໓. ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໓໐. ເອວໍ ຄຣຸເກ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຈີວເຣສຸ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຏໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິໂຕ ຉ ຈີວຣານິ (ມຫາວ. ໓໓໙; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໒-໔໖໓; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ), ຕານິ ການີຕິ ເຈ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂຂມາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມໍ ນາມ ໂຂມວາກສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕໍ ວຕ຺ຖໍ. ສາຓໍ ນາມ ສາຓວາເກຫິ ກຕໍ ວຕ຺ຖໍ. ຠງ຺ຄໍ ນາມ ໂຂມສຸຕ຺ຕາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕໍ ວຕ຺ຖໍ. ປາເຏກ຺ກໍ ວາກມຍເມວ ວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ກມ຺ພລໍ ນາມ ມນຸສ຺ສໂລມໍ ວາຬໂລມໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂລເມຫິ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕໍ ວຕ຺ຖໍ. ຉເຬຕານີຕິ ຉ ເອຕານິ. ສຫ ອນຸໂລເມຫີຕິ ສານຸໂລມານິ. ຊາຕິໂຕ ປນ ກປ຺ປິຍານິ ຉ ຈີວຣານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໑. ອິທານິ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທຸກູລ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໐໕) ທຸກູລໍ ສາຓສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ວາກມຍຕ຺ຕາ. ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓເທເສ ປາຓເກຫິ ສຎ຺ຊາຕວຕ຺ຖໍ. ໂສມາຣເທເສ, ຈີນເທເສ ຊາຕໍ ໂສມາຣຈີນຊໍ ປຏນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິມານິ ຕີຓິປິ ໂກເສຍ຺ຍສ຺ສ ອນຸໂລມານິ ປາຓເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕມຍຕ຺ຕາ. ອິທ຺ຘິຊນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂູນໍ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຈີວຣໍ. ຕໍ ປນ ໂຂມາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ. ກປ຺ປຣຸກ຺ເຂຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຊາລິນິຍາ ເທວກຎ຺ຎາຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທິນ຺ນວຕ຺ຖາທິກໍ ເທວທິນ຺ນໍ. ຕມ຺ປິ ໂຂມາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕວຕ຺ຖສທິສຕ຺ຕາ ຉນ຺ນມ຺ປິ ອນຸໂລມໍ ໂຫຕິເຍວ ກປ຺ປາສິກສ຺ສ ວາ, ອິທ຺ຘິຊມ຺ປິ ຕເຖວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສາຕິ ໂຂມາທິກສ຺ສ. ອນຸໂລມິກນ຺ຕິ ອນຸຣູປໍ.

໓໒-໓໓. ເອວໍ ຊາຕິໂຕ ສານຸໂລມານິ ຉ ຈີວຣານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐານາທິກໍ ວິຘານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕິຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກຂາປທວຓ຺ຓນາ; ມຫາວ. ໓໕໘) ຘິຏ຺ຐານໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕິຈີວຣໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນຕ຺ຖິ ສງ຺ຆາຏິອາທິປ຺ປໂຫນກສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິວເສນາປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນາເມ ຄຫິເຕ ‘‘ອຘິຏ຺ຐານ’’ມິຈ຺ເຈວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນຎ຺ຈ ນິສີທນຎ຺ຈ ມຸຂປຸຎ຺ຉນນິສີທນໍ. ກຓ຺ຑຸຈ຺ຉາທິນ຺ຕິ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ອຘິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ນ ວິກປ຺ເປຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອຕ຺ຖາຕິ ອິເມສຸ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ. ຕິຈີວຣນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິຕຕິຈີວຣໍ. ວິນາ ອລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິອລທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ເອກາຫມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ຈາຕຸມາສໍ ນິສີທເນນ ວິປ຺ປວສິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໒໖໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈາຕຸມາສໍ ນິສີທນໍ ວິນາ ນ ວເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔. ອິທານິ ອຘິຏ຺ຐານວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຈຘິຏ຺ຐເຍຕິ ອິຕິ ອຘິຏ຺ຐເຍ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຫຕ຺ຖປາສເມຕນ຺ຕິ ທູເຣ ຐິຕໍ ປນ ຐປິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ເອກໍ, ‘‘ເອຕ’’ນ຺ຕິ, ພຫູນິ ເຈ, ‘‘ເອຕານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐເຍຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສເສສຸປິ ອຍໍ ນໂຍຕິ ຍຖາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ອິມໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ, ອິມໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ວຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໕. ອິທານິ ສເຈ ປຸພ຺ເພ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ຕິຈີວຣໍ ນິສີທນໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີຕິ ອິເມສຸ ຉສຸ ຈີວເຣສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ອຕ຺ຖິ, ປຸນ ຕຖາວິຘໍ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ‘‘ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ປຕ຺ຕາຘິຏ຺ຐຫເນ ຕຖາຕິ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ, ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນາມມຕ຺ຕເມວ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ເອຕໍ ອິມໍ ວ ສງ຺ຆາຏິໍ ສໍເສຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ, ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ, ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ນາມວເສນ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໒) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຆາຏິອາທິກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ປຕ຺ເຕປິ. ວິທູຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ.

໓໗-໘. ອິທານິ ເຕສໍ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆາຏິ ປຈ຺ຉິມນ຺ເຕນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໂຕ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສຸຄຕສ຺ສ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໍ, ທີຆໂສ ນວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາ, ຕິຣິຍໍ ຉ ວິທຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໔໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຸຄຕຈີວຣູນາປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຕິຣິຍໍ ປນ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ. ຈ-ສທ຺ເທນ ອຕິເຣກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສປິ ເອຕເທວ ປມາຓນ຺ຕິ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕຖາ ເອກໍສິກສ຺ສາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປນ ‘‘ປາຣຸປເນນປິ ຫິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ‘‘ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໓໙. ນິສີທນສ຺ສ ທີເຆນາຕິ ເອຕ຺ຖ (ປາຈິ. ໕໓໑ ອາທໂຍ; ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓໑; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິສີທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ນິສີທນນ຺ຕິ ສນ຺ຖຕສທິສໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາເຓນ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຜາເລຕ຺ວາ ກຕາຫິ ຕີຫິ ທສາຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣສ຺ເສຕໍ ນາມໍ.

໔໐. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ (ປາຈິ. ໕໓໘; ມຫາວ. ໓໕໔; ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໓໗; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ນາມ ຍສ຺ສ ອໂຘນາຠິອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ກຓ຺ຑຸ ວາ ປິຬກາ ວາ ອສ຺ສາໂວ ວາ ຖຸລ຺ລກຈ຺ຉຸ ວາ ອາພາໂຘ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ຈີວຣໍ. ຄາຖາໂຍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາວ.

໔໑. ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍາວາຕິ (ປາຈິ. ໕໔໔) ເອຕ຺ຖ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒. ເອຕ຺ຖາຕິ ສງ຺ຆາຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ວສ຺ສິກສາຏິກາ, ຕາວ ທສ຺ສິຕຈີວເຣສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຸຕ຺ຕຣິນ຺ຕິ ຕໂຕ ເຕສໍ ຈີວຣານໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຉທນປາຈິຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ປາຐເສໂສ, ຕໍ ອຕິເຣກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທເສຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມຸຂໂຈຬາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວ ມຫນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອາກງ຺ຂຕິ, ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໓) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ,. ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬສ຺ສ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ວາ ອນ຺ຕິມວເສນ ວາ ປມາຓປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕມ຺ປິ ອປ຺ປມາຓິກໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາກງ຺ຂິຕປ຺ປມາຓິກາ’’ຕິ, ອິຈ຺ຉິຕປ຺ປມາຓິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວ ເອກໍ ໂຘວີຍຕິ, ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທ຺ເວປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

໔໓. ນ ທີປິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ຖ ນ ທີປິຕໍ? ອຏ຺ຐກຖາສຸ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ ຕິຈີວຣໍ, ອຕ຺ໂຖ ຈ ໂຫຕິ ປຣິສ຺ສາວເນຫິປິ ຖວິກາຫິປິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໗) ພຫູນໍ ປຕ຺ຕຖວິກປຣິສ຺ສາວນາທີນໍ ສງ຺ຄຫວເສນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ‘‘ຍໍ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ຕໍ ອິມິນາ ວິຘາເນນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຸນ ເຍນ ເຍນ ປຣິສ຺ສາວນາທິນາ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕສ຺ມາ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ຖວິກມ຺ປິ ປຏປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ພຫູນິປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາ ວຕ຺ວາ’’ຕິ, ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ.

