໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາຕິ ລກ຺ຂຓານຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຕ຺ຕາ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສ຺ມິຎ຺ຫິ ວິນຍປິຏເກ ຄາໂມ, ຄາມູປຈາໂຣ, ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ຄາມສີມາ, ຄາມສີມູປຈາໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ຄາມເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ອາຣຎ຺ຎກສີມາຍ ເອກໍ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທານໍ (ປາຈິ. ໑໘໐ ອາທໂຍ) ເອກໍ, ສຄາມກໍ ເອກໍ, ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ເອກໍ, ຄຓມ຺ຫາໂອຫີຍນກສ຺ສ (ປາຈິ. ໖໙໑) ເອກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ ອຣຎ຺ຎເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ຄາໂມ ນ ຄາມປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ລຠຕິ, ອຕ຺ຖິ ຄາໂມ ນ ຄາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ຕຖາ ອຕ຺ຖິ ອຣຎ຺ຎໍ ນ ອຣຎ຺ຎປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ລຠຕິ, ອຕ຺ຖິ ອຣຎ຺ຎໍ ນ ອຣຎ຺ຎກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມນ຺ນນກມ຺ມວາຈາຍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ເອຕ຺ຖ ຄາໂມ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຈ, ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເຈ, ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ອນ຺ໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາໂມ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໗໘) ອາຄໂຕ. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອາຄໂຕ ອນາສງ຺ກໂຕ. ຍຖາຫ ‘‘ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ສມນ຺ຕາ ໂຄຈຣຄາເມ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔). ຕຖາ ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ເສຂິຍານໍ ອຍເມວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ເອກາ ຄາມນ຺ຕຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໘໗) ເອຕ຺ຖາປິ ອຍເມວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິຍາ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ.

ເຍສຸ ປຸຣາຓໂປຕ຺ຖເກສຸ ‘‘ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປເທສຸ ອາຈິຓ຺ຓໍ ນຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປມາເທນ ລິຂີຍຕິ, ນ ປມາຓໍ. ເຍສຸ ຈ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ (ປາຈິ. ໕໑໓) ‘‘ຄາມໍ ປວິເສຍ຺ຍາຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ລິຂີຍຕິ, ສາ ປມາທເລຂາ. ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຐ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໕໑໒). ອິຘ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາຕິ…ເປ… ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ວິກາລຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ).

ຍໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາຘິກາເຣ ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ວາ ອຕິກ຺ກມນ຺ເຕ, ອຸປຈາຣໍ ວາ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ, ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ຈ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ປາໂຐ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ເຕ, ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕານິ ປທານິ ອຘິການິ, ເກວລໍ ລິຂິຕເກຫິ ອຎ຺ເຎຫິ ລິຂິຕານິ. ກຕ຺ຖຈິ ໂປຕ຺ຖເກ ‘‘ໂອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ຈາ’’ຕິ ປທໍ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອິຕຣໍ ທິສ຺ສຕິ. ຕານິ ທ຺ເວ ປທານິ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໖໙໒) ຫິ ປາຬິ. ຕຖາ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໙໒) ວິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ‘‘ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ເອເກນ ປາເທນ ອຕິກ຺ກມຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກມຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ອປິເຈຕ຺ຖ ສກຄາມໂຕ…ເປ… ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂເປ ວາ ອຸປຈາເຣ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິເຍນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໙໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຄຓ຺ຐິປເທ ຈສ຺ສ ‘‘ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຈາເຣປິ ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸຄຓ຺ຐິປເທ ຈ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ‘ໂອກ຺ກມນ຺ຕິຍາ’ຕິປິ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ເອກຈ຺ເຈສຸ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ‘ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’ຕິ ວຈເນນາປິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສເນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເລຑ຺ຑຸປາຕານໍ ເອວ ວເສນ ອຸປຈາໂຣ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ອິຕຣຖາ ຍຖາ ເອຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ປຣິກ຺ເຂປໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖາປິ ‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິເມໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ອຸປຈາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍເຍວ ອຸປຈາຣນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ປຣິກ຺ເຂປປອກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານານໍ ນິນ຺ນານາກຣຓທີປນຕ຺ຖໍ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປາຬິວິເສສມສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອິຘ ອຸປຈາໂຣ ປຣິກ຺ເຂໂປ ຍຖາ ຠເວຍ຺ຍ, ຕໍ ອຸປຈາຣໍ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ, ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພເມວ ປາຬິຍາ ວິເສສສມ຺ຠວໂຕຕິ. ໂປຣາຓຄຓ຺ຐິປເທ ‘‘ອຸປຈາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ‘‘ເອເກນ ປາເທນ ອິຕຣສ຺ສ…ເປ… ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ ອຍເມວ ປາໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອິເມສຸ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທວ ຄາໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ຖໍ ‘‘ຄາໂມ ນາມ ເອກກຸຏິໂກປີ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມສ຺ສ ວເສນ ອສຕິປິ ປຣິກ຺ເຂປາຕິກ຺ກເມ, ອຸປຈາໂຣກ຺ກມເນ ວາ ອນ຺ຕຣາຣາມໂຕ ວາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໂຕ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍໂຕ ວາ ປຏິກ຺ກມນໂຕ ວາ ຕໍ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຣາມປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ, ອຸປຈາຣສ຺ສ ວາ ອຕິກ຺ກມນວເສນ ຄາມປຈ຺ຈຍາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຄາມູປຈາໂຣ ປນ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ເອຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປວ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາໂສວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາໂສ. ເຕສຸ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕຈີວຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຣິຫາຣໍ ນ ລຠຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໔). ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ເຍນ ອຍໍ ຄາໂມ, ຄາມູປຈາໂຣ ຈ ອິຘ ອຎ຺ຎຖາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຕຖາຕິ? ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠິກ຺ຂູ ‘ຠຄວຕາ ຕິຈີວເຣນ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ’ຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ຈີວຣານິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໓) ອິມິສ຺ສາ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຆຣສຎ຺ຎາ, ຕຕ຺ຖ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕນ ຈ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ‘‘ອນ຺ໂຕຄາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໗໘) ຈ ‘‘ສຠາເຍ ວາ ທ຺ວາຣມູເລ ວາ, ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ວສນ຺ໂຕເຍວ ຫິ ກປ຺ປິຍຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປເທ ປນ ‘‘ຍສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຄາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເຕນ ຄາເມນ ວິປ຺ປວສນ຺ໂຕ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸນ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສິກ຺ຂາປເທ ຄາມສີມາ ຄາໂມ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໕໑໓) ວຈນໂຕ ປຣິກ຺ເຂໂປ ນ ຄາໂມ. ກິນ຺ຕຸ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ເລເສນ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາໂສ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕທຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຈາໂຣ ຫິ ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ທ຺ວາຣໍ, ‘‘ອຊ຺ໂຌກາໂສ ເອກູປຈາໂຣ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສງ຺ຂາຕໍ ປມາຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣຕິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາໂສ’’ຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຎ຺ຈ. ຕຖາ ປາຬິຍມ຺ປິ ‘‘ອຊ຺ຌາຣາໂມ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາມສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອາຣາໂມ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ. ອຊ຺ຌາວສໂຖ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວສຖສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອາວສໂຖ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ທຸຕິໂຍ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ອຸປຈາໂຣຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ປາຬິວິເສສສມ຺ຠວໂຕ ຈ ປຐໂມ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາໂມ ເອວ, ທຸຕິໂຍ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຠໂທ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸວິໂຘ ອຸປຈາໂຣ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອຸປຈາໂຣ ຍຕ຺ຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຍຕ຺ຖ ຈ ນ ສມ຺ຠວຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ.

ຄາມເຂຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄາມສີມາຍ ຈ ລກ຺ຂຓໍ ອຏ຺ຐກຖາຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸຠຍຎ຺ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ຕຕ຺ຖ ຄາມສີມາຍ ຄາມຠາໂວ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຄາມສີມູປຈາໂຣ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ກຏ຺ຐຕິຓປຸປ຺ຜຜລາທິອຕ຺ຖິການໍ ວນຈຣການໍ ວລຎ຺ຊນຏ຺ຐານໍ. ອິມສ຺ສ ຄາມສີມູປຈາຣຠາໂວ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ, ‘‘ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໙໔) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໑໔໗) ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຠຄວາ ຄາມນ຺ຕວາສີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) ວຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕທນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ອຄາມເກ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ນ ວິຫຣຕິ, ເກວລໍ ນາວາຍໍ ວາ ຖລມຄ຺ເຄນ ວາ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ‘‘ເອກກຸລສ຺ສ ສຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສຕ຺ເຖ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໔໘໙). ອິທເມວ ອຣຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກສີມາຍ ເອກໍ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໔໑໔) ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທານໍ ເອກໍ ອຄາມກໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ.

ປຸຣິເມນ ປນ ສຆຣໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ, ອິມິນາ ຕມສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນາຘິກາເຣ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໖໙໒) ‘‘ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ອຣຎ຺ຎໍ. ຕໍ ປເນຕ ເກວລໍ ຄາມາຠາເວນ ‘ອຄາມກ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ວິຎ຺ຌາຏວິສທິສຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔; ປາຈິ. ໕໗໓) ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ອາຣຎ຺ຎກເສນາສນໍ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ພຫິ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ພຫິ ສຣຸກ຺ຂໍ ວາ ອຣຸກ຺ຂໍ ວາ ວິຫາເຣ ກຸນ຺ນທິສມາກິຓ຺ຓມ຺ປິ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ. ຕຖາ ‘‘ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີຍນກສ຺ສ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ອຣຎ຺ຎໍວ. ອິທໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ອຄາມກຠາເວນ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓເມວ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ທສ຺ສນູປຈາຣວິຊຫເນ ເອກເມວ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ສໍວິຘານສິກ຺ຂາປທານໍ ເອກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ເອເກກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ນ ຕໂຕ ໂອຣໍ. ອິຕຣານິ ຕີຓິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ໂອຣເມວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ນ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ, ປຣໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ເອວເມເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິເຘ ຄາເມ ໂຍ ‘‘ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ນ ກຕ຺ຖຈິ ວິນຍປິຏເກ ອຸປໂຍຄໍ ຄໂຕ, ເກວລໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ອປໂຣ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາຕິ ທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສປິ ເຈ ຄາມສ຺ສ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ກປ຺ປິຍຠູມິສມາໂນ ອຸປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ປເຄວ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປກາສໂຕ ເອໂກ. ໂສ ປນ ປາກຏຕ຺ຕາ ຈ ອຊ຺ໂຌກາສຕ຺ຕາ ຈ ໂອກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາເຕ ຄາມູປຈາເຣ ວສນ຺ຕີ ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕີ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ຕາສຎ຺ຫິ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຣຎ຺ຎສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ‘‘ຕາວເທວ ຉາຍາ ເມຕພ຺ພາ…ເປ… ຕສ຺ສາ ຕໂຍ ຈ ນິສ຺ສເຍ, ອຏ຺ຐ ຈ ອກຣຓີຍານິ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໐) ວຈນໂຕ. ອຣຎ຺ຎປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ສິກ຺ຂາປທານໍ, ວິກາເລຄາມປ຺ປເວສນສິກ຺ຂາປທສ຺ສ (ປາຈິ. ໕໐໘) ຈ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ອນ຺ຕຣາຣາມຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍປ຺ປຏິກ຺ກມນາທີນໍ ກປ຺ປິຍຠູມິຠາວວຈນໂຕ ຈ ‘‘ເອກາ ຄຓມ຺ຫາ ໂອຫີເຍຍ຺ຍາຕິ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ທຸຕິຍິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ວາ ສວນູປຈາຣໍ ວາ ວິຊຫນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ (ປາຈິ. ໖໙໒) ຈ ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘກນຍເອນ ວາ ຍສ຺ມາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນີຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຈີວເຣ ສຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄສໂມຘາເນນ ຠິກ຺ຂູ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຄາມກໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ເອກໍ ນາມ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຣຎ຺ເຎ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ຍາ ວເສຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໓໑) ວຈນໂຕ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສິທ຺ຘໍ. ຕາຍ ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສເຍ ສຕິ ອນ຺ໂຕອາວາເສປິ ທຸຕິຍິກາຍ ທສ຺ສນສວນູປຈາຣໍ ວິຊຫນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຘິກາເຣ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຐານໍ ຐປິຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍປິ ກປ຺ປຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ.

