ສງ຺ຆາທິເສສກຓ຺ໂຑ

ອິເມ ໂຂ ປນາຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ. ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕຕິ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ປິຍວຈເນນ ອາລປນໍ. ເຕຣສາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ສງ຺ຆາທິເສສາຕິ ເອວໍນາມກາ. ຘມ຺ມາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອຸທ຺ເທສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຣູເປນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ນິທາເນ ວິຍ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສາຘາຣຓວຈນມຕ຺ເຕນ.

໑. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສໍວິຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາ ອສ຺ສາຕິ ສຎ຺ເຈຕນາ, ສຎ຺ເຈຕນາວ ສຎ຺ເຈຕນິກາ, ສຎ຺ເຈຕນາ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສຎ຺ເຈຕນິກາ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ສຸກ຺ກສ຺ສ ວິສ຺ສຏ຺ຐິ, ຣາຄູປຕ຺ຖມ຺ຠາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອງ຺ຄຊາເຕ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ເຕ ອາໂຣຄ຺ຍາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອປທິສິຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູປາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ໂມຈນສ຺ສາທເຈຕນາຍ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອາສຍຘາຕຸນານຕ຺ຕໂຕ ນີລາທິວເສນ (ປາຣາ. ໒໓໙-໒໔໐) ທສວິເຘສຸ ສຸກ຺ເກສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຸກ຺ກສ຺ສ ຐານາ ຈາວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິ ຍາ ສຸປິເນ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ ໂຫຕິ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ ສຎ຺ເຈຕນິກາ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິ, ອຍໍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕິນິກາໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ໂຆ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຕຸກາມສ຺ສ ຍໍ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ປຣິວາສທານຕ຺ຖາຍ, ອາທິໂຕ ເສເສ ມຊ຺ເຌ ມານຕ຺ຕທານຕ຺ຖາຍ ມູລາຍ ປຏິກສ຺ສເນນ ວາ ສຫ ມານຕ຺ຕທານຕ຺ຖາຍ, ອວສາເນ ອພ຺ຠານຕ຺ຖາຍ ຈ ສງ຺ໂຆ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ນ ເຫຕ຺ຖ ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ວິນາ ສງ຺ເຆນ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ອິຕິ ສງ຺ໂຆ ອາທິມ຺ຫິ ເຈວ ເສເສ ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ ອສ຺ສາຕິ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຍ຺ຍສກໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອສຸຈິໂມຈນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ. ສເຈ ປນ ປເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຸປກ຺ກມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂມຈາເປຕິ, ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ເຈເຕຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອາກາເສ ກຏິກມ຺ປເນນປິ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສເຈ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ຍໍ ເອກາ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ປິເວຍ຺ຍ, ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ຐານໂຕ ມຸຈ຺ຈຕິ, ທກໂສຕໍ ອໂນຕິຓ຺ເຓປິ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ຐານໂຕ ປນ ຈຸຕໍ ອວສ຺ສເມວ ທກໂສຕໍ ໂອຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທກໂສຕໍ ໂອຕິຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒໓໗) ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ອໂມຈນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ຈ, ສຸປິນໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ມຸຕ຺ເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເຈຕນາ, ອຸປກ຺ກໂມ, ມຸຈ຺ຈນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຕີຓິ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມປາຣາຊິເກ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວາຕິ.

ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ ຍກ຺ຂາທີຫິ ວິຍ ສຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ຣາເຄນ ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ກູປາທີນິ ວິຍ ສຕ຺ຕາ ອສມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊນີເຍ ຐາເນ ຣຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ຣາຄໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາຄສມງ຺ຄິສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິປຣິຓເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຠວງ຺ຄສນ຺ຕຕິສງ຺ຂາຕໍ ປກຕິໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຖາ ປວຕ຺ເຕນ, ວິຣູປໍ ວາ ປຣິຓເຕນ ຍຖາ ປຣິວຕ຺ຕມານໍ ວິຣູປໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຣາຄວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຕທຫຸຊາຕາຍປິ ຊີວມານກມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ. ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓາທິກອາຍສມ຺ປໂຍຄໍ ກາຍມິສ຺ສີຠາວໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາຕິອາທິ ປນສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ໂຖ ນາມ ກປ຺ປຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄນຂາ. ເວຓີ ນາມ ວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ອວິນນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ສຸທ຺ຘເກເສຫິ ວາ ນີລາທິວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕກຸສຸມກຫາປຓມາລາສຸວຓ຺ຓຈີຣກມຸຕ຺ຕາວຬິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣມິສ຺ເສຫິ ວາ ກຕເກສກລາປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເວຓິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ເກສາປິ ຄຫິຕາເຍວ ສທ຺ຘິໍ ໂລເມຫິ. ອິຕິ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓສ຺ສ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫຓໍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາໂຫ, ເວຓິຍາ ຄຫຓໍ ເວຓິຄ຺ຄາໂຫ. ອວເສສສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ປຣາມສນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄສ຺ສ ປຣາມສນໍ ນາມ. ໂຍ ຕໍ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫໍ ວາ ເວຓິຄ຺ຄາຫໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄສ຺ສ ປຣາມສນໍ ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕິນິກາໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກາຍສໍສຄ຺ຄສມາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ອນ຺ຕມໂສ ໂລເມນ ໂລມໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ຜຸສິຍມານສ຺ສ ເສວນາຘິປ຺ປາເຍນ ວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເອເກນ ປນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ທຸຕິເຍນ ຫຕ຺ເຖນ ທິວສມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ, ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຜຸສນ຺ໂຕ ປນ ສເຈ ສີສໂຕ ຍາວ ປາທາ, ຕາວ ກາຍໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ອໂມເຈນ຺ໂຕເຍວ ຜຸສຕິ, ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອງ຺ຄຸລີນໍ ເອກໂຕ ຄຫເຓປິ ເອກາເຍວ. ສເຈ ປນ ນານິຕ຺ຖີນໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິໂຍ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຎ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ເວມຕິກສ຺ສ, ປຓ຺ຑກປຸຣິສຕິຣຈ຺ຉານຄຕສຎ຺ຎິສ຺ສ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ກາເຍນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ, ອມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິປຓ຺ຑເກຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ກາຍສໍສຄ຺ເຄປິ. ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິຍາ ປນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາທີສຸ, ປຸຣິສກາຍຜຸສນາທີສຸ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ຜຸສິຍມານສ຺ສ ເສວນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາປິ ກາເຍນ ອວາຍມິຕ຺ວາ ຜສ຺ສໍ ປຏິຊານນ຺ຕສ຺ສ, ໂມກ຺ຂາຘິປ຺ປາເຍນ ອິຕ຺ຖິໍ ຜຸສນ຺ຕສ຺ສ, ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ, ອສ຺ສຕິຍາ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ກາຍສໍສຄ຺ຄຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວາຍາໂມ, ຫຕ຺ຖຄ຺ຄາຫາທິສມາປຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມປາຣາຊິເກ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວາຕິ.

ກາຍສໍສຄ຺ຄສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ໂອຕິຓ຺ຓຕາ ຈ ວິປຣິຓຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາຄວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ມາຕຸຄາມນ຺ຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສໍລກ຺ຂຓສມຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖິໍ. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາຫິວາຈາຫີຕິ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ເຄເມຖຸນຘມ຺ມປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຫິ ວາຈາຫິ. ໂອຠາເສຍ຺ຍາຕິ ອວຠາເສຍ຺ຍ, ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓຍາຈນອາຍາຈນປຸຈ຺ຉນປຏິປຸຈ຺ຉນອາຈິກ຺ຂຓານຸສາສນອກ຺ໂກສນວເສນ ນານປ຺ປກາຣໍ ອສທ຺ຘມ຺ມວຈນໍ ວເທຍ຺ຍ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ຍຸວາ ຍຸວຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ໂອຠາສເນ ນິຣາສງ຺ກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ເມຖຸນຸປສໍຫິຕາຫີຕິອິທໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຍ ສິຂາປຕ຺ຕລກ຺ຂຓທສ຺ສນໍ. ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຄ຺ຄານໍ ວເສນ ວຓ຺ຓາວຓ຺ເຓຫິ ວາ ເມຖຸນຍາຈນາທີຫິ ວາ ‘‘ສິຂຣຓີສິ, ສໍຠິນ຺ນາສິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກາສີ’’ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອກ຺ໂກສວຈເນນ ວາ ມາຕຸຄາມໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ນາມ ອາປຕ຺ຕິນິກາໂຍ ໂຫຕີຕິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາຫິ ໂອຠາສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຊານາຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ປຓ຺ຑເກ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ພຫຸລາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອກວາຈາຍ ໂອຠາສນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຄຓນາຍ ເຈວ ອິຕ຺ຖິຄຓນາຍ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ສເຈ ຍໍ ອິຕ຺ຖິໍ ໂອຠາສຕິ, ສາ ນ ຊານາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອຘກ຺ຂກໍ ອຸພ຺ຠຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ປຓ຺ຑເກ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຸພ຺ຠກ຺ຂກໍ ອໂຘຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ ອາທິສ຺ສ ວຓ຺ຓາທິຠຓເນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຕ຺ຖຘມ຺ມອນຸສາສນິປຸເຣກ຺ຂາຣານໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈສ຺ສາທຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ໂອຠາສນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ໂອຕິຓ຺ຓຕາ ຈ ວິປຣິຓຕຈິຕ຺ຕຕາ ຈ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກຕິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສມີເປ. ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ເມຖຸນຘມ຺ມສງ຺ຂາເຕນ ກາເມນ ປາຣິຈຣິຍາ ກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກາມປາຣິຈຣິຍາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາ, ອຕ຺ຕນາ ວາ ກາມິຕາ ອິຈ຺ຉິຕາຕິ ອຕ຺ຕກາມາ, ສຍໍ ເມຖຸນຣາຄວເສນ ປຕ຺ຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຕ຺ຕກາມາ ຈ ສາ ປາຣິຈຣິຍາ ຈາຕິ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາ, ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ. ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ຄຸຓໍ ອານິສໍສໍ ປກາເສຍ຺ຍ. ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓຠາສນາກາຣນິທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທສມ຺ພນ຺ຘວເສເນວ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍາ ມາທິສໍ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ຕໍ ເມຖຸນຘມ຺ມາ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ຕທຸຠເຍນາປິ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ເອເຕນ ຘມ຺ເມນ ປຣິຈເຣຍ຺ຍ ອຠິຣເມຍ຺ຍ, ຕສ຺ສາ ເອວໍ ມາທິສໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິຍາ ຍາ ອຍໍ ປາຣິຈຣິຍາ ນາມ, ເອຕທຄ຺ຄໍ ປາຣິຈຣິຍານນ຺ຕິ. ເມຖຸນຸປສໍຫິເຕນ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອຣຫສິ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ເມຖຸນຘມ຺ມໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ເມຖຸນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕເນວ ວຈເນນ ໂຍ ຠາເສຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓຠາສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ອນ຺ຕມໂສ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຊານາຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ໂນ ເຈ ຊານາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ປຓ຺ຑເກ ປຓ຺ຑກສຎ຺ຎິໂນປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິໂນ ທຸກ຺ກຏໍ. ຈີວຣາທີຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ປາຣິຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ, ອິຕ຺ຖິສຎ຺ຎິຕາ, ອຕ຺ຕກາມປາຣິຈຣິຍາຍ ຣາໂຄ, ເຕນ ຣາເຄນ ວຓ຺ຓຠຓນໍ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລຠາສເນ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວາຕິ.

ອຕ຺ຕກາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈເມ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສໍຈຣຓຠາວໍ. ສມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ວາຕິອາທິ ສມາປຊ຺ຊນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສມຕິນ຺ຕິ ປຸຣິເສນ ວາ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕາທີຫິ ວາ ເປສິໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ມຕິໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິມຕິນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ຕສ຺ສາ ມາຕາປິຕາທີຫິ ວາ ເປສິໂຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຍຕ຺ຕເນ ວາ ຊາຣຕ຺ຕເນ ວາຕິ ຊາຍຠາເວ ວາ ຊາຣຠາເວ ວາ. ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ມຕິໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຍຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຣຕ຺ຕເນ ອາໂຣເຈຕິ. ອປິຈ ປຸຣິສສ຺ເສວ ມຕິໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ຊາຍຕ຺ຕເນ ວາ ອາໂຣເຈຕິ ນິພທ຺ຘຠຣິຍຠາເວ, ຊາຣຕ຺ຕເນ ວາ ມິຈ຺ຉາຈາຣຠາເວ, ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໐໒) ‘‘ຊາຍຕ຺ຕເນ ວາຕິ ຊາຍາ ຠວິສ຺ສສິ, ຊາຣຕ຺ຕເນ ວາຕິ ຊາຣີ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ອິຕ຺ຖິຍາ ມຕິໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອາໂຣຈເນປິ ‘‘ປຕິ ຠວິສ຺ສສິ, ຊາໂຣ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓິກາຍປີຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຍາ ອຍໍ ຕງ຺ຂເຓ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ສໍວສິຕພ຺ພໂຕ ‘‘ຕງ຺ຂຓິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາປິ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕິກາ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຣິສສ຺ສ ມຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕິໂກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຣິສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິມຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕປິ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມາປຊ຺ຊນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂຓິກາຍປີ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວີມໍສຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໍ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕີ’’ຕິອິມິນາ (ປາຣາ. ໓໓໘) ນເຍນ ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນາລໍວຈນີຍາຍ ຍາຍ ກາຍຈິ ອິຕ຺ຖິຍາ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸຍາປິ ປຸຣິສມຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຫິ ກິຣ ຠຣິຍາ ຘນກ຺ກີຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸກາໂມ ສເຈປິ ຉນ຺ທວາສິນີອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາກາເຣນ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕາຍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕປິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິເຕປິ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ປຫິໂຕ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕິ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສາ ປນ ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂຫຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕໍ. ສເຈປິ ຍສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິໂຕ, ຕໍ ອທິສ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອວສ຺ສາໂຣຈນກສ຺ສ ‘‘ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ‘‘ມາຕຸຣກ຺ຂິຕໍ ພ຺ຣູຫີ’’ຕິ ເປສິຕສ຺ສ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ປິຕຸຣກ຺ຂິຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວິສງ຺ເກຕໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ວຈນໍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ວາ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ວາ ປຸນ ເຍນ ເປສິໂຕ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຍໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອຎ຺ເຎນ ອາໂຣຈາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ວີມໍສຕິ, ປຈ຺ຈາຫຣຕີ’’ຕິອິທໍ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ສມ຺ປາທິຕເມວ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ປນ ເຍຫິ ເກຫິຈິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ, ປຓ຺ຑເກ ຈ ອງ຺ຄຕ຺ຕເຍນາປິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ເອເກນ ທຸກ຺ກຏໍ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ຄິລານສ຺ສ ວາ ກິຈ຺ເຈນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ.

ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເຍສຸ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕສໍ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ນ ນາລໍວຈນີຍຕາ,

ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນວີມໍສນປຈ຺ຈາຫຣຓານີຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ວາ ອລໍວຈນີຍຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວິກາເຣນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕເຖວ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕໍ ຊາເນຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເກນຈິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ອາຄຕໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ອາຄເຕ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອກຕຕ຺ຕາ ວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ວາຈາຍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ກຣຓີເຍນ ຕສ຺ສາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວາ ຄມນກາເລ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວຈີເຠເທນ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປຸນປິ ອຎ຺ເຎເນວ ກາຣເຓນ ຕໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ ກທາຈິເທວ ຕໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສາປິ ປິຕຸວຈເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລໍວຈນີຍໍ ມາຕຣມ຺ປິ ‘‘ເອຫິ ເມ ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວາຈໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອິມານິ ຕີຓິ ອຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານານິ. ຕທຸຠຍໍ ປນ ຊານິຕ຺ວາ ເອເຕເຫວ ຕີຫິ ນເຍຫິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕາເນວ ຕີຓິ ຕທຸຠຍຊານນຈິຕ຺ເຕນ ສຈິຕ຺ຕການິ ໂຫນ຺ຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ກຸສລາທິວເສນ ເຈຕ຺ຖ ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ, ສຸຂາທິວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ.

ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ເຐ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາຈິກາ ນາມ ສຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຍາຈນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາຈິກາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍາຈນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຍໍ ຍາຈິຕເກຫິ ອຸປກຣເຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕກໍ ມູລຈ຺ເຉທວເສນ ຍາຈິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາວກາລິກໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ສຫາຍຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ‘‘ປຸຣິສໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸຣິສຕ຺ຕກຣມ຺ປິ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຸຣິສຕ຺ຕກໂຣ ນາມ ວຑ຺ຒກິອາທິນາ ປຸຣິເສນ ກາຕພ຺ພໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ. ຕໍ ‘‘ປຸຣິສຕ຺ຕກຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຫີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຖຸ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ອປຸຈ຺ຉິເຕ ວາ ຍາຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈຍາ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ມິຄລຸທ຺ທກາທໂຍ ປນ ສກກມ຺ມໍ ນ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ກຸຏິນ຺ຕິ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາ ນາມ ຐເປຕ຺ວາ ຖມ຺ຠຕຸລາປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຏວາຕປານຘູມຈ຺ຉິທ຺ທາທິເຠທໍ ອເລໂປກາສໍ ອວເສເສ ເລໂປກາເສ ກຸຏ຺ເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ສຸຘາຍ ວາ ມຕ຺ຕິກາຍ ວາ ລິຕ຺ຕາ. ອວລິຕ຺ຕາ ນາມ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຉທນສ຺ສ ພຫິ ລິຕ຺ຕາ. ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາວລິຕ຺ຕາ ນາມ ຕເຖວ ຉທນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ລິຕ຺ຕາ. ກາຣຍມາເນນາຕິ ສຍໍ ວາ ກໂຣນ຺ເຕນ, ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກາຣາເປນ຺ເຕນ. ອສາມິກນ຺ຕິ ກາເຣຕາ ທາຍເກນ ວິຣຫິຕໍ. ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສນ຺ຕິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວາສາຄາຣໍ ເອສາ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕາ ອຸທ຺ເທໂສ ເອຕິສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສາ, ຕໍ ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສໍ. ປມາຓິກາ ກາເຣຕພ຺ພາຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ ກາເຣຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ປມາຓນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ກຸຏິຍາ ອິທໍ ປມາຓໍ. ທີຆໂສຕິ ທີຆໂຕ. ທ຺ວາທສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິຍາຕິເອຕ຺ຖ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິ ນາມ ອິທານິ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ວຑ຺ຒກິຫຕ຺ເຖນ ທິຍຑ຺ໂຒ ຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ມິນນ຺ເຕນ ປນ ກຸຏິຍາ ພຫິກຸຏ຺ເຏ ປຐມໍ ທິນ຺ນໍ ມຫາມຕ຺ຕິກປຣິຍນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຖຸສປິຓ຺ຑປຣິຍນ຺ເຕນ ທ຺ວາທສ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ມິເນຕພ຺ພາ, ສເຈ ຖຸສປິຓ຺ຑເກນ ອນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ມຫາມຕ຺ຕິກເລເປເນວ ນິຏ຺ຐາເປຕິ, ສ຺ເວວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ. ສຕ຺ຕນ຺ຕຣາຕິ ກຸຏ຺ຏສ຺ສ ພຫິອນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມນ ອນ຺ເຕນ ສຕ຺ຕ ສຸຄຕວິທຕ຺ຖິໂຍ ປມາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ທີຆໂຕ ຫາເປຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ, ຕິຣິຍໂຕ ວາ ຫາເປຕ຺ວາ ທີຆໍ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອຸຠໂຕວຑ຺ຒເນ. ຍາ ປນ ທີຆໂຕ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາປິ ໂຫຕິ, ຕິຣິຍໂຕ ຕິຫຕ຺ຖາ ວາ ອູນກຈຕຸຫຕ຺ຖາ ວາ, ຍຕ຺ຖ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ມຎ຺ໂຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ນ ປຣິວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ຈຕຸຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖາຣາ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ກຸຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂູ ອຠິເນຕພ຺ພາ ວຕ຺ຖຸເທສນາຍາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ກຸຏິໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໔໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສງ຺ຆໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວາ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນາ ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມຕາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸເທສນຕ຺ຖາຍ ເນຕພ຺ພາ. ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ ອນາຣມ຺ຠໍ ສປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ກິປິລ຺ລິກາທີນໍ ອາສຍາທີຫິ ເຕຣສຫິ, ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓນິສ຺ສິຕາທີຫິ ໂສຬສຫິ ອຸປທ຺ທເວຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອນາຣມ຺ຠໍ, ທ຺ວີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ພລິພທ຺ເຘຫິ ຍຸຕ຺ເຕນ ສກເຏນ ເອກໍ ຈກ຺ກໍ ນິພ຺ໂພທກປຕນຏ຺ຐາເນ ເອກໍ ພຫິ ກຕ຺ວາ ອາວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ສປຣິກ຺ກມນນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ສງ຺ຆປໂຫນກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ, ໂນ ເຈ, ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຍາຈິເຕຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິເຍນ ກມ຺ເມນ ວຕ຺ຖຸ ເທເສຕພ຺ພໍ. ສາຣມ຺ເຠ ເຈຕິອາທິ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາຬວິຍໍ ອາຬວິເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ສຎ຺ຎາຈິກາຍ ກຸຏິກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ‘‘ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກໍ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ກຸຏິໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປກຣຓຕ຺ຖໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປໂຍເຄສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ‘‘ອິທານິ ທ຺ວີຫິ ປິຓ຺ເຑຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕສຸ ປຐມປິຓ຺ຑທາເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ທຸຕິຍທາເນນ ເລເປ ຆຏິເຕ ສເຈ ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກາ ເອວ ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕາ ເອວ ວາ ໂຫຕິ, ເອໂກ ສງ຺ຆາທິເສໂສ, ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏານິ. ອຸຠຍວິປ຺ປນ຺ນາ, ທ຺ເວ ສງ຺ຆາທິເສສາ, ທ຺ເວ ຈ ທຸກ຺ກຏານິ. ສເຈ ປນ ທ຺ວາຣພນ຺ຘໍ ວາ ວາຕປານໍ ວາ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາວ ມຕ຺ຕິກາຍ ລິມ຺ປຕິ, ຐປິເຕ ຈ ຕສ຺ມິໍ ເລໂປ ນ ຆຏິຍຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ປຸນ ລິມ຺ປນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຆຏິຕມຕ຺ເຕ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ສເຈ ຕໍ ຐປິຍມານໍ ປຐມທິນ຺ນເລເປນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຐມເມວ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເກວລໍ ສາຣມ຺ຠາຍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ອປຣິກ຺ກມນາຍ. ວິປ຺ປກຕໍ ກຸຏິໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທທໂຕ ຈ, ຠູມິໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ເລຓຄຸຫາຕິຓກຸຏິປຓ຺ຓຈ຺ຉທນເຄເຫສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ, ກຸຏິມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາສຕ຺ຖາຍ, ວາສາຄາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣຕ຺ຖາຍ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ອຸລ຺ລິຕ຺ຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຕາ, ເຫຏ຺ຐິມປມາຓສມ຺ຠໂວ, ອເທສິຕວຕ຺ຖຸກຕາ, ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕຕາ, ອຕ຺ຕຸທ຺ເທສິກຕາ, ວາສາຄາຣຕາ, ເລປຆຏນາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຉ ວາ ສຕ຺ຕ ວາ ອງ຺ຄານິ. ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍຎ຺ຈ, ກິຣິຍາກິຣິຍຎ຺ຈ. ອິທຎ຺ຫິ ວຕ຺ຖຸໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ກໂຣໂຕ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອເທສາເປຕ຺ວາ ກໂຣໂຕ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ.

ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕເມ ມຫລ຺ລກນ຺ຕິ ສສາມິກຠາເວນ ສຎ຺ຎາຈິຕກຸຏິໂຕ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ມຫລ຺ລໂກ, ຍສ຺ມາ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ເທສາເປຕ຺ວາ ປມາຓາຕິກ຺ກເມນາປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ປມາຓມຫນ຺ຕຕາຍປິ ມຫລ຺ລໂກ, ຕໍ ມຫລ຺ລກໍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຕໍ ປມາຓມຫນ຺ຕຕ຺ຕໍ ສສາມິກຕ຺ຕາວ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ນາມ ວິຫາໂຣ ສສາມິໂກ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໖໗) ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ກຸຏິກາຣສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕສທິສໍ, ສສາມິກຠາວມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ.

ໂກສມ຺ພິຍໍ ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕິຍຣຸກ຺ຂໍ ເຉທາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕຠາໂວ, ອກິຣິຍມຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐານຠາໂວ, ເອກສງ຺ຆາທິເສສຕາ ຈ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ.

ວິຫາຣກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐເມ ທຸຏ຺ໂຐ ໂທໂສຕິ ທູສິໂຕ ເຈວ ທູສໂກ ຈ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ໂທເສ ປຸຄ຺ຄໂລ ເຕນ ໂທເສນ ທູສິໂຕ ໂຫຕິ, ປກຕິຠາວໍ ຊຫາປິໂຕ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣຎ຺ຈ ທູເສຕິ ວິນາເສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂທໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ‘‘ທຸຏ຺ໂຐ ໂທໂສ’’ຕິ ເອກສ຺ເສເວຕໍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອາກາຣນານຕ຺ເຕນ ນິທສ຺ສນໍ. ອປ຺ປຕີໂຕຕິ ນປ຺ປຕີໂຕ, ປີຕິສຸຂາທີຫິ ວິວຊ຺ຊິໂຕ, ນ ອຠິສໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມູລເກນາຕິ ຍໍ ໂຈທເກນ ຈຸທິຕກມ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອທິຏ຺ຐໍ ອສ຺ສຸຕໍ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິທໍ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນສວນປຣິສງ຺ກາສງ຺ຂາຕານໍ ມູລານໍ ອຠາວໂຕ ອມູລກໍ ນາມ. ຕໍ ປນ ໂສ ອາປນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕຸ, ອນາປນ຺ໂນ ວາ, ເອຕໍ ອິຘ ອປ຺ປມາຓໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອທິຏ຺ຐໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທຈກ຺ຂຸນາ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອທິຏ຺ຐໍ, ອສ຺ສຸຕໍ ນາມ ຕເຖວ ເກນຈິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ນ ສຸຕໍ, ອປຣິສງ຺ກິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປຣສ຺ສ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວເສນ ເຈຕສາ ອປຣິສງ຺ກິຕໍ, ອິຕິ ເອວຣູເປນ ອມູລເກນ. ປາຣາຊິເກນາຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູເປສຸ ເອກູນວີສຕິຍາ ອຎ຺ຎຕເຣນ, ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໘໖) ປນ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທເສ ອາຄຕາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ຘໍເສຍ຺ຍ ວິທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ ປຘໍເສຍ຺ຍ ອຠິຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສນໍ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ໂຈເທນ຺ໂຕປິ ປເຣນ ໂຈທາເປນ຺ໂຕປິ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ໂຈເທຕິ ວາ ໂຈທາເປຕິ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນາ ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນາ ສໍວາສປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ສາມີຈິປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ໂຈທນາ. ຕາສຸ ວຕ຺ຖຸສນ຺ທສ຺ສນາ ນາມ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ. ອາປຕ຺ຕິສນ຺ທສ຺ສນາ ນາມ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນຘມ຺ມາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ຕາ. ສໍວາສປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕິ, ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆຏິເຕເຍວ ສີສໍ ເອຕິ. ສາມີຈິປ຺ປຏິກ຺ເຂໂປ ນາມ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມພີຊນິກມ຺ມາທີນໍ ອກຣຓໍ, ຕໍ ປຏິປາຕິຍາ ວນ຺ທນາທີນິ ກໂຣໂຕ ເອກສ຺ສ ອກຕ຺ວາ ເສສານໍ ກຣຓກາເລ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ໂຈທນາ ນາມ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ມມ ວນ຺ທນາທີນິ ນ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆຏິເຕເຍວ ສີສໍ ເອຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອສ຺ສມໂຓສີ’’ຕິ ວາ ອາທີຫິ ວຈເນຫິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ເອວ ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ໂຈເທຕິ, ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິເຕສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຈທາເປຕິ, ອຍໍ ອນຸທ຺ຘໍເສຕິ ນາມ. ອປ຺ເປວ ນາມ ນໍ ອິມມ຺ຫາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ອປິ ເອວ ນາມ ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອິມມ຺ຫາ ເສຏ຺ຐຈຣິຍາ ອປເນຍ຺ຍໍ. ‘‘ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສຈາຫໍ ອິມໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອິມມ຺ຫາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ຈາເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອເຕນ ເອກໍ ຈາວນາຘິປ຺ປາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສາ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາໂຍ ກມ຺ມາຘິປ຺ປາໂຍ ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາໂຍ ອຸໂປສຖຏ຺ຐປນາຘິປ຺ປາໂຍ ປວາຣຓຏ຺ຐປນາຘິປ຺ປາໂຍ ອນຸວິຊ຺ຊນາຘິປ຺ປາໂຍ ຘມ຺ມກຖາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ສຕ຺ຕ ອຘິປ຺ປາຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນຸທ຺ຘໍສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສມເຍ. ສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາຕິ ອນຸວິຊ຺ຊເກນ ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນຸວິຊ຺ຊິຍມາໂນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມາໂນ. ອສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາຕິ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ເກນຈິ ວຕ຺ຖຸນາວາ ອນຸວິຊ຺ຊກາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປຸຄ຺ຄເລນ ວາ ອວຸຈ຺ຈມາໂນ. ອິເມສໍ ປນ ປທານໍ ປຣໂຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ຈ ໂທສໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອວໍ ສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາ ອສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ໂທສໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ ປຏິຊານາຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອມູລກຠາວສ຺ສ ປາກຏກາລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອນຸທ຺ຘໍສິຕກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອມູລກຎ຺ເຈວ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທິຏ຺ຐມູລາທີນໍ ອຠາເວນ ອມູລກໍ, ສມເຖຫິ ອຘິກຣຓີຍຠາເວນ ອຘິກຣຓໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຘິກິຈ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຈ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ສມຖາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໍ ອຘິກຣຓໍ. ອິຘ ປນ ປາຣາຊິກສງ຺ຂາຕໍ ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓເມວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຘິກຣຓໍ ທິຏ຺ຐາທີຫິ ມູເລຫິ ອມູລກຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂຈເທຕຸໍ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈ ໂທສໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ‘‘ຕຸຈ຺ຉກໍ ມຍາ ຠຓິຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ປາຣາ. ໓໘໖) ວທນ຺ໂຕ ປຏິຊານາຕິ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸທ຺ຘໍສິຕກ຺ຂເຓເຍວ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ, ອຍໍ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປທານຸກ຺ກເມນ ອຕ຺ໂຖ.