໔໔. ອຫຕກປ຺ປານນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ເອກວາຣໍ ໂຘວິຕການໍ.

໔໕. ອຸຕຸທ຺ຘຏານນ຺ຕິ ອຸຕຸໂຕ ທີຆກາລໂຕ ອຸທ຺ຘຏານໍ, ກຕວຕ຺ຖກິຈ຺ຈານໍ ປິໂລຕິການນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສາຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄອນ຺ຕຣວາສກາ. ປໍສຸ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິຕຠາວໍ ປຏິກ຺ກູລຠາວໍ ອຸລຕິ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປໍສຸກູລໍ, ໂຈຬຂຓ຺ຑານເມຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມິໍ ປໍສຸກູເລ ຍຖາຣຸຈີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫຕານໍ ທຸສ຺ສານໍ ອຫຕກປ຺ປານໍ ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ເອກຈ຺ຈິຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ເອກຈ຺ຈິຍໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ, ອຸຕຸທ຺ຘຏານໍ ທຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ທິຄຸຓໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ທິຄຸຓໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ, ປໍສຸກູເລ ຍາວທຕ຺ຖໍ, ປາປຓິເກ ອຸສ຺ສາໂຫ ກຣຓີໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສຸສານາທີສຸ ປຕິຕປໍສຸກູເລ ຈ ອນ຺ຕຣາປເຓ ປຕິຕປິໂລຕິກຈີວເຣ ຈ ປຏປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ, ປຏສຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສິທ຺ຘໍ.

໔໖. ອິທານິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉິນ຺ນກໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຉິນ຺ນກໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຉິນ຺ນກໍ ອນ຺ຕຣວາສກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໕) ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕິຈີວເຣ ກຍິຣມາເນ ສພ຺ພໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ອຈ຺ຉິນ຺ນການິ ເອກໍ ຉິນ຺ນກນ຺ຕິ. ເອກໍ ຉິນ຺ນກໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ວາຘິກມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸໍ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ, ໂຍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໖໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕີສູ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ – ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ຍໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສິພ຺ພິຕຸໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ປໂຫຕິ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ສພ຺ເພສຸ ປນ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ອນ຺ວາຘິກໍ ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ວາຘິ ນາມ ອນຸວາຕໍ ວິຍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ສງ຺ຆາຏິອາກາເຣນ ອາໂຣເປຕພ຺ພໍ. ອາຄນ຺ຕຸກປຕ຺ຕນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ອປ຺ປໂຫນເກ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ສເຈ ປໂຫຕິ, ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພເມວ. ອນາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນາໂຣປິຕໍ ອນ຺ວາຘິກໍ. ນ ຘາເຣຍ຺ຍາຕິ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໔໗-໘. ອິທານິ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄາເມ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຄາໂມ (ປາຣາ. ໔໗໘; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໗໗-໔໗໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ໂຠຊກສ຺ສ ວາ ວເສນ ເອກກຸລສ຺ສ ໂຫຕິ, ປາກາຣາທິນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກູປຈາໂຣ ຈ, ເອວຣູເປ ຄາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ຍຖາຣຸຈິຕຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ໂສ ຄາໂມ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ວສິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວາ ຆຣສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ໂສ ຄາໂມ ເວສາລິກຸສິນາຣາທໂຍ ວິຍ ນານາຣາຊູນໍ ວາ ໂຠຊການໍ ວາ ໂຫຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ, ເອວຣູເປ ຄາເມ ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຍສ຺ສາ ວີຖິຍາ ຕໍ ຆຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ວີຖິຍາ ຕສ຺ສ ຆຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາຏ຺ຐາເນ ສຠາເຍ ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ເຕສໍ ສຠາຍທ຺ວາຣານໍ ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ.