ຕາສຎ຺ຈ ອວິປ຺ປວາສສີມາກມ຺ມວາຈາຍໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຈນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ກຕ຺ວາ ເຕສ຺ເວວ ຄາມຄາມູປຈາເຣສຸ ຜຣຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ທຸຕິເຍສຸ ເລຑ຺ຑຸປາຕາທີສຸ ຕາສໍ ອກປ຺ປິຍຠູມິກຕ຺ຕາ ນ ສມານສໍວາສກສີມາ ອຣຎ຺ເຎ ຜຣຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄາມຄາມູປຈາຣໍ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ຕາວ ປຎ຺ຈວິຘໍ ຄາມເຠທໍ, ອຣຎ຺ຎເຠທຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຄາໂມ ນ ຄາມປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ລຠຕີ’’ຕິອາທິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອມນຸສ຺ໂສ ນາມ ໂຍ ສພ຺ພໂສ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອຠາເວນ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫຠູໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຄາໂມ ນ ຄາມປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ສິກ຺ຂາປເທ ລຠຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘກາເລ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນຄຣໍ ໂຫຕິ, ເສສກາເລ ສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ ຍກ຺ຂປຣິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໘໔; ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໕໐) ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ປຏິຣາຊໂຈຣາທີຫິ ວິລຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ເກວລໍ ຠເຍນ ວາ ຉຑ຺ຑິໂຕ ສຆໂຣວ ອນ຺ຕຣຫິຕຄາມຠູໂຕ, ໂສ ‘‘ຄາມນ຺ຕເຣ ຄາມນ຺ຕເຣ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຈິ. ໑໘໓) ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຊເນຕິ, ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນໍ, ເສຂິເຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຊເນຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນ ຄາໂມ ຍໂຕ ວາ ມນຸສ຺ສາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ປຸນປິ ອາຄນ຺ຕຸກາມາ ເອວ ອປກ຺ກນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ອມນຸສ຺ໂສ ໂສ ປກຕິຄາມສທິໂສວ.

ອຕ຺ຖິ ອຣຎ຺ຎໍ ນ ອຣຎ຺ຎປຣິຫາຣໍ ກຕ຺ຖຈິ ລຠຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາໂສ ເອກູປຈາໂຣ ນາມ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ເອກູປຈາໂຣ, ຕໂຕ ປຣໍ ນານູປຈາໂຣ’’ຕິ (ປາຣາ. ໔໙໔) ເອຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ນານູປຈາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ເອກເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາໂຕ ຄາມູປຈາຣນາມໂກ ຄາໂມ, ໂຍ ວາ ສຕ຺ໂຖ ນາຕິເຣກຈາຕຸມາສນິວິຏ຺ໂຐ, ໂສ ອຕ຺ຖິ ຄາໂມ ນ ຄາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ຐານໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕ ຄາມປ຺ປເວສນາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ປນ ຄາມສີມາຍ ປຣິຍາປນ຺ນໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວລຎ຺ຊນຏ຺ຐານຠູຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖິ ອຣຎ຺ຎໍ ນ ອຣຎ຺ຎກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ອາຣຎ຺ຎກສີມາ ລພ຺ຠຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລກ຺ຂຓານຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ໂຄນິສາທິນິວິຏ຺ໂຐປິ ຄາໂມ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຄາມເຂຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ໂພປິ ເອໂກ ຄາໂມ. ໂນ ເຈ, ອຸປຈາເຣນ ວາ ປຣິກ຺ເຂເປນ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ສຕິ ການິຈິ ຕານິ ຆຣານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎອຸປຈາຣປ຺ປໂຫນກໍ ຐານໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທູເຣ ທູເຣ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວເສ ອຸປຈາໂຣວ ປມາຓໍ. ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ເສຂິເຍສຸ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕີສຸ ຈ ຆຣານໍ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໍ ປມາຓໍ, ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມານໍ ຄາມເຂຕ຺ຕໍ ປມາຓໍ, ອາຣຎ຺ຎກເສນາສນສ຺ສ ອາສນ຺ນຆຣສ຺ສ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕນ຺ຕຣຕາ ປມາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ໂນ ປຏິຠານນ຺ຕິ ອາຈຣິຍາ.

