ມູລສິກ຺ຂາ-ຏີກາ

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ

ສພ຺ພກາມທທໍ ສພ຺ພຣຕເນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ;

ອຸຕ຺ຕມໍ ອຸຕ຺ຕມຕຣໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວນ຺ທນາຣຫໍ.

ຈຣເຓ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ, ອາຈຣິຍານໍ ສິຣໍ ມມ;

ຐເປຕ຺ວານ ກຣິສ຺ສາມິ, ມູລສິກ຺ຂຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ.

ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖາໂທ ຕາວ ສພ຺ພສກ຺ກຕສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ປຓາມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນຕ຺ວາ ນາຖ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ. ນາຖໍ ຈຕູຫິ ນາຖງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາໂທ ອາທິມ຺ຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນວເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິເຕນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ມູລຠາສາຍ ມາຄຘຠາສາຍ ສິກ຺ຂິຕຸໍ ສມາສໂຕ ສງ຺ເຂເປນ ມູລສິກ຺ຂໍ ອຫໍ ປວກ຺ຂາມີຕິ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອວຍວຕ຺ໂຖ – ນຕ຺ວາຕິ ຕນ຺ນິນ຺ນຕປ຺ໂປຓຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍວຈີມໂນທ຺ວາເຣຫິ ວນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຖຕີຕິ ນາໂຖ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ຫິຕສຸຂໍ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ອາສີສຕິ ປຕ຺ເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຖ ວາ ນາຖຕິ ເວເນຍ຺ຍຄເຕ ກິເລເສ ອຸປຕາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນາຖຕິ ວາ ຍາຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ສາຘຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເລນ ກາລໍ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ເຂຍ຺ຍາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໗) ສຕ຺ຕານໍ ຕໍ ຕໍ ຫິຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ກຣຸຓາຍ ສມຸສ຺ສາຫິໂຕ ເຕ ຕຕ຺ຖ ນິໂຍເຊຕິ. ປຣເມນ ວາ ຈິຕ຺ຕິສ຺ສຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອີສຕິ ອຠິຠວຕີຕິ ປຣມິສ຺ສໂຣ ຠຄວາ ‘‘ນາໂຖ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສພ຺ໂພ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປວກ຺ຂາມີຕິ ປກາເຣນ ກເຖສ຺ສາມິ. ມູລສິກ຺ຂາຕິ ອຘິສີລອຘິຈິຕ຺ຕອຘິປຎ຺ຎາວເສນ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນຏ຺ເຐນ ມູລາ ຈ ສາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ສິກ຺ຂາ ຈາຕິ ມູລສິກ຺ຂາ. ຄນ຺ຖວເສເນຕ຺ຖ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕທ຺ທີປໂນ ຄນ຺ໂຖ ‘‘ມູລສິກ຺ຂາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສີລໍ, ກຕມໍ ອຘິສີລໍ, ກຕມໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຕມໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ກຕມາ ປຎ຺ຎາ, ກຕມາ ອຘິປຎ຺ຎາຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ປຎ຺ຈງ຺ຄອຏ຺ຐງ຺ຄທສງ຺ຄສີລໍ ຕາວ ສີລເມວ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ປນ ‘‘ອຘິສີລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສູຣິໂຍ ວິຍ ປຊ຺ໂຊຕານໍ, ສິເນຣຸ ວິຍ ປພ຺ພຕານໍ ສພ຺ພໂລກິຍສີລານໍ ອຘິກຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ສີລໍ ອຘິສີລໍ, ຕໍ ປນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ກາມາວຈຣານິ ປນ ອຏ຺ຐ ກຸສລຈິຕ຺ຕານິ, ໂລກິຍອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕເມວ. ວິປສ຺ສນາປາທກໍ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິຈິຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ອຘິຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພໂລກິຍຈິຕ຺ຕານໍ ອຘິກຎ຺ເຈວ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ. ຕໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລຈິຕ຺ຕເມວ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕໍ. ນ ຫິ ຕໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາຎາຓໍ ປຎ຺ຎາ, ຕິລກ຺ຂຓາກາຣປຣິຈ຺ເຉທກໍ ປນ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ‘‘ອຘິປຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຫິ ສພ຺ພໂລກິຍປຎ຺ຎານໍ ອຘິກາ ເຈວ ອຸຕ຺ຕມາ ຈ. ຕໂຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລປຎ຺ຎາວ ອຘິປຎ຺ຎາ, ສາ ປນ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕາ. ນ ຫິ ຕໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ.

ຕາສຸ ຕີສຸ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘມ຺ປິ ສີລໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນນ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂ ກິເລເສ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ປຊຫນ຺ເຕນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຠິໂຍຄວເສນ ຌານປ຺ປຏິປກ຺ຂານໍ ນີວຣຓຄຓານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປ຺ປຫານໍ ກຸຣຸມາເນນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ປນ ຍຖານຸຣູປໍ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ສານຸສເຍ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ເຕນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາ. ຕສ຺ມາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວສາຘນຏ຺ເຐນ ມູລາ ຈ ສາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ສິກ຺ຂາ ຈາຕິ ມູລສິກ຺ຂາ, ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາຍໍ ‘‘ມູລສິກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມາສີຍເຕ ສງ຺ຂິປີຍເຕຕິ ສມາໂສ, ຕໂຕ ສມາສໂຕ. ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຍາເຍນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີເຍ ກມ຺ເມ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທສ຺ສ ອາຫຏຕ຺ຕາ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄເຕນ ສງ຺ເຆນ ຕີຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ພກມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ຘມ຺ມິເກນ ວິນຍກມ຺ເມນ ວຕ຺ຖຸຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນສີມາປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອໂກເປຕພ຺ພຕໍ, ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຕໍ ອຸປຄເຕນ ຐານາຣເຫນ ກາຣຓາຣເຫນ ສຕ຺ຖຸສາສນາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ, ອຸປຣິຠາວໍ ສມາປນ຺ໂນ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຫິ ອຸປຣິຠາໂວ. ຕຎ຺ເຈສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມນ ສມາປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ. ອູນປຎ຺ຈວສ຺ສຕາຍ ນວໂກ, ເຕນ ນວເກນ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິເຕນ, ອຈິຣປພ຺ພຊິເຕນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາໂທຕິ ອາທິມ຺ຫິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ວາ. ອປິ ຈ ເຖໂຣ ‘‘ອາໂທ’’ຕິ ວຈເນນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອາລສິຍໂທເສນ, ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎາຓໂທເສນ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ສໍເວຄໍ ຊເນຕິ. ກຖໍ? ອຕິທຸລ຺ລຠໍ ຂຓໍ ສມວາຍໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓໍ ນ ກຸສີເຕນ ວາ ນິຣຕ຺ຖກກຖາປສຸເຕນ ວາ ວີຕິນາເມຕພ຺ພໍ, ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ອາທໂຣ ຊເນຕພ຺ໂພຕິ.

‘‘ສາ ມາຄຘີ ມູລຠາສາ, ນຣາ ຍາຍາທິກປ຺ປິກາ;

ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈສ຺ສຸຕາລາປາ, ສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຈາປິ ຠາສເຣ’’ຕິ. –

ວຈນໂຕ ມູລຠາສາຍາຕິ ມາຄຘມູລາຍ ຠາສາຍ, ສຠາວນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຠາສາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສິກ຺ຂິຕຸນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ.

໑. ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ສພ຺ພສິກ຺ຂານໍ ປນ ມູລຠູຕຕ຺ຕາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາວ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕາ, ຕຕ຺ຣາປິ ມຫາສາວຊ຺ຊຕ຺ຕາ, ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຈ ສພ຺ພປຐມໍ ປາຣາຊິກໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສໍ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ ສໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ປເວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ, ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ເອກຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕສິກ຺ໂຂ. ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍຕິ ເອຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ວເສນ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ຕໂຍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາ, ຕໂຍ ປຓ຺ຑກາ, ຕໂຍ ປຸຣິສາຕິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູຕານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍາ ທ຺ວາທສ ສຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ມຄ຺ຄາ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຕໂຍຕິ ນວ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາທີນໍ. ມນຸສ຺ສປຓ຺ຑກາທີນໍ ປນ ວຈ຺ຈມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ຉ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສປຸຣິສາທີນນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ຕິໍສ ມຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ‘‘ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍ, ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ມຄ຺ເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຸໂຕຕິ ສກ຺ກຕ຺ຕາ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ຈຸຕສຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໂຕ ຈຸໂຕ ໂຫຕິ, ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ປເວສນໍ ນາມ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕຸປກ຺ກເມເນວ ໂຫຕິ, ປຣູປກ຺ກເມນາປິ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາປິ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ປເວສນາ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປເວສນຏ຺ຐິຕອຸທ຺ຘຣຓປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຂຓໍ ເຈປິ ສາທິຍໍ ສາທິຍນ຺ໂຕ ສເຈປິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເສວນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ, ຈຸໂຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສພ຺ພໂສ ອສາທິຍນ຺ໂຕ ອາສີວິສມຸຂໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ປວິຏ຺ຐໍ ວິຍ ຈ ມຎ຺ຎຕິ, ໂສ ນິປ຺ປຣາໂຘ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຐິຕໍ ນາມ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສມຍປ຺ປຕ຺ຕໍ. ປຐມປາຣາຊິກໍ.

໒-໗. ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອທິນ຺ນໍ ມານຸສໍ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ມານຸສໍ ຄຣຸກໍ ຠຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຈຸໂຕ ຠເວຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ສສ຺ສາມິກໍ ຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ເຕຫິ ສາມິເກຫິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ນ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອທິນ຺ນໍ, ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕໍ ໂຄປິຕໍ ມມາຍິຕໍ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ. ມນຸສ຺ສສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ມານຸສໍ, ມນຸສ຺ສສນ຺ຕກໍ, ‘‘ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິມິນາ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓໍ. ເຖຍ຺ຍາເຍເກນາຕິ ເຖຍ຺ຍາຍ ເອເກນ, ເອເກນ ອວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລິງ຺ຄເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ເຖຍ຺ຍາ ເກນຈີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ເຖໂນຕິ ໂຈໂຣ, ເຖນສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍາ, ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເກນຈິ ເຖຍ຺ເຍນ ອວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາທິຍນ຺ຕິ ອາທິຍນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສູຕິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈເກ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວີສຕິ ອວຫາຣາ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈການິ ນາມ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກມິສ຺ສກຠຓ຺ຑວເສນ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ, ສວິຎ຺ຎາຓກຠຓ຺ຑວເສນ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ. ຕຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ຕາວ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ອາຣາມໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ ສີເສ ຠາຣໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ‘‘ສຫຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ສງ຺ກາເມຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຖລຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຍເມຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑວເສນ ໂຍຊນາ. ເອກຠຓ຺ຑວເສນ ປນ ສສ຺ສາມິກໍ ທາສໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໍ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຠິໂຍຄາທິນາ ນເຍນ ອາທິຍຕິ ວາ ຫຣຕິ ວາ ອວຫຣຕິ ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ໂກເປຕິ ວາ ຐານາ ຈາເວຕິ ວາຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ເອກຠຓ຺ຑວເສນ ໂຍຊນາ.

ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນາມ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣຕິ. ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ນາມ ອນ຺ໂຕສຸງ຺ກຆາເຕ ຐິໂຕ ພຫິສຸງ຺ກຆາຕໍ ປາເຕຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກສິ, ຕທາ ອວຫຣາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປໂກ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ, ອວຫາຣໂກ ປນ ອວຫຏກາເລ, ອຍໍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ.

ອປເຣປິ ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ ສໍວິຘາວຫາໂຣ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຐານາຈາວນວເສນ ສຫປ຺ປໂຍໂຄ. ສໍວິຘາວຫາໂຣ ນາມ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອມຸກໍ ນາມ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຉທນໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ສນ຺ຘິໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເອໂກ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣຕິ, ຕສ຺ສຸທ຺ຘາເຣ ສພ຺ເພສໍ ປາຣາຊິກໍ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຊານນກມ຺ມໍ ກາລປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສຎ຺ຎາກຣຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຊ຺ຊ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອວຫຣຕຸ, ສ຺ເວ ວາ ອນາຄເຕ ສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ, ນຕ຺ຖິ ວິສງ຺ເກໂຕ, ສງ຺ເກຕກາຣກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ, ອິຕຣສ຺ສ ຐານາ ຈາວເນຕິ ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກສ຺ສຈິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ກຣຓໍ ອກ຺ຂິນິຂຓນຫຕ຺ຖາລງ຺ຆນປາຓິປ຺ປຫາຣອງ຺ຄຸລິໂຜຏນຄີວຸນ຺ນາມນອຸກ຺ກາສນາທິນາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ. ອວຫາຣໂກ ອາຓາປເກນ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕເມວ ອວຫຣຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຣາຊິກໍ. ຍໍ ‘‘ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຎ຺ຎໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐປິຕໍ ອວຫຣຕິ, ມູລຏ຺ຐສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິທໍ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ.

ອປເຣປິ ປຎ຺ຈ ອວຫາຣາ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ. ໂຍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂຍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕພລິໂຕ ຈ ອຘິກໍ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາທໂຍ ວິຍ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ປນາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ໂສ ທຸວິໂຘ ຠຓ຺ໂຑກາສປຣິກປ຺ປວເສນ. ຕຕ຺ຣ ໂຍ ‘‘ສາຏໂກ ເຈ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຈ, ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ປສິພ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຕ຺ຣ ສາຏໂກ ເຈ, ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຈ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ອຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ໂຍ ຐານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອຍໍ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ເອວມິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຣິກປ຺ປານໍ ວເສນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ. ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ນາມ. ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ ກຸສາວຫາໂຣ. ໂຍ ກຸສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຈີວເຣ ຠາຊິຍມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ສມີເປ ຐິຕໍ ອປ຺ປຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ສມສມໍ ວາ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ທິສ຺ວາ ສເຈ ປຐມຕຣໍ ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ກຸສທຓ຺ຑກໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ປາຕເນປິ ຣກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປນ ກຸສທຓ຺ຑໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາຣາຊິກໍ. ອຍໍ ກຸສາວຫາໂຣ ນາມາຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈວີສາວຫາເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຣຸກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມາສກໍ. ວີສຕິມາສໂກ ຫິ ກຫາປໂຓ, ກຫາປຓສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຠາໂຄ ປາໂທ ນາມ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈມາສກໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຄຣຸກນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ວີຫໂຍ ຄຸຎ຺ຊາ, ທ຺ເວ ຄຸຎ຺ຊາ ມາສໂກ ຠເວ’’ຕິ ວຈນໂຕ ວີຫິວເສນ ຈຕ຺ຕາລີສ ວີຫໂຍ ທສ ຄຸຎ຺ຊາ ປຎ຺ຈມາສໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ສາມເຓຣສິກ຺ຂາຍໍ ‘‘ວີສຕິວີຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນວ ປາຬິຍໍ, ນ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອຕ຺ຖິ, ວີມໍສິຕພ຺ພເມຕໍ. ທຸຕິຍປາຣາຊິກໍ.

໘. ອິທານິ ຕຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມນຸສ຺ສປາຓໍ ປາໂຓ’’ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ມນຸສ຺ສປາໂຓ’’ ອິຕິ ຊານນ຺ໂຕ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ມນຸສ຺ສປາຓໍ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສາສນາ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ.

ມນຸສ຺ສປາຓນ຺ຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕິປຣິຕ຺ຕໍ ກລລຣູປໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ວີສວສ຺ສສຕາຍຸກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ມຣຓກາລາ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ເອໂສ ມນຸສ຺ສປາໂຓ ນາມ, ເອວຣູປໍ ມນຸສ຺ສປາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາໂຓຕິ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ປາໂຓ’’ ອິຕິ ຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປມີ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ວຘກເຈຕສາຕິ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ ກຣຓວຈນໍ, ວຘກຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຊີວິຕາຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໂຕ. ໂຍຕິ ອນິຍມວຈນໍ. ໂສຕິ ເອເຕນ ນິຍມນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິໂຍເຊຕີຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ກລລກາເລປິ ຕາປນມທ຺ທເນຫິ ວາ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ປທາເນນ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸປກ຺ກເມນ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາສນາຕິ ປຣາປຸພ຺ພຊິຘາຕຸປ຺ປໂຍເຄ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນໍ, ເຕນ ສຕ຺ຖຸສາສນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣາຊິໂຕຕິ ປຣາຊຍມາປນ຺ໂນ. ໂຫຕີຕິ ປາຐເສໂສ. ຕຕິຍປາຣາຊິກໍ.

໙. ອິທານິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຌານາທິເຠທ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ຎາປເທສຎ຺ຈ ອຘິມານຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຫທເຍ ອສນ຺ຕໍ ຌານາທິເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຎາເຕ ໂສ ຕໂຕ ສາສນາ ປາຣາຊິໂກ ເອວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຌານາທິເຠທນ຺ຕິ ‘‘ຌານໍ ວິໂມກ຺ໂຂ ສມາຘິ ສມາປຕ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ມຄ຺ຄຠາວນາ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ວິນີວຣຓຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ອຠິຣຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໙໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຌານາທິເຠທໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ. ຫທເຍຕິ ຈິຕ຺ເຕ. ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ອສໍວິຊ຺ຊມານໍ. ອຎ຺ຎາປເທສນ຺ຕິ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎາປເທສໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິນາຕິ ວຊ຺ຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິມານນ຺ຕິ ‘‘ອຘິຄຕາ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຘິຄໂຕ ມາໂນຕິ ວິຄ຺ຄໂຫ, ຕໍ ອຘິມານໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຊາຕິສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ, ນ ເທວພ຺ຣຫ຺ມາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເທຍ຺ຍາຕິ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ. ຎາຕກ຺ຂເຓຕິ ຎາເຕ ຂເຓຕິ ເຉໂທ, ຕສ຺ມິໍ ເຕນາໂຣຈິຕກ຺ຂເຓ ມນຸສ຺ສຊາຕິເກນ ຎາເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ນິສ຺ສກ຺ເກ ກຣຓວຈນໍ, ຕໂຕ ສາສນໂຕ ປາຣາຊິໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກໍ.

ປາຣາຊິກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຣຸກາປຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໐. ອິທານິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ໂມເຈຕຸກາມຈິຕ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ໂມເຈຕຸໍ ກາເມຕີຕິ ໂມເຈຕຸກາມໍ, ໂມເຈຕຸກາມຎ຺ຈ ຕໍ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ໂມເຈຕຸກາມຈິຕ຺ຕໍ, ເຕນ, ໂມຈນສ຺ສາທຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກາທສນ຺ນຎ຺ຫິ ຣາຄານໍ ເອເກນ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣິເມ ເອກາທສ ອສ຺ສາທາ ໂມຈນສ຺ສາໂທ ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາໂທ ມຸຕ຺ຕສ຺ສາໂທ ເມຖຸນສ຺ສາໂທ ຜສ຺ສສ຺ສາໂທ ກຓ຺ຑູວນສ຺ສາໂທ ທສ຺ສນສ຺ສາໂທ ນິສຊ຺ຊສ຺ສາໂທ ວາຈສ຺ສາໂທ ເຄຫສິຕເປມໍ ວນຠງ຺ຄິຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ເຈເຕນ຺ໂຕ ເຈວ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕ ຈ ອຸປກ຺ກມຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ນ ມຸຈ຺ຈຕິ ເຈ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສເຈ ປນ ສຍນກາເລ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອູຣຸນາ ວາ ມຸຏ຺ຐິນາ ວາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ຄາຬ຺ຫໍ ປີເຬຕ຺ວາ ໂມຈນຕ຺ຖາຍ ສອຸສ຺ສາໂຫ ສຸປຕິ, ສຸປນ຺ຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ມຸຈ຺ຈນສ຺ສາເທ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຸຈ຺ຈມານໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ນ ອຸປກ຺ກມຕິ, ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ມຸຕ຺ຕສ຺ສາເທ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ມຸຕ຺ເຕ ຐານາ ຈຸເຕ ອສຸຈິມ຺ຫິ ປຈ຺ຉາ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ວິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ເມຖຸນສ຺ສາເທ ເມຖຸນຣາເຄນ ມາຕຸຄາມໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເຕນ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ປນ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຜສ຺ສສ຺ສາໂທ ທຸວິໂຘ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິໂກ ພາຫິໂຣ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ນິມິຕ຺ຕໍ ‘‘ຖທ຺ຘໍ, ມຸທຸກນ຺ຕິ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ໂລລຠາເວນ ວາ ກີຬາປຍໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ພາຫິຣຜສ຺ສສ຺ສາເທ ປນ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອິຕ຺ຖິໍ ຜຸສໂຕ, ອາລິງ຺ຄໂຕ ຈ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ກາຍສໍສຄ຺ຄສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຓ຺ຑູວນສ຺ສາເທ ທທ຺ທຸກຈ຺ຉຸປິຬກປາຓກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຂຊ຺ຊມານໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຓ຺ຑູວນສ຺ສາເທນ ກຓ຺ຑູວໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ທສ຺ສນສ຺ສາເທ ອິຕ຺ຖິຍາ ອໂນກາສໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍໂຕ ອສຸຈິ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ປນ ໂຫຕິ. ນິສຊ຺ຊສ຺ສາເທ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ຣໂຫນິສຊ຺ຊາປຕ຺ຕິ ປນ ໂຫຕິ. ວາຈສ຺ສາເທ ມາຕຸຄາມໍ ເມຖຸນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຫິ ວາຈາຫິ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຄຫສິຕເປເມ ມາຕາທີນໍ ມາຕາທິເປເມນ ອາລິງ຺ຄນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ວນຠງ຺ຄໍ ສນ຺ຖວກຣຓຕ຺ຖາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ເປສິຕປຸປ຺ຜາທິວນຠງ຺ຄສຎ຺ຎິຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອິມໍ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ ອສ຺ສາເທນ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ເອວເມເຕສຸ ໂມຈນສ຺ສາເທນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂມເຈຕຸ…ເປ… ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ໂມເຈຕຸກາມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ໂມເຈຕຸກາມຈິຕ຺ໂຕ, ເຕນ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູເຕ ກຣຓວຈນໍ, ໂມເຈຕຸກາມຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸປກ຺ກມ຺ມາຕິ ຫຕ຺ຖາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິໂມຈຍນ຺ຕິ ຍໍ ອນ຺ຕມໂສ ເອກາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ປິເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິໂມເຈນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸກ຺ກນ຺ຕິ ນີລປີຕໂລຫິໂຕທາຕຕກ຺ກເຕລທກຂີຣທຘິສປ຺ປິວຓ຺ຓສງ຺ຂາເຕສຸ ທສວິເຘສຸ ສຸກ຺ເກສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສຸກ຺ກໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນາຕິ ຍາ ສຸປິນນ຺ເຕ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມໂຓຕິ ໂຍ ໂກຈິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ. ຜຸເສຕິ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຈຕນາ ອຸປກ຺ກໂມ ມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານີຕິ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໑. ອິທານິ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາ’’ຕິອາທິມາຣທ຺ຘໍ. ຠິກ຺ຂຸ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາເຄນາຕິ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓາທິກາຍສມ຺ຜສ຺ເສນ ຣາເຄນ ກາຍມິສ຺ສຣາເຄນ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ຕທຫຸຊາຕມ຺ປິ ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ. ປຣາມສນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ, ອິຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎາ, ສາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວາຍາໂມ, ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໒. ອິທານິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາເທນາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາເທນາຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄເມຖຸນຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕວາຈສ຺ສາທຣາເຄນ. ມຄ຺ຄໍ ວາຣພ຺ຠ ເມຖຸນນ຺ຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ເມຖຸນໍ ວາ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຠາສນ຺ໂຕຕິ ອວຠາສນ຺ໂຕ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຸໍ ປຏິພລໍ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ສລ຺ລກ຺ຂຓສມຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ. ສຸຓມານນ຺ຕິ ສຸຓນ຺ຕິໍ. ອິມິນາ ປຏິພລາຍປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປເຖ ຐິຕາຍ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ໂອຠາສນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໓. ອິທານິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຓ຺ຓ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ເມຖຸນຣາເຄນ ອິຕ຺ຖິໍ ເມຖຸນໍ ຍາຈມາໂນ ຄຣຸໍ ຜຸເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາຕິ ຄຸຓໍ ອານິສໍສໍ ປກາເສຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕໂນກາມປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາ ກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາມປາຣິຈຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອລຸຕ຺ຕສມາໂສຍໍ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຕໂນຕິ ກຕ຺ວຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຕ຺ຕໂນ ກາມິຕາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນກາມາ, ສຍໍ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຕໂນກາມາ ຈ ສາ ປາຣິຈຣິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ຕໂນກາມປາຣິຈຣິຍາ, ຕາຍ ອຕ຺ຕໂນກາມປາຣິຈຣິຍາຍ, ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠຄິນິ, ປາຣິຈຣິຍານໍ, ຍາ ມາທິສໍ ສີລວນ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ເອເຕນ ຘມ຺ເມນ ປຣິຈເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາຈຘາຕຸໂນ ທ຺ວິກມ຺ມິກຕ຺ຕາ ‘‘ອິຕ຺ຖິໍ ເມຖຸນໍ ຍາຈມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອິຕ຺ຖິໍ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໔. ອິທານິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ເທສ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ສນ຺ເທສໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ສນ຺ເທສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ໂຕ ຄຣຸກໍ ຜຸເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ເທສນ຺ຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ມາຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫິ ‘ໂຫຫິ ກິຣ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠຣິຍາ ຘນກ຺ກີຕາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໐໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ສາສນໍ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ປຸຣິສໍ ພ຺ຣູຫິ ‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໒໖-໓໒໗ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສາສນໍ. ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສາຘຸ ອຸປາສກາ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂຫຕູ’’ຕິ ວາ ‘‘ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາ ສີສກມ຺ປນາທີຫິ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີມໍສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ເຕສໍ ອວສ຺ສາໂຣຈນການໍ ມາຕາປິຕາຠາຕາຠຄິນິອາທີນໍ ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຣໍປຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຈ຺ຈາຫຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຉນ຺ທຫານິຠຍາ ຫຣ-ສທ຺ທໍ ປຸພ຺ພນິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປຫິເຕນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ອາໂຣຈິຕາ ສາ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕຸ ວາ ລຊ຺ຊາຍ ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຕຸ, ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຣນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິມາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓາໂຣຈນປ຺ປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕາຍ ຕິວງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ອລໍວຈນີຍຕາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປ຺ປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໕. ອິທານິ ອມູລກໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິອາທິມາຣທ຺ຘໍ. ຈາເວຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອມູລນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອຎ຺ຎໍ ສຸຓມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ວາ ໂຈທາເປນ຺ໂຕ ວາ ຄຣຸໍ ຜຸເສຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຈາເວຕຸກາໂມຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຕຸກາໂມ. ໂຈເທນ຺ໂຕຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນສິ, ອສ຺ສມໂຓສິ, ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍສີ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ສຍໍ ໂຈເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອມູລນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາຕິ ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອທິຏ຺ຐໍ ອສຸຕໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນສວນປຣິສງ຺ກິຕສງ຺ຂາຕານໍ ມູລານໍ ອຠາວໂຕ ນາສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ອມູລໍ, ອນ຺ຕິມໍ ວຕ຺ຖຸ ຍສ຺ສ ປາຣາຊິກສ຺ສ ຕທິທໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸ, ອມູລຎ຺ຈ ຕໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸ ເຈຕິ ອມູລນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸ, ເຕນ ອມູລນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ປາຣາຊິເກສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຈທາປຍນ຺ຕິ ໂຈທາປຍນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ໂຈທາເປນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ຄຣຸໍ ຜຸເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຓມານນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຣມ຺ມຸຂາ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ນ ຣຸຫຕີຕິ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາ ປນ ສຕ຺ຕຫິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘຫິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍໍ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ສງ຺ຂ຺ຍູປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາ ໂຈທນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອມູລກສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໖. ອິທານິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເລສມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເລສມຕ຺ຕມຸປາທາຍາຕິ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕລິງ຺ຄາປຕ຺ຕິປຕ຺ຕຈີວຣູປຊ຺ຌາຍາຈຣິຍເສນາສນເລສສງ຺ຂາເຕສຸ ທສສຸ ເລເສສຸ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຕຸກາໂມ ອມູລນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ສຸຓມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຄຣຸໍ ຜຸເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ອຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິໂກ ອິມິນາ ໂຈທເກນ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ໂສ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣິໍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິເລສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ມຍາ ທິຏ຺ໂຐ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂສ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ນາຎ຺ໂຎ, ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ວາ ໂຈເທຕິ, ເອວໍ ນາມເລສາທໂຍປິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອງ຺ຄານິ ປເນຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣສທິສານິ. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທໍ.

ຄຣຸກາປຕ຺ຕິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໗. ອິທານິ ຈີວຣວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິກປ຺ປນ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມຸທ຺ຘຏໍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອກາລຈີວຣໍ ວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອກາລຈີວຣນ຺ຕິ ອກາເລ ຈີວຣໍ, ໂຂມໍ ກປ຺ປາສິກໍ ໂກເສຍ຺ຍໍ ກມ຺ພລໍ ສາຓໍ ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ຊາຕິໂຕ ຉ ຈີວຣານິ, ທຸກູລໍ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓໍ ໂສມາຣປຏ຺ຏໍ ຈີນປຏ຺ຏໍ ອິທ຺ຘິຊໍ ເທວທິນ຺ນນ຺ຕິ ອິມານິ ປນ ຉ ອນຸໂລມຈີວຣານິ. ເຕສຸ ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓາທີນິ ຕີຓິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊາທີນິ ທ຺ວຍານິ ໂຂມາທີນໍ ອນຸໂລມານິ ເຕສມຎ຺ຎຕຣຠາວໂຕ. ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອກາລຈີວຣໍ.

ວິກປ຺ປນມຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ວິກປ຺ປນູປຄໍ ອຘິຏ຺ຐານູປຄຎ຺ຈ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາເມນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘). ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທີຆໂສ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ວິທຕ຺ຖິ. ທ຺ເວ ວິກປ຺ປນາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ. ກຖໍ? ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ, ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອປຣາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ, ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ປນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ໂກ ເຕ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ, ຕໂຕ ອິຕເຣນ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ປຸນ ເຕນ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ພຫຸເກ ‘‘ອິມານີ’’ຕິ, ອຫຕ຺ຖປາເສ ‘‘ເອຕໍ, ເອຕານີ’’ຕິ ວາ. ເອວໍ ວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕິຈີວຣສ຺ສ ປນ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ, ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ, ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ, ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ໂຍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຘິກຎ຺ຈ ອູນກຎ຺ຈ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ. ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ອິທໍ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐານໍ. ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ປນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ, ສເຈ ອຫຕ຺ຖປາເສ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ, ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ຕິຈີວຣາທີນິ ສພ຺ພານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທສ ອຫານິ ທສາຫໍ. ອຕິມາເປຕີຕິ ອຕິກ຺ກາເມຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ກິໍ ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສຫນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາ, ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປເນຕໍ ຈີວຣໍ ຍໍ ທິວສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ທສາຫາຕິກ຺ກມິຕໍ ໂຫຕີຕິ. ຈີວຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ຊາຕິປ຺ປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ຉິນ຺ນປລິໂພຘຠາໂວ, ອຕິເຣກຈີວຣຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໘. ອິທານິ ທຸຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ’’ຕ຺ຍາທິມາຣທ຺ຘໍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກາລຎ຺ຈ ວິນາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຕິຈີວຣໍ ເອກາຫໍ ອຕິກ຺ກມາເປຕິ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ເທຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ຕິຈີວຣມຘິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕນ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ. ເອກາຫນ຺ຕິ ເອກຣຕ຺ຕໍ. ອຕິມາເປຕີຕິ ວິປ຺ປວສຕິ, ວິຍຸຕ຺ໂຕ ວສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວາສໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຍໍ ວິນາຕິ ຈີວຣກາລໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣຕາ, ອນຕ຺ຖຕກຖິນຕາ, ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິຕາ, ຣຕ຺ຕິວິປ຺ປວາໂສຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ທຸຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທໍ.

໑໙. ອິທານິ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕິກາ’’ຕ຺ຍາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຕິກາຕິ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ເນວ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ເຘນ ນ ປິຕຸສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ພທ຺ຘາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາຕິ ອຏ຺ຐວາຈິກກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ. ອາໂກຏາເປຕີຕິ ປຫຣາເປຕິ. ຕນ຺ຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣາຓຈີວຣຕາ, ອຸປຈາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອາຓາປນໍ, ຕສ຺ສາ ໂຘວນາທີນິ ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໐. ກິຎ຺ຈິ ມູລກນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ປາຠຕໍ. ຈີວຣາທາເນຕິ ຈີວຣສ຺ສ ອາທາເນ ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫເຓ. ວິກປ຺ປນູປຄຈີວຣຕາ, ປາຣິວຕ຺ຕກາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໑. ອປ຺ປວາຣິຕນ຺ຕິ ‘‘ວເທຍ຺ຍາຖ, ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອິຈ຺ຉາປິຕໍ ອິຈ຺ຉໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ນ ປວາຣິຕນ຺ຕິ ອປ຺ປວາຣິຕໍ. ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣກາລໍ ຐເປຕ຺ວາ. ວິກປ຺ປນູປຄຈີວຣຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໒. ຣຊຕນ຺ຕິ ຣູປິຍໍ. ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ. ມາສກນ຺ຕິ ຕໂຍ ມາສກາ ໂລຫມາສໂກ ທາຣຸມາສໂກ ຊຕຸມາສໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລຫມາສໂກຕິ ຕມ຺ພໂລຫາທີຫິ ກຕມາສໂກ. ທາຣຸມາສໂກຕິ ສາຣທາຣຸນາ ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕາລປຓ຺ເຓນປິ ຣູປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ຊຕຸມາສໂກຕິ ລາຂາຍ ວາ ນິຍ຺ຍາເສນ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຕມາສໂກ. ກຫາປຓນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ວາ ຣູປິຍມຍໍ ວາ ປາກຕິກໍ ວາ. ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ທີຍມານໍ ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ວາ ນິປ຺ປຣິຄ຺ຄຫໍ ທິສ຺ວາ ສຍໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍາຕິ ຕເທວ ອຎ຺ເຎນ ຄາຫາເປຍ຺ຍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄີຕິ ຄຫຓາທີສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອຆນພທ຺ເຘສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທິເຍຍ຺ຍ ວາຕິ ກາຍວາຈາຫິ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິວາເສຍ຺ຍ. ຊາຕຣູປຣຊຕຠາໂວ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ຄຫຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຠາໂວຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໓. ຣຊຕາທິຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກປ຺ປິເຍນາປິ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ ສຫຘມ຺ມິເກ ຐເປຕ຺ວາ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸໍ. ກປ຺ປິເຍນາຕິ ກປ຺ປິຍວຕ຺ຖຸນາ. ສຫຘມ຺ມິເກຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນິສາມເຓຣສາມເຓຣິສິກ຺ຂມານສງ຺ຂາເຕ ປຎ຺ຈ ສຫຘມ຺ມິເກ. ຣູປິຍຠາໂວ, ປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ. ຣູປິຍປຣິວຕ຺ຕນສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໔. ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິອາທິນາ ວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ອຘິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປມາຓິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອນຸປຫຕປຸຣາຓສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ສຸໂກຏ຺ຏິຕປຣິສຸທ຺ຘານໍ ທ຺ເວ ມຄຘນາຬິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອນຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລມກິລິນ຺ນມປິຓ຺ຑິຕໍ ສຸວິສທໍ ກຸນ຺ທມກຸຬຣາສິສທິສໍ ອວສ຺ສາວິໂຕທນໍ ປຈິຕ຺ວາ ນິຣວເສສໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາໂຓ ນາຕິຆໂນ ນາຕິຕນຸໂກ ຫຕ຺ຖຫາຣິໂຍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສງ຺ຂໂຕ ມຸຄ຺ຄສູໂປ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ຕໂຕ ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍາວຈຣິມາໂລປປ຺ປໂຫນກໍ ມຈ຺ຉມໍສາທິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສປ຺ປິເຕລຕກ຺ກຣສກຎ຺ຊິກາທີນິ ປນ ອຄຓນູປຄານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຫິ ໂອທນຄຕິການິ ເນວ ຫາເປຕຸໍ, ນ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວເມຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສເຈ ປນ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫີເຣນ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຫີຣສ຺ສ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໍ ຜຸສຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ໂຕຄຕເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາໂຓ ມຊ຺ຌິໂມ. ມຊ຺ຌິມໂຕ ອຸປຑ຺ຒປ຺ປມາໂຓ ໂອມໂກ. ເຕສມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຈ຺ເຈເຕສຸ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ໂອມໂກມໂກ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອປຕ຺ຕາ, ເສສາ ສຕ຺ຕ ປຕ຺ຕາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ ນາມາຕິ ເອວໍ ປມາເຓນ ຍຸຕ຺ໂຕ ປມາຓິໂກ, ຕໍ ປມາຓິກໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສຸ ປຕ຺ເຕສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກຕາ, ປມາຓຍຸຕ຺ຕຕາ, ອຘິຏ຺ຐານູປຄຕາ, ອຕິເຣກປຕ຺ຕຕາ, ທສາຫາຕິກ຺ກໂມຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ປຐມປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໕. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈພນ຺ຘນໂຕ ອູນປຕ຺ເຕ ສຕິ ປຣໍ ປນ ນວໍ ປຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຣນ຺ຕິ ອຎ຺ຎໍ, ‘‘ນວໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິມິນາ ຕຸລ຺ຍາຘິກຣຓໍ. ອຘິຏ຺ຐານູປຄປຕ຺ຕສ຺ສ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ຕາຍ ຈ ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໖. ໂຍ ສປ຺ປິເຕລາທິກໍ ປນ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປຣມໍ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິເຕລາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ນວນີຕມຘຸຜາຓິຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິ ນາມ ຄວາທີນໍ ສປ຺ປິ, ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ສປ຺ປິ, ຕຖາ ນວນີຕໍ. ເຕລໍ ນາມ ຕິລສາສປມຘຸກເອຣຓ຺ຑວສາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ມຘຸ ນາມ ມກ຺ຂິກາມຘຸເມວ. ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ປນ ອປກ຺ກາ ວາ ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ ສພ຺ພາປິ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ຜາຓິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຠສຊ຺ຊວິຘານສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໗. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຈີວຣໍ ສກສຎ຺ຎາຍ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປຍໂຕປິ ວາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ທຕ຺ວາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີນິ ປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ທຕ຺ວາ. ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ຕຖາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປຍໂຕຕິ. ວິກປ຺ປນູປຄຈີວຣຕາ, ສາມໍທິນ຺ນຕາ, ສກສຎ຺ຎິຕາ, ອຸປສມ຺ປນ຺ນຕາ, ໂກຘວເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ທາປນໍ ວາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໘. ອປ຺ປວາຣິຕໍ ອຎ຺ຎາຕິໍ ຄຫປຕິໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຎາຕິປ຺ປວາຣິເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕນ຺ຕວາເຍຫິ ຈີວຣໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉພ຺ພິຘໍ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທິກໍ ວາ ເຕສໍ ອນຸໂລມໍ ວາ. ຍາຈິຍາຕິ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຕ຺ວາ. ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປິຕສຸຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ວາຍາປນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ.

໒໙. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ລາຠໍ ຊານນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕິ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຊານນ຺ຕິ ຊານນ຺ໂຕ. ລາຠນ຺ຕິ ລຠິຕພ຺ພໍ ຈີວຣາທິວຕ຺ຖຸໍ. ປຣິຓຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິນ຺ນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂປຓໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປພ຺ຠາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕີຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນິ ນິນ຺ນໍ ກໂຣຕິ. ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕຠາໂວ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນໍ, ປຏິລາໂຠຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ປຣິຓາມນສິກ຺ຂາປທໍ.

ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ປາຈິຕ຺ຕິຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐. ອິທານິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ’’ຕ຺ຍາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານນ຺ໂຕ ມຸສາ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ ຕໍເຫຕຸ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ໂອມສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຊາຕິນາມໂຄຕ຺ຕກມ຺ມສິປ຺ປວຍອາພາຘລິງ຺ຄກິເລສາປຕ຺ຕິອກ຺ໂກເສສຸ ຠູເຕນ ວາ ອຠູເຕນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ມຸຂສຕ຺ຕິນາ ຠິກ຺ຂຸໍ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປສຸຎ຺ຎຫຣເຓປິ ຈາຕິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເປສຸຎ຺ຎຫຣເຓ, ຊາຕິອາທີຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປິຍກມ຺ຍຕາຍ ວາ ເຠທາຘິປ຺ປາເຍນ ວາ ໂຍ ອກ຺ກຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ເປສຸຎ຺ຎຫຣຓວຈເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ສງ຺ຄີຕິຕ຺ຕຍມາຣຸຬ຺ຫໍ ປິຏກຕ຺ຕຍໍ ຘມ຺ມໍ ຠິກ຺ຂຸຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນິຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ປທໍ ປທໍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ສມຸທາຍຕ຺ໂຖ.