ຣາຊຄເຫ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອມູລເກນ ປາຣາຊິເກນ ອນຸທ຺ຘໍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ກຕູປສມ຺ປທໍ ສຸທ຺ຘໍ ວາ ອສຸທ຺ຘໍ ວາ ປຸຄ຺ຄລໍ ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕໍ ‘‘ອຍໍ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ກໂຣຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມາ ໂອກາສໍ, ອຫໍ ຕໍ ວຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ເອວໍ ໂອກາສໍ ອກາເຣຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ໂສ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ຊານາຕິ ‘‘ມໍ ໂຈເທຕີ’’ຕິ, ວາຈາຍ ວາຈາຍ ສງ຺ຆາທິເສໂສ ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສເຍວ. ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຍ ສມ຺ມຸຂາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຣມ຺ມຸຂາ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສີສໍ ນ ເອຕິ. ອຕ຺ຕນາ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຓາເປຕິ, ໂສ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ຕໍ ໂຈເທຕິ, ໂຈທາປກສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອຖ ໂສປິ ‘‘ມຍາ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ໂຈເທຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊານານໍ ຕເຖວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາເຍນ ປນ ໂອກາສໍ ອກາເຣຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ. ໂອກາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ກມ຺ມາຘິປ຺ປາເຍນ ອສມ຺ມຸຂາ ສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ. ວຸຏ຺ຐານາຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິກໂຣຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕສ຺ສ, ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂອກາສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ຐປນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ປນ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອນຸວິຊ຺ຊກສ຺ສາປິ ໂອສເຏ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອຕ຺ເຖຕໍ ຕວາ’’ຕິ ອນຸວິຊ຺ຊນາຘິປ຺ປາເຍນ ວທນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສາປິ ‘‘ໂຍ ອິທຎ຺ຈ ອິທຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ອສ຺ສມໂຓ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອໂນທິສກໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ໂອກາສກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ໂອທິສ຺ສ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ອສ຺ສມໂຓ ອນຸປາສໂກ’’ຕິ ກເຖຕິ, ອາສນໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ, ສີລວິປຕ຺ຕິ, ຍໍ ໂຈເທຕິ ວາ ໂຈທາເປຕິ ວາ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍຸປຄມນໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຸທ຺ຘສຎ຺ຎິຕາ, ເຍນ ປາຣາຊິເກນ ໂຈເທຕິ, ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐາທິວເສນ ອມູລກຕາ, ຈາວນາຘິປ຺ປາເຍນ ສມ຺ມຸຂາໂຈທນາ, ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທານສທິສານິ. ເວທນາ ປເນຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາເຍວາຕິ.

ທຸຏ຺ຐໂທສສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ນວເມ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຠາຄສ຺ສ ອິທໍ, ອຎ຺ຎຠາໂຄ ວາ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍໍ. ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ອາຘາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ໂສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ນາມາ’’ຕິ ຉຄລໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຍ຺ວາຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທພ຺ພສ຺ສ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂຄ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປກ຺ໂຂ ມນຸສ຺ສຊາຕິ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຈ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠາຄສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຊາຕິຍາ ເຈວ ຉຄລກຠາວສ຺ສ ຈ, ໂສ ວາ ອຎ຺ຎຠາໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ເຕສໍ ‘‘ອິມໍ ມຍໍ ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກໂຣມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ນາມກຣຓສຎ຺ຎາຍ ອາຘາໂຣ ວຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ໓໙໑) ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ວິວາທາຘິກຣຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ກສ຺ມາ? ອສມ຺ຠວໂຕ. ນ ຫິ ເມຕ຺ຕິຍຠູມຊກາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ກສ຺ສຈິ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທິຍິໍສຸ, ນ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ເລໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຊາຕິເລສາທໂຍ ຫິ ປຸຄ຺ຄລານໍເຍວ ເລສາ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ວິວາທາຘິກຣຓາທີນໍ. ຕຎ຺ຈ ‘‘ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍາຘິກຣຓຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ຉຄລກສ຺ສ ໂກຈິ ເທໂສ ໂຫຕິ ເຖຣໍ ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນ ອນຸທ຺ຘໍເສຕຸໍ ເລສມຕ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຖ ຈ ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ ‘‘ອສ຺ສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ໂວຫຣີຍຕີຕິ ເທໂສ, ຊາຕິອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ລິສ຺ສຕິ ສິລິສ຺ສຕິ ໂວຫາຣມຕ຺ເຕເນວ ອີສກໍ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ເລໂສ, ຊາຕິອາທີນໍເຍວ ອຎ຺ຎຕຣໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໓໙໓) ປນ ຍສ຺ສ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນ ອນຸທ຺ຘໍເສຍ຺ຍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ອາວິຠູຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ຍານິ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎໂຕ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຘິກຣຓານິ, ເຕສໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍຕາ ຈ ຕພ຺ຠາຄິຍຕາ ຈ ຍສ຺ມາ ອປາກຏາ, ຊານິຕພ຺ພາ ຈ ວິນຍຘເຣຫິ, ