໑. ປຐມານິຍຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອນິຍເຕ ອາທິໂຕວ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອິທໍ ອນິຍຕກຓ຺ຑໍ ນິປ຺ປໂຍຊນໍ ຕຕ຺ຖ ອປຸພ຺ພາຠາວໂຕຕິ ເຈ? ນ, ຄຣຸກລຫຸກເຠທຠິນ຺ນາປຕ຺ຕິໂຣປນາໂຣປນກ຺ກມລກ຺ຂຓທີປນປ຺ປໂຍຊນໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ‘‘ສາ ເຈ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອຍ຺ໂຍ ມຍາ…ເປ… ໂສ ຈ ຕໍ ປຏິຊານາຕິ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໔໖) ອາປຕ຺ຕິຍາ ຄຣຸກາຍ, ລຫຸກາຍ ຈ ອາໂຣປນກ຺ກມລກ຺ຂຓໍ, ‘‘ນ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ອນາໂຣປນກ຺ກມລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ທສ຺ສິຕໍ. ລກ຺ຂຓທີປນໂຕ ອາທິມ຺ຫິ, ອນ຺ເຕ ວາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອສມ຺ຠວໂຕ. ກຖໍ ນ ຕາວ ອາທິມ຺ຫິ ສມ຺ຠວຕິ, ເຍສມິທໍ ລກ຺ຂຓໍ, ເຕສໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອທສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ນ ອນ຺ເຕ ຄຣຸກມິສ຺ສກຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຄຣຸກລຫຸການໍ ມຊ຺ເຌ ເອວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ ອຸຠຍມິສ຺ສກຕ຺ຕາ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍສງ຺ຂາຕາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິ ທສ຺ສິຕາ, ສາປິ ຄຣຸກາຕິ ກຖິຕາ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເມຖຸນຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ຣຫສ຺ສາເທນາ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຄຣຸການໍ ເອວ ອນນ຺ຕຣໍ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິປິ ເອເກ. ເອວໍ ສຕິ ປຐມານິຍຕເມວາລໍ ຕາວຕາ ລກ຺ຂຓທີປນສິທ຺ຘິໂຕ, ກິໍ ທຸຕິເຍນາຕິ ເຈ? ນ, ໂອກາສນິຍມປຈ຺ຈຍມິຈ຺ຉາຄາຫນິວາຣຓປ຺ປໂຍຊນໂຕ. ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາສເນ ອລໍກມ຺ມນິເຍ’’ຕິ ໂອກາສນິຍມໂຕ ຫິ ຕພ຺ພິປຣີເຕ ໂອກາເສ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ນ ວິກປ຺ປິຕນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ ໂຫຕິ. ຕໍນິວາຣຓໂຕ ທຸຕິຍານິຍຕມ຺ປິ ສາຕ຺ຖກເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກສ຺ມາ? ໂອກາສເຠທໂຕ, ຣໂຫເຠທທີປນໂຕ, ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາທເຠທທີປນໂຕ. ໂອກາສນິຍມຠາເວ ຈ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາທເຠໂທ ຊາໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທານໍ ນານາຕ຺ຕຊານນຎ຺ຈ ສິຍາ ຕຖາ ກາຍສໍສຄ຺ຄເຠທທີປນໂຕ. ນາລໍ ກມ຺ມນິເຍປິ ຫິ ໂອກາເສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນປິ ວາ ນິສິນ຺ນາຍ ວາຕປານກວາຏຈ຺ຉິທ຺ທາທີຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕເກສາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອວມາທໂຍປິ ນຍາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕນິທສ຺ສນໍ – ໂອກາສເຠທໂຕຕິ ອລໍກມ຺ມນິຍນາລໍກມ຺ມນິຍເຠທໂຕ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ເອກຈ຺ຈໍ ນາລໍກມ຺ມນິຍໍ ວາຕປານາທິນາ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ, ອຸຠຍປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ເອກຈ຺ຈໍ ນາລໍກມ຺ມນິຍໍ ວິຊານຕໍ ອຊ຺ໂຌກາສຕ຺ຕາ. ຣໂຫເຠທທີປນໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຣຫຠາວສາມຎ຺ເຎປິ ຣໂຫ ທ຺ວິຘາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຏິຈ຺ຉນ຺ນເຠທໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາທເຠທທີປນໂຕຕິ ເມຖຸນສ຺ສາທວເສນ ນິສຊ຺ຊາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສ຺ສາທວເສນ ນິສຊ຺ຊາຕິ ຕາທິສສ຺ສ ເຠທສ຺ສ ທີປນໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິຘ ອາຄຕນຍຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ເຂ ອິທໍ ກຓ຺ຑໍ ປຣິຫີນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘‘ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອເກ, ຕໍ ອເນກນ຺ຕຠາວທີປນໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘກາເລ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອຸທ຺ເທສາ ສນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິຏ຺ຐສງ຺ຆາທິເສສປາຈິຕ຺ຕິຍານນ຺ຕິ ເອເກ. ຕາສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລິກ (ປາຈິ. ໖໕໘) -ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກ (ປາຈິ. ໖໗໕) -ວເສນ ກາຍສໍສຄ຺ຄວິເສໂສ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸ, ‘‘ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ວາ ສາທິເຍຍ຺ຍ, ກາຍໍ ວາ ຕທຕ຺ຖາຍ ອຸປສໍຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໗໕) ວຈນໂຕ ສາທິຍນມ຺ປິ, ‘‘ສນ຺ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໗໕) ວຈນໂຕ ຐານມ຺ປິ, ‘‘ສງ຺ເກຕໍ ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໗໕) ວຈນໂຕ ຄມນມ຺ປິ, ‘‘ຉນ຺ນໍ ວາ ອນຸປວິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໗໕) ວຈນໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານປ຺ປເວໂສປິ ໂຫຕິ, ຕຖາ ‘‘ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ອປ຺ປທີເປ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ໂອກາເສ ອຊ຺ໂຌກາເສ ເອເກເນກາ ສນ຺ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ວາ ສລ຺ລເປຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໘໓໙) ວຈນໂຕ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸກນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ອຎ຺ຎຖາ ອນິຍຕກຓ຺ຑສ຺ສ ອວຕ຺ຕພ຺ພຕາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປກິຓ຺ຓກໍ.

