໑. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗໒. ເອກາ ຣຕ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ໂຕ, ຠທ຺ໂທ ເອກຣຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕໍ, ວິປສ຺ສນໍ ປຣິພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເຕນາຫ – ‘‘ວິປສ຺ສນານຸໂຍຄສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍາ ປນ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຫຈຣຓໂຕ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສ຺ສ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທ຺ເທສຎ຺ຈ ວິຠງ຺ຄຎ຺ຈ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເທເສຕພ຺ພມຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ທິສຕິ ເອເຕນາຕິ ອຸທ຺ເທໂສ, ສງ຺ເຂປເທສນາ ເອວ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິທ຺ເທສປທານໍ ຊນນິຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ມາຕາ ວິຍາຕິ ມາຕິກາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາຫ ‘‘ອຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ມາຕິກ’’ນ຺ຕິ. ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ວິຠຊຕິ ເອເຕນາຕິ ວິຠງ຺ໂຄ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ, ເຕນາຫ – ‘‘ວິຕ຺ຖາຣຠາຊນິຍ’’ນ຺ຕິ ‘‘ຍຖາອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ຖໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຠາເຊຕິ ວິຠຊຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ.

ອຸປ຺ປາທາທິຂຓຕ຺ຕຍໍ ປຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕີຕໍ. ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ວິຄຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ອຕີເຕ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ’’ຕິ. ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນານຸຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາຫິ ນານຸຠເວຍ຺ຍ, ນາຠິນນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ອຕີເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ມິຈ຺ຉາອຠິນິວິສນໍ ປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາ; ເອວໍ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫວເສນ ອນາຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ມິຈ຺ຉາອຠິນິວິສນໍ ປຣາມາໂສ ທິຏ຺ຐິ ກມ຺ມສມາທານໍ ທິຏ຺ຐິປຕ຺ຖນາຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ນ ປຕ຺ເຖຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຍທຕີຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ‘‘ອປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕມ຺ປິ ຫິ ກາຣຓວຈນໍ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ, ‘‘ອຕີຕໍ ຕຓ຺ຫາທິວເສນ ນາຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພໂສ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ສສວິສາຓໍ ວິຍ, ຕຖາ ອນາຄຕມ຺ປິ ນ ປຕ຺ເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ອຕີຕໍ ນາຠິນນ຺ທິຕພ຺ພໍ ອຠິນນ຺ທນາຍ ນິປ຺ປໂຍຊນຕ຺ຕາ, ອນາຄຕປຕ຺ຖນາ ປນ ສຜລາປິ ສິຍາຕິ ນ ສພ຺ພໂສ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາຕິ? ນ, ຕສ຺ສາປິ ສວິຆາຕຠາເວນ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ປຫີນນ຺ຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐສຠາວໍ. ນິຣຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄໍ. ອຕ຺ຖງ຺ຄຕນ຺ຕິ ວິນາສໍ. ອປ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຠາວໍ ອຸປ຺ປາທາທິກໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ. ອຊາຕນ຺ຕິ ນ ຊາຕໍ. ອນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ, ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ວາ ຘມ຺ມປຸຎ຺ເຊ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ. ອຣຎ຺ຎາທີສຸ ວາຕິ ວາ-ສທ຺ໂທ ອນິຍມຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປພ຺ພຕກນ຺ທຣາທີສຸ ວາຕິ ຐານນິຍມາຠາວາ ອນຸປສ຺ສນາຍ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍມກາທິວເສນ ປຣິພ຺ຣູຫິຍມານາ ວິປສ຺ສນາ ວິຍ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂກປນິຍາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປນ຺ຕິ ອິທໍ ວິປສ຺ສນາປຏິວິປສ຺ສນາທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຄາຖາຍມຍມຕ຺ໂຖ ວິປສ຺ສນາວເສນ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ວິປສ຺ສນາ ຫີ’’ຕິອາທິ. ກິໍ ເອຕາຍ ປຣິຍາຍກຖາຍາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ອສໍຫີຣໍ ອສໍກຸປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອຖ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນ ນິຈ຺ຈສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸພ຺ຣູຫນາ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອເຕນ ຕທາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ພ຺ຣູຫນາຍ, ເຕສໍ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອນຸພ຺ຣູຫິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ ມນສິກາເຣນາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອາທິໂຕ ຕາປນໍ ອາຕາປນໍ, ເຕນ ອາຣມ຺ຠຘາຕຸມາຫ. ປຣິໂຕ ຕາປນໍ ປຣິຕາປນໍ, ເຕນ ນິກ຺ກມຘາຕຸປຣກ຺ກມຘາຕຸໂຍ ຈາຕິ. ຕສ຺ສ ເສນາຕິ ຕສ຺ສ ມຈ຺ຈຸໂນ ສຫກຣຓຏ຺ເຐນ ເສນາ ວິຍາຕິ ເສນາ. ສງ຺ຄໂຣຕິອາທີສຸ ມິຕ຺ຕາກາຣຄ຺ຄຫເຓນ ສາມປໂຍຄມາຫ. ລຎ຺ຊຄ຺ຄຫເຓນ ລຎ຺ຊທານໍ, ເຕນ ທານປ຺ປໂຍຄໍ. ພລຣາສີຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິພລກາໂຍ. ເຕນ ທຓ຺ຑເຠທານິ ວທຕິ. ເຠໂທປິ ຫິ ພລວໂຕ ເອວ ອິຊ຺ຌຕິ, ສ຺ວາຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ອຸປາຍໂຍເຄນ ສມ຺ປວຕ຺ຕີຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຄໍ ອາສຕ຺ຕິໍ ອຣຕິ ເທຕີຕິ ສງ຺ຄໂຣ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວາ ສງ຺ຄຣຓວເສນ ຕສ຺ສ ປຏິຊານນວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ.

