໕. ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໔. ຠຍນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ຏີ. ໒.໓.໑) ຈິຕ຺ຕສໍສປ຺ປຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສ’’ຕິ. ອຸປທ຺ທໂວຕິ ອນ຺ຕຣາໂຍ. ຕສ຺ສ ປນ ວິກ຺ເຂປກາຣຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອເນກຄ຺ຄຕາກາໂຣ’’ຕິ. ອຸປສຄ຺ໂຄຕິ ອຸປສຊ຺ຊນໍ. ຕໂຕ ອປ຺ປຕີກາຣວິຆາຕາປຕ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ປຕີກາຣາຠາເວນ ວິຫຎ຺ຎມານສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖສ຺ສ ໂອສີທນກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄນາກາໂຣ’’ຕິ. ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ທິວເສ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ. ພຫິ ອນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ທ຺ວາເຣ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ.

ນເຬຫີຕິ ນຬຈ຺ຉນ຺ນສງ຺ເຂເປນ ອຸປຣິ ຉາເທຕ຺ວາ ເຕຫິເຍວ ທາຣຸກຈ຺ຉທນນິຍາເມນ ປຣິໂຕປິ ຉາທິຕາ. ເອເສວ ນໂຍຕິ ອິມິນາ ຕິເຓຫິ ຉນ຺ນຕໍ, ເສສສມ຺ຠາຣານໍ ຣຸກ຺ຂມຍຕຎ຺ຈ ອຕິທິສຕິ. ວິຘວາປຸຕ຺ເຕຕິ ອທນ຺ຕຠາໂວປລກ຺ຂຓໍ. ເຕ ຫິ ນິປ຺ປິຕິກາ ອວິນີຕາ ອສໍຍຕາ ອກິຈ຺ຈກາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ມຕ຺ຖກໍ ອປາເປຕ຺ວາວ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ກສ຺ມາ ຠຄວາ ເອວມກາສີຕິ? ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາໂກສລ຺ລທີປນຕ຺ຖເມວ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ສນ຺ນິປຕິຕຠິກ຺ຂູນໍ ເທສນາຍ ຊານນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເຕ ກິຣ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕາ ອນ຺ຘກາຣໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ຐິຕາ. ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິວເສນ ປຣິຄ຺ຄຍ຺ຫ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ.

໑໒໕. ຣູປປຣິຄ຺ຄໂຫວ ກຖິໂຕ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕໂຕ ສຈ຺ຈານິ ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ສພ຺ພາປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອທ຺ເຘກາທສ ຘາຕຸໂຍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ອທ຺ຘຏ຺ຐມາ ຘາຕຸໂຍ ຍຖາຣຫໍ ເວທນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ຕຓ຺ຫາວຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ. ນິໂຣຘປຊານນາຕິ ປຎ຺ຎາສີເສນ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈມາຫ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປມຸໂຂ ຫິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມສນສ຺ສ ຠູມິຍາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ຈ ກຖິຕຕ຺ຕາ. ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ຎາຓທສ຺ສນໍ ກຖິຕໍ ຕໍ ປນ ໂລກິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ທຸວິຘນ຺ຕິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາປິ ໂຂຕິ ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫເຓນ ອຎ຺ເຎນ ປຣິຍາເຍນ ສຕ຺ຖາ ຘາຕຸໂກສລ຺ລໍ ເທເສຕຸກາໂມຕິ ເຖໂຣ, ‘‘ສິຍາ ປນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ຠຄວາ ປຖວີຘາຕຸອາທິວເສນປິ ຘາຕຸໂກສລ຺ລໍ ວິຠາເວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຖວີຘາຕຸອາທິສທ຺ເທນ ເທສນາກາຣຓໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ, ‘‘ປຖວີຘາຕຸ…ເປ… ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາປິ ຫິ ອາທິໂຕ ຉ ຘາຕຸໂຍ. ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຖໍ ຣູປຘາຕຸໂຍ ນີຫຣີຍນ຺ຕີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍ ຕໍ ນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕຸປຖວີຘາຕຸ ອາທິວເສນ ເທສນາຣຸຬເມວ, ກາຍຘາຕຸ ປນ ນີຫຣິຕພ຺ພາຕິ ເອກໍສເມວ ນີຫຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຣິມປຈ຺ຉິມວເສນ ມໂນຘາຕູຕິ ປຈ຺ຉິມຠາຄວເສນ ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸ ຄເຫຕພ຺ພາ ຕສ຺ສານຸຣູປຠາວໂຕ. ນນຸ ເຈຕ຺ຖ ມໂນຘາຕຸ ນາມາຍໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອສໍສຏ຺ຐາ, ວິສຸໍເຍວ ເຈສາ ຘາຕູຕິ? ສຈ຺ຈເມຕໍ ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸເທສນາຍ, ຈິຕ຺ຕວິຠຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສ ຉວິຎ຺ຎາຓກາຍເທສນາຍໍ ປນ ສາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓກາຍສງ຺ຄຫິຕາວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ມຫາຏີ. ໒.໕໑໗) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມວເສນາຕິ ປຸເຣຈຣານຸຈຣວເສນ. ມໂນຘາຕູຕິ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ຄເຫຕພ຺ພາ ປຸເຣຈຣຓໂຕ, ປຣໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກິຣິຍາມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ມໂນຘາຕຸຍາ, ກິຣິຍາມໂນຘາຕຸຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຈ.