‘‘ເທສນາວຸຏ຺ຐານຄາມິນີນໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ອລຊ຺ຊິອາທໂຍ ລຊ຺ຊີນໍ ໂຈເທສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊິປຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ປຕິຣູປາຍປິ ອຸປາສິກາຍ ວຈເນນ ອກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປຏິຎ຺ຎາຍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປນ ລກ຺ຂຓທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣນຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອິເມ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ອນິຍຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໓) ອຸທ຺ເທສທສ຺ສນຕ຺ຕາຕິ ລິຂິຕໍ. ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ຣໂຫຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສາມຎ຺ຎໂຕ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນສິກ຺ຂາປເທສຸ ປາຣາຊິກວຈນໍ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຈກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປນ ຣໂຫ ‘ຣໂຫ’ຕິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ມາຕຸຄາໂມ ນາມ…ເປ… ອນ຺ຕມໂສ ຕທຫຸຊາຕາປິ ທາຣິກາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໕) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສນໍ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ທີປິຕເມວາຕິ. ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖປີຕິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອປິຫິຕກວາຏສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ນິສິນ຺ໂນປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຈລກວຄ຺ເຄ ຣໂຫປຏິຈ຺ຉນ຺ນາສນສິກ຺ຂາປເທ (ປາຈິ. ໒໘໘) ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ວິຎ຺ຎູ ປຸຣິໂສ ທຸຕິໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸຣູປໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖີນໍ ປນ ສຕມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອລໍກມ຺ມນິເຍຕິ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໔໕) ວິຠງ຺ເຄ ວຈນໂຕ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສ຺ສາໂທ ເຈຕ຺ຖ ເມຖຸນຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕກິເລໂສ, ນ ທຸຕິເຍ ວິຍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທກິເລໂສ. ຕສ຺ມາ ຈ ປຎ຺ຎາຍຕິ ໂສຕສ຺ສ ຣໂຫ ນາຘິປ຺ເປໂຕຕິ.

ຕິຓ຺ຓໍ ຘມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ວເທຍ຺ຍາຕິ ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວເສນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສານຸສາເຣນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ອວຕ຺ວາ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສາຍປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ອາປຕ຺ຕິປ຺ປຏິຊານນໍ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ນິສຊ຺ຊໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິຊານມາໂນ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸປ຺ປຏິຊານນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິເຕ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ກິສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຈຸທິຕເກນ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວິນຍຘເຣນ ‘‘ອີທິສໍ ນາມ ອກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ໂສ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິຊານມາໂນວ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນິສຊ຺ຊໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິຊານມາໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ເອວໍ ນິສຊ຺ຊໍ ປຏິຊານມາໂນປິ ອາປຕ຺ຕິຍາວ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ? ອນຸຣູປເມວ. ເອວໍ ປນ ຄເຫຕພ຺ພໍ – ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕີນໍ ວຕ຺ຖູນິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ສິກ຺ຂາປທວເສນ ນິສຊ຺ຊເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕປິ ຫິ ອາປຕ຺ຕິ ຄຫິຕາວ ໂຫຕີຕິ. ເຍນ ວາ ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ເຕນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຣຕພ຺ໂພ ວາ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກາເຣຕພ຺ໂພ ວາ ປຏິຊານມາໂນ, ນ ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພ ອປ຺ປຏິຊານມາໂນ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຏິຊານມາໂນ ວາ’’ຕິອາທິ. ຣໂຫນິສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວເສນ ນິສຊ຺ຊປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເສເສສຸປິ ເສສສິກ຺ຂາປທວເສນ ອາປຕ຺ຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ. ‘‘ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມປາຣາຊິກສທິສາເນວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສນສ຺ສ ອນຘິປ຺ເປຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຐມານິຍຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.