‘‘ຍມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ເອກໍ ປເທສໍ ‘ອຍມ຺ປິ ວິສຸໍຄາໂມ ໂຫຕູ’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊາ ກສ຺ສຈິ ເທຕິ, ໂສປິ ວິສຸໍຄາມສີມາ ໂຫຕິເຍວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ອຏ຺ຐກຖາວຈນໂຕ ຕໍ ປວິສນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ ເອວ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ວິຫາໂຣ ວາ ເທວກຸລໍ ວາ ສຠາ ວາ ເຄຫໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕິ, ຄາໂມຕິ ວິນຍກມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປຕິ. ‘‘ອມນຸສ຺ໂສ ຄາໂມ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈ ຐານໍ ອິຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາ ອຸປຈາຣພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວາ ໂຫຕິ, ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ໂນ ເຈ, ອຣຎ຺ຎໍ ວິຍ ຍຖາສຸຂໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເຈ ອາຣາໂມ ວາ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣວາ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘກປ຺ປເມວ. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຈ ໂຫຕິ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິ ປຣິຫຣິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ເອຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂເປ ສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ຄາມເມວ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ຕສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ, ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ, ປຣິກ຺ເຂເປ ອສຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ຄາມູປຈາຣເມວ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອວໍ ສຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓ ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ຄຓມ຺ຫາໂອຫີຍນາປຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອວິປ຺ປວາສສີມາຍ ຜຣຓໍ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວມາທິວິນຍວິຘິ ສເມຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ນ ສເມຕິ.

‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມູປຈາຣໍ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ວຸຕ຺ເຕ ຄາມູປຈາຣໂຕ ປໂຣ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ສິທ຺ເຘ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມ’’ນ຺ຕິ ວິເສສຕ຺ໂຖ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຄາມສ຺ສ ປນ ອຣຎ຺ຎຠາວປ຺ປສງ຺ຄຠຍາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ອຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ສຕິ ຫິ ຄາເມ ຄາມູປຈາໂຣ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ຕວ ມເຕນ ອຣຎ຺ຎຠູໂຕ. ກຸໂຕ ທານິ ຄາມູປຈາໂຣ. ຄາມູປຈາໂຣປິ ເຈ ອຣຎ຺ຎສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປໂຣວ ຄາໂມຕິ ກຕ຺ວາ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຄາມສ຺ສ ອຣຎ຺ຎຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ ຈ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄາມູປຈາໂຣປິ ‘‘ຄາໂມ’’ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕສ຺ມາ ຄາມສ຺ສ ອຣຎ຺ຎຠາວປ຺ປສງ຺ໂຄ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມໍ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຈ? ນ, ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທຊານນປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ໂນ ລທ຺ຘິ. ຄາມູປຈາຣປຣິຍນ຺ໂຕ ຫິ ອິຘ ຄາໂມ ນາມ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ຄາມສ຺ສ ຈ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ຈ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ‘‘ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກິມຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍນ ປຐມຄາມູປຈາຣໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທ ຫິ ພາຫິຣອິນ຺ທຂີລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາມູປຈາຣໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ. ຄາມປຣິຈ຺ເຉທວຈເນ ປໂຍຊນໍ ປເນຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ປຣິກ຺ເຂເປເນວ ປາກຏຠູຕຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍຄາມູປຈາໂຣວ ຄາມສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປຣິກ຺ເຂປຠາເວນ ອປາກຏຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາມູປຈາໂຣ ເຈ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສຸພ຺ຍຕ຺ຕຕຣໍ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉໂທ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ ຈ ນ ໂຫຕິ.