໓໒. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນເນວາຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸຠູເຕນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນາປິ ສຫ ຕິຣຕ຺ຕິຍໍ ສຍິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ປຸນ ສຫເສຍ຺ຍາຍ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ສຫເສຍ຺ຍາຍາຕິ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຈ຺ຉນ຺ນປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ວາ ເສນາສເນ ປຸພ຺ພາປຣິເຍນ ວາ ເອກກ຺ຂເຓ ວາ ເອກໂຕ ນິສຊ຺ຊນາຍ. ຕຕ຺ຖ ຉທນໍ ອນາຫຈ຺ຈ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນ ປາກາຣາທິນາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມ຺ປິ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມິຈ຺ເຈວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໓. ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປຍໂຕ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຍາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຕທຫຸຊາຕາຍປິ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ. ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ວິນາ ວິຎ຺ຎຸໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຉປ຺ປທຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຸໍ ປຸຣິສໍ ວິນາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຉປ຺ປທໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຉປ຺ປທຸຕ຺ຕຣິ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ເອກໍ ປທນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປທປ຺ປມາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຉ ປທານິ ຉປ຺ປທໍ, ຉປ຺ປທໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ຉປ຺ປທຸຕ຺ຕຣິໍ.

໓໔. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວຊ຺ຊໍ ອຠິກ຺ຂຸໂນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລນ຺ຕິ ອິຘ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ອາປຕ຺ຕີນຎ຺ຈ ກຸລານຎ຺ຈ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວາ ອກຕ຺ວາ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ກຕິກໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ອຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ. ວທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ.

໓໕. ໂຍ ອກປ຺ປິຍໍ ປຖວິໍ ຂເຓຍ຺ຍ ວາ ຂຓາເປຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘນປຈນາທິວເສນ ວາ ຕຖາ ຕຖາ ອທຑ຺ຒາ ວາ ຊາຕປຖວີ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຕິວິຘາ ສຸທ຺ຘມິສ຺ສປຸຎ຺ຊວເສນ. ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘປຖວີ ນາມ ປກຕິຍາ ສຸທ຺ຘປໍສຸ ວາ ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕິກາ ວາ. ມິສ຺ສປຖວີ ນາມ ຍຕ຺ຖ ປໍສຸໂຕ ວາ ມຕ຺ຕິກໂຕ ວາ ປາສາຓສກ຺ຂຣກຖລມຣຸມ຺ພວາລຸກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຕຕິຍຠາໂຄ ໂຫຕິ. ປຸຎ຺ຊປຖວີ ນາມ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ໂຐ ປໍສຸປຸຎ຺ໂຊ ວາ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ ວາ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ປນ ມິສ຺ສກປຸຎ຺ໂຊປິ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ຐິຕສຸຂຸມຣຊມ຺ປິ ຈ ເທເວ ຜຸສຍນ຺ເຕ ສກິໍ ເຈ ຕິນ຺ຕໍ, ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຕິນ຺ໂຕກາໂສ ປຸຎ຺ຊປຖວີສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠູຕຄາມໍ ວິໂກເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຠູຕຄາມນ຺ຕິ ຠວນ຺ຕິ, ອຠວຸໍ ຈາຕິ ຠູຕາ, ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄາໂມຕິ ຣາສິ, ຠູຕານໍ ຄາໂມ, ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມຕິ ຠູຕຄາໂມ, ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ຠູຕຄາມໍ. ວິໂກເປຍ຺ຍາຕິ ເຉທນເຠທນາທີນິ ກເຣຍ຺ຍ.

໓໖. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆິກໍ ມຎ຺ຈາທິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ສນ຺ຖຣຓາທິກໍ ກຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ອກຕ຺ວາ ຍາຕິ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆິກນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ. ມຎ຺ຈາທິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປີຐຠິສິໂກຈ຺ຉາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສນ຺ຖຣຓາທິກນ຺ຕິ ສນ຺ຖຣຓາທິໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວາ. ອາປຸຈ຺ຉນາທິກນ຺ຕິ ອາປຸຈ຺ຉນໍ ວາ ອຸທ຺ຘຣຓໍ ວາ ອຸທ຺ຘຣາປນໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາຕີຕິ ຄຈ຺ຉຕິ.

໓໗. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆິກາວສເຖ ເສຍ຺ຍໍ ສນ຺ຖຣຓາທິກໍ ກຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉນາທິກໍ ອກຕ຺ວາ ຍາຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆິກາວສເຖຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ອາວສເຖ ວິຫາເຣ ຄພ຺ເຠ ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຄຸຕ຺ຕເສນາສເນ. ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຠິສິ ຈິມິລິກາ ປາວຸຣຓໍ ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ຕຏ຺ຏິກາ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ນິສີທນໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ເອວມາທິກໍ. ສນ຺ຖຣຓາທິກນ຺ຕິ ເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອຕ຺ຖຣຓາທິກໍ ກຕ຺ວາ ວາ ກາຣາເປຕ຺ວາ ວາ.

໓໘-໙. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ຊານໍ ສປ຺ປາຓກໍ ໂຕຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊເຍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ຊານໍ ສປ຺ປາຓກນ຺ຕິ ‘‘ສປ຺ປາຓກມິທ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຊານນ຺ໂຕ. ໂຕຍນ຺ຕິ ອຸທກໍ. ປຣິຠຸຎ຺ຊເຍຕິ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາ. ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປເທ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸນີ, ອຍໍ ວິເສໂສ. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພໂຕປິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣນ຺ຕິ ນິວາສນປາຣຸປນູປຄໍ. ສິພ຺ພໂຕຕິ ສຍໍ ສິພ຺ພນ຺ຕສ຺ສ ສູຈິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນີຫຣເຓ ປໂຍຄຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິ. ສິພ຺ພາເປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ສິພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສເຈປິ ສພ຺ພໍ ສູຈິກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ, ເອກເມວ ປາຈິຕ຺ຕິ, ອາຓຕ຺ຕສ຺ສ ປໂຍຄຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ປວາເຣຕ຺ວານ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອກາເຣຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ໂອທໂນ ສຕ຺ຕຸ ກຸມ຺ມາໂສ ມຈ຺ໂຉ ມໍສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ອິຣິຍາປເຖນ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອກາເຣຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ.

໔໐. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ປວາຣິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ຫນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ, ຂາທ ວາ ຠຸຎ຺ຊ ວາ’’ຕິ ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ປວາເຣຕິ, ໂຠຊເນ ຠຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາສາທນາເປກ຺ໂຂຕິ ອາສາທນໍ ໂຈທນໍ ມງ຺ກຸກຣຓຠາວໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ.

໔໑-໒. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ນິຘິໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິຘິໂຠຊນນ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕໍ ວີຕິນາມິຕໂຠຊນໍ. ວິກາເລ ຍາວກາລິກໍ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ວາປິ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ວິກາເລຕິ ວິຄຕກາເລ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາຕິກ຺ກມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວກາລິກນ຺ຕິ ວນມູລຜລາທິກໍ ອາມິສໂຠຊນໍ. ອຄິລາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ປຓີຕກໍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕາທິກມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວານ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຄິລາໂນຕິ ກລ຺ລໂກ. ປຓີຕກນ຺ຕິ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕມຈ຺ຉມໍສຂີຣທຘິສງ຺ຂາເຕຫິ ສໍສຏ຺ຐໍ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ທນ຺ຕກຏ຺ໂຐທກໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນ ທິນ຺ນໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ.

໔໓. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສ ສຫຕ຺ຖໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສາຕິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສ຺ສ. ກິຎ຺ຈິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂຠຊນີຍໍ. ສຫຕ຺ຖໂຕຕິ ສຫຕ຺ຖາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຸຄາເມນ ເອກໂຕ ຣໂຫ ນິສຊ຺ຊໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຣໂຫຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ. ກປ຺ເປຕິ ກປ຺ເປຍ຺ຍ. ເອກໂຕຕິ ສທ຺ຘິໍ.

໔໔. ສຸຣາເມຣຍປາເນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປິຏ຺ຐາທີຫິ ກຕໍ ມຊ຺ຊໍ ສຸຣາ. ປຸປ຺ຜາທີຫິ ກໂຕ ອາສໂວ ເມຣຍໍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸສຄ຺ເຄນາປິ ປິວຕິ, ຕສ຺ສ ຕປ຺ປານປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອຸທີຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອງ຺ຄຸລິປໂຕທເກ ຈາປີຕິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ອຸປກຈ຺ຉກາທີນໍ ຆຏ຺ຏນປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫສຘມ຺ເມປິ ໂຈທເກຕິ ອຸປຣິໂຄປ຺ຜເກ ອຸທເກ ຫສຘມ຺ເມ ກີຬານິມິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕. ອນາທເຣປິ ປາຈິຕ຺ຕີຕິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ອນາທຣກຣເຓປິ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຕສ຺ສ ວາ ວຈນໍ ອກຕ຺ຕຸກາມຕາຍ, ຕໍ ວາ ຘມ຺ມໍ ອສິກ຺ຂິຕຸກາມຕາຍ ອນາທຣິຍໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອນາທຣິເຍ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຍານກໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ວາ ຠຍານກໍ ຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠີສຍໂຕປິ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໖. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຄິລາໂນ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຊຕິໍ ຊເລຍ຺ຍ ວາ ຊລາເປຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ປທີປຸຊ຺ຊລນໍ ວາ ປຕ຺ຕປຈນາທີສຸ ໂຊຕິກຣຓໍ ວາຕິ ເອວຣູປໍ ປຈ຺ຈຍໍ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຊຕິນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໍ.

໔໗-໘. ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ອນາທາຍ ນວຈີວຣໂຠຄິໂນ ນວໍ ຈີວຣໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກປ຺ປພິນ຺ທຸນ຺ຕິ ໂມຣກ຺ຂິມຓ຺ຑລມງ຺ຄຸລປິຏ຺ຐີນໍ ອຎ຺ຎຕຣປ຺ປມາຓໍ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ. ອນາທາຍາຕິ ອນາທິຍິຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣາທິກໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ນິເຘນ຺ຕສ຺ສ ວາ ນິຘາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຫສາເປກ຺ຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣາທິກນ຺ຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຕ຺ຕນິສີທນສູຈິຆຣກາຍພນ຺ຘນາທິໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນິເຘນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິທຫນ຺ຕສ຺ສ. ຫສາເປກ຺ຂສ຺ສາຕິ ຫສາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ. ຊານໍ ປາຓໍ ຫເນ ຠິກ຺ຂຸ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມ຺ປິ ຈາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ປາໂຓ’’ຕິ ຊານນ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕໍ ປາຓໍ ຂຸທ຺ທກມ຺ປິ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຫເນຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໙. ຉາເທຕຸກາໂມ ຉາເທຕິ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ຠິກ຺ຂຸໂນປິ ຈາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສງ຺ຂາຕໍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຉາເທຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖິຍາ ສຫ ສໍວິຘາຍ ຄາມນ຺ຕຣຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໕໐. ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ປຫເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຫເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕລສຕ຺ຕິກມຸຄ຺ຄິເຣຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຫຣຓາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາຍໍ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ອຸຄ຺ຄິເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຈເທຍ຺ຍ ວາ ໂຈທາເປຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລເກນ ຈາຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ອມູລເກນ ສງ຺ຆາທິເສເສນ ໂຈເທຍ຺ຍ ວາ ໂຈທາເປຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອມູລເກນາຕິ ທິຏ຺ຐາທິມູລວິຣຫິເຕນ.

໕໑. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປາທເນ ຈາປີຕິ ‘‘ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ເຎ’’ຕິອາທີນິ ຠຓນ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຸປ຺ປາທນປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍ ຠຓ຺ຑນຊາຕານໍ ວຈນໍ ໂສຕຸໍ ອຸປສ຺ສຸຕິໍ ຍາຕິ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑນຕ຺ຖາຍາຕິ ກລຫຕ຺ຖາຍ. ຠຓ຺ຑນຊາຕານນ຺ຕິ ກລຫຊາຕານໍ. ອຸປສ຺ສຸຕິນ຺ຕິ ສຸຕິສມີປໍ.

໕໒. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓາມິຕໍ ຍໍ ລາຠໍ, ຕໍ ປຣປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ນາເມຕິ, ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ນາເມຕີຕິ ປຣິຓາເມຕິ. ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາຕິ ‘‘ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄາມໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ. ສນ຺ຕຠິກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕອຸປຈາຣສີມາຍ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ຍໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປກຕິວຈເນນ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ຕາທິສໍ ວິຊ຺ຊມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ຄາມສ຺ສາຕິ ຄາມໍ, ກມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ຄເຕຕິ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຄຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິກາເລ ຄາມໍ ຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ປາຈິຕ຺ຕິຍນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປກິຓ຺ຓກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອິທານິ ປກິຓ຺ຓກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆິກ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິສ຺ສໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆິກໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາ. ເຖຍ຺ຍາຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ, ຍຖາວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກາທິ ສິຍາ, ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍວຕ຺ຖຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ ປາຣາຊິກໍ ສິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໕໔. ກຸສາທິມຍຈີຣານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ວາກຜລກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ກຸສມຍຈີຣໍ ວາກມຍຈີຣໍ ຜລກມຍຈີຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸເສ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕຈີຣໍ ກຸສມຍຈີຣໍ. ວາກມຍຈີຣໍ ນາມ ຕາປສານໍ ວກ຺ກລໍ. ຜລກມຍຈີຣໍ ນາມ ຜລກສຓ຺ຐານານິ ຜລການິ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ກຕຈີຣໍ. ກມ຺ພລໍ ເກສວາລຊນ຺ຕິ ເກສຊໍ ກມ຺ພລໍ ວາລຊໍ ກມ຺ພລໍ, ເກສກມ຺ພລໍ ວາລກມ຺ພລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກເສຫິ ຕນ຺ເຕ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ພລໍ ເກສກມ຺ພລໍ. ຈມຣິວາເລຫິ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ພລໍ ວາລກມ຺ພລໍ. ສມຍໍ ວິນາຕິ ນຏ຺ຐຈີວຣກາລໍ ຐເປຕ຺ວາ. ຘາຣຍໂຕ ຘາຣຍນ຺ຕສ຺ສ. ລູກປກ຺ຂາຊິນກ຺ຂິປນ຺ຕິ ອຸລູກປກ຺ຂິອຊິນກ຺ຂິປໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸລູກປກ຺ຂີຕິ ອຸລູກສກຸຓປກ຺ເຂຫິ ກຕນິວາສນໍ. ອຊິນກ຺ຂິປນ຺ຕິ ສໂລມໍ ສຂຸຣໍ ອຊິນມິຄຈມ຺ມໍ. ນຏ຺ຐຈີວຣກາລໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘາຣຍໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໕. ສຕ຺ຖເກນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ສຕ຺ຖກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຖກມ຺ເມ. ວຕ຺ຖິມ຺ຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ມໍ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖິກມ຺ເມ. ສໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ. ຕໍ ຉິນ຺ທໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມໍສາທິໂຠຊເນຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ອຏ຺ຐິໂລຫິຕຈມ຺ມໂລມານິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສານໍ ມໍສອຏ຺ຐິໂລຫິຕຈມ຺ມໂລມໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໖. ກທເລຣກກ຺ກທຸສ຺ສານີຕິ ເອຕ຺ຖ ກທລິເອຣກອກ຺ກວາເກຫິ ກຕານິ ວຕ຺ຖານິ ຘາຣຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂປຕ຺ຖກນ຺ຕິ ມກຈິວາເກຫິ ກຕໍ ໂປຕ຺ຖກທຸສ຺ສໍ. ສພ຺ພປີຕາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ສພ຺ພໂລຫິຕກສພ຺ພກຓ຺ຫກສພ຺ພມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພເມວ ນີລກໍ ສພ຺ພນີລກໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ນີລໍ ອຸມ຺ມາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ປີຕໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ໂລຫິຕໍ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ກຓ຺ຫກໍ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓໍ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐິກໍ ລາຂາຣສວຓ຺ຓໍ. ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘາຣຍນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໗-໘. ຫຕ຺ຖິສ຺ສຸຣຄໂສຓານນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸຣຄໂສຓານໍ ມໍສໍ ອຏ຺ຐິຣຸຘິຣຈມ຺ມໂລມານິ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆຈ຺ຉທີປິນນ຺ຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆອຈ຺ຉທີປີນໍ ມໍສາທີນິ. ຕຣຈ຺ຉສ຺ສ ຈ ມໍສາທິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕມໍສຎ຺ຈ ອນາປຸຈ຺ຉິຕມໍສຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ທກຕິຕ຺ຖາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວກຸຏິໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນ ຍາຕານຸປຸພ຺ພໍ ອາຄຕປ຺ປຏິປາຏິໍ ຫິຕ຺ວານ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຫານຕິຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຈ຺ຈກຸຏິຎ຺ຈ ປສ຺ສາວກຸຏິຎ຺ຈ ວເຊ ວເຊຍ຺ຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏໍ ຕສ຺ສ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໙. ສຫສາຕິ ເວຄສາ ເວເຄນ. ວຸພ຺ຠຊິຕ຺ວານາຕິ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ທູຣໂຕວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ວ-ກາໂຣ ສນ຺ຘິວເສນາຄໂຕ. ປວິເສຕິ ປວິເສຍ຺ຍ. ວຈ຺ຈປສ຺ສາວກຸຏິກນ຺ຕິ ວຈ຺ຈກຸຏິກໍ ປສ຺ສາວກຸຏິກໍ. ວິເສຕິ ປວິເສຍ຺ຍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວກຸຏິກໍ ສຫສາ ປວິເສຍ຺ຍ ວາ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ ວາ, ອຸພ຺ຠຊິຕ຺ວາ ວາ ປວິເສຍ຺ຍ ວາ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍ ວາ, ອຸກ຺ກາສິກໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໖໐. ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ວຈ຺ຈໍ ກເຣຍ຺ຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ຂາທນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈ຺ຈປສ຺ສາວໂທຓີນໍ ພຫິ ວຈ຺ຈາທິກໍ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ.

໖໑. ຂເຣນ ຈາວເລເຂຍ຺ຍາຕິ ຜາລິຕກຏ຺ເຐນ ວາ ຜຣຸເສນ ວາ ຄຓ຺ຐິເກນ ວາ ປູຕິກຏ຺ເຐນ ວາ ສຸສິເຣນ ວາ ອວເລເຂຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ອວເລຂນກຏ຺ຐໍ. ກູປເກຕິ ວຈ຺ຈກູປເກ. ອູຫຕຎ຺ຈາຕິ ຄູຖມກ຺ຂິຕຎ຺ຈ. ນ ໂຘເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາ ວາ ນ ໂຘເວຍ຺ຍ ປເຣນ ວາ ນ ໂຘວາເປຍ຺ຍ. ອຸກ຺ລາປຎ຺ຈາຕິ ກຈວຣຎ຺ຈ. ນ ໂສຘເຍນ ສມ຺ມຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໖໒. ຈປຸຈປູຕິ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາຈມນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐວາຕິ ອນາຓຕ຺ໂຕເຍວ. ເຖເຣນາຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖເຣນ. ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ. ອຸທ຺ທິເສ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ.

໖໓. ອນາປຸຈ຺ຉາຍ ປຎ຺ຫສ຺ສ ກຖເນ, ອນາປຸຈ຺ຉາຍ ປຎ຺ຫສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ, ອນາປຸຈ຺ຉາຍ ສຊ຺ຌາຍກຣເຓ, ອນາປຸຈ຺ຉາຍ ປທີປຊາລເນ, ອນາປຸຈ຺ຉາຍ ປທີປວິຊ຺ຌາປເນຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ.

໖໔. ອນາປຸຈ຺ຉາ ວາຕປານກວາຏານິ ວິວເຣຍ຺ຍ ວາ ຖເກຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ວນ຺ທນາທິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ວນ຺ທາປນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ນຄ຺ໂຄ ວນ຺ທນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ວນ຺ທາປນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຄມນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ໂຠຊນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປິວນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຂາທນໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຄຫຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ທານໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໕. ຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນກໍ ວິນາຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິສ຺ໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ຊນ຺ຕາຆຣປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ອຸທກປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ວຕ຺ຖປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໖໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ປຏິຈ຺ຉາທິໂຍ ສມາຫຏາຕິ ‘‘ຕິປຏິຈ຺ຉາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕິປຏິຈ຺ຉນ຺ນກໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມໍ ສຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ນຫາຍໍ ນຫາຍນ຺ໂຕ ກຸຏ຺ເຏ ວາ ຖມ຺ເຠ ວາ ຕຣຸມ຺ຫິ ວາ ກາຍໍ ອຸປຆໍເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ.