ຘມ຺ມານໍ ຍາວເທວ ນິສ຺ສຕ຺ຕນິຊ຺ຊີວວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ຘາຕຸເທສນາຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ສຠາວຘາຣຓາທິອຕ຺ເຖສຸ ລພ຺ຠມາເນສຸປິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ປຘາໂນຕິ ອາຫ – ‘‘ເອສນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ. ສປ຺ປຏິປກ຺ຂວເສນາຕິ ສປ຺ປຏິຠາຄວເສນ ສຸຂໍ ທຸກ຺ເຂນ ສປ຺ປຏິຠາຄໍ, ທຸກ຺ຂໍ ສຸເຂນ, ເອວໍ ໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສາຕິ. ຍຖາ ສຸຂາທີນໍເຍວ ສມຸທາຈາໂຣ ວິຠູໂຕ, ນ ອຸເປກ຺ຂາຍ, ເອວໍ ຣາຄາທີນໍເຍວ ສມຸທາຈາໂຣ ວິຠູໂຕ, ນ ໂມຫສ຺ສ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອວິຠູຕຠາເວນາ’’ຕິ. ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ເສສາສຸ ໂສມນສ຺ສຘາຕຸອາທີສຸ, ປຣິຄ຺ຄຫິຕາວ ໂຫຕິ ອວິນາຠາວໂຕ ເອວ. ນ ຫິ ໂສມນສ຺ສາທໂຍ ມໂນຘາຕຸຍາ ວິນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຸເປກ຺ຂາຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ຕາສໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຠູຕາ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ ຈາຕິ ອຏ຺ຐ ຣູປຘາຕຸໂຍ, ມໂນຘາຕຸ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ເອວ ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ເອວໍ ປນ຺ນຣສ ຘາຕຸໂຍ ອຸເປກ຺ຂາຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕພ຺ພາ. ໂສມນສ຺ສຘາຕຸອາທໂຍ ປນ ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຘມ຺ມຘາຕຸອນ຺ໂຕຄຘາ, ເອວໍ ສຸຂຘາຕຸໂຕ ກາຍວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕສ຺ສາ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຠູຕານໍ ກາຍຘາຕຸໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘາຕູນຎ຺ຈ ນີຫຣຓາ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕນຍາຕິ, ‘‘ອຸເປກ຺ຂາຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ’’ອິຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາມວິຕກ຺ກາທໂຍ ອິຘ ກາມຘາຕຸອາທິປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕາຕິ ‘‘ກາມຘາຕຸອາທີນໍ ທ຺ເວຘາວິຕກ຺ເກ ກາມວິຕກ຺ກາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ກາມວິຕກ຺ໂກຕິ ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກຕິ ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກຕິ ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ, ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ, ໂສ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານາ ວຏ຺ຏຕິ. ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ, ໂສ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານາ ວຏ຺ຏຕິ. ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ, ໂສ ກຣຸຓາຍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຐມຊ຺ຌານາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ອຠິຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄໂຕ ເອວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອຠິຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາ ຣູປຘາຕຸອາທໂຍ ຉ, ຕໍວິສຍາ ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ, ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທໂຍ ປຎ຺ຈາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ. ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸອາທໂຍ ປນ ຘມ຺ມຘາຕຸອນ຺ໂຕຄຘາ ເອວ.

ກາມຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠູຕາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕູຕິ ອາຫ – ‘‘ປຎ຺ຈ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາ ກາມຘາຕູ’’ຕິ. ຕຖາ ຣູປຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠູຕາ ຘມ຺ມາ ຣູປຘາຕຸ, ອຣູປຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠູຕາ ຘມ຺ມາ ອຣູປຘາຕູຕິ ອາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິອາທິ. ກາມຕຓ຺ຫາ ກາໂມ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ, ເອວໍ ຣູປາຣູປຕຓ຺ຫາ ຣູປາຣູປໍ. ອາຣມ຺ມຓກຣຓວເສນ ຕາ ຍຕ຺ຖ ອວຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ກາມາວຈຣາທໂຍຕິ ເອວໍ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘາທີນໍ ກາມຕຓ຺ຫາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິນາ ນເຍນາຕິ ເອເຕນ ‘‘ອຸປຣິໂຕ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ’’ຕິອາທິປາຬິໍ (ວິຠ. ໑໐໒໐) ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອຕ຺ຖາວຈຣາຕິ ອວີຈິປຣນິມ຺ມິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນກາສາຍ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ວິສຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂທກາສຕາ ຈ ຕຓ຺ຫາຍ ຕນ຺ນິນ຺ນຕ຺ຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຣິປຸຓ຺ຓອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸກຕ຺ຕາ ກາມາວຈຣຘມ຺ມານໍ ‘‘ກາມຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຘມ຺ມຘາຕຸ ເອກເທສມຕ຺ຕເມວ ຫິ ຣູປາຣູປາວຈຣຘມ຺ມາຕິ.

ສມາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ຍຕ຺ຕກຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ກາຣຓໍ, ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນ ສມາຄຕາ ວິຍ ໂຫຕິ ເວກລ຺ເລ ຕທນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ສງ຺ຂຕຘາຕຸໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ ອສງ຺ຂຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທສຠາວໂຕ.

໑໒໖. ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານາ ມຍໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຫຓໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ ອິມິນາ ວິຍ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ຠວາ ຕປ຺ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ. ຕໂຕ ພຫິຠູຕານິ ພາຫິຣານິ. ອາຍຕນກຖາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຖາ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໕໑໐, ໕໗໐, ໕໗໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ.