‘‘ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ອຍໍ ຄາມູປຈາໂຣວ ອຣຎ຺ຎໍ ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ວິຠງ຺ຄຕ຺ຕາ. ຍທິ ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອວຸຕ຺ຕກເມວ, ອຣຎ຺ຎໂຕ ປຣນ຺ຕິ ຈ ມິຈ຺ຉາຄາໂຫ ໂຫຕີຕິ ເຈ, ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມເມວ ອິທໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣນິຍມນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ, ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕຕິ ປນ ເອວໍ ວຈນປ຺ປໂຍຊນໍ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຄາມສ຺ສ ຍ຺ວາຍໍ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ນິຍມນນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ເຈ? ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ນາມາ’’ຕິ ປທໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣຓສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ມາຕິກາຍໍ ອວິຊ຺ຊມານໍ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ທສ຺ເສຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຣຎ຺ຎປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນເມໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນເມໂກ, ນ ເກວລໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສເຍວ ອຸປຈາໂຣ ວິນຍາຘິກາເຣ ສປ຺ປໂຍຊໂນ ທສ຺ສິຕພ຺ໂພ, ນິປ຺ປໂຍຊໂນປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸສງ຺ຄປ຺ປໂຍຊນເມໂກ ອຕ຺ໂຖປິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ປຏິຈ຺ຈ ອຠາສິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນເມໂກ, ອວິປ຺ປວາສສີມາຘິກາເຣ ອຍເມວ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ທສ຺ສນເມໂກ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄາມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສກິຈ຺ຈໂກ ອຸປຈາໂຣຕິ ທສ຺ສນເມໂກຕິ ເອວໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເອເກກປທຸທ຺ຘາຣເຓນ ຕໂຍ ອຕ຺ຖວເສ ທສ຺ເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຖາ ອວິປ຺ປວາສສີມາກມ຺ມວາຈາຍ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ເອຕ຺ຖາປິ ປຣິກ຺ເຂເປ ສຕິ ຄາມໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອສຕິ ຄາມູປຈາຣໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຊ຺ເຌ ອາຣາເມ ອວິປ຺ປວາສສີມາສມ຺ມນ຺ນນກາເລ ອຍໍ ນໂຍ ອຕິວິຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຸຠຍປຣິວຊ຺ຊນໂຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ອຸຠຍໍ ລພ຺ຠເຕວ. ‘‘ອນ຺ຕຣາຣາເມສຸ ປນ ອາຈິຓ຺ຓກປ຺ປາ ຠິກ຺ຂູ ອວິປ຺ປວາສສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຐິປເທ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນ຺ຕຣຆຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານໍ ເສຂິຍານໍ ອນ຺ຕຣາຣາເມສຸ ອສມ຺ຠວໂຕ ອນ຺ຕຣາຣາໂມ ນ ຄາມສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖປິ ອວິປ຺ປວາສສີມາ ຣຸຫເຕວາ’’ຕິ ເອເກ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທຸຕິຍສ຺ສ ຄາມູປຈາຣສ຺ສ ຄາມສງ຺ຂາສຠາວໂຕ ຕາສໍ ອິມາຍ ທຸຕິຍາຍ ອວິປ຺ປວາສກມ຺ມວາຈາຍ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ອຊ຺ຌາຣາໂມ ປນ ຄາໂມປິ ສມາໂນ ຕິຕ຺ຖິຍເສຍ຺ຍາທິ ວິຍ ກປ຺ປິຍຠູມີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຈ຺ເຉທໍ, ຕຖານາປຕ຺ຕິຍາປິ ຈ;

ທສ຺ເສຕຸໍ ຄາມສມ຺ພນ຺ຘ-ສິກ຺ຂາປທວິຠາວເນ.

ຄາມຄາມູປຈາຣາ ທ຺ເວ, ທສ຺ສິຕາ ອິຘ ຕາທິນາ;

ສີມາ ສີມູປຈາຣາ ຕຸ, ອເນກນ຺ຕາຕິ ນຸທ຺ຘຏາ.

ອຸປຈາຣາ ຈ ທ຺ເວ ໂຫນ຺ຕິ, ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣພ຺ພສາ;

ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕ-ເຠທາ ເຈ ຈຕຸໂຣ ສິຍຸໍ.

ອຍຎ຺ຫິ ອຸປຈາຣສທ຺ໂທ ວິນຍປິຏເກ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄິລາເນນປິ ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໐) ເອວມາທີສຸ ພາຫິເຣ ອຸປຈາເຣ ທິສ຺ສຕິ. ພາຫິໂຣ ອຸປຈາໂຣ ນາມ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ວາ ເອໂກ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ. ‘‘ອຊ຺ຌາຣາໂມ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣາມສ຺ສ ອນ຺ໂຕອາຣາໂມ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ. ອຊ຺ຌາວສໂຖ ນາມ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວສຖສ຺ສ ອນ຺ໂຕອາວສໂຖ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໕໐໖) ປນ ອຸປຈາຣສທ຺ໂທ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປຈາເຣ ທິສ຺ສຕິ. ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອຸປຈາໂຣ ຈ ນາມ ປຣິກ຺ເຂໂປ, ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອິຘ ປນ ປຣິກ຺ເຂໂປ ‘‘ອຊ຺ຌາຣາໂມ, ອຊ຺ຌາວສໂຖ’’ຕິ ວາ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອນ຺ໂຕ ເອວ ອາຣາໂມ, ອາວສໂຖຕິ ວາ. ເຕສຸ ພາຫິຣພ຺ຠນ຺ຕຣເຠທຠິນ຺ເນສຸ ທ຺ວີສຸ ອຸປຈາເຣສຸ ອວິປ຺ປວາສສີມາຘິກາເຣ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໔) ເອຕ຺ຖ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ ອພ຺ຠນ຺ຕຣູປຈາໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ນ ພາຫິໂຣ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎິຕຕາຍ ຕສ຺ສ ພາຫິຣສ຺ສ, ຕສ຺ສາ ຄາມນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິຍາ ຐານຠູຕຕ຺ຕາ ຈ ອພ຺ຠນ຺ຕຣອຸປຈາຣສ຺ສາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ກາຣຓທ຺ວຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ອທິນ຺ນາທານປາຣາຊິກວິຠງ຺ເຄເຍວ ປຐໂມ ຄາມູປຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ໂສ ພາຫິໂຣ, ທຸຕິໂຍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຐເມນ ຈ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ທຸຕິຍເລຑ຺ຑຸປາຕສງ຺ຂາໂຕ ພາຫິໂຣ ອຸປຈາໂຣ, ທຸຕິເຍນ ຈ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ພາຫິຣສງ຺ຂາໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອຸປຈາໂຣ ເລເສນ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອຸປຈາຣາ ອິຘ ຠຄວຕາ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ເຕນ ເທສນາລີລາຍ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍໍ ນໂຍ ສຸຏ຺ຐຸ ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍຫິ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຍຖານຸຣູປໍ ຕຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິຕຣຖາ –

ອສມ຺ພຸຘໍ ພຸທ຺ຘມຫານຸຠາວໍ;

ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣນຍຕ຺ຕຕຎ຺ຈ;

ໂຍ ວຓ຺ຓເຍ ນໍ ວິນຍໍ ອວິຎ຺ຎູ;

ໂສ ທຸທ຺ທໂສ ສາສນນາສເຫຕຸ.

ປາຬິໍ ຕທຕ຺ຖຎ຺ຈ ອສມ຺ພຸຘຎ຺ຫິ;

ນາເສຕິ ໂຍ ອຏ຺ຐກຖານຍຎ຺ຈ;

ອນິຈ຺ຉຍໍ ນິຈ຺ຉຍໂຕ ປເຣຫິ;

ຄາໂມຕິ ເຕເຍວ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ໂສ.

ອນຸກ຺ກເມເນວ ມຫາຊເນນ;

ປຸຣກ຺ຂໂຕ ປຓ຺ຑິຕມານິ ຠິກ຺ຂຸ;

ອປຓ຺ຑິຕານໍ ວິມຕິໍ ອກຕ຺ວາ;

ອາຈຣິຍລີລໍ ປຸຣໂຕ ກໂຣຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິ ປາຬິຍໍ ‘‘ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ຄາມູປຈາໂຣ, ຄາມສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຈາໂຣ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິນ຺ທຂີເລ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ວຕ຺ວາ ປຸນ ຄາມສງ຺ຂາຕໍ ອຸປຈາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນຄາມນ຺ຕຣອອປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິອາທີສຸ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານເມວ ຄາມູປຈາຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ.