໖໖. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ນຫາຍນ຺ໂຕ ກຸຣຸວິນ຺ທກສຸຕ຺ເຕນ ກາຍໍ ຆໍເສຍ຺ຍ, ກາຍໂຕ ກາເຍນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆໍເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ອຄິລາໂນ ສອຸປາຫໂນ ພຫາຣາເມ ພຫິອາຣາເມ ຈເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໗. ສພ຺ພນີລາທິກມ຺ປິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ໂລຫິໂຕທາຕປີຕກຓ຺ຫມຎ຺ເຊຏ຺ຐມຫາຣງ຺ຄມຫານາມຣງ຺ຄຣຕ຺ຕາທໂຍ ອຸປາຫນາໂຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພນີລສພ຺ພໂລຫິຕາທິກໍ ອຸປາຫນໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຣຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຕທຫຸຊາຕາຍປິ ອິຕ຺ຖິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂທາຍິຍາ ຠິກ຺ຂທາຍິກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຸຂໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ.

໖໘-໙. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ອາທາສາທິມ຺ຫິ ອຸທກປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຸຂໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ອຸຈ຺ຈາສນມຫາສເນ ນິສຊ຺ຊາທິໍ ນິສີທນສຍນາທິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕານຸປສມ຺ປນ຺ນນານາສໍວາສກາທີນໍ ວນ຺ທເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກຕິ ຕິວິໂຘປິ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນິສາມເຓຣສາມເຓຣິສິກ຺ຂມານປຓ຺ຑກອິຕ຺ຖິສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕກາ ຄຫິຕາ. ນານາສໍວາສກາຕິ ລທ຺ຘິນານາສໍວາສກາ ຄຫິຕາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຉິນ຺ນມູລກາ ຄຫິຕາ.

໗໐-໗໑. ໂຍ ທີຆາສເນ ປຓ຺ຑກິຕ຺ຖີຫິ ປຓ຺ຑເກນ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ວາ ເອກໂຕ ນິສີເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ອທີເຆ ອາສເນຕິ ຣສ຺ເສ ອາສເນ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຣສ຺ສາສເນ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ອສມານາສນິເກນ ເອກໂຕ ສເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜລປຸປ຺ຜາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວຬຸຈຸຓ຺ຓທນ຺ຕກຏ຺ຐມຕ຺ຕິກາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຜລປຸປ຺ຜາທິກໍ ທທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໗໒-໓. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄນ຺ຖິມາທິໍ ສຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປຣໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຊິເນນ ວາຣິຕປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພາໂລ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສຍໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸຎ຺ຎາເຕຫິ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍ ວາ ວເທຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ສາປຕ຺ຕິໂກ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຊິເນນ ຠຄວຕາ ວາຣິຕາ ຊິນວາຣິຕາ, ຊິນວາຣິຕາ ຈ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ເຈຕິ ຊິນວາຣິຕປຈ຺ຈຍາ, ເຕ ຊິນວາຣິຕປຈ຺ຈເຍ. ທ຺ເວມາຕິກາອປ຺ປຄຸຓຕາຍ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ.

໗໔. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອາໂຠຄໍ ວາ ນິໂຍຄໍ ວາ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທ຺ວາຣພນ຺ຘາທິເກ ຐາເນ ປຣິວຕ຺ຕກວາຏກໍ ອປິຘາຍ ທິວາ ສເຍຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທ຺ວາຣພນ຺ຘາທິເກຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອພ຺ໂຠກາເສປິ ຣຸກ຺ຂມູເລປິ ອນ຺ຕມໂສ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຍຸຕ຺ຕອາກາສງ຺ຄເຓປິ. ອປິຘາຍາຕິ ອປິທຫິຕ຺ວາ. ວິນາໂຠຄນ຺ຕິ ‘‘ເອສ ທ຺ວາຣໍ ຊຄ຺ຄິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂຠຄໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຍຄນ຺ຕິ ອວສຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອວສໍ ພຫຸສາຘາຣຓຏ຺ຐານໍ ຐເປຕ຺ວາ. ‘‘ສວໂສ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ສວໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວາຕິ ທິວາກາເລ.

໗໕. ຘຎ຺ຎນ຺ຕິ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ໂຄຘຸໂມ ກງ຺ຄຸ ວຣໂກ ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ສຕ຺ຕວິຘໍ ຘຎ຺ຎໍ. ອິຕ຺ຖິຣູປນ຺ຕິ ທາຣຸໂລຫມຍາທິອິຕ຺ຖິຣູປໍ. ຣຕນນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕາທິທສວິຘໍ ຣຕນໍ. ອາວຸຘນ຺ຕິ ສຕ຺ຕິໂຕມຣາທິສພ຺ພາວຸຘຠຓ຺ຑໍ. ອິຕ຺ຖິປສາຘນນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ສີສາທິອລງ຺ກາຣໍ. ຕູຣິຍຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ຘມນສງ຺ຂາທິສພ຺ພໍ ຕູຣິຍຠຓ຺ຑໍ. ຜລຣຸກ຺ເຂຕິ ຜລິຕຣຸກ຺ເຂ. ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທິກນ຺ຕິ ມຸຄ຺ຄມາສາທິກໍ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ວາກຸຣກຸມິນາທໂຍ ຄຫິຕາ. ເອເຕສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອາມເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໖. ສສິຕ຺ໂຖທກເຕເລຫີຕິ ໂຍ ປນ ມຘຸສິຕ຺ຖກເຕເລນ ວາ ອຸທກມິສ຺ສກເຕເລນ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ຈິກ຺ຂລ຺ເລນ ວາ. ຜຓຫຕ຺ຖຜເຓຫິ ວາຕິ ທນ຺ຕມຍາທິຜເຓນ ວາ ຜຓກິຈ຺ຈສາຘເກຫິ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸລີຫິ ວາ ໂກຈ຺ເຉນ ວາ ເກສໂມສຓ຺ຐເນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ໂຠຊນນິມິຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໗. ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເອກຕ຺ຖຣຓາ ສເຍຍ຺ຍູໍ, ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເອກປາວຸຣຓາ ສເຍຍ຺ຍຸໍ, ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເອກມຎ຺ຈເກ ສເຍຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ທຸກ຺ກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປມາຓໂຕ ອຘິກໍ ວາ ອູນໍ ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຕ຺ຖ ອຘິກນ຺ຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໂຕ ອຘິກໍ. ອູນນ຺ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໂຕ ອູນໍ.

໗໘. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ນຈ຺ຈຎ຺ຈ ຄີຕຎ຺ຈ ວາທິຕຎ຺ຈ ໂຍເຊຕິ ວາ ໂຍຊາເປຕິ ວາ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ເຕສໍ ນຈ຺ຈານໍ ທສ຺ສນໍ, ເຕສໍ ຄີຕານໍ ສວນໍ, ເຕສໍ ວາທິຕານໍ ສວນຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໙. ວີຫາທິໂຣປິເມຕິ ວີຫິອາທີນໍ ຣຸຫນຏ຺ຐາເນ. ພຫິປາກາຣກຸຏ຺ຏເກຕິ ປາກາຣກຸຏ຺ຏານໍ ພຫິ. ວຈ຺ຈາທິຉຑ຺ຑນາທິມ຺ຫີຕິ ວຈ຺ຈປສ຺ສາວສງ຺ກາຣຈລກາທີນໍ ຉຑ຺ຑນວິສ຺ສຊ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທີຆເກສາທິຘາຣເຓຕິ ທີຆເກສຘາຣເຓ ທີຆນຂຘາຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໐. ນຂມຏ຺ຐກຣຓາທິມ຺ຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຣຊນກຣຓໍ ຄຫິຕໍ. ສມ຺ພາເຘ ໂລມຫາຣເຓຕິ ສມ຺ພາເຘ ອຸປກຈ຺ຉກມຸຕ຺ຕກຣຓຏ຺ຐາເນ ໂລມຸທ຺ຘຣເຓ. ສອຸປາຫໂນ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິກມ຺ມກຕໍ ຠູມິໍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໑. ອໂຘຕອລ຺ລປາເທຫີຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຘຕປາເທຫິ ວາ ອລ຺ລປາເທຫິ ວາ ສງ຺ຆິກໍ ມຎ຺ຈໍ ວາ ປີຐໍ ວາ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ປຣິກມ຺ມກຕໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ວາ ກາຍໂຕ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໒-໓. ສງ຺ຆາຏິຍາປິ ປລ຺ລຕ຺ເຖຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວເຣນ ວິຫາເຣ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ປລ຺ລຕ຺ຖິກໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸປ຺ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ຈີວຣນ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ທຸປ຺ປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ອກາຍພນ຺ຘໂນຕິ ກາຍພນ຺ຘນວິຣຫິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວເຊຍ຺ຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວຈ຺ຈກໍ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ກຕ຺ວານ ອຸທເກ ສນ຺ເຕ ນາຈເມຍ຺ຍ ອຸທກສຸທ຺ຘິໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາເທຍ຺ຍ ອກປ຺ປິເຍຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣາທິເກ ເສສສຫຘມ຺ມິເກ ວາ ອກປ຺ປິເຍ ນິໂຍເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ເທສນາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຠາຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສຠາຄຕາວ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ນ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄຕາ.

໘໔. ນ ວເສ ວສ຺ສນ຺ຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວສ຺ສໍ ນ ວເສຍ຺ຍ ນ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ວິສໍວາເທ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ປຏິສ຺ສວໍ ວິສໍວາເທນ຺ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ອນນຸຎ຺ຎາຕກິຈ຺ຈໂຕ ອນນຸຎ຺ຎາຕກິຈ຺ເຈນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຄມເນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໘໕. ອາປທໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຣຸສ຺ສ ອຸທ຺ຘໍ ໂປຣິສມ຺ຫາ ອຠິຣຸຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາປທນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາຍໍ. ຕຣຸສ຺ສາຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ. ໂປຣິສມ຺ຫາຕິ ເອກໂປຣິສປ຺ປມາຓາ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖາ. ອປຣິສ຺ສາວໂນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອທ຺ຘານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ໂຍ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ປຣິສ຺ສາວນໍ ຍາຈໂຕ ນ ທເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ. ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນເມວ ອນ຺ຕິມມທ຺ຘານໍ.