໑໒໗. ອວິຊ຺ຊມານໍ ຐານໍ ອຏ຺ຐານໍ (ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໒໖໘; ວິຠ. ມູລຏີ. ໘໐໙), ນຕ຺ຖິ ຐານນ຺ຕິ ວາ ອຏ຺ຐານໍ. ອນວກາໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເສວ ນໂຍ. ຕທຕ຺ຖນິຄມນເມວ ຫິ ‘‘ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຠເຍນປີ’’ຕິອາທິ. ຍນ຺ຕິ ກາຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ຈ ກາຣຓຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ – ‘‘ຍນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທເສນ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຄ຺ຄທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ກຸໂຕ ປນາຍມຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕີຕິ? ລິງ຺ຄໂຕ. ລິງ຺ຄຎ຺ເຫຕໍ, ຍທິທໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄມນປຏິກ຺ເຂໂປ. ຈຕຸຠູມເກສູຕິ ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາຣານໍ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວິສຍຠາວູປຄມນໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ; ນ ປນ ເຕ ອາຣພ຺ຠ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄມນສພ຺ຠາວໂຕ. ວກ຺ຂຕິ ຈ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາຣາ ປນາ’’ຕິອາທິນາ. ອຠິສງ຺ຂຕສງ຺ຂາຣອຠິສງ຺ຂຣຓກສງ຺ຂາຣານໍ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ນິປ຺ປເທສສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ‘‘ສງ຺ຂຕສງ຺ຂາເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສງ຺ຂາຣານໍ ປນ ນິວຕ຺ຕເນ ກາຣຓໍ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ ເສຕຸຆາຕຕ຺ຕາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາຕິ ສໍກິເລສວິຘມນເຕຊສ຺ສ ອຘິກຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ເຕ ຄມ຺ຠີຣຠາເວນ ທຸທ຺ທສາ. ອກຸສລານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປກຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປຫີນວິປລ຺ລາສານໍ ສຕ຺ຕານໍ ກຸສລຘມ຺ມານມ຺ປິ ເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ.

ອສຸເຂ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາໂສ ຈ ອິຘ ສຸຂໂຕ ອຸປຄມນສ຺ສ ຐານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ເອກນ຺ຕ…ເປ… ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ປຘານທິຏ຺ຐິມາຫ. ທິຏ຺ຐິຍາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິສຍຠາໂວ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ ເອວາຕິ ‘‘ກສິຓາທິປຓ຺ຓຕ຺ຕິສງ຺ຄຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຈ຺ເຉໂທຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຣິຈ຺ຉິຊ຺ຊຄຫຓໍ. ສ຺ວາຍໍ ເຍສໍ ນິຈ຺ຈາທິໂຕ ອຸປຄມນໍ ຠວຕິ ເຕສໍເຍວ ວເສນ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພວາເຣສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພວາເຣສູຕິ ນິຈ຺ຈາທິສພ຺ພວາເຣສຸ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫີຕິ ຫິ-ສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ຍໍ ຍໍ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກາເລ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາຫໍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ວິນິເວເຐຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຄາໂຫ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຠູມກສງ຺ຂາຣາ ອິຘ ສງ຺ຂາຣຄ຺ຄຫເຓນ ນ ຄຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒໘. ປຸຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ເຘນ ມາຕາປິຕຸສມຎ຺ຎາ, ທຕ຺ຕກິຕ຺ຕິມາທິວເສນປິ ປຸຕ຺ຕໂວຫາໂຣ ໂລເກ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຣິຍາຍໂຕ ນິປ຺ປຣິຍາຍສິທ຺ຘໍ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຊນິກາ ວ ມາຕາ ຊນໂກ ປິຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູໂຕວ ຂີຓາສໂວ ອຣຫາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມາຕຸອາທີນໍເຍວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປເນ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຠພ຺ພຠາວທສ຺ສນໂຕ ຕທຎ຺ຎໍ ອຣິຍສາວໂກ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕີຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາປນ຺ນເມວາຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວທຕິ – ‘‘ກິໍ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາຓໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ‘‘ເອຕມ຺ປິ ອຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສເຈປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ພລທີປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສທ຺ຘາທິພລສມນ຺ນາຄມທີປນຕ຺ຖໍ. ອຣິຍມຄ຺ເຄນາຄຕສທ຺ຘາທິພລວເສນ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ຕາທິສໍ ສາວຊ຺ຊໍ ນ ກໂຣຕິ.

ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫີຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖນິປ຺ຜາທການິ ເຕສໍ ປຸພ຺ພຠາຄິຍານິ ຈ ກາຣຓານິ ກາຣຓຠາວສາມຎ຺ເຎນ ເອກຊ຺ຌໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສພ຺ເພສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫໂຍຄກ຺ຂມໂຕ. ອາກາເຣຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ອນຸສ຺ສາວເນນາຕິ ອນຸຣູປໍ ສາວເນນ. ເຠທສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍຖາ ເຠໂທ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນສ຺ສ ສາວເນນ ວິຎ຺ຎາປເນນ. ເຕນາຫ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິອາທິ. ກຓ຺ຓມູເລ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອເຕນ ‘‘ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ເຠທກຣວຕ຺ຖຸທີປນໍ ໂວຫາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ນິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ຣຫສ຺ສວເສນ ວິຎ຺ຎາປນໍ ອນຸສ຺ສາວນ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ກມ຺ມເມວ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປມາຓນ຺ຕິ ເຕຫິ ສງ຺ຆເຠທສິທ຺ຘິໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຕເຣ ປນ ເຕສໍ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕາ. ເຕນາຫ ‘‘ໂວຫາຣາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ໂວຫາເຣ. ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ອນນ຺ຕຣໍ ນາມ, ຕສ຺ມິໍ ອນນ຺ຕເຣ ນິຍຸຕ຺ຕານິ ຕນ຺ນິພ຺ພຕ຺ຕເນນ ອນນ຺ຕຣກຣຓສີລານິ, ອນນ຺ຕຣປ຺ປໂຍຊນານິ ຈາຕິ ອານນ຺ຕຣິຍານິ, ຕານິ ເອວ ‘‘ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ.

ກມ຺ມໂຕຕິ ‘‘ເອວໍ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອນນ຺ຕຣິຍກມ຺ມສທິສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມວິຠາຄໂຕ. ທ຺ວາຣໂຕຕິ ກາຍາທິທ຺ວາຣໂຕ. ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍໂຕຕິ ‘‘ອິທໍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກວິປາກໍ, ອິທໍ ນ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກວິປາກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິຍວິຠາຄໂຕ. ປາກາຕິ ‘‘ອິທເມຕ຺ຖ ວິປຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ວິປຈ຺ຈນວິຠາຄໂຕ. ສາຘາຣຓາທີຫີຕິ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ສາຘາຣຓາສາຘາຣຓໂຕ, ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວທນາທິວິຠາຄໂຕ ຈ.

ຍສ຺ມາ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ເສວ ຈ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວາປຕ຺ຕິ, ຍຖາ ຕໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ໂພຘິຕ຺ຕຍນິພ຺ພຕ຺ຕິຍໍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສຠາເວ ຐິຕສ຺ເສວ ອກຸສລຘມ຺ມານມ຺ປິ ຕິກ຺ຂວິສທສູຣຠາວາປຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ເສວາ’’ຕິ. ປາກຕິກມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ຈ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ວິເສສປ຺ປຕ຺ຕິ ວິມານວຕ຺ຖຸອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ວິ. ວ. ອຏ຺ຐ. ໓) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍຖາ ວຸຕ຺ໂຕ ຈ ອຕ຺ໂຖ ສມານຊາຕິຍສ຺ສ ວິໂກປເນ ກມ຺ມໍ ຄຣຸຕຣໍ, ນ ຕຖາ ວິຊາຕິຍສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມນຸສ຺ສຠູຕໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ’’ຕິ. ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ຈ ໂສ ເອວ ເອກກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຠວງ຺ຄປ຺ປພນ຺ໂຘ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປ຺ປພນ຺ໂຘ ຈ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ອາຫ ‘‘ອປິ ປຣິວຕ຺ຕລິງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ອຣຫນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ສ ວິປາກນ຺ຕິອາທິ ກມ຺ມສ຺ສ ອານນ຺ຕຣິຍຠາວສມຕ຺ຖນໍ, ຈຕຸໂກຏິກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມາ ໂກຏິ ທສ຺ສິຕາ, ອິຕຣາສຸ ວິສງ຺ເກຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ໂຍ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິປິ ຕຕ຺ຖ ວິສງ຺ເກໂຕ, ກມ຺ມໍ ປນ ຄຣຸຕຣໍ ອານນ຺ຕຣິຍສທິສໍ ຠາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ຕຣິຍໍ ອາຫຈ຺ເຈວ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ອຍໍ ປຎ຺ໂຫຕິ ຎາປນິຈ຺ຉານິພ຺ພຕ຺ຕາ ກຖາ.

ອານນ຺ຕຣິຍໍ ຜຸສຕິ ມຣຓາຘິປ຺ປາເຍເນວ ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸໂນ ວິໂກປິຕຕ຺ຕາ. ອານນ຺ຕຣິຍໍ ນ ຜຸສຕິ ອານນ຺ຕຣິຍວຕ຺ຖຸອຠາວໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຫິ ປຸຣິມໍ ອຠິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປນ ຕທາຣມ຺ມຓໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍນານນ຺ຕຣິຍຠາເວ ປມາຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສງ຺ຄາມຈຕຸກ຺ກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕວເສນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເຕເນວາຕິ ເຕເນວ ປໂຍເຄນ. ອຣຫນ຺ຕຆາໂຕ ໂຫຕິເຍວ ອຣຫໂຕ ມາຣິຕຕ຺ຕາ. ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມາ ຍຖາ ວຘກຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ປພນ຺ຘວິຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ເອວໍ ຈາຄເຈຕນາ, ສາ ຫິ ຈຊິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຊນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສນ຺ຕກຠາວກຣຓຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ຈຊນໍ, ຕສ຺ມາ ຍສ຺ສ ຕໍ ສນ຺ຕກໍ ກຕໍ. ຕສ຺ເສວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ.

ໂລຫິຕໍ ສໂມ ສຣຕີຕິ ອຠິຆາເຕນ ປກຸປ຺ປມານໍ ສຎ຺ຈິຕໍ ໂຫຕິ. ມຫນ຺ຕຕຣນ຺ຕິ ຄຣຸຕຣໍ. ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍາຕິ ສຕ຺ຖຸຣູປກາຍປຏິຊຄ຺ຄເນ ວິຍ.

ອສນ຺ນິປຕິເຕຕິ ອິທໍ ສາມຄ຺ຄິຍທີປນໍ. ເຠໂທ ຈ ໂຫຕີຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠໂທ ໂຫຕິ. ວຏ຺ຏຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ອີທິສກຣຓໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເຠທາຍ ນ ໂຫຕີຕິ ສຎ຺ຎາຍ. ນວໂຕ ອູນປຣິສາຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຕຖາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ, ຕຖາຕິ ອິມິນາ ‘‘ນ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມນ຺ຕິ’’ ອິມໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ນ ປນ ‘‘ເຠໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ຫິ ນວນ຺ນເມວ ວເສນ ສງ຺ຆເຠໂທ. ຘມ຺ມວາທິໂນ ອນວຊ຺ຊາ ຍຖາຘມ຺ມໍ ອວຏ຺ຐານໂຕ. ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ສງ຺ຆຣາຊິ.

ກາຍທ຺ວາຣເມວ ປູເຣນ຺ຕິ ກາຍກມ຺ມຠາເວເນວ ລກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ.

‘‘ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕ ຫິ…ເປ… ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອິທໍ ກປ຺ປຏ຺ຐກຖາຍ ນ ສເມຕິ. ຕຖາ ຫິ ກປ຺ປຏ຺ຐກຖາຍໍ (ກຖາ. ອຏ຺ຐ. ໖໕໔-໖໕໗) ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາປາຍິໂກຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຍໍ ໂສ ເອກໍ ກປ຺ປໍ ອສີຕິຠາເຄ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ເອກຠາຄມຕ຺ຕໍ ກາລໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຕໍ ອາຍຸກປ຺ປໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ປນ ອາຍຸກປ຺ປວິນາເສເຍວາຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ນຕ຺ຖິ ວິໂຣໂຘ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສຓ຺ຐຫນ຺ເຕຕິ ອິທມ຺ປິ ‘‘ສ຺ເວວວິນສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຍ ອຠູຕປຣິກປ຺ປວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກທິວສເມວ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ ຕໂຕ ປຣໍ ກປ຺ປາຠາເວ ອາຍຸກປ຺ປສ຺ສປິ ອຠາວໂຕຕິ ອວິໂຣຘໂຕ ອຕ຺ຖໂຍຊນາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ເສສານີຕິ ສງ຺ຆເຠທໂຕ ອຎ຺ຎານິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ.

ອໂຫສິກມ຺ມໍ…ເປ… ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກຖໍ ເນສໍ ອານນ຺ຕຣິຍຕາ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ວິປາກທານາຠາວໂຕ. ອຖ ສຕິ ຜລທາເນ ຈຸຕິອນນ຺ຕໂຣ ເອວ ເອເຕສໍ ຜລກາໂລ, ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ຜລກາລນິຍເມນ ນິຍຕຕາ ນິຈ຺ຉິຕາ, ນ ຜລທານນິຍເມນ, ເອວມ຺ປິ ນິຍຕຜລກາລານໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມເວທນີຍານຎ຺ຈ ນິຍຕຕາ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ວິປາກຘມ຺ມຘມ຺ມານໍ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣວິກລຕາທີຫິ ອວິປຈ຺ຈມານານມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ວິປາກຘມ຺ມຕາ ວິຍ ພລວຕາ ອານນ຺ຕຣິເຍນ ວິປາເກ ທິນ຺ເນ ອວິປຈ຺ຈມານານມ຺ປິ ອານນ຺ຕຣິຍານໍ ຜລທາເນ ນິຍຕສຠາວາ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ຈ ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາເວນ ຜລທານນິຍເມເນວ ນິຍຕຕາ ອານນ຺ຕຣິຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ອວສ຺ສຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ຕໂຕ ເອວ ນິຍຕສຠາວາ ຈ ເຕສໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພລວໂຕ ອານນ຺ຕຣິຍສ຺ສ ອຠາເວ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣໍ ເອກນ຺ເຕນ ຜລທານໂຕ.

ນນຸ ເອວໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸປປຊ຺ຊເວທນີຍານໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິປາກທາຍເກ ອສຕິ ຈຸຕິອນນ຺ຕຣເມກນ຺ເຕນ ຜລທານໂຕ ນິຍຕສຠາວາ ອນນ຺ຕຣິຍສຠາວາ ຈ ປວຕ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນາປຊ຺ຊຕິ. ອສມານຊາຕິເກນ ເຈໂຕປຓິຘິວເສນ ອຸປຆາຕເກນ ຈ ນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພວິປາກຕ຺ຕາ ອນນ຺ຕເຣ ເອກນ຺ຕຜລທາຍກຕ຺ຕາຠາວາ. ນ ປນ ອານນ຺ຕຣິຍການໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ທຸຕິຍຊ຺ຌານາທີນິ ວິຍ ອສມານຊາຕິກໍ ຜລນິວຕ຺ຕກໍ ອຕ຺ຖິ ສພ຺ພານນ຺ຕຣິຍານໍ ອວີຈິຜລຕ຺ຕາ. ນ ຈ ເຫຏ຺ຐູປປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉໂຕ ສີລວໂຕ ເຈໂຕປຓິຘິ ວິຍ ອຸປຣູປປຕ຺ຕິຊນກກມ຺ມຜລໍ ອານນ຺ຕຣິຍຜລໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເຈໂຕປຓິຘິ ອຕ຺ຖິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວ ອວີຈິປາຕນໂຕ, ນ ຈ ອານນ຺ຕຣິໂຍປຆາຕກໍ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍເຍວ ອນນ຺ຕເຣ ເອກນ຺ຕວິປາກຊນກສຠາວາ ປວຕ຺ຕີຕິ. ອເນການິ ຈ ອານນ຺ຕຣິຍານິ ກຕານິ ເອກນ຺ເຕເນວ ວິປາເກ ນິຍຕສຠາວຕ຺ຕາ ອຸປຣຕາວິປຈ຺ຈນສຠາວາສງ຺ກຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຉິຕານິ ສຠາວໂຕ ນິຍຕາເນວ. ເຕສຸ ປນ ສມານສຠາເວສຸ ເອເກນ ວິປາເກ ທິນ຺ເນ ອິຕຣານິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຕເນວ ກຕຕ຺ຕາ ນ ທຸຕິຍໍ ຕຕິຍໍ ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ສມຕ຺ຖຕາວິຆາຕຕ຺ຕາຕິ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອານນ຺ຕຣິຍກຕາ ນິວຕ຺ຕິ; ຄຣຸຕຣຠາໂວ ປນ ເຕສຸ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ສິຍາ ຄຣຸຕຣຠາໂວຕິ, ‘‘ເຍນ…ເປ… ວິປຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອກສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎານິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠການິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ວຈເນນ ອິຕເຣສໍ ປວຕ຺ຕິວິປາກທາຍິຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ໂນ ວາ ຕຖາ ສີລວຕີຕິ ຍຖາ ປິຕາ ສີລວາ, ຕຖາ ສີລວຕີ ໂນ ວາ ໂຫຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສເຈ ມາຕາ ສີລວຕີ, ມາຕຸຆາໂຕ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ສມານສໍວາສໂກຕິ ອປາຣາຊິໂກ. ສມານສີມາຍນ຺ຕິ ເອກສີມາຍໍ.

ສຕ຺ຖຸກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ຍໍ ສຕ຺ຖາຣາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອນຸສາສນາທິ, ຕໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ. ອຎ຺ຎໍ ຕິຕ຺ຖກຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ.