ອຕ຺ຖໂຕ ເອກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂາສທ຺ທໍ ສງ຺ຂາຕສທ຺ເທນ ສມານຍຕິ. ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິທໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາຣານໍ ສາຘາຣຓປທໍ. ຐານາຈາວນວເສນ ຈ ຂີລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐານາຈາວເນ ຍຖາ ສາມິກສ຺ສ ຘຸຣນິກ຺ເຂປາທິໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ອາປຕ຺ຕິ, ຕຖາ ອິຫາປີຕິ ຄເຫຕພ຺ພາ.

‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ເອກາສຍຕ຺ຕາ ‘‘ເອເກນາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍທິ ອາຓຕ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ສໍວິຘາວຫາໂຣ ນາມ ເອໂກ ອວຫາໂຣ ປຣິຫາຍິຕພ຺ໂພ.

ໂອກາສປຣິກປ຺ເປ ຐານາຈາວນາຍ ຄຫິຕມ຺ປິ ໂອກາສປຣິກປ຺ປິຕຕ຺ຕາ ຣກ຺ຂຕິ. ໂອກາສາຕິກ຺ກໂມວ ປມາຓໍ ປຸພ຺ເພ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ອິທານິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຄຫິເຕປິ ໂຫຕິ ເອວາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ສຸນ຺ທຣໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ອຸທ຺ຘາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ຐານາຈາວນໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ຘຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ ສກລສ຺ສ ປໂຍຄສ຺ສ ນິຏ຺ຐາປິຕຕ຺ຕາ, ນ ອຕ຺ຖສາຘກວເສນ. ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຣກ຺ຂຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວ-ສທ຺ເທນ ປາຕເນ ນ ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘປິ ອຕ຺ຖສາຘກວເສນ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ປຖພ຺ຍາຣາຊປເທສຣາຊາທໂຍ ພຫູ, ເຕສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘ຣາຊາໂນ’ຕິ ພຫຸວຈນໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ລິຂິຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ, ອິທໍ ປນ ເອກໍ ພິມ຺ພິສາຣເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຣາຊາໂນຕິ ກິຎ຺ຈິ ອນິທ຺ທິສິຕ຺ວາ ສາຘາຣຓວເສນ ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ພິມ຺ພິສາຣເມວາຕິ.

ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ຄມນກາເລ ມຄ຺ຄໂສຘນາຘິກຣເຓ ອປາຈິຕ຺ຕິຍເຂຕ຺ເຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ລຕາຈ຺ເຉທນາທີສຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ກຸມ຺ຠິມຕ຺ຖເກ ຊາຕລຕາທິຈ຺ເຉທເນ ສຫປໂຍຄຕ຺ຕາ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ເອກຠຓ຺ເຑ ເອວໍ ຠາຣິຍມິທໍ, ‘ຕ຺ວມ຺ປິ ເອກປສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫມ຺ປິ ເອກປສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຸຠເຍສໍ ປໂຍເຄນ ຐານາຈາວເນ ກເຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ເຕຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອຎ຺ຎຖາ ສາຫຕ຺ຖິກໍ ວາ ອາຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ອງ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ອາຓຕ຺ຕິກໍ ວາ ສາຫຕ຺ຖິກສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓນ ວິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວິນຍຄຓ຺ຐິປເທ ລິຂິຕໍ. ປິ-ສທ຺ໂທ ປເນຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ລິຂິໂຕ.

ກາຍວາຈາສມຸຏ຺ຐານໍ, ຍສ຺ສາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ສິຍາ;

ຕຕ຺ຣ ວາຈງ຺ຄໍ ຈິຕ຺ຕໍວ, ກມ຺ມໍ ນສ຺ສາ ວິຘີຍຕິ.

ກິຣິຍາກິຣິຍາທິກໍ ຍຎ຺ເຈ, ຍມ຺ປິ ກມ຺ມຕ຺ຕຍໍ ຠເວ;

ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ວິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ກມ຺ມເມກໍວ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ. (ວຊິຣ. ຏີ. ປາຣາຊິກ ໑໓໑ ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ);

ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.