໔. ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ

໑. ອາວສຖສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ໂຠຊນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຄິລາເນນາຕິ ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ. ເອໂກຕິ ເອກທິວສິໂກ. ອາວສຖປິຓ຺ໂຑຕິ ‘‘ອິເມສໍ ວາ ເອຕ຺ຕການໍ ວາ’’ຕິ ເອກໍ ປາສຓ຺ຑໍ ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກເມວາ’’ຕິ ເອວໍ ຠຕ຺ຕໍ ວາ ອໂນທິສ຺ສ ສາລາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປຸຎ຺ຎກາເມຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຠຊນໍ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ເອກກຸເລນ ວາ ນານາກຸເລຫິ ວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ ຐາເນ, ນານາຐາເນສຸ ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເອກສ຺ມິໍ, ສ຺ເວ ເອກສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນິຍຕຏ຺ຐາເນ ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກທິວສເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ມິໍ ວາ ຐາເນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາ ຐາເນ ເຕສໍ ສນ຺ຕກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອນຸວສິຕ຺ວາ ອາວສຖປິຓ຺ຑຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຄິລາເນນາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຄິລານສ຺ສ ອຄິລານສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຄິລານສ຺ສ ຄິລານສຎ຺ຎິໂນ, ໂຍ ຈ ສກິໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສໍ, ຄຕຏ຺ຐາເນ ເອກທິວສໍ, ປຈ຺ຈາຄນ຺ໂຕປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກທິວສໍ, ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ເອກທິວສໍ, ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເກນຈິ ອຸປທ຺ທເວນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຂມຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸນ ເອກທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຍສ຺ສ ວາ ສາມິກາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ນ ຍາວທຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຐເປຕ຺ວາ ວາ ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ອຎ຺ຎໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາວສຖປິຓ຺ຑຕາ, ອຄິລານຕາ, ອນຸວສິຕ຺ວາ ປຣິໂຠຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ເອຬກໂລມສິກ຺ຂາປທສທິສານີຕິ.

ອາວສຖສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ຄຓໂຠຊເນຕິ ຄຓສ຺ສ ໂຠຊເນ. ອິຘ ຈ ຄໂຓຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ວາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ນິມນ຺ຕນໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ວາ ລທ຺ເຘ ໂອທນາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຠຊເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ສເຈ ຫິ ໂກຈິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ເວວຈເນນ ວາ ຠາສນ຺ຕເຣນ ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂອທເນນ ນິມນ຺ເຕມິ, ໂອທນໍ ເມ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິມນ຺ເຕຕິ, ເຕ ເຈ ເອວໍ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ນິມນ຺ຕິຕາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຄຓໂຠຊນໍ ໂຫຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ສເຈ ໂອທນາທີນໍ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວາ ນານາໂຕ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ຄຓໂຠຊນເມວ. ຕສ຺ສ ທຸວິຘສ຺ສາປິ ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຄິລານສມຍາທີສຸ ຍທາ ປາທານມ຺ປິ ຜລິຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸໍ, ອຍໍ ຄິລານສມໂຍ. ອຕ຺ຖຕກຖິນານໍ ປຎ຺ຈ ມາສາ, ອິຕເຣສໍ ກຕ຺ຕິກມາໂສຕິ ອຍໍ ຈີວຣທານສມໂຍ. ຍທາ ໂຍ ຈີວເຣ ກຣິຍມາເນ ກິຎ຺ຈິເທວ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຈີວຣກາຣສມໂຍ. ຍທາ ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ວາ ໂຫຕິ ຄຈ຺ຉຕິ ວາ ຄໂຕ ວາ, ອຍໍ ອທ຺ຘານຄມນສມໂຍ. ນາວາຠິຣຸຫນສມເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍທາ ໂຄຈຣຄາເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນ ຍາເປນ຺ຕິ, ອຍໍ ມຫາສມໂຍ. ຍທາ ໂຍໂກຈິ ປພ຺ພຊິໂຕ ຠຕ຺ເຕນ ນິມນ຺ເຕຕິ, ອຍໍ ສມຓຠຕ຺ຕສມໂຍ, ເອເຕສຸ ສມເຍສຸ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຣາຊຄເຫ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສຕ຺ຕວິຘາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ນຄຓໂຠຊເນ ຄຓໂຠຊນສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ນຄຓໂຠຊນສຎ຺ຎິສ຺ສ ປນ, ເຍ ຈ ທ຺ເວ ຕໂຍ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພຫູນໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກາທີສຸ, ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຄຓໂຠຊນຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ເອຬກໂລມສທິສາເນວາຕິ.

ຄຓໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ປຣມ຺ປຣໂຠຊເນຕິ ຄຓໂຠຊເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຎ຺ຈຫິ ໂຠຊເນຫິ ນິມນ຺ຕິຕສ຺ສ ເຍນ ເຍນ ປຐມໍ ນິມນ຺ຕິໂຕ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂຠຊນໂຕ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວາ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຣສ຺ສ ປຣສ຺ສ ໂຠຊເນ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠຕ຺ຕປຈ຺ຈາສໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸຂາ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໒໖) ວາ ‘‘ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣມ຺ມຸຂາວາ ປຐມນິມນ຺ຕນໍ ອວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິມນ຺ຕິຕກຸເລ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂໂຕ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສມຍາ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ເວສາລິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນິມນ຺ຕິຕໂຠຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ຕິວິຘາ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ປຣິວາເຣ ປນ ວິກປ຺ປນມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ (ປຣິ. ໘໖) ວຸຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ນປຣມ຺ປຣໂຠຊເນ ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ນປຣມ຺ປຣໂຠຊນສຎ຺ຎິສ຺ສ ປນ, ໂຍ ຈ ສມເຍ ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ເອກສໍສຏ຺ຐານິ ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ນິມນ຺ຕນານິ ເອກໂຕ ວາ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ນິມນ຺ຕນປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ສກເລນ ຄາເມນ ວາ ປູເຄນ ວາ ນິມນ຺ຕິໂຕ ເຕສຸ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ສ, ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕິກາທີສຸ, ປຎ຺ຈ ໂຠຊນານິ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຣມ຺ປຣໂຠຊນຕາ, ສມຍາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິນສທິສາເນວ, ອິທໍ ປນ ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ.

