໑. ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ສພ຺ພສິກ຺ຂານໍ ປນ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຣາປິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ, ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈ ສພ຺ພປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ ສໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປເວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ, ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ເອກຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ. ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ວເສນ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ຕໂຍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ, ຕໂຍ ປຓ຺ຑກາ, ຕໂຍ ປຸຣິສາຕິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍາ ທ຺ວາທສ ສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍຕິ ນວ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາທີນໍ. ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກາທີນໍ ປນ ວຈ຺ຈມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ຉ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສປຸຣິສາທີນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ຕິໍສ ມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ, ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມຄ຺ເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຸໂຕຕິ ສກ຺ກຕ຺ຕາ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ຈຸຕສຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໂຕ ຈຸໂຕ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ປເວສນໍ ນາມ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕຸປກ຺ກເມເນວ ໂຫຕິ, ປຣູປກ຺ກເມນາປິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປເວສນາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປເວສນຏ຺ຐິຕອຸທ຺ຘຣຓປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂຓໍ ເຈປິ ສາທິຍໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ສເຈປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ, ຈຸໂຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພໂສ ອສາທິຍນ຺ໂຕ ອາສີວິສມຸຂໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວິຍ ຈ ມຎ຺ຎຕິ, ໂສ ນິປ຺ປຣາໂຘ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຐິຕໍ ນາມ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມຍປ຺ປຕ຺ຕໍ. ປຐມປາຣາຊິກໍ.

໒-໗. ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ມານຸສໍ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ມານຸສໍ ຄຣຸກໍ ຠຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຈຸໂຕ ຠເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສສ຺ສາມິກໍ ຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ເຕຫິ ສາມິເກຫິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ນ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອທິນ຺ນໍ, ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຄປິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ. ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສໍ, ມນຸສ຺ສສນ຺ຕກໍ, ‘‘ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິມິນາ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓໍ. ເຖຍ຺ຍາເຍເກນາຕິ ເຖຍ຺ຍາຍ ເອເກນ, ເອເກນ ອວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລິງ຺ຄເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຖຍ຺ຍາ ເກນຈີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ເຖໂນຕິ ໂຈໂຣ, ເຖນສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍາ, ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເກນຈິ ເຖຍ຺ເຍນ ອວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິຍນ຺ຕິ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສູຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈເກ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈການິ ນາມ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກມິສ຺ສກຠຓ຺ຑວເສນ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ, ສວິຎ຺ຎາຓກຠຓ຺ຑວເສນ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ. ຕຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ຕາວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ອາຣາມໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ ສີເສ ຠາຣໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ‘‘ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຖລຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຍເມຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ໂຍຊນາ. ເອກຠຓ຺ຑວເສນ ປນ ສສ຺ສາມິກໍ ທາສໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຠິໂຍຄາທິນາ ນເຍນ ອາທິຍຕິ ວາ ຫຣຕິ ວາ ອວຫຣຕິ ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ໂກເປຕິ ວາ ຐານາ ຈາເວຕິ ວາຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ເອກຠຓ຺ຑວເສນ ໂຍຊນາ.

ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນາມ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣຕິ. ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ນາມ ອນ຺ໂຕສຸງ຺ກຆາເຕ ຐິໂຕ ພຫິສຸງ຺ກຆາຕໍ ປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ອວຫຣາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປໂກ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ, ອວຫາຣໂກ ປນ ອວຫຏກາເລ, ອຍໍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ.

ອປເຣປິ ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ ສໍວິຘາວຫາໂຣ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຐານາຈາວນວເສນ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ. ສໍວິຘາວຫາໂຣ ນາມ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອມຸກໍ ນາມ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຉທນໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ສນ຺ຘິໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອໂກ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ຕສ຺ສຸທ຺ຘາເຣ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກໍ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຊານນກມ຺ມໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສຎ຺ຎາກຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ຊ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣຕຸ, ສ຺ເວ ວາ ອນາຄເຕ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ, ສງ຺ເກຕກາຣກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ, ອິຕຣສ຺ສ ຐານາ ຈາວເນຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກສ຺ສຈິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນຫຕ຺ຖາລງ຺ຆນປາຓິປ຺ປຫາຣອງ຺ຄຸລິໂຜຏນຄີວຸນ຺ນາມນອຸກ຺ກາສນາທິນາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ. ອວຫາຣໂກ ອາຓາປເກນ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕເມວ ອວຫຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ຍໍ ‘‘ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐປິຕໍ ອວຫຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິທໍ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ.

ອປເຣປິ ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ. ໂຍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂຍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕພລິໂຕ ຈ ອຘິກໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ປນາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ໂສ ທຸວິໂຘ ຠຓ຺ໂຑກາສປຣິກປ຺ປວເສນ. ຕຕ຺ຣ ໂຍ ‘‘ສາຏໂກ ເຈ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຈ, ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ປສິພ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຕ຺ຣ ສາຏໂກ ເຈ, ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຈ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ໂຍ ຐານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອຍໍ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ເອວມິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິກປ຺ປານໍ ວເສນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ນາມ. ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ກຸສາວຫາໂຣ. ໂຍ ກຸສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຈີວເຣ ຠາຊິຍມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ສມີເປ ຐິຕໍ ອປ຺ປຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ສມສມໍ ວາ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ປຐມຕຣໍ ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຸສທຓ຺ຑກໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ປາຕເນປິ ຣກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປນ ກຸສທຓ຺ຑໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອຍໍ ກຸສາວຫາໂຣ ນາມາຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຣຸກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມາສກໍ. ວີສຕິມາສໂກ ຫິ ກຫາປໂຓ, ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ ປາໂທ ນາມ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຄຣຸກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ວີຫໂຍ ຄຸຎ຺ຊາ, ທ຺ເວ ຄຸຎ຺ຊາ ມາສໂກ ຠເວ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວີຫິວເສນ ຈຕ຺ຕາລີສ ວີຫໂຍ ທສ ຄຸຎ຺ຊາ ປຎ຺ຈມາສໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ສາມເຓຣສິກ຺ຂາຍໍ ‘‘ວີສຕິວີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ວີມໍສິຕພ຺ພເມຕໍ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ.

໘. ອິທານິ ຕຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສປາຓໍ ປາໂຓ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມນຸສ຺ສປາໂຓ’’ ອິຕິ ຊານນ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ມນຸສ຺ສປາຓໍ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາສນາ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ.

ມນຸສ຺ສປາຓນ຺ຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕິປຣິຕ຺ຕໍ ກລລຣູປໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ວີສວສ຺ສສຕາຍຸກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ມຣຓກາລາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ເອໂສ ມນຸສ຺ສປາໂຓ ນາມ, ເອວຣູປໍ ມນຸສ຺ສປາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາໂຓຕິ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ປາໂຓ’’ ອິຕິ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ວຘກເຈຕສາຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ ກຣຓວຈນໍ, ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຊີວິຕາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ. ໂຍຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ໂສຕິ ເອເຕນ ນິຍມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິໂຍເຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ກລລກາເລປິ ຕາປນມທ຺ທເນຫິ ວາ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ປທາເນນ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸປກ຺ກເມນ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາສນາຕິ ປຣາປຸພ຺ພຊິຘາຕຸປ຺ປໂຍເຄ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ເຕນ ສຕ຺ຖຸສາສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣາຊິໂຕຕິ ປຣາຊຍມາປນ຺ໂນ. ໂຫຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ.

໙. ອິທານິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານາທິເຠທ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາປເທສຎ຺ຈ ອຘິມານຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຫທເຍ ອສນ຺ຕໍ ຌານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຎາເຕ ໂສ ຕໂຕ ສາສນາ ປາຣາຊິໂກ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌານາທິເຠທນ຺ຕິ ‘‘ຌານໍ ວິໂມກ຺ໂຂ ສມາຘິ ສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ມຄ຺ຄຠາວນາ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ວິນີວຣຓຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານາທິເຠທໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ຫທເຍຕິ ຈິຕ຺ເຕ. ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອສໍວິຊ຺ຊມານໍ. ອຎ຺ຎາປເທສນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎາປເທສໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນາຕິ ວຊ຺ຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິມານນ຺ຕິ ‘‘ອຘິຄຕາ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຄໂຕ ມາໂນຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕໍ ອຘິມານໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຊາຕິສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ, ນ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ. ຎາຕກ຺ຂເຓຕິ ຎາເຕ ຂເຓຕິ ເຉໂທ, ຕສ຺ມິໍ ເຕນາໂຣຈິຕກ຺ຂເຓ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກນ ຎາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ, ຕໂຕ ສາສນໂຕ ປາຣາຊິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ.

ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.