຕິ ອິສ຺ສຣຠາວໂຕ.

ສມາຫາຣນ຺ຕິ ສນ຺ນິຈຍໍ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຆຣມາວເສຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຕເຣປິ ພ຺ຍຍມາເນ ໂຠຄາ ຂີຍນ຺ຕິ, ອປ຺ປຕເຣປິ ສຎ຺ຈຍມາເນ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎຸຊາຕິໂກ ກິຎ຺ຈິ ພ຺ຍຍໍ ອກຕ຺ວາ ອຍເມວ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ໂລຠາເທສິຕມຕ຺ຖໍ ວທຕິ.

ຘນໂລເຠນ…ເປ… ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂລຠວສິກສ຺ສ ຫິ ຄຕິ ນິຣໂຍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ ວາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນິມິຕ຺ຕສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາທຄຖິຕໍ ວາ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາລງ຺ກເຣຍ຺ຍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຄຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄຕິໍ ວທາມິ – ນິຣຍໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໍ ວາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໕). ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ກໂຕກາສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ.

ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘອໂຘມຸຂຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອນາເມຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຈາຣິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາວິຕຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉີຕິ ສຸຕເມຕໍ ມຍາ, ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ສຸນໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ເອຕໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິມິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ.

ຕເຖວ ວຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສຸນຂສ຺ສ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ວຕ຺ວາ. ອວິສໍວາທນຕ຺ຖນ຺ຕິ, ‘‘ໂຕເທຍ຺ຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸນໂຂ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສ຺ສ ອວິສໍວາທນຕ຺ຖໍ, ວິສໍວາທນາຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຎາໂຕມ຺ຫິ ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ມມ ປຸຕ຺ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣິມຊາຕິຍໍ ປິຕາຕິ ເອວໍ ຎາໂຕ ອມ຺ຫີຕິ ຊານິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ກິຣ ສຸນໂຂ ຕຖາ ທສ຺ເສຕິ, ນ ຊາຕິສ຺ສຣຕາຍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠຸກ຺ກຣຓໍ ປນ ປຸຣິມຊາຕິສິທ຺ຘວາສນາຍ. ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຠວນ຺ຕຣຠາເວນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ນາມ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ຠາວເນ. ປຏິສນ຺ຘິອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຊາຕິປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓນ ເຫຏ຺ຐິມຊາຕໍ ຄຕິໍ. ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາປາຐໂກ ກິເຣສ, ເຕນ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກຕາທິວເສນ ຈຸທ຺ທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິ; ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ, ‘‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອປ຺ປາຍຸກຕາທໂຍ ວິເສສາ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄວເສນ ສລ຺ລກ຺ຂິຍນ຺ຕິ. ນ ໂຂ ປເນຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຍາວ ເຕສໍ ເຕສໍ ກາຣຓ’ນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎເນວ ກາຣເຓນ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຕໍ ກາຣຓໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ນິຈ຺ຉໂຍ ເມ ອປຓ຺ຓໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ, ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ມນຸສ຺ສໍ ວາ ອາວິສິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຕ຺ຖກສາວນໍ ນາມ ມຫາມນ຺ຕວິຊ຺ຊາວເສນ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມາ ນ ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາ ສຸນິຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕິ. ຍໍ ນູນາຫໍ ກມ຺ມຜລມສ຺ສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ຕຕ຺ຖ ຈ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ພ຺ຍາກຣິສ຺ສຕິ. ເອວາຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເຕ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍໍ, ສນ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຸນາ ທາຕພ຺ພໍ ອາທິຍນ຺ຕີຕິ ກມ຺ມທາຍາທາ, ອຕ຺ຕນາ ກຕູປຈິຕກມ຺ມຜລຠາຄີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ກມ຺ມທາຍຊ຺ຊໍ ກາຣໂຓປຈາເຣນ ວທນ຺ໂຕ, ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ຠຓ຺ຑກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ – ຍຖາ ‘‘ກຸສລານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມານໍ ສມາທານເຫຕຸ ເອວມິທໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໘໐). ຍວຕິ ຜລໍ ສຠາວໂຕ ຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຠິນ຺ນໍ ວິຍ ມິສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ເອເຕນາຕິ ໂຍນີຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ໂຍນິ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ມມຕ຺ຕວເສນ ພຊ຺ຌຕິ ສໍພຊ຺ຌຕີຕິ ພນ຺ຘຸ, ຎາຕິ ສາໂລຫິໂຕ ຈ. ກມ຺ມໍ ປນ ເອກນ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘເມວາຕິ ອາຫ – ‘‘ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ພນ຺ຘູ’’ຕິ. ປຕິຏ຺ຐາຕິ ອວສ຺ສໂຍ. ກມ຺ມສທິໂສ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ອວສ຺ສໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອິສ຺ສໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນ ກໂຣຕິ ຕາທິສໍ ກຕ຺ຕຸໍ ສຊ຺ຊິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໂຕ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມເມວາຕິ ກສ຺ມາ ອວຘາຣິຕໍ, ນນຸ ກິເລສາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫີນປຓີຕຠາວກາຣຓໍ, ນ ເກວລນ຺ຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ, ກິເລສປໂຍເຄນ ວິປາກວຏ຺ຏໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກມ຺ມປວຕ຺ຕິຕເມວາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກຖິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ສຎ຺ຊານາສີ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຕ຺ວາ ນນຸ ຠຄວາ ມຫາກາຣຸຓິໂກ ປເຣສໍ ຎາປນຕ຺ຖເມວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ມານນິສ຺ສິໂຕ ກິເຣສາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໐. ສມຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິຍຕ຺ເຕນ, ຍຖາ ຕໍ ຜລໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກເຕນ, ອຸປຈິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາທິສໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈ ອນູນໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ເຓນາ’’ຕິ. ສມາທິນ຺ເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາທານໍ ນາມ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ຄຫຓໍ ປຣາມສນນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ຄຫິເຕນ ປຣາມຏ຺ເຐນາ’’ຕິ. ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີຕິ ປຏິປທາ, ກມ຺ມໍ. ຕຖາ ຫິ ຕໍ ‘‘ກມ຺ມປໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເອສາຕິ ປຏິປທາ. ທຸພ຺ພລໍ ອຸປຆາຕກເມວ ສິຍາຕິ ອຸປປີຬກສ຺ສ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ພລວກມ຺ເມນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພລວກມ຺ເມນາຕິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ. ວທຕິ ນາມາຕິ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຸປປີຬກສຠາວໍ ກມ຺ມໍ ຊນກສຠາວໍ ນ ໂຫຕີຕິ? ສພ຺ພເມຕໍ ປຣິກປ຺ປນວຈນໍ, ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ປຏິປກ຺ຂໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາປິ ເກຈິ ອາລມ຺ພນວເສນ ສມຕ຺ຖາ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ, ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ເກຈິ. ອປເຣ ປນ ຠຓນ຺ຕິ – ຍສ຺ສິທໍ ກມ຺ມສ຺ສວິປາກໍ ປີເຬຕິ, ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ອໂນກາເສ ເອວ ສຍໍ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາສໍ ລເຠຍ຺ຍ, ອປາເຍສຸ ເອວ ຕໍສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ພລວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອວເສສປຈ຺ຈຍສມວາເຍນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ ອິຕຣໍ ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ວິພາເຘນ຺ຕໍ ອຸປປີຬກໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ເຈຕ຺ຖ ‘‘ພລວກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ພລວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ກິຈ຺ຈວເສນ ຫິ ເນສໍ ກມ຺ມານໍ ເອຕາ ສມຎ຺ຎາ, ຍທິທໍ ອຸປປີຬກໍ ອຸປຈ຺ເຉທກໍ ຊນກໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກນ຺ຕິ, ນ ກຸສລານິ ວິຍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠານິ ໂຫນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ປີເຬຕ຺ວາຕິ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ປຏິຆາຏນາທິວເສນ ອຸຈ຺ຉຸເຕລຍນ຺ຕາທໂຍ ວິຍ ອຸຈ຺ຉຸຕິລາທິເກ ວິພາເຘຕ຺ວາ. ນິໂຣຊນ຺ຕິ ນິຕ຺ເຕຊໍ. ນິຍູສນ຺ຕິ ນິຣສໍ. ກສຏນ຺ຕິ ນິສ຺ສາຣໍ. ປຣິສ຺ສຍນ຺ຕິ ອຸປທ຺ທວໍ.

ອິທານິ ປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ອຸປນຍນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຕຕ຺ຖ, ‘‘ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ໂຠຄານໍ ວິນາສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ປຸນ ‘‘ທາຣກສ຺ສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຸມ຺ຠໂທຫນາຕິ ກຸມ຺ຠປູຣຂີຣາ. ໂຄມຓ຺ຑເລຕິ ໂຄຍູເຖ.

ອຏ຺ຐຸສຠຄມນໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຏ຺ຐອຸສຠປ຺ປມາຓໍ ປເທສໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອນຸຍາຍິໍ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ສຣໍ. ອຎ຺ໂຎຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ. ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຍ຺ຍ ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ສຣສ຺ສ ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ວາຬມຈ຺ໂຉທກນ຺ຕິ ມກຣາທິວາຬມຈ຺ຉວນ຺ຕໍ ອຸທກໍ.

ປຏິສນ຺ຘິນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ຊນກກມ຺ມໍ ນາມ ປຣິປຸຓ຺ຓວິປາກທາຍິຠາວໂຕ, ນ ປວຕ຺ຕິວິປາກມຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕກໍ. ໂຠຄສມ຺ປທາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາໂຣຄ຺ຍສມ຺ປທາທິ-ປຣິວາຣສມ຺ປທາທີນິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນ ທີຆາຍຸກຕາທີນິ ຫິ ອປ຺ປາຍຸກຕາສໍວຕ຺ຕນິເກນ ກມ຺ມຸນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕານິ; ອຎ຺ຎໍ ທີຆາຍຸກຕາກຣເຓນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ; ນ ອຕິທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ອປ຺ເປສກ຺ຂໍ ນີຈກຸລີນໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎໍ ວາ ວຓ຺ຓວນ຺ຕຕາທິວເສນ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊເນ’’ຕິອາທິ, ຕໍ ປນ ນິທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸຣິມານີຕິ ອຸປປີຬໂກປຈ຺ເຉທການິ. ອຸປປີຬກຸປຆາຕາ ນາມ ກຸສລວິປາກປຏິພາຫກາຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທ຺ເວ ອກຸສລາເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ກຸສລເມວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຊນກໍ ອຸຠຍສຠາວໍ, ເອວໍ ອິຕເຣສມ຺ປິ ອຸຠຍສຠາວຕາຍ ວຸຈ຺ຈມານາຍ ນ ໂກຈິ ວິໂຣໂຘ. ເທວທຕ຺ຕາທີນຎ຺ຫິ ນາຄາທີນໍ ອິໂຕ ອນຸປ຺ປວຈ຺ຉິຕານໍ ເປຕາທີນຎ຺ຈ ນຣກາທີສຸ ອກຸສລກມ຺ມວິປາກສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນຸປປີຬນຸປຆາຕນານິ ນ ນ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຍາ ເຫຏ຺ຐາ ພຫູສຸ ອານນ຺ຕຣິເຍສຸ ເອເກນ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ອິຕເຣສໍ ຕສ຺ສ ອນຸພລປ຺ປທາຍິຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ສາປິ ສມຕ຺ຖິຕາ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ກມ຺ເມ ກເຕ ຊນກນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຸສລຜລໍ ວາ ອກຸສລຜລໍ ວາ ພ຺ຍາຘິຘາຕຸສມຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວິພາຘີຍຕິ, ຕມຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ຊາຕິສມຕ຺ຖສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ວິປາກກຏຕ຺ຕາຣູປານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊນກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ອຎ຺ເຎນ ຊນິຕສ຺ສ ອິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ອນິຏ຺ຐສ຺ສ ວາ ຜລສ຺ສ ວິພາຘາວິຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຍານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸປພ຺ຣູຫນປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍານຸຣູປໍ ປຣິວຸຕ຺ຕິຈິຣຕຣປພນ຺ຘາ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ. ຕຖາ ຍສ຺ມິໍ ກເຕ ຊນກນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ກຸສລຜລໍ ອກຸສລຜລໍ ວາ ພ຺ຍາຘິຘາຕຸສມຕາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວິພາຘີຍຕິ, ຕໍ ອຸປປີຬກໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກເຕ ຊນກສາມຕ຺ຖິຍວເສນ ຈິຣຕຣປພນ຺ຘາຣຫມ຺ປິ ສມານໍ ຜລໍ ວິຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວິຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຸປຆາຕກນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສາໂຣ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກມ຺ເມສຸ. ອຸປຈ຺ເຉທກກມ຺ເມນາຕິ ອາຍຸໂນ ອຸປຆາຕກກມ຺ເມນ. ສ຺ວາຍມຸປຆາຕກຠາໂວ ທ຺ວິຘາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປາຓາຕິປາຕິນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ໂກຕິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມຸນາ ສນ຺ຕານສ຺ສ ຕຖາຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມິຎ຺ຫິ ສນ຺ຕາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ເຕນ ອຠິສງ຺ຂຕຕາ ອວສ຺ສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ວິປາກສ຺ສ ວິນິພນ຺ຘນໂຕ. ເອເຕນ ກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ອາຍູຫນກ຺ຂເຓເຍວ ປາຓາຕິປາໂຕ ຕາທິສໍ ສາມຕ຺ຖິຍຸປຆາຕໍ ກໂຣຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ຕໂຕ ກມ຺ມໍ ອປ຺ປຜລໍ ໂຫຕິ. ‘‘ທີຆາຍຸກາ’’ຕິອາທິນາ ອຸປຆາຕສາມຕ຺ຖິເຍນ ເຂຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນສສ຺ສໍ ວິຍ ອຸປປຕ຺ຕິນິຍາມກາ ຘມ຺ມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຸປປຕ຺ຕິ ນິຍຕວິເສເສ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ໂອກາເສ ກໂຣນ຺ເຕ ເອວ ກຸສລກມ຺ເມ ອາກຑ຺ຒິຍມານປຏິສນ຺ຘິກໍ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອປ຺ປາຍຸກຕ຺ຖາຍ ນິຍເມຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ປຏິສນ຺ຘິເມວ ວາ ນິຍາເມຕ຺ວາ ອປ຺ປາຍຸກໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ປາຓາຕິປາຕເຈຕນາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກຏຸກວິປາກຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເຈຕນາຍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຂີຓາຠາວໂຕ; ອິຕເຣ ປນ ນ ຕຖາ ຠາຣິຍາຕິ ອາຫ – ‘‘ປຸພ຺ພາ…ເປ… ໂຫຕີ’’ຕິ. ອິຘ ປນ ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ, ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສປຣິສ຺ສຍາຕິ ມານຸສກາ ອມານຸສກາ ຈ ອຸປທ຺ທວາ. ປຸຣໂຕຕິ ປຸພ຺ພທ຺ວາຣໂຕ. ປຈ຺ຉໂຕຕິ ປຈ຺ຉິມວຕ຺ຖຸໂຕ. ປວຏ຺ຏມານາຕິ ປຣິຊນສ຺ສ, ເທວຕານໍ ວາ ເທເສນ ປວຏ຺ຏມານາ. ປເຣຫີຕິ ປຸຣາຕເນຫິ ປເຣຫິ. ສມ຺ມຸຂີຠາວນ຺ຕິ ສາມິຠາວວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕໍ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ ອິຓາຍິກາ. ກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມານິ. ອປາຓາຕິປາຕກມ຺ມນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ກມ຺ມໍ; ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣຕິວເສນ ປວຕ຺ຕິຕກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕິ ວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂຠາວໂຕ. ອິມິນາ ນເຍນາຕິ ອິມິນາ ອປ຺ປາຍຸກທີຆາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິເກສຸ ກມ຺ເມສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ສໍວຕ຺ຕນິກວິຠາວນນເຍນ.

ວິເຫຐນກມ຺ມາທີນິປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ໂກຘອິສ຺ສາມນກມຈ຺ເຉຣຖທ຺ຘອວິທ຺ທສຸຠາວວເສນ ປວຕ຺ຕິຕກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທຕິ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເຖວ ວທມານານິ ວິຍ. ‘‘ຍໍ ຍເທວາຕິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມເຕນ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໘.໑໐) ວຈນໂຕ ຍຖາ ສພ຺ພກຸສລໍ ສພ຺ພາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ສພ຺ພາສໍ ວິປຕ຺ຕີນໍ ອຸປນິສ຺ສໂຍຕິ, ‘‘ອຸປປີຬເນນ ນິພ຺ໂຠຄຕໍ ອາປາເທຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມວເສນປິ ອຍໍ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ອວິເຫຐນາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກ຺ໂກຘນ-ອນິສ຺ສາມນ-ທານ-ອນຕິມານ-ວິທ຺ທສຸຠາເວນ ປວຕ຺ຕກມ຺ມານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

໒໙໓. ອິສ຺ສາ ມໂນ ເອຕສ຺ສາຕິ ອິສ຺ສາມນໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອິສ຺ສາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸປກ຺ໂກສນ຺ໂຕຕິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ. ອິສ຺ສໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ອິສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘຕິ ອິສ຺ສາສຫິຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປວຕ຺ເຕຕິ. ອປ຺ເປສກ຺ໂຂຕິ ອປ຺ປານຸຠາໂວ ອປ຺ປຎ຺ຎາໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ສາ ປນສ຺ສ ອປ຺ປານຸຠາວຕາ ປຣິວາຣາຠາເວນ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປປຣິວາໂຣ’’ຕິ.

໒໙໔. ມຈ຺ຉຣິຍວເສນ ນ ທາຕາ ໂຫຕີຕິ ສພ຺ພໂສ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາເວນ ນ ທາຕາ ນ ໂຫຕິ. ອມຈ຺ຉຣີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ຍຖາຣຫໍ ເທຕິເຍວ.

໒໙໕. ອຠິວາເທຕພ຺ພໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ເຎປິ ມາຕຸປິຕຸເຊຏ຺ຐຠາຕຣາທໂຍ ອຠິວາທນາທິອຣຫາ ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຖທ຺ຘາທິວເສນ ກຣຓໍ ນີຈກຸລສໍວຕ຺ຕນິກເມວ. ນ ຫິ ປວຕ຺ເຕ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕນ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ວິສໂຍ ເອໂສຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິເມວ ປນາ’’ຕິອາທິ.

໒໙໖. ອປຣິປຸຈ຺ຉເນນາຕິ ອປຣິປຸຈ຺ຉາມຕ຺ເຕນ ນິຣເຍ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ; ອປຣິປຸຈ຺ຉາເຫຕຸ ປນ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຣຓາທີຫິ ສິຍາ ນິຣຍນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ປາຬິຍໍ, ‘‘ນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອປຣິປຸຈ຺ຉໂກ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສີຕິ ເທສນໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິນິຏ຺ຐານໍ ປາເປສິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຈູຬກມ຺ມວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.