໒໘. ກມ຺ມນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ອຘມ຺ມກມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ກຕມຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ? ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ເມ ເອກາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມວາຈໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ. ທ຺ວີຫິ ຎຕ຺ຕີຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມວາຈໍ ອນຸສ຺ສາເວຕິ, ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ. ເອກາຍ ກມ຺ມວາຈາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ, ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ. ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ, ອຘມ຺ມກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໘໗). ອິມິນາ ນເຍນ ເສສກມ຺ເມສຸປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ກຣຓໍ ອຘມ຺ມກມ຺ມນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວຄ຺ເຄນາຕິ ວຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ. ກຖຎ຺ຈ ວຄ຺ຄໍ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ອນາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອນາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ວຄ຺ຄກມ຺ມນ຺ຕິ ອິເມສຸ ເຍນ ເກນຈິ ເອເກນປິ ອງ຺ເຄນ ວຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ.

ສມຄ຺ເຄນາຕິ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນ. ກຖໍ ສມຄ຺ຄໍ ໂຫຕີຕິ ເຈ? ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕ ອາຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ໂທ ອາຫໂຏ ໂຫຕິ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕາ ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສນ຺ຕິ, ສມຄ຺ຄກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ສມຄ຺ເຄນ ຘມ຺ມິກໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ກມ຺ມານິ, ອຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ອຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນ ວຄ຺ຄກມ຺ມໍ, ຘມ຺ເມນ ສມຄ຺ຄກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໘໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກມ຺ມານິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໒໐໐-໒໐໒. ທສວຄ຺ຄິໂກ (ມຫາວ. ໓໘໘; ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານວຓ຺ຓນາ) ວີສຕິວຄ຺ຄິໂກ ຈ ທສວີສຕິວຄ຺ຄິໂກ. ອພ຺ຠາໂນປສມ຺ປທາປ຺ປວາຣຓາ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພກມ຺ເມສຸ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ. ອິຕໂຣຕິ ວີສຕິວຄ຺ໂຄ ຈ ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ໂຄ ຈ.

໒໐໓. ອິທານິ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ເຕ ຈ ຉນ຺ທາຣເຫ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຈຕຸວຄ຺ເຄນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ (ປຣິ. ໔໘໘, ໔໙໗; ປຣິ. ໔໘໗-໔໘໘) ປກຕຕ຺ຕາ ນາມ ເຍ ປາຣາຊິກອຸກ຺ຂິຕ຺ຕລທ຺ຘິນານາສໍວາສກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ປເຣຕິ ເອກສີມຏ຺ຐາ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ. ຍທິ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມສີມໍ ວາ ນທີສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສຣຂຓ຺ຑສີມາສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເນວ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ນ ຉນ຺ທາຣຫາ. ນ ຫິ ເຕສໍ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ ອຎ຺ຎສີມາຍໍ ຐິຕຕ຺ຕາ. ເສເສປີຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄາທິກຣຓີເຍປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໔. ອສໍວາສຄຓປູຣໍ ວາ ກຕ຺ວາ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ກຸປ຺ປຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ກາຣການຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍສ຺ສ ສງ຺ໂຆ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໍຈຕຸຕ຺ໂຖ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອກມ຺ມໍ ນ ຈ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໘໙) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ກມ຺ມາຣຫຄຓປູຣໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ປຣິວາສາທິກມ຺ມານໍເຍວ ປຣິສໂຕ ວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຄຣຸກຏ຺ຐຄຓປູຣໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ໂຕ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຓປູຣໂກ ໂຫຕິ ເອວ.

໒໐໕. ວາເຣຍ຺ຍາຕິ ປຏິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘມ຺ມກມ຺ເມ ກຍິຣມາເນ ປຏິກ຺ໂກສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຕຣາເຍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຘມ຺ມກມ຺ມໍ ອິທໍ, ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ເອໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອເຕ ນິຣາປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາຍາ ຈ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ປນ ອຘມ຺ມຕ຺ຕາ ກຸປ຺ປເມວ. ວາເຣນ຺ເຕວ ຕໂຕຘິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຏິກ຺ໂກສິຕຸໍ, ທ຺ວີຫິ ຕີຫິ ທິຏ຺ຐິໍ ອາວິ ກາຕຸໍ, ເອເກນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ‘‘ນ ເມຕໍ ຂມຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ວາເຣນ຺ຕິ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໖. ອິທານິ ເຍຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ກມ຺ມາຣຫາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕ-ຄ຺ຄຫເຓນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກປິ ຄຫິໂຕວ. ເອເຕສນ຺ຕິ ເຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ, ເຕສໍ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ຣຸຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐໗. ອິທານິ ຍສ຺ສ ປຏິກ຺ເຂໂປ ຣຸຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປກຕຕ຺ເຕກສີມຏ຺ຐ-ສມສໍວາສຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ (ມຫາວ. ໓໙໔) – ເອວຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຏິກ຺ໂກສນາ ອນ຺ຕມໂສ ອານນ຺ຕຣສ຺ສາປິ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຣຸຫຕີຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປກຕຕ຺ຕສ຺ສ ສມານສໍວາສິກສ຺ສ ສມານສີມາຍໍ ຐິຕສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ອານນ຺ຕຣິກສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຏິກ຺ໂກສນາ ຣຸຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໓໙໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໐໘. ສມ຺ມຸຂາ ຍທິ ປຏິກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິໂຣກ຺ຂາຕິ ປຣມ຺ມຸຂາ. ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ວາ ຉນ຺ທໍ ວາ ໂນ ທເທຍ຺ຍ, ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ກມ຺ມນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.