ນິເວສນາທໂຍ ຫມ຺ມິຍປຣິໂຍສານາ ຄາມປຣິກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ ສນ຺ນິວິຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕຣຖາ ເຕສໍ ຄາມຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຄາມສ຺ສ ເອກກຸລນານາກຸລເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາວເສເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ນິເວສນາທີນໍ ວເສເນວ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໔໗໘ ອາທໂຍ) ອຕ຺ໂຖ ວິຠຕ຺ໂຕ, ນ ຄາມວເສນ. ອຸໂທສິຕວິນິຈ຺ຉເຍ ອຍໍ ນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ນິເວສເນຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ເອກກຸລສ຺ສ ນິເວສນໍ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ເຈ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນານາກຸລສ຺ສ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຍສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓທ຺ວາຣມູເລ ວາ ເຕສໍ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣມູເລ ວາ ເຕສໍ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣມູລານໍ ວາ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ເຈ ໂຫຕິ, ຍສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຄພ຺ເຠ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ອຸໂທສິໂຕຕິ ຍານາທີນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ສາລາ. ປາສາໂທຕິ ທີຆປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ. ນາວາ ປນ ຖລໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ໂຫຕິ, ສມຸທ຺ເທ ຐິຕາປິ. ສເຈ ເອກກຸລສ຺ສ ນາວາ ໂຫຕິ, ອນ຺ໂຕນາວາຍ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນາວາຍ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ນານາກຸລສ຺ສ ນາວາ ໂຫຕິ ນານາຄພ຺ຠາ ນານາໂອວຣກາ, ຍສ຺ມິໍ ໂອວຣເກ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ຈີວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ໂຏຕິ ປຏິຣາຊາທີນໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກໂຕ ພຫລຠິຕ຺ຕິໂກ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມິໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬຕິ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ອິເມສຸ ປນ ອຸໂທສິຕາທີສຸ ມາຬປຣິໂຍສາເນສຸ ນິເວສເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິເວສນນ຺ຕິ ປນ ອຸໂທສິຕາທີນໍ ວເສນ ອກຕາຍ ປຕິສ຺ສຍວິກຕິຍາ ອຘິວຈນໍ.

ອາຣາໂມ ນາມ ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມາທິໂກ. ສເຈ ເອກກຸລສ຺ສ ອາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ, ອນ຺ໂຕອາຣາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອາຣາເມ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ສເຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຈີວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນານາກຸລສ຺ສ ອາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ, ທ຺ວາຣມູເລ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ທ຺ວາຣມູລສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຈ, ຈີວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ໂຖ ນາມ ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສກຏສຕ຺ຖານມຎ຺ຎຕໂຣ. ສເຈ ເອກກຸລສ຺ສ ສຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພາ, ປສ຺ສໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ນາມ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຖ ສກເຏ ວາ ຠຄ຺ເຄ, ໂຄເຓ ວາ ນຏ຺ເຐ ອນ຺ຕຣາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນານາກຸລສ຺ສ ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈີວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ເຂຕ຺ຕຂເລສຸ ອາຣາເມ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ທຸເມຕິ ຣຸກ຺ຂມູເລ. ສເຈ ເອກກຸລສ຺ສ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ໂຫຕິ, ຍໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລ ສມນ຺ຕາ ຉາຍາ ຜຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອວິຣເຬ ປເທເສ ຕສ຺ສ ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຣຬສາຂສ຺ສ ປນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອາຕເປນ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ຐເປຕິ, ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ນ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຐາເນ ຕສ຺ສ ຉາຍາຍປິ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິເຍວ. ນານາກຸລສ຺ສ ເຈ ໂຫຕິ, ຈີວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.

ອຊ຺ໂຌກາເສ ປນ ວິຎ຺ຌາຏວີອາທີສຸ ອຣຎ຺ເຎສຸປິ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ອຄມນປເຖສຸ ທີປເກສຸປິ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປເທເສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ປາຬິຍໍ ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໗໗) ອວິເສເສນ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຄາມນິເວສນອຸໂທສິຕເຂຕ຺ຕຘຎ຺ຎກຣຓອາຣາມວິຫາຣານໍ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນາມ ເອກກຸລສ຺ສ ຄາໂມ ໂຫຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໗໘) ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຏມາຬປາສາທຫມ຺ມິຍນາວາສຕ຺ຖຣຸກ຺ຂມູລອຊ຺ໂຌກາສານມ຺ປິ ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ເອກກຸລສ຺ສ ອຏ຺ໂຏ ໂຫຕິ, ນານາກຸລສ຺ສ ອຏ຺ໂຏ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໘໔) ນເຍນ ເອກກຸລນານາກຸລວເສນ ຈ ອນ຺ເຕ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາໂສ ເອກູປຈາໂຣ ນາມ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ເອກູປຈາໂຣ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໙໔) ຈ ເອວໍ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ວິຠຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຄາມາທີສຸ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເອກູປຈາຣໍ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ນານູປຈາຣນ຺ຕິ ຈ ອຏ຺ຏາທີສຸ ຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ, ຕໍ ເອກູປຈາຣໍ ນານາກຸລສ຺ສ ນານູປຈາຣນ຺ຕິ ຈ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຊ຺ໂຌກາສປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ຍໍ ຄິລານສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ປກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ ທີຍຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິກສ຺ສ ປນ ຍາວ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວູປສນ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ວາ ກຸປ຺ປຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ.

໔໙. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂຣຄປຣິຍນ຺ຕາ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ, ວສ຺ສານປຣິຍນ຺ຕາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສາຕິ ຕິຈີວຣາທໂຍ ກາລວເສນ ອປຣິຍນ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໐. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິຕ຺ຕຍໍ ສທສມ຺ປິ ອທສມ຺ປິ ຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອຣຕ຺ຕມ຺ປິ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປມ຺ປິ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສີທນນ຺ຕິ ນິສີທນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕໍ ອນາທິຓ຺ຓກປ຺ປຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓປຣິກ຺ຂາຣມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬານິ ປນ ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ໂລຫິຕກມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສາທິກມ຺ປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສທສມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວຣູປໍ ປນ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເກວລໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທິວເສນ ອຘິຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໕໑. ຕິຈີວຣໍ ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ ວສ຺ສິກສາຏິກາຕິ ອິທໍ ປນ ເສສຈີວຣປຎ຺ຈກໍ ອທສໍ ຣຊິຕໍເຍວ ກປ຺ປຕິ, ຕຎ຺ຈ ອາທິຓ຺ຓກປ຺ປເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທສໍວ ນິສີທນນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ‘‘ສທສມ຺ປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອທສມ຺ປິ ນິສີທນໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສມ຺ໂມຫນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ.

໕໒. ອນຘິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິວເສນ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ. ອນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ອຎ຺ເຎສໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ຕໍ ປນ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ວິກປ຺ປນຸປຄສ຺ສ ປມາຓໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫຕ຺ຖທີຆ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາເມນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທີຆໂຕ ເອກຫຕ຺ຖໍ ປຸຖຸລໂຕ ອຸປຑ຺ຒຫຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໕໓. ຕິຈີວຣສ຺ສາຕິ ວິນຍຕິຈີວຣສ຺ສ, ນ ຘຸຕງ຺ຄຕິຈີວຣສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ອິເມສຸ ນວສຸ ຈີວຣຕ຺ຕຍເມວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ອຘິຏ຺ຐານວິຘານຎ຺ຈ ປຣິຫຣຓວິຘານຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬິໂຍ ສພ຺ພນ຺ຕິ ຕິຈີວຣາທິກໍ ນວວິຘມ຺ປິ ຈີວຣໍ. ຕຖາ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ. ອຘິຏ຺ຐຕີຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ກິໍ ປນ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ອາມ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂເມຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ປນ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ.

໕໔. ອິທານິ ເອເຕສໍ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຈ຺ເຉທວິສ຺ສຊ຺ຊນຄາຫວິພ຺ຠມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ເຉໂທຕິ ໂຈຣາທີຫິ ອຈ຺ຉິນ຺ທນໍ. ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທານໍ. ກຖໍ ປນ ທິນ຺ນໍ, ກຖໍ ຄຫິຕໍ ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ? ສເຈ ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ ທທາມິ ທຊ຺ຊາມິ ໂອໂຓເຊມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມິ…ເປ… ວິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫິ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມມສນ຺ຕກໍ ກໂຣມິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ທຸທ຺ທິນ຺ນໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ສເຈ ປນ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ.

ຄາໂຫຕິ ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓໑). ໂສ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ຄເຫຕຸໍ. ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ຈ ໂຫຕິ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ຈ, ອາລປິໂຕ ຈ, ຊີວຕິ ຈ, ຊານາຕິ ຈ ‘ຄຫິເຕ ເມ ອຕ຺ຕມໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໖). ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕກມິຕ຺ໂຕ. ສມ຺ຠຕ຺ໂຕຕິ ທຬ຺ຫມິຕ຺ໂຕ. ອາລປິໂຕຕິ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຫເຓ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຊີວຕີຕິ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍາຍ ສຍິໂຕປິ ຍາວ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ຄຫິເຕ ຈ ອຕ຺ຕມໂນຕິ ຄຫິເຕ ຈ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ເອວຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ‘‘ຄຫິເຕ ເມ ອຕ຺ຕມໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານນ຺ເຕນ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນວເສສປຣິຍາທານວເສນ ເຈຕານິ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາໂຫ ປນ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ຣຸຫຕິ. ກຖໍ? ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ຊີວຕິ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ, ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ຊີວຕິ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ, ອາລປິໂຕ ຊີວຕິ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນຕິ ເອວໍ.

ໂຍ ປນ ຊີວຕິ, ນ ຈ ຄຫິເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ວິສ຺ສາສຠາເວນ ຄຫິຕມ຺ປິ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ. ທທນ຺ເຕນ ມຕກຘນໍ ຕາວ ເຍ ຕສ຺ສ ຘເນ ອິສ຺ສຣາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ, ເຕສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ປຐມໍເຍວ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ຕຍາ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຈີເຠເທນ ວາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ກຸປິໂຕ, ໂສ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ໂຍປິ ອທາຕຸກາໂມ, ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ອຘິວາເສຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ວທຕິ, ໂສປິ ປຸນ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ໂຍ ປນ ‘‘ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ນາຘິວາເສຕິ, ‘‘ປຏິເທຫີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ໂສ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ ລຠຕິ.

ວິພ຺ຠມາຕິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາເຍວ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ. ສາ ປນ ຍທາ ວິພ຺ຠມຕິ, ຕທາ ອສ຺ສມຓີ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ວິພ຺ຠມນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສິກ຺ຂໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸເຍວາຕິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕີຕິ. ລິງ຺ຄສິກ຺ຂາຕິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພສູຕິ ນວສຸ ຈີວເຣສຸ. ອຘິຏ຺ຐານວິໂຍຄກາຣຓາຕິ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນກາຣຓາ, ອິເມສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໖໙) – ຕິຈີວຣສ຺ສ ປນ ວິນິພ຺ພິທ຺ຘຉິທ຺ທຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄານໍ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓກໍ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ປນ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ເທ ຊາເຕ ຕິຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣສໍ ປນ ຉິທ຺ເທນ ວິຊຫນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ຕິຈີວເຣປິ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐາເນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຬໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມຓ຺ຑລປຣິວຕ຺ຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ເຌ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈ ປຐມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຆເຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ, ອຖ ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ວິຊຫຕິ. ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ວິຊຫຕິ ເອວ.