ອຸຏ຺ຐາຫກໍ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປນ຺ນໍ. ສປຣຫິຕສີວນລກ຺ຂເຓນ ອສາຘຸຠາວປຣມ຺ມຸຂຠາວຄມເນນ ວາ ສນ຺ໂຕ.

໒໗໓. ມນຸຎ຺ຎຣູປວເສເນວ ເອວໍຣູໂປ ອໂຫສີນ຺ຕິ ອຕີຕໍ ອນ຺ວາຄເມຕິ ຕຕ຺ຖ ນນ຺ທິຍາສມນ຺ວານຍນໂຕ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກຸສລສຸຂໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນາຕິ ກຸສລເວທນາວເສນ ສຸຂເວທນາວເສນ ໂສມນສ຺ສເວທນາວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ເວທນາສທ຺ໂທ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາຍ ສຕິ ທິຏ຺ຐາຠິນນ຺ທນາ ສິທ຺ຘາ ເອວາຕິ – ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ສມນ຺ວາເນຕິ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫີນຣູປາທິ…ເປ… ນ ມຎ຺ຎຕິ ອມນຸຎ຺ໂຎປິ ສມາໂນ ສມນຸຎ຺ຎຠາວສ຺ເສວ ວເສນ ມຎ຺ຎນາຍ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ນານຸປວຕ຺ຕຍຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ນນ຺ທິຍາ ທູຣີກຕຕ຺ຕາ.

໒໗໔. ອຸຬາຣສຸນ຺ທຣຠາວມຸເຂເນວ ອນາຄເຕສຸປິ ຣູປາທີສຸ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິກປ຺ປນາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອາຫ – ‘‘ເອວໍຣູໂປ…ເປ… ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

໒໗໕. ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ ຍຖາ ນນ຺ທິຍາ ອສມນ຺ວານຍນໂຊຕນໍ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸໍ, ‘‘ອຕີຕໍ ນ ນ຺ວາຄເມຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີຕໍ ອນ຺ວາຄເມຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໒໗໓) ວິຠງ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວິປສ຺ສນາປຏິກ຺ເຂປວເສນ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ…ເປ… ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຍິທໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ສຕ຺ຖຸເທສນານຍໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ໂຈທິຕໍ, ຍສ຺ມາ ‘‘ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ໂຍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິກສ຺ສ ອຸທ຺ເທສສ຺ສ ພ຺ຍຕິເຣກມຸເຂເນວ ວິປສ຺ສນາປຏິກ຺ເຂປວເສນ, ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສູ’’ຕິ ວິຠງ຺ຄເທສນາ ສມ຺ປວຕ຺ຕຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາ ເອວາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ເອວ. ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສໍຫີຣຕີຕິ ມາຕິກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ມາຕິກາວເສນ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອສຸຕວາ ສຸຕວາ’’ຕິ ຈ ອາທິນາ ວິຕ຺ຖາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ອຠາວິຕຕາຍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕາຍ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐີຫິ ສປຕ຺ເຕຫິ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐປນາຍ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສເຍ ຕໂຕ ເອວ ອປາຍສມຸທ຺ທໍ ສໍສາຣສມຸທ຺ທໍ ອານີຍຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.