໘໖. ອຕ຺ຕໂນ ຆາຕເນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິຣູປາທິຣູປໍ ກເຣຍ຺ຍ ວາ ກາຣາເປຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ມາລາທິກໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຊາຕກາທິວຕ຺ຖຸໍ ສຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໘໗. ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕມຸຏ຺ຐເປຕິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ຠຕ຺ຕສາລາທີສຸ ວຸຑ຺ຒານໍ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ ນິສີທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໘໘. ຍານານີຕິ ວຍ຺ຫໍ ຣໂຖ ສກຏໍ ສນ຺ທມານິກາທີນິ. ກລ຺ລໂກຕິ ອຄິລາໂນ. ອຄິລາໂນ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຍານານິ ອຠິຣຸເຫຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວເທ ທວນ຺ຕິ ເກຬິໍ ວເທຍ຺ຍ, ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ອາຣພ຺ຠ ເກຬິໍ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎປຣິສາຍ ອຸປລາລເນ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ.

໘໙. ກາຍາທິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ອູຣຸນິມິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ກາຍໍ ວາ ອູຣຸໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ນ ທສ຺ສເຍ ນ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກາຍຕໍ ຕິຣຈ຺ຉານາທິວິຊ຺ຊໍ ນ ຈ ສຍໍ ວາເຈຍ຺ຍ, ປຣຎ຺ຈ ນ ວາຈາເປຍ຺ຍ. ປລິຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ວາ ຄຓ຺ຫາເປຍ຺ຍ ວາ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ໂຍຊນາ.

໙໐-໙໒. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຕ຺ຕຫຕ຺ຖໂກ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວາຕປານໍ ວາ ກວາຏໍ ວາ ປຓາເມ ປຓາເມຍ຺ຍ, ໂສທກໍ ປຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ເຫຍ຺ຍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປຍ຺ຍ ວາ ປຏິສາເມຍ຺ຍ ວາ, ໂວທກໍ ປຕ຺ຕໍ ອຕິອຸຓ຺ເຫຍ຺ຍ ອຕິຐເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຕ຺ຕໍ ຠູມິຍໍ ວາ ອງ຺ເກ ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ປີເຐ ວາ ມິຑ຺ຒນ຺ເຕ ວາ ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕ ວາ ປາເທ ວາ ຉຕ຺ເຕ ວາ ຐເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຠູມິຍນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ອນຕ຺ຖຕາຍ ປໍສຸສກ຺ຂຣມິສ຺ສາຍ. ອງ຺ເກຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອູຣູນໍ ມຊ຺ເຌ. ມິຑ຺ຒນ຺ເຕຕິ ມິຑ຺ຒປຣິຍນ຺ເຕ. ປຣິຠຓ຺ຑນ຺ເຕຕິ ພາຫິຣປສ຺ເສ ກຕາຍ ຕນຸກມິຑ຺ຒິຍາ ອນ຺ເຕ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຈລກາທິໍ ວາ ປຕ຺ເຕ ຐເປຍ຺ຍ, ປຕ຺ເຕ ວາ ຫຕ຺ຖໂຘວເນ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ໂຘວນປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙໓. ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐໍ ມຸຂໂຘວນໍ ອຸທກມ຺ປິ ປຕ຺ເຕນ ນີຫຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອກປ຺ປິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ທາຣຸມຍປຕ຺ຕາທິໍ.

໙໔. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຂິປິເຕ ‘‘ຊີວາ’’ຕິ ວເທ ວເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິມຓ຺ຑລກາທິມ຺ຫິ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕຕິ ເສຂິເຍ ອນາທໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສິກ຺ຂຕິ, ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໙໕. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ປຍຸໂຕ ມາຕຸຍາ ປິຕຸໂນ ຈ ຠຓ຺ຑກໍ ໂຄເປຍ຺ຍ, ອສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ປຍຸໂຕຕິ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ພ຺ຍາປາຣວເສນ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ໂຄປເຍຕິ ໂຄເປຍ຺ຍ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ທວາຍ ຫີເນນ ຊາຕິອາທິນາ ອຸຕ຺ຕມມ຺ປິ ວເທຍ຺ຍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ສິຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຫີເນຫິ ວາ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐຫິ ວາ ຊາຕິອາທີຫິ ເອວໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລສີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຸຊຸໍ ວາ ‘‘ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ຈຓ຺ຑາລເວນເນສາທາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາຍໍ ວິນາ ເກວລໍ ກີຬາຘິປ຺ປາເຍນ ວເທຍ຺ຍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ສິຍາຕິ.

ປກິຓ຺ຓກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ວຕ຺ຕາທິກຓ຺ຑນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖. ອິທານິ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຈຣິຍວຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄມິກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕຎ຺ຈ ເສນາສນາທິວຕ຺ຕຎ຺ຈ ປິຍສີເລນ ຠິກ຺ຂຸນາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຄມິກາຄນ຺ຕຸກນ຺ຕິ ຄມິກໍ ອາຄນ຺ຕຸກນ຺ຕິ ເຉໂທ, ຄມິກວຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໗. ທາຕຸກາໂມ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄຫິຕພ຺ພໍ ເອເກນ ປຸຣິເສນ ຄຫິຕພ຺ພໍ ອຸກ຺ຂິປນກ຺ຂມໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕິຘາ ຕີສຸ ປກາເຣສຸ ເອເກນາກາເຣນ ທເທຍ຺ຍ, ຄເຫຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ທ຺ວິຘາ ທ຺ວີສຸ ເອເກນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ອຍໍ ປຎ຺ຈງ຺ໂຄ ປຏິຄ຺ຄໂຫຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໘-໑໐໐. ທູເຣ ຐິຕໍ ຈີວຣໍ ຐປິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ອາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມິ, ອິມໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ມຊ຺ເຌ ສງ຺ຆາຏິອາທີສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກຖໍ? ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມິ, ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ເອວໍ ເສເສສຸ ຈ ຈີວເຣສຸ. ຍຖາ ຈີວຣາທິໍ ວິຘານໍ ເອວໍ ປຕ຺ເຕປິ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໑. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ຄຣຸກາ ຈ ປາຣາຊິກາ ຈ ສຈິຕ຺ຕກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອນ຺ຕິມາຕິ ປາຣາຊິກາ. ອຈ຺ຉິນ຺ນສິກ຺ຂາປທໍ, ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈາຕິ ອິມໍ ທ຺ວຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໒-໓. ຄາມປ຺ປເວສນນ຺ເຕເຕຕິ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອິຕິ ເອເຕ. ປາຈິຕ຺ຕີສຸ ເອເຕ ປທໂສຘມ຺ມາທໂຍ ຄາມປ຺ປເວສນນ຺ຕາ ສຕ຺ຕຣສ ສິກ຺ຂາປທາ ອຈິຕ຺ຕກາ.

໑໐໔-໕. ປກິຓ຺ຓເກສຸ ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມໍສກໍ ເສສມໍສໍ ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປກິຓ຺ຓເກສຸ ອຎ຺ຎມໍສາທິກໍ ປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ກວາຏກນ຺ຕໍ ເຕຣສວິຘໍ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຈິຕ຺ຕກໍ, ເສສໍ ສພ຺ພໍ ສຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐໖. ອາຈຣິຍາ ວີຕິກ຺ກມນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕກໍ ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຊານເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາ ສຈິຕ຺ຕກໍ ອຈິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ-ສທ຺ເທນ ‘‘ສຈິຕ຺ຕກໍ ອຈິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ຄຫິຕໍ.

໑໐໗-໙. ປຸພ຺ພກຣຓາທິກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ໂທ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ປຸພ຺ພກຣຓາທິກໍ ນວຘາ ທີປິຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸໂປສຖປ຺ປວາຣຓໍ ປິຍສີລິນາ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໒. ຍຖາກ຺ກມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຄໂຓ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປຸຄ຺ຄໂລ ອຘິຏ຺ຐານອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ສງ຺ໂຆ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ.

໑໑໓. ຈາຕຸທ຺ທໂສ ປນ຺ນຣໂສ, ສາມຄ຺ຄີ ທິນໂຕ ຕິຘາຕິ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ອຸໂປສໂຖ, ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ, ສາມຄ຺ຄີອຸໂປສໂຖຕິ ທິນໂຕ ຕິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິນໂຕ ປຸຄ຺ຄລໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣໂຕ ເຕ ອຸໂປສຖາ ນວ ອິຕິ ອີຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໔. ເຕວາຈີ ທ຺ເວກວາຈີຕິ ເຕວາຈິກາ ປວາຣຓາ, ທ຺ເວວາຈິກາ ປວາຣຓາ, ເອກວາຈິກາ ປວາຣຓາ ອິຕິ ນວ ປວາຣຓາ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໑໕. ຕສ຺ສາຕິ ຜຄ຺ຄຸນມາສສ຺ສ. ຕໂຕ ເສສນ຺ຕິ ອາສາຬ຺ຫິອນ຺ຕິມປກ຺ຂມ຺ຫາ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວສ຺ສກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິອຸໂປສຖາ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໑໖. ເອເຕສູຕິ ເອເຕສຸ ຕີສຸ ຈຕູສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ອຸຕຸມ຺ຫິ ຕຕິຍປກ຺ຂາ ສຕ຺ຕມປກ຺ຂາ. ຈາຕຸທ຺ທສາຕິ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວາຕິ.

ວຕ຺ຕາທິກຓ຺ຑນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາ

ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມາຣທ຺ຘາ, ມູລສິກ຺ຂຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ;

ນິຏ຺ຐິຕາ ຍາ ສມາເສນ, ອຑ຺ຒມາສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍ.

ອຘຸນູປສມ຺ປນ຺ນານໍ, ຫິຕຕ຺ຖາຍ ສມາສໂຕ;

ອິມໍ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍຕາ, ຍໍ ປຸຎ຺ຎໍຘິຄຕໍ ມຍາ.

ເຕນ ປຸຎ຺ເຎນຍໍ ໂລໂກ, ສຸຂາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸຓາຕຸ ວິສຸທ຺ຘາຍ, ນິພ຺ພານໍ ອຊຣໍ ປທໍ.

ນານາຕຣຸຄຓາກິຓ຺ເຓ, ນານາກຸສລກາມິໂນ;

ຣມ຺ເມ ຍຸທ຺ຘານປຕິໂນ, ວິຫາເຣ ວສຕາ ສຕາ.

ສາສເນ ສິທ຺ຘິປຕ຺ຕສ຺ສ, ສິທ຺ຘິນາ ຎາຓສິທ຺ຘິນາ;

ປຓ຺ຑິເຕນ ກຕາ ເອສາ, ມູລສິກ຺ຂຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.