໕໕. ອິທານິ ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກຸສວາກຜລການີ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸສຈີຣໍ (ມຫາວ. ໓໗໑; ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ) ນາມ ກຸເສ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ວາກຈີຣໍ ນາມ ຕາປສານໍ ວກ຺ກລໍ. ຜລກຈີຣໍ ນາມ ຜລການິ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ເກສກມ຺ພລນ຺ຕິ ເກເສຫິ ຕນ຺ຕໍ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ພລໍ. ວາລກມ຺ພລນ຺ຕິ ຈມຣວາເລຫິ ວາຍິຕ຺ວາ ກຕກມ຺ພລໍ. ອຸລູກປກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸລູກສກຸຓສ຺ສ ປກ຺ເຂຫິ ກຕນິວາສນໍ. ອຊິນກ຺ຂິປນ຺ຕິ ສໂລມໍ ສຂຸຣໍ ອຊິນມິຄຈມ຺ມໍ. ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວຕ຺ເຖສຸ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘາຣຍໂຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ອິເມສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ອກ຺ກນາຬໍ ນິວາເສນ຺ຕສ຺ສ. ອກ຺ກນາຬໍ ນາມ ອກ຺ກທຓ຺ເຑ ວາກາທີຫິ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕຈີວຣໍ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ອກ຺ກນາຬໍ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ນິວາເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໑) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໖. ກທເລຣກກ຺ກທຸສ຺ເສ ໂປຕ຺ຖເກ ຈາປີຕິ ເອຕ຺ຖ ກທລິເອຣກອກ຺ກມກຈິວາເກຫິ ກຕານິ ວຕ຺ຖານິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອເຕສຸ ໂປຕ຺ຖໂກເຍວ ປາຬິຍໍ ອາຄໂຕ, ອິຕຣານິ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ນຄ຺ຄິຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍສມາທານໍ ສມາທິຍິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສມາທິເຍຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໗໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນຄ຺ຄິຍມ຺ປິ ນ ກປ຺ປຕິ ເອວ. ສພ຺ພເມວ ນີລກໍ ສພ຺ພນີລກໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ເອຕ຺ຖ ນີລໍ ອຸມາປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐກໍ ມຎ຺ເຊຏ຺ຐກວຓ຺ຓເມວ. ປີຕກໍ ກຓິກາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ໂລຫິຕກໍ ຊຍສຸມນປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ. ກຓ຺ຫກໍ ອທ຺ທາຣິຏ຺ຐກວຓ຺ຓໍ.

໕໗. ມຫາຣງ຺ຄໍ ນາມ ສຕປທິປິຏ຺ຐິວຓ຺ຓໍ. ມຫານາມໍ ນາມ ຣຕ຺ຕສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ປທຸມປຸປ຺ຜວຓ຺ຓນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມນ຺ທຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຣີຏເກຕິ ຣຸກ຺ຂຕເຈ. ອຈ຺ຉິນ຺ນທີຆທສເກຕິ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຉິນ຺ນທສເກ ຈ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ນທສເກ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕທສໍ ຜລທສໍ ນາມ. ເກຕກປຸປ຺ຜາທິປຸປ຺ຜສທິສາຫິ ທສາຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜທສໍ ນາມ. ເອເຕສຸປິ ‘‘ໂປຕ຺ຖເກ ຈາປີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕອປິ-ສທ຺ເທນ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ເອເຕສຸ ກທລິທຸສ຺ສາທີສຸ ປຸປ຺ຜທສາວສາເນສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ກຎ຺ຈຸກເວຐເນສຸປິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອເຕສຸ ປນ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໓໗໒) – ສພ຺ພນີລກາທີນິ ຣຊນານິ ວເມຕ຺ວາ ປຸນ ຣຊິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ, ນ ສກ຺ກາ ເຈ ວເມຕຸໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີນິ ວາ ກາເຣຕພ຺ພານິ, ຕິປຏ຺ຏຈີວຣສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ວາ ທາຕພ຺ພານິ. ອຈ຺ຉິນ຺ນທສກາທີນິ ທສາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘາເຣຕພ຺ພານິ. ກຎ຺ຈຸກໍ ວິຊເຏຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເວຐເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕິຣີຏກໍ ປາທປຸຎ຺ຉນໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ອິມໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ກຸສຈີຣາທິກໍ ອກປ຺ປິຍຈີວຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວໂຣ ລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຣິວາເຣ.

‘‘ອກປ຺ປກຕໍ ນາປິ ຣຊນາຍ ຣຕ຺ຕໍ,

ເຕນ ນິວຕ຺ໂຖ ເຍນ ກາມໍ ວເຊຍ຺ຍ;

ນ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ,

ໂສ ຈ ຘມ຺ໂມ ສຸຄເຕນ ເທສິໂຕ;

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຫິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອກປ຺ປິຍຈີວຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣເກນ ອຎ຺ຎໍ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສາ ນິສ຺ສີມຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ ‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມາ’ຕິ, ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາທິຕຸໍ, ນ ຕາວ ຕໍ ຄຓນູປຄໍ, ຍາວ ນ ຫຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍາວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ນ ທິນ຺ນໍ, ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ວາ ນາໂຣຈິຕໍ, ຕາວ ຄຓນໍ ນ ອຸເປຕິ, ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອາເນຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ວາ ອາໂຣຈິເຕ ວາ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ທສາຫໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຈີວຣວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຈີວຣນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.