ປຣມ຺ປຣໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ປູເວຫີຕິ ປເຫຓກຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ເຕຫິ ອຕິຣສກໂມທກສກ຺ຂລິກາທີຫິ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ຂຊ຺ຊເກຫິ. ມນ຺ເຖຫີຕິ ປາເຖຍ຺ຍຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ເຕຫິ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ສຕ຺ຕຸຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ. ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູຣາຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ປຕ຺ຕປູຣາ. ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣີຕິ ສເຈປິ ຕຕິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ຖູປີກຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມເລຂໂຕ ອຸປຣິຏ຺ຐິຕປູວຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ທ຺ເວ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ພຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ມຍາ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕປູຣາ ຄຫິຕາ, ຕ຺ວໍ ເອກໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເຕນາປິ ອຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ປຐມໍ ອາຄເຕນ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕປູຣາ ຄຫິຕາ, ມຍາ ເອໂກ ຄຫິໂຕ, ຕ຺ວໍ ມາ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຍນ ປຐມໍ ເອໂກ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ສາປິ ປຣມ຺ປຣາໂຣຈເນ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ປນ ສຍເມວ ຕໂຍ ຄຫິຕາ, ເຕນ ອຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອວທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວິຠຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໂຕ ສພ຺ພາສນ຺ນໍ ອາສນສາລໍ ວາ ວິຫາຣໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ນິພທ຺ຘໍ ປຏິກ຺ກມຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ປຕ຺ຕປູຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທາຕພ຺ພໍ. ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ປນ ທາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ. ເຍນ ເອໂກ ຄຫິໂຕ, ນ ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ອກາມາ ທາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຣຸຈິ ກາຕພ຺ພໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນກທ຺ວຕ຺ຕິປຕ຺ຕປູເຣ ອຕິເຣກສຎ຺ຎິສ຺ສ ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອູນກສຎ຺ຎິສ຺ສ ປນ, ນ ປເຫຓກຕ຺ຖາຍ ນ ປາເຖຍ຺ຍຕ຺ຖາຍ ວາ ປຏິຍຕ຺ຕໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ຕເສສກໍ ວາ, ຄມເນ ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘ, ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕານໍ ວາ ເທນ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓປູວມນ຺ຖຕາ, ອເສສກຕາ, ອປ຺ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຄມນຕາ, ອນຎ຺ຎາຕກາທິຕາ, ອຕິເຣກປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ, ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສທິສາເນວາຕິ.

ກາຓມາຕາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ຠຸຕ຺ຕວາ, ເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຠຊນານໍ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕໍ, ໂສ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປວາຣິໂຕຕິ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ອຠິຫຣຕິ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ເອວໍ ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປຎ຺ຈງ຺ຄວເສນ ກຕປ຺ປວາຣໂຓ, ກຕປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ ‘ປວາຣິໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ຈ ວິປ຺ປກຕໂຠຊໂນ, ເຕນ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ອຠຸຕ຺ຕໍ, ຍຎ຺ຈ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’ຕິປິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ‘ຠຸຕ຺ຕາວີ’ຕິວຈເນນ ວິສຸໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ນ ປສ຺ສາມ, ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໕໒) ປນ ທິຣຕ຺ຕາທິວຈນໍ ວິຍ ປວາຣິຕປທສ຺ສ ປຣິວາຣຠາເວນ ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາຍ ເຈຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປວາຣຓງ຺ເຄສຸ ປນ ອສນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວິປ຺ປກຕໂຠຊນໍ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ເຈສ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຊນໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ ທິສ຺ສຕິ, ໂອທນາທີນໍ ເຈ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ ໂຠຊນໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕຕິ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ເຈ ໂຠຊນໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທາຍໂກ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ໂອກາເສ ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຫຣຕີຕິ ໂສ ເຈ ທາຍໂກ ຕສ຺ສ ຕໍ ໂຠຊນໍ ກາເຍນ ອຠິສໍຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ເຈ ອຠິຫຏໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘ອສນ’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຕາວ ຍຎ຺ຈ ອສ຺ນາຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕໍ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສ ສຕ຺ຕຸ ມຈ຺ໂຉ ມໍສນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຎ຺ຎຕຣເມວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ໂອທໂນ ນາມ ສາລິ ວີຫິ ຍໂວ ໂຄຘຸໂມ ກງ຺ຄຸ ວຣໂກ ກຸທ຺ຣູສໂກຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ປຈາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ປຈາມາ’’ຕິ ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສນ຺ຘາຍ ປຈນ຺ຕຸ, ສເຈ ອຸຓ຺ຫໍ ວາ ສີຕລໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານໍ ໂຠຊນກາເລ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐາເນ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂອທໂນ ໂຫຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ໂຍ ປນ ປາຍາໂສ ວາ ອມ຺ພິລຍາຄຸ ວາ ອຸທ຺ຘນໂຕ ໂອຕາຣິຕມຕ຺ຕາ ອພ຺ຠຸຓ຺ຫາ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ, ສາ ຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິໂຕກາເສປິ ໂອຘິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ສເຈ ປນ ອຸສຸມາຍ ວິຄຕາຍ ຆນຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອຘິໍ ທສ຺ເສຕິ, ປຸນ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ, ປຸພ຺ເພ ຕນຸກຠາໂວ ນ ຣກ຺ຂຕິ. ສເຈປິ ພຫູ ປຓ຺ຓຜລກຬີເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຕ຺ຕາປິ ຕຓ຺ຑຸລາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຠຊນກາເລ ເຈ ໂອຘິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ອຍາຄຸເກ ນິມນ຺ຕເນ ‘‘ຍາຄຸໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຕ຺ເຕ ອຸທກກຎ຺ຊິກຂີຣາທີນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ‘‘ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຕນຸກາ ໂຫຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ປກ຺ກຸຖິເຕສຸ ອຸທກາທີສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ເທນ຺ຕິ, ຍາຄຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ຍາຄຸຍາປິ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຈ຺ຉມໍສກ຺ຂຓ຺ຑໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ສານຸໂລມານໍ ວຸຕ຺ຕຘຎ຺ຎານໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ອຎ຺ເຎຫິ ເວຬຸຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວາ ກນ຺ທມູລຜເລຫິ ວາ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ກຕຠຕ຺ຕໍ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ກຸມ຺ມາໂສ ນາມ ຍເວຫິ ກໂຕ. ອຎ຺ເຎຫິ ປນ ມຸຄ຺ຄາທີຫິ ກຕກຸມ຺ມາໂສ ປວາຣຓໍ ນ ຊເນຕິ. ສຕ຺ຕຸ ນາມ ສຕ຺ຕ ຘຎ຺ຎານິ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກໂຕ. ອນ຺ຕມໂສ ຂຣປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ວີຫີນໍ ຕຓ຺ຑຸເລ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຈຸຓ຺ຓມ຺ປິ ກຸຓ຺ຑກມ຺ປິ ສຕ຺ຕຸສງ຺ຄຫເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສມປາກຠຊ຺ຊິຕານໍ ປນ ອາຕປສຸກ຺ຂານໍ ກຸຓ຺ຑກໍ ວາ, ເຍ ເກຈິ ຕຓ຺ຑຸລາ ວາ ລາຊາ ວາ, ລາເຊຫິ ກຕຠຕ຺ຕສຕ຺ຕຸອາທີນິ ວາ ນ ປວາເຣນ຺ຕິ. ມຈ຺ຉມໍເສສຸ ສເຈ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕສ຺ສ ຍາຄຸສິຕ຺ຖມຕ຺ຕາເນວ ທ຺ເວ ມຈ຺ຉກ຺ຂຓ຺ຑານິ ວາ ມໍສກ຺ຂຓ຺ຑານິ ວາ ເອກຠາຊເນ ວາ ນານາຠາຊເນ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ເຈ ອຂາທນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ຕໂຕ ເອກໍ ຂາທິຕໍ, ເອກໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ໂຫຕິ, ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ ປວາເຣຕິ. ທ຺ເວປິ ຂາທິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຸເຂ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖິ, ສເຈປິ ອຎ຺ຎໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ. ໂຍ ປນ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ກຸລທູສນເວຊ຺ຊກມ຺ມອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນສາທິຕຣູປິຍາທີຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິຍໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ນ ປວາເຣຕິ.

ເອວໍ ຍຎ຺ຈ ອສ຺ນາຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິເຕນ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາຣຓໍ ຊເນຕິ, ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຍຖາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖໍ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ອສນໍ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ເຍນ ເອກສິຕ຺ຖມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ໂຫຕິ, ໂສ ສເຈ ປຕ຺ຕມຸຂຫຕ຺ເຖສຸ ຍຕ຺ຖກຕ຺ຖຈິ ໂຠຊເນ ສຕິ ສາເປກ຺ໂຂວ ອຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ປວາເຣຕິ. ສເຈ ປນ ນິຣເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ຍໍ ປຕ຺ຕາທີສຸ ອວສິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ນ ຈ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸກາໂມ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ທາຕຸກາໂມ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ໂສ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕປິ ນ ປວາເຣຕິ. ‘‘ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອານິສທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ຐິໂຕ, ປຓ຺ຫີນໍ ອນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ສເຈ ນິປນ຺ໂນ, ເຍນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ປາຣິມນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຍກສ຺ສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐິຕສ຺ສ ວາ ນິປນ຺ນສ຺ສ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ຍໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອງ຺ຄໍ, ຕສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຫຕ຺ໂຖ ‘ຫຕ຺ຖປາໂສ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຠິຫຏໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ເສວ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ‘ອຠິຫຣຕີ’ຕິ ຫຕ຺ຖປາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸປນາເມຕິ. ສເຈ ປນ ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ໂນປິ ຠິກ຺ຂຸ ຫຕ຺ເຖ ວາ ອາຘາຣເກ ວາ ຐິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອນຠິຫຣິຕ຺ວາວ ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອີສກໍ ປນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ອປນາເມຕ຺ວາ ວາ ‘ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ຠຕ຺ຕປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວິສນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ‘‘ອຫໍ ຘາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ ກໂຣຕິ, ປຣິເວສໂກເຍວ ປນ ຕໍ ຘາເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອຠິຫຏາວ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ປຣິເວສເກນ ຜຸຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ໂຫຕິ, ອິຕໂຣວ ນໍ ຘາເຣຕິ, ຕໂຕ ທາຕຸກາມຕາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣຓາ ນ ໂຫຕິ. ກຏຈ຺ຉຸນາ ອຸທ຺ຘເຏ ປນ ໂຫຕິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມຠາເຣປິ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ປວາເຣຕິເຍວ. ອນນ຺ຕຣສ຺ສ ທິຍ຺ຍມາເນ ອິຕໂຣ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຠິຫຏໍ ນາມ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ‘ປຏິກ຺ເຂໂປ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວາຈາຍ ອຠິຫເຏ ປຏິກ຺ເຂໂປ ນ ຣຸຫຕິ, ກາເຍນ ອຠິຫຏໍ ປນ ອງ຺ຄຸລິຈລນາທິນາ ກາຍວິກາເຣນ ວາ ‘‘ອລໍ, ມາ ເທຫີ’’ຕິອາທິນາ ວຈີວິກາເຣນ ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ສມໍສກໍ ຣສໍ ອຠິຫຣຕິ, ‘‘ຣສໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ນຕ຺ຖິ. ‘ມໍສຣສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂຫຕິເຍວ. ມໍສໍ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ‘ມໍສຣສ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ສເຈ ສາສປມຕ຺ຕມ຺ປິ ຂຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຖິ, ປຏິກ຺ຂິປໂຕ ປວາຣຓາ ໂຫຕິ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ວຏ຺ຏຕິ. ກຬີຣປນສາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຬີຣສູປໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປນສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວມ຺ປິ ນ ປວາເຣຕິ. ກສ຺ມາ? ອປວາຣຓາຣຫສ຺ສ ນາເມນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ‘‘ມຈ຺ຉມໍສໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ປວາເຣຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຄມນາທີສຸ ປນ ຍສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ປວາເຣຕິ, ຕໍ ອວິໂກເປນ຺ເຕເນວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອນຕິຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ, ນ ອຘິກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ກປ຺ປິຍກຕາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ອກຕໍ ວາ ຄິລານສ຺ສ ອນຘິກໍ ວາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ (ປາຈິ. ໒໓໙) ‘ອກປ຺ປິຍກຕ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຜລໍ ວາ ກນ຺ທມູລາທິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ປິເຍຫິ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ວາ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ວາ, ເອຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ, ຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕໍ ອກປ຺ປິຍກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍເຍວ ປຸຣິມນເຍນ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກຕໍ. ອນຸຈ຺ຈາຣິຕກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອາຄເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອີສກມ຺ປິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ອນປນາມິຕໍ ວາ ກຕໍ. ອຫຕ຺ຖປາເສ ກຕນ຺ຕິ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕຸໍ ອາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິ ຐິເຕນ ກຕໍ. ອຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕນ຺ຕິ ໂຍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ເຕນ ປວາຣຓປ຺ປໂຫນກໍ ໂຠຊນໍ ອຠຸຕ຺ເຕນ ກຕໍ. ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ປວາຣິເຕນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐິເຕນ ກຕນ຺ຕິ ອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ‘‘ອລເມຕໍ ສພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ວິນຍກມ຺ມາກາເຣຫິ ຍໍ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ອກຕໍ, ຍຎ຺ຈ ປນ ນ ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ. ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ຕສ຺ເສວ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ (ປາຈິ. ໒໓໙) ອນ຺ຕມໂສ ອນນ຺ຕຣນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ເອກມ຺ປິ ສິຕ຺ຖໍ ວາ ມໍສຫີຣໍ ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ກຕມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕາວິນາ ກຕໍ ໂຫຕິ, ໂຍ ປາໂຕວ ເອວໍ ຠຸຕ຺ຕາວີ ປວາຣິໂຕ ນິສີທຕິເຍວ, ໂສ ອຸປກຏ຺ເຐປິ ກາເລ ອຠິຫຏໍ ປິຓ຺ຑໍ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸປນີຕໍ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕຸໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ອາມິສໍ ອາກິຣນ຺ຕິ, ຕໍ ໂສ ປຸນ ກາຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຍຎ຺ຫິ ອກຕໍ, ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຈ ອກຕໍ, ເຕນ ຈ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໒໓໘-໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ກຣິຍມາເນ ປຐມກເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຕໍ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ຠາຊເນ ເຕນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ກຕໍ ປຐມກເຕນ ມິສ຺ເສຕ຺ວາປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ເຍນ ປນ ກຕໍ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ປວາຣິຕານມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ປນ ອກເຕນ ມິສ຺ສໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຸຂຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕໍ ປນ ນ ເກວລໍ ຄິລານສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕາວເສສເມວ, ອຖ ໂຂ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄິລານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ‘‘ອຊ຺ຊ ວາ ສ຺ເວ ວາ ຍທາ ວາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕທາ ຂາທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫຏໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ‘ຄິລານາຕິຣິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ. ຂາເທຍ຺ຍ ວາ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປວາຣິຕສ຺ສ ອນຕິຣິຕ຺ຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາມິສໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫໂຕ ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠຸຎ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອນຕິຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຍາມກາລິກາທີນິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫໂຕ, ນິຣາມິສານິ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ອຕິຣິຕ຺ເຕ ອນຕິຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເຈວ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ. ອຕິຣິຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ປນ, ‘‘ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ, ຍາມກາລິກາທີນິ ເຕສໍ ອນຸຎ຺ຎາຕປຣິໂຠຄວເສນ ນິຣາມິສານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ປວາຣິຕຠາໂວ, ອາມິສສ຺ສ ອນຕິຣິຕ຺ຕຕາ, ກາເລນ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິນສທິສາເນວ, ອິທໍ ປນ ກິຣິຍາກິຣິຍນ຺ຕິ.

ປຐມປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຂາທ ວາ ຠຸຎ຺ຊ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວາເຣຍ຺ຍ. ຊານນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ວາ ທິສ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ປວາຣິຕຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ. ອາສາທນາເປກ຺ໂຂຕິ ອາສາທນໍ ໂຈທນໍ ມງ຺ກຸກຣຓຠາວໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ. ຠຸຕ຺ຕສ຺ມິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຠິຫາເຣ ຕາວ ທຸກ຺ກຏໍ, ສເຈ ໂສ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຸນ ອຠິຫາຣກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕ ອຠິຫາຣກສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ທຸກ຺ກຏໍ, ໂຠຊນປຣິໂຍສາເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ໂຠຊເນນ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາຣຓາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ປວາຣິເຕ ປວາຣິຕສຎ຺ຎິໂນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເວມຕິກສ຺ສ, ຍາມກາລິກາທີນິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຠິຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ເຕສຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄຫຓອຊ຺ໂຌຫາເຣສຸ, ອປ຺ປວາຣິເຕ ຈ ປວາຣິຕສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອປ຺ປວາຣິຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ປນ, ໂຍ ຈ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ເທຕິ, ‘‘ກາຣາເປຕ຺ວາ ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ເທຕິ, ໂຍ ວາ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຫຣນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ເທຕິ, ໂຍ ຈ ຍາມກາລິກາທີນິ ‘‘ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ເທຕິ, ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ປວາຣິຕຕາ, ປວາຣິຕສຎ຺ຎິຕາ, ອາສາທນາເປກ຺ຂຕາ, ອນຕິຣິຕ຺ເຕນ ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາຣຓຕາ, ໂຠຊນປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານິ, ອິທໍ ປນ ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍປວາຣຓາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ວິກາເລຕິ ວິຄເຕ ກາເລ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາຕິກ຺ກມນໂຕ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວນມູລຜລໍ ອຸປາທາຍ ອາມໍ ວາ ປກ຺ກໍ ວາ ອາມິສສງ຺ເຂປຄຕໍ ຂາທນີຍໍ ວາ ໂຠຊນີຍໍ ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ຣາຊຄເຫ ສຕ຺ຕຣສວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ວິກາເລ ໂຠຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຍາມກາລິກາທີນິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫຓອຊ຺ໂຌຫາເຣສຸ, ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎິສ຺ສ, ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ, ກາເລ ກາລສຎ຺ຎິສ຺ສ ຍາມກາລິກາທີນິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣມຏ຺ຐກສ຺ສ ໂຣມຏ຺ຐໍ, ນ ຈ ຠິກ຺ຂເວ ພຫິມຸຂທ຺ວາຣາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໓) ອນຸຎ຺ຎາຕນເຍນ ໂຣມຏ຺ຐກສ຺ສາປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິກາລຕາ, ຍາວກາລິກຕາ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ເອຬກໂລມສທິສານີຕິ.

ວິກາລໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ສນ຺ນິຘິກາຣກນ຺ຕິ ກາໂຣ ກຣຓໍ ກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ສນ຺ນິຘິ ກາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ສນ຺ນິຘິກາຣໍ, ສນ຺ນິຘິກາຣເມວ ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາມິຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ສນ຺ນິຘິກຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາ ‘ອຊ຺ໂຌຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈປິ ປຕ຺ໂຕ ທຸທ຺ໂຘໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຆໍສນ຺ຕສ຺ສ ເລຂາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຄຓ຺ຐິກປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຄຓ຺ຐິກນ຺ຕເຣ ສ຺ເນໂຫ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ໂຍ ອຸຓ຺ເຫ ໂອຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຆຣຕິ, ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍາ ວາ ຄຫິຕາຍ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ຕາທິເສ ປຕ຺ເຕປິ ປຸນທິວເສ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ນິຣເປກ຺ໂຂ ສາມເຓຣານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ເຕຫິ ນິຫິຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ຫິ ທຸຕິຍທິວເສ ກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອກປ຺ປິເຍສຸ ປນ ມນຸສ຺ສມໍເສ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈເຍນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເສເສສຸ ປນ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ. ຍາມກາລິກໍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ທຸກ຺ກເຏນ ສທ຺ຘິໍ. ໂຍ ປນ ປວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຕິຣິຕ຺ຕກຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ອປຣມ຺ປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຑ຺ຒຕິ. ສເຈ ວິກາເລ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ອນຕິຣິຕ຺ຕປຈ຺ຈຍາ ສພ຺ພວິກປ຺ເປສຸ ອນາປຕ຺ຕິ, ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວິກາລປຈ຺ຈຍາ ຍາມກາລິກາທີສຸ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອວເສເສສຸ ວິກາລປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວຑ຺ຒຕິເຍວ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປນ ສນ຺ນິຘິ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຈ ສນ຺ນິຘິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ຠິກ຺ຂຸນິກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໔໒໑-໔໒໒) ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເພລຏ຺ຐສີສໍ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ນິຘິກາຣກໂຠຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກ ຍາວຊີວິການໍ ປນ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍຖາ ເຈຕານິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ນ ກປ຺ປນ຺ຕິ, ເອວໍ ຍາວກາລິກາທີຫິ ສໍສຏ຺ຐານິປິ, ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຍາວກາລິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາມກາລິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ກປ຺ປຕິ, ວິກາເລ ນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິອາທິ (ມຫາວ. ໓໐໕). ຕສ຺ມາ ສເຈປິ ຕໍ ຕໍ ເຕນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐໍ ລຠຕິ, ສເຈ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ວາ ໂຫຕິ ສຸໂຘຕໍ ວາ, ຍຖາ ອິຕເຣນ ສໍສຄ຺ໂຄ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກາລານຸຣູເປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ສເຈ ປນ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ວາ ໂຫຕິ ທຸທ຺ໂຘຕໍ ວາ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາວກາລິກຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສານິ ຕີຓິປິ ຍາມກາລິກາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປເນຕິ, ຍາມກາລິກໍ ທ຺ເວປິ ສຕ຺ຕາຫກາລິກາທີນິ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປເນຕິ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກເມວ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ອຸປເນຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ປຸເຣ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕິ, ທ຺ວີຫປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຉາຫໍ, ຕີຫປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ປຎ຺ຈາຫໍ…ເປ… ສຕ຺ຕາຫປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ຕທເຫວ ກປ຺ປຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາເຍວ ຫິ ‘‘ສຕ຺ຕາຫກາລິເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍາວຊີວິກໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາລຍາມສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມສຸ ເຈຕ຺ຖ ວິກາລໂຠຊນ ສນ຺ນິຘິເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທານໍ ວເສນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ, ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ກາລິເກສຸ ຍາວກາລິກໍ ຍາມກາລິກນ຺ຕິ ອິມເມວ ທ຺ວຍໍ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ສນ຺ນິຘິກາຣກຎ຺ຈ, ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ຍາວຊີວິກຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ສນ຺ນິຘິມ຺ປິ ນ ຊເນຕິ. ອກປ຺ປິຍກຸຏິຍໍ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ເຐນ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕທຫຸປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ມຸຂສນ຺ນິຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນາມມຕ຺ຕເມວ ນານາກຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍກຸຏິ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ກຕເຄຫໍ, ຕຕ຺ຖ ສຫເສຍ຺ຍປ຺ປໂຫນເກ ປເທເສ ວຸຏ຺ຐໍ ຍາວກາລິກຎ຺ຈ ຍາມກາລິກຎ຺ຈ ສງ຺ຆິກໍ ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕກໍ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ປກ຺ກໍ ອນ຺ໂຕປກ຺ກໍ ນາມ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປນ ສຍໍ ປກ຺ກໍ ສາມໍ ປກ຺ກໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ. ເຕນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຏ຺ຐມ຺ປິ ຕໍຄຕິກເມວ, ສພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌຫຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕວຸຏ຺ຐອນ຺ໂຕປກ຺ກໂມຈນຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ຈຕສ຺ໂສ ກປ຺ປິຍຠູມິໂຍ (ມຫາວ. ໒໙໕) ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຕາສໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໒໙໕) ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຖ ປເນຕາ ນ ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມໍ ປາກມ຺ປິ ປຸນປາກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອສນ຺ນິຘິກາຣເກ ສນ຺ນິຘິກາຣກສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອສນ຺ນິຘິກາຣກສຎ຺ຎິໂນ, ຍາວກາລິກາທີນິ ຕີຓິ ນິທຫິຕ຺ວາ ສກໍ ສກໍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ຍາວຊີວິກໍ ສທາປິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາມິສໍ, ສນ຺ນິຘິຠາໂວ, ຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ເອຬກໂລມສທິສາເນວາຕິ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎນິພ຺ພຕ຺ຕານິ ໂຠຊນານິ. ຍຖາ ຫິ ອາຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ໂຕ ຣໂຖ ‘ອາຊຎ຺ຎຣໂຖ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘາປິ ປຓີຕສໍສຏ຺ຐານິ ໂຠຊນານິ ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ. ເຍຫິ ປນ ປຓີເຕຫິ ສໍສຏ຺ຐານິ, ຕານິ ‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປເຠທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເສຍ຺ຍຖິທໍ ສປ຺ປິ ນວນີຕນ຺ຕິອາທິມາຫ, ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປເທ (ກງ຺ຂາ. ອຏ຺ຐ. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂເຓເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ມຈ຺ຉາທີສຸ ປນ ສພ຺ໂພປິ ‘ໂອທໂກ’ຕິ (ປາຈິ. ໒໖໐) ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓ ມຈ຺ໂຉ ມຈ຺ໂຉເຍວ. ເຍສໍ ປນ ມໍສໍ ກປ຺ປຕິ, ເຕສໍ ມໍສຎ຺ຈ ຂີຣທຘີນິ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ. ເອວຣູປານິ ປຓີຕໂຠຊນານີຕິ ຍານິ ເອເຕຫິ ສປ຺ປິອາທີຫິ ສໍສຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘ປຓີຕໂຠຊນານີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປານິ ປຓີຕໂຠຊນານິ. ອຄິລາໂນຕິ ຍສ຺ສ ເຕຫິ ວິນາປິ ຜາສຸ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ອຄິລາໂນ ສຸທ຺ຘານິ ສປ຺ປິອາທີນິ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ໂສ ມຫານາມສິກ຺ຂາປເທນ (ປາຈິ. ໓໐໓) ກາເຣຕພ຺ໂພ, ມຈ຺ຉາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ (ປາຈິ. ໖໑໒-໖໑໓) ກາເຣຕພ຺ໂພ, ສປ຺ປິອາທີຫິ ສໍສຏ຺ຐໂຠຊນານິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ ອິມິນາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫິ, ສປ຺ປິໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເທຫິ, ສປ຺ປິມິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ເທຫິ, ສຫ ສປ຺ປິນາ ເທຫິ, ສປ຺ປິຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫຣເຓ ອຊ຺ໂຌຫຣເຓ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຍສ຺ມາ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ວິຍ ສປ຺ປິຠຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ສູໂປທນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທຸກ຺ກຏເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ນວນີຕຂີຣາທີນິ ວາ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ຑໍ ວາ ເທຕິ ‘‘ອິມິນາ ສປ຺ປິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ, ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ‘‘ໂຄສປ຺ປິນາ ຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ໂຄສປ຺ປິໍ ວາ ເທຕຸ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຸຣິມນເຍນ ນວນີຕາທີນິ ວາ, ຄາວິໍເຍວ ວາ ເທຕຸ ‘‘ອິໂຕ ສປ຺ປິນາ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ, ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂຄສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິໂຕ ອຊິກາສປ຺ປິອາທີຫິ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ຍາຈິເຕນ ອຎ຺ຎໍ ທິນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິ, ເອສ ນໂຍ ‘‘ອຊິກາສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິອາທີສຸປິ. ‘‘ກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຕິ, ວິສງ຺ເກຕເມວ. ‘‘ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອກປ຺ປິຍສປ຺ປິນາວ ເທຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫເຓປິ ປຣິໂຠເຄປິ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ສພ຺ເພຫິປິ ສປ຺ປິອາທີຫິ ເອກຏ຺ຐາເນ ວາ ນານາຏ຺ຐາເນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘໍ ເອກໂຕ ສມ຺ຠິນ຺ນຣສໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ກຸສຄ຺ເຄນ ເອກພິນ຺ທຸມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣຕິ, ນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ປຓີຕໂຠຊນວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຄິລາໂນ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຄິລານສ຺ສ ອຄິລານສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ຄິລານສຎ຺ຎິສ຺ສ, ຄິລານກາເລ ວິຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຄິລານສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊໂຕ, ຄິລານສ຺ສ ເສສເກ, ຎາຕກປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ, ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ຄຫິເຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຓີຕໂຠຊນຕາ, ອຄິລານຕາ, ກຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ປຏິລາໂຠ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຓີຕໂຠຊນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐຕ຺ວາ ກາຍກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ນ ທິນ຺ນໍ, ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ວິສ຺ສາສິກສນ຺ຕກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ໂຍ ໂກຈິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉາໂນປິ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ຐິໂຕ ກາຍາທີນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ເທຕິ, ຕຎ຺ເຈ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ວາ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ, ສໍຫາຣິເມນ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ມຎ຺ເຈນາປິ, ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ຈ ອນ຺ຕມໂສ ອຕຕ຺ຖຊາຕກຣຸກ຺ຂປຓ຺ເຓນາປິ, ສູຈິຍາ ປຣາມຏ຺ຐມຕ຺ເຕນາປິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຏິພທ຺ຘປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ນາມ ອິຘ ນຕ຺ຖິ, ຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖຸກຣຓິຍາ ທິຍ຺ຍມານໍ ນາສິກາຍ, ອກລ຺ລໂກ ວາ ມຸເຂນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາໂຠຄມຕ຺ຕເມວ ເຫຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ປຸພ຺ພາໂຠເຄ ຈ ສຕິ ປຈ຺ຉາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາເສ ສຕິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍມ຺ປິ ‘‘ປຕ຺ເຕນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນສ຺ເສວ ຫຕ຺ເຖ ປຕຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອຠິຫຏຠາຊນໂຕ ປຕິຕຣຊມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຕ຺ຖ ຐິຕນິສິນ຺ນນິປນ຺ນານໍ ປວາຣຓາສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຕ຺ຖປາໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ປນ ທາຍກປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກສຸ ເອໂກ ອາກາເສ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຠູມິຍໍ, ຠູມຏ຺ຐສ຺ສ ສີເສນ ອາກາສຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ຍໍ ອາສນ຺ນຕຣໍ ອງ຺ຄໍ, ຕສ຺ສ ໂອຣິມນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເອໂກ ກູເປ ໂຫຕິ, ເອໂກ ກູປຕເຏ, ເອໂກ ວາ ຣຸກ຺ເຂ, ເອໂກ ປຖວິຍໍ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫຕ຺ຖປາສປ຺ປມາຓໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ສເຈປິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາ ສາມເຓຣາ ຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ປຸຣິໂສ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວຣູປໍ ຠາຣໍ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຠູມິຍໍ ຐປິຕຫຕ຺ຖໍ ອາໂຣເປນ຺ຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປສາຣິຕຫຕ຺ເຖ ເອກເທເສນາປິ ຐເປນ຺ຕິ, ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຍໍ ປນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຣຊໍ ປຕຕິ, ຕໍ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂາ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ວິນຍທຸກ຺ກຏໍ, ຕໍ ປນ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຈນໍ ອສ຺ສຸຕ຺ວາ ວາ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ວາ ຠິກ຺ຂໍ ເທນ຺ຕິເຍວ, ວິນຍທຸກ຺ກຏາ ມຸຈ຺ຈຕິ, ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ສເຈ ມຫາວາໂຕ ຕໂຕ ຕໂຕ ຣຊໍ ປາເຕຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕຸໍ, ‘‘ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ວາ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາເສນ ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອສ຺ສຸເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທີສຸ ຍໍ ຐານໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ປຕຕິ, ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອງ຺ຄລຄ຺ຄໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ. ປຕນ຺ຕມ຺ປິ ໂວຈ຺ຉິນ຺ນຎ຺ເຈ ອນ຺ຕຣາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຈ຺ຉາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ມູລຜລໍ ວາ ມາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉາຍຕ຺ຖາຍ ວາ ຜລິນິສາຂໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໂຕ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ປຸນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຍ ປນ ຕຕ຺ຖ ຊາຕກຜລິນິສາຂາຍ ວາ ວລ຺ລິຍາ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລຕິ. ຕສ຺ສ ຕໂຕ ລທ຺ຘໍ ຜລໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທຸຣຸປຈິຓ຺ຓທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຜລິຣຸກ຺ຂໍ ປນ ອປສ຺ສຍິຕຸໍ ວາ ອາລມ຺ພິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິເຕ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອງ຺ກຸຣາທິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເມວ ຕໍ. ຍາວ ຫິ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ເຕ ນິຣເປກ຺ໂຂ ນ ໂຫຕິ, ນິຣເປກ຺ຂຕາຍ ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຕາວ ນ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ວິຊຫຕິ, ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ.

ມຸຂທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຄລນາຬິກໍ. ມຸເຂນ ວາ ຫິ ປວິຏ຺ຐໍ ໂຫຕຸ, ນາສິກາຍ ວາ, ຄເລນ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕາຍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ມຸຂທ຺ວາຣໍ ປເວສິຕເມວ ໂຫຕິ. ອາຫາຣນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາວກາລິກໍ ວາ ຍາມກາລິກໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ວາ ຍາວຊີວິກໍ ວາ. ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕ຺ຕາ ‘ອາຫາໂຣ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພມ຺ປິ ຘຎ຺ຎໍ ວາ ຘຎ຺ຎານຸໂລມໍ ວາ ຕາລນາຬິເກຣປນສລພຸຊອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑປຸສ຺ສຜລຕິປຸສຜລເອຬາລຸກສງ຺ຂາຕໍ ນວວິຘໍ ມຫາຜລຎ຺ເຈວ ອປຣຓ຺ຓຎ຺ຈ, ຍຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ວນມູລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລາທິ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາໂລ, ຕາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວກາລິກໍ ນາມ. ອມ຺ພປານໍ ຊມ຺ພຸປານໍ ໂຈຈປານໍ ໂມຈປານໍ ມຘຸກປານໍ ມຸທ຺ທິກປານໍ ສາລູກປານໍ ຜາຣຸສກປານນ຺ຕິ ອິມານິ ອຏ຺ຐ ປານານິ, ຍານິ ຈ ເຕສໍ ອນຸໂລມານິ ເວຕ຺ຕຕິນ຺ຕິຓິກມາຕຸລຸງ຺ຄກປິຏ຺ຐໂກສມ຺ພກຣມນ຺ທາທິຂຸທ຺ທກຜລປານານິ, ເອຕານິ ສພ຺ພານິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ສີໂຕທເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ກຕານິ ອາທິຈ຺ຈປາການິ ວາ ຍາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາມກາລິການິ ນາມ. ອວເສເສສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕຜລປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຣເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສປ຺ປິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ສຕ຺ຕາຫກາລິການິ ນາມ. ອິທໍ ປນ ຍາວກາລິກາທິຕ຺ຕຍໍ ກາລວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸທກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສມູລຜລາຜລາທິ ຍໍ ເນວ ຂາທນີຍຕ຺ຖໍ ນ ໂຠຊນີຍຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຍາວຊີວິກໍ ນາມ. ອາຫເຣຍ຺ຍາຕິ ປເວເສຍ຺ຍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທກທນ຺ຕໂປນາຕິ ອິທໍ ອນາຫາເຣປິ ອຸທເກ ອາຫາຣສຎ຺ຎາຍ, ທນ຺ຕໂປເນ ຈ ‘‘ມຸຂທ຺ວາຣໍ ອາຫຏໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕານໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິໂນທນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທກຎ຺ຫິ ຍຖາສຸຂໍ ປາຕຸໍ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ທນ຺ຕໂປນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ອວເສສໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫໂຕ ຄຫເຓ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ອຊ຺ໂຌຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສເຈປິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຣໂສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິສຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.

ເວສາລິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ອທິນ຺ນໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຸທກທນ຺ຕໂປນາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕເກ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິໂນ, ເວມຕິກສ຺ສ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຸທກທນ຺ຕໂປເນ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາວິກຏານິ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ອສຕິ ກປ຺ປິຍກາຣເກ ສາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ທຸພ຺ພໂຈປິ ອສມຕ຺ໂຖປິ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ອສນ຺ຕປກ຺ເຂເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຉາຣິກາຍ ອສຕິ ສຸກ຺ຂທາຣຸໍ ຌາເປຕ຺ວາ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ອສຕິ ອລ຺ລທາຣຸໍ ຣຸກ຺ຂໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ, ມຕ຺ຕິກຕ຺ຖາຍ ຈ ປຖວິໍ ຂຓິຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ປນ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ມຫາວິກຏໍ ກາໂລທິສ຺ສໍ ນາມ ສປ຺ປທຏ຺ຐກ຺ຂເຓເຍວ ສາມໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎທາ ປຏິຄ຺ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕາ, ອນນຸຎ຺ຎາຕຕາ, ຘູມາທິອພ຺ໂພຫາຣິກາຠາໂວ, ອຊ຺ໂຌຫຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ເອຬກໂລມສທິສານີຕິ.

ທນ຺ຕໂປນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ໂຠຊນວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.