໑໒໙. ອຠິຊາຕິອາທິສຸ (ອ. ນິ. ຏີ. ໑.໑.໒໗໗) ປກປ຺ປເນນ ເທວຕູປສງ຺ກມນາທິນາ ຊາຕຈກ຺ກວາເຬນ ສມານໂຍຄກ຺ເຂມໍ ທສສຫສ຺ສປຣິມາຓໍ ຐານໍ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ, ສຣເສເນວ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ, ວິສຍຠູຕໍ ຐານໍ ວິສຍເຂຕ຺ຕໍ. ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕູຕິ ອິມາຍ ໂລກຘາຕຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ. ຕຕ຺ຕການໍເຍວ ຊາຕິເຂຕ຺ຕຠາໂວ ຘມ຺ມຕາວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫວເສນາ’’ຕິ ເກຈິ. ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ພຸທ຺ຘານໍ ຕຕ຺ຕກໍ ເອວ ຊາຕິເຂຕ຺ຕໍ ຕນ຺ນິວາສີນໍເຍວ ຈ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນກາລາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ເອວ ຄຫຓໍ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ ມຫາຠິນີຫາຣາທິກາເລປິ ຕສ຺ສ ປກມ຺ປນສ຺ສ ລພ຺ຠມານໂຕ. ອາຓາເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ສໍວຏ຺ຏຕິ ຈ ວິວຏ຺ຏຕິ ຈ. ອາຓາ ວຕ຺ຕຕິ ອາຓາຍ ຕນ຺ນິວາສີນໍ ເທວຕານໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນນ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເກວລໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາເວເນວ, ນ ອຘິປ຺ປາຍວເສນ, ອຘິປ຺ປາຍວເສນ ປນ ‘‘ຍາວຕາ ວາ ປນ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໑) ວຈນໂຕ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອາຓາ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ.

ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປນ ອຕ຺ຖີຕິ, ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິໍ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑; ກຖາ. ໔໐໕; ມິ. ປ. ໔.໕.໑໑) ອິມິສ຺ສໍ ໂລກຘາຕຸຍໍ ຐຕ຺ວາ ວທນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ, ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕ຺ເຖຕຣຫິ ອຎ຺ເຎ ສມຓາ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ຠຄວຕາ ສມສມາ ສມ຺ໂພຘິຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ໂນຕິ ວເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑), ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ ທ຺ເວ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມິ. ປ. ໕.໑.໑) ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕຠູຕໍ ອິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກໂຕຕິ ສຫ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນ ກາໂລ ກຖໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຈຣິມຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ປຏິໂລມກ຺ກເມນ ວທຕິ. ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣຕິ ຈຣິມຠເວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ.

ອຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນ ນິວາຣິຕາ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີຓິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘາເນນ ຫິ ສາສນສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕຕ຺ຕາ ອປຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາວສຣາ ໂຫຕິ. ປຏິປທາຕິ ປຏິເວຘາວຫາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ. ‘‘ປຣິຍຕ຺ຕິ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ສນໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຍຖາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕຍິທໍ ຫີນໍ ກຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຎ຺ຫິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ມໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ມາຕິກາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ, ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທປາຬິ ມາຕິກາ, ຕາຍ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ນິທານຸທ຺ເທສສງ຺ຂາເຕ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທເສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ, ເອວໍ ສຕິ ຕທຸຠຍໍ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ຕທຸຠຍາຠາເວ ປາຕິໂມກ຺ຂາຠາວໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຍິທໍ ຕຍໍ ສາສນສ຺ສ ຐິຕິເຫຕູຕິ ອາຫ – ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ ຐິຕາສຸ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ອຸປສມ຺ປທາຘີນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຘີນາ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ສິທ຺ເຘ, ສິທ຺ຘາສຸ ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາສຸ ຈ ສາສນໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປຈ຺ຉິມປຏິເວຘໂຕ ຫິ ປຣໍ ປຏິເວຘສາສນໍ, ປຈ຺ຉິມສີລໂຕ ຈ ປຣໍ ປຏິປຕ຺ຕິສາສນໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ. ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມາຕິ ປຈ຺ຉິມກປຏິເວຘສີລເຠທທ຺ວຍໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິນຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕນ ກາມໍ ‘‘ສາສນຏ຺ຐິຕິຍາ ປຣິຍຕ຺ຕິ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣິຍຕ຺ຕິ ປນ ປຏິປຕ຺ຕິເຫຕຸກາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິປຕ຺ຕິອນ຺ຕຣຘານໍ ສາສໂນສກ຺ກນສ຺ສ ວິເສສກາຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຍິທໍ ສາສໂນສກ຺ກນໍ ຘາຕຸປຣິນິພ຺ພາໂນສານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ, ‘‘ຕີຓິ ປຣິນິພ຺ພານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກາຣຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຣິເທວນກາຣຸຎ຺ຎໍ. ຊມ຺ພຸທີເປ ທີປນ຺ຕເຣສຸ ເທວນາຄພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ຈ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ຘາຕູນໍ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ເອກຊ຺ຌໍ ສນ຺ນິປຕນໍ, ຣສ຺ມິວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຕຕ຺ຖ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຏ຺ຐານໍ, ເອກຊາລີຠາໂວ ຈາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ສຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຕິ ທ຺ວີສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕາຠາວໂທສໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ເອກສທິສາຕິ ເຕສໍ ເທສນາປິ ເອກຣສາ ເອວາຕິ ອາຫ – ‘‘ເທສນາຍ ຈ ວິເສສາຠາວໂຕ’’ຕິ. ເອເຕນປິ ອນຈ຺ຉຣິຍຕ຺ຕເມວ ສາເຘຕິ. ວິວາທຠາວໂຕຕິ ເອເຕນ ວິວາທາຠາວຕ຺ຖໍ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕຕ຺ຖາຕິ ມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕີຕິ ເອກພຸທ຺ຘຘາຣຓີ. ເອເຕນ ເອວໍ ສຠາວາ ເອເຕ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ, ເຍນ ທຸຕິຍພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ອຍໍ ໂລກຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈຍວິເສສນິປ຺ຜນ຺ນານຎ຺ຫິ ຄຸຓຘມ຺ມານໍ ຠາຣິໂຍ ວິເສໂສ ນ ສກ຺ກາ ຘາເຣຕຸນ຺ຕິ, ‘‘ນ ຘາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເມວ ອຘາຣຓໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕເຣນປິ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈເລຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈເລຍ຺ຍາຕິ ປຣິປ຺ຜນ຺ເທຍ຺ຍ. ກມ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ປເວເຘຍ຺ຍ. ນເມຍ຺ຍາຕິ ເອກປສ຺ເສນ ນເມຍ຺ຍ. ໂອນເມຍ຺ຍາຕິ ໂອສີເທຍ຺ຍ. ວິນເມຍ຺ຍາຕິ ວິວິຘໍ ອິໂຕຈິໂຕ ຈ ນເມຍ຺ຍ. ວິກິເຣຍ຺ຍາຕິ ວາເຕນ ຖຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິເຣຍ຺ຍ. ວິຘເມຍ຺ຍາຕິ ວິນສ຺ເສຍ຺ຍ. ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ສພ຺ພໂສ ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍ. ຕຖາຠູຕາ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ອາຫ ‘‘ນ ຐານມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຸປາທິກາຕິ ສມໍ ອຸທ຺ຘໍ ປຊ຺ຊຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມຸປາທິກາ, ອຸທກສ຺ສ ອຸປຣິ ສມໍ ຄາມິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ເຓນາຕິ ສຓ຺ຐາເນນ. ປມາເຓນາຕິ ອາໂຣເຫນ. ກິສຖູເລນາຕິ ກິສຖູລຠາເວນ, ປຣິຓາເຫນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຉາເທນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣເຈນ຺ຕໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕໍ. ຕນ຺ທີກໂຕຕິ ເຕນ ໂຠຊເນນ ຕນ຺ທີຠູໂຕ. ອໂນນມິຕທຓ຺ຑຊາໂຕຕິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ໂຠຊເນນ ໂອນມິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອໂນນມິຕທຓ຺ໂຑ ວິຍ ຊາໂຕ. ສກິໍ ຠຸຕ຺ໂຕ ວເມຍ຺ຍາຕິ ເອກມ຺ປິ ອາໂລປໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ວເມຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕິຘມ຺ມຠາເຣນ ປຖວີ ຈລຕີຕິ ຘມ຺ເມນ ນາມ ປຖວີ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ສາ ກິໍ ເຕເນວ ຈລຕິ ວິນສ຺ສຕີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຸນ ເຖໂຣ ‘‘ຣຕນໍ ນາມ ໂລເກ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕໍ ອຠິມຕຎ຺ຈ ໂລເກນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຣຸສຠາວຕາຍ ສກຏຠງ຺ຄສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຕິຠາຣຠູຕໍ ທິຏ຺ຐໍ. ເອວໍຘມ຺ໂມ ຈ ຫິຕສຸຂວິເສເສຫິ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຠິມໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎູນໍ ຄມ຺ຠີຣປ຺ປເມຍ຺ຍຠາເວນ ຄຣຸສຠາວຕ຺ຕາ ອຕິຠາຣຠູໂຕ ປຖວີຈລນສ຺ສ ກາຣຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ທ຺ເວ ສກຏາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອເຕເນວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂອກ຺ກມນາທິກາເລ ປຖວີກມ຺ປນກາຣຓໍ ສໍວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອກສກຏໂຕ ຣຕນນ຺ຕິ ເອກສ຺ມາ, ເອກສ຺ສ ວາ ສກຏສ຺ສ ຣຕນໍ, ຕສ຺ມາ ສກຏໂຕ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂອສາຣິຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຈາຣິຕໍ, ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄ຺ໂຄຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອຄ຺ໂຄ.

ສຠາວປກຕີຕິ ສຠາວຠູຕາ ອກິຕ຺ຕິມາ ປກຕິ. ກາຣຓມຫນ຺ຕຕາຍາຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ເມຫິ ປາຣມິຕາສງ຺ຂາເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘຄຸຓານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຖວິອາທີນິ ມຫນ຺ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ, ມຫນ຺ຕາ ຈ ສກ຺ກຠາວາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອເກກາ ເອວ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ມຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ເອໂກວ, ໂກ ຈ ຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ພຸທ຺ຘຠູມິ, ຍາວຕກໍ ວາ ເຎຍ຺ຍໍ. ເອວໍ ‘‘ອາກາໂສ ວິຍ ອນນ຺ຕວິສໂຍ ຠຄວາ ເອໂກວ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຣຈກ຺ກວາເຬສຸ ທຸຕິຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ອິມິນາວ ປເທນາຕິ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ເອວ ປເທນ. ທສຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ຄຫິຕານິ ຊາຕິເຂຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ເອກຈກ຺ກວາເຬເນວາຕິ ອິມິນາ ເອກຈກ຺ກວາເຬເນວ. ຍຖາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ຈກ຺ກວາເຬ ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ, ຕຕ຺ຖປິ ມຊ຺ຌິມປເທເສ ເອວາຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ເອວໍ ‘‘ເອກິສ຺ສາ ໂລກຘາຕຸຍາ’’ຕິ ຊາຕິເຂຕ຺ເຕ ອຘິປ຺ເປເຕປິ ອິມິນາວ ຈກ຺ກວາເຬນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ວິວາທູປຈ຺ເຉທໂຕຕິ ວິວາທູປຈ຺ເຉທກາຣຓາ. ທ຺ວີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ໂຍ ວິວາໂທ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປາໂທເຍເວຕ຺ຖ ວິວາທຸປຈ຺ເຉໂທ. ເອກສ຺ມິໍ ທີເປຕິອາທິນາ ທີປນ຺ຕເຣປິ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປເຄວ ເອກທີເປຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ປຣິຫາເຍຖາຕິ ຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ປເທເສ ເອວ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ.

໑໓໐. ມນຸສ຺ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສຠາໂວ ຕສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິອາທີນໍ ໂຍຄ຺ຄຠາວໂຕ. ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ປຸຣິສຠາໂວ. ເຫຕູຕິ ມໂນວຈີປຓິຘານປຸພ຺ພິກາ ເຫຕຸສມ຺ປທາ. ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸສມ຺ມຸຂີຠາໂວ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ກມ຺ມກິຣິຍວາທີສຸ ຕາປເສສຸ, ຠິກ຺ຂູສຸ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອຠິຎ຺ຎາທິຄຸຓສມ຺ປທາ. ອຘິກາໂຣຕິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຘິໂກ ສກ຺ກາໂຣ. ຉນ຺ທຕາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ສາຕິສໂຍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ໂທ. ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາຕິ ເອເຕສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາໂຍເຄນ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ກາຍປຓິຘານໍ. ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍາ ຈຣິຍາປິຏກວຓ຺ຓນາຍ (ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສພ຺ພາກາຣປຣິປູຣເມວາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂຓຕາຍ ສຕ຺ຕຸສ຺ສທາທີຫິ ສພ຺ພາກາເຣຫິ ສມ຺ປນ຺ນເມວ. ນ ຫິ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂກໂສຫິຕວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫຕາ ສມ຺ຠວຕິ, ທຸຕິຍປກຕິ ຈ ນາມ ປຐມປກຕິໂຕ ນິຫີນາ ເອວ. ເຕເນວາຫ ອນນ຺ຕຣວາເຣ ‘‘ຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິ.

ອິຘ ປຸຣິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕຕິ ອິມສ຺ມິໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ປຸຣິສຠູຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ. ເຕນ ອສຕິປິ ປຸຣິສລິງ຺ເຄ ປຸຣິສາກາຣາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍເຍວ ຫິ ປຸຣິສາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍໍ ປຸຣິໂສ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ສມາເນປີ’’ຕິອາທິ. ຍທິ ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໑໓໑. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສາຕິອາທິປາຬິຍາ ກມ຺ມນິຍາໂມ ນາມ ກຖິໂຕ. ສມຎ຺ຊນໍ ສມງ຺ໂຄ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສມງ຺ຄີ, ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສມຎ຺ຊນສີໂລ ວາ ສມງ຺ຄີ. ປຸພ຺ພຠາເຄ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ. ເຈຕນາສນ຺ຕຕິວເສນ ວາ ອາຍູຫນສມງ຺ຄິຕາ, ຕໍຕໍເຈຕນາຂຓວເສນ ເຈຕນາສມງ຺ຄິຕາ. ກຕູປຈິຕສ຺ສ ອວິປກ຺ກວິປາກສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາ, ກມ຺ເມ ປນ ວິປຈ຺ຈິຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ວິປາກປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ ວິປາກສມງ຺ຄິຕາ. ກມ຺ມາທີນໍ ອຸປຏ຺ຐານກາລວເສນ ອຸປຏ຺ຐານສມງ຺ຄິຕາ. ກຸສລາກຸສລກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂເຓຕິ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຈ ອກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ຈ ສມີຫນກ຺ຂເຓ. ຕຖາຕິ ອິມິນາ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມປທໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ຍຖາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຜລທານສມຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕໍ ອຸປຈິຕໍ. ວິປາກາຣຫນ຺ຕິ ທຸຕິຍຠວາທີສຸ ວິປຈ຺ຈນາຣຫໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານານໍ ອຸປປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຈລຕີຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ. ເອເກນ ຫິ ກມ຺ມຸນາ ຕຊ຺ເຊ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐາປິເຕ ປຈ຺ຈຍວິເສສວເສນ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຸນາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປຣິວຕ຺ຕນໍ.

ສຸນຂຊີວິໂກຕິ ສຸນເຂຫິ ຊີວນສີໂລ. ຕລສນ຺ຖຣຓປູຊນ຺ຕິ ຠູມິຕລສ຺ສ ປຸປ຺ເຜຫິ ສນ຺ຕຣຓປູຊໍ. ອາຍູຫນເຈຕນາກມ຺ມສມງ຺ຄິຕາວເສນາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ອາຍູຫເນນ ສນ຺ນິຏ຺ຐາປກເຈຕນາຍ ຕສ຺ເສວ ປກປ຺ປເນ ກມ຺ມກ຺ຂຍກຣຎາເຓນ ອເຂປິຕຕ຺ຕາ ຍຖູປຈິຕກມ຺ມຸນາ ຈ ສມງ຺ຄິຠາວສ຺ສ ວເສນ.

໑໓໒. ເອວໍ ສສ຺ສິຣິກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອເນກຘາຕຸວິຠຊນາທິນາ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຣມນິປຸຓຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ສໂສຠໍ ກຕ຺ວາ.

ນໍ ຘາເຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຘາຕຸອາທິວເສນ ປຣິວຏ຺ຏີຍນ຺ຕິ ອຕ຺ຖາ ເອເຕຫີຕິ ປຣິວຏ຺ຏາ, ເທສນາເຠທາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຣິວຏ຺ຏາ ເອຕສ຺ສ, ເອຕສ຺ມິໍ ວາຕິ ຈຕຸປຣິວຏ຺ໂຏ, ຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ. ຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ປຣິຍຕ຺ຕິຠາວໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ອາທາໂສຕິ ຘມ຺ມາທາໂສ. ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ຍຖາຘມ຺ມານໍ ອາທາໂສຕິປິ ຘມ຺ມາທາໂສ. ຍຖາ ຫິ ອາທາເສນ ສຕ຺ຕານໍ ມຸເຂ ມລໂທສຫຣຓໍ, ເອວໍ ອິມິນາປິ ສຸຕ຺ເຕນ ໂຍຄີນໍ ມຸເຂ ມລໂທສຫຣຓໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ກິເລເສ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສມຖາຘິຄເມນ ໂຍຄິໂນ ຊຍປ຺ປຕ຺ຕາ; ຕສ຺ມາ ອມຕປຸຣປ຺ປເວສເນ ອຸຄ຺ໂຆສນມຫາເຠຣິຕາຍ ຈ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິ. ອິຘ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສງ຺ຄາມວິຊໂຍຕິ ອນຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ກິເລສສງ຺ຄາມວິຊໂຍ, ‘‘ວິເຊຕິ ເອເຕນາ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ພຫຸຘາຕຸກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ ສມຕ຺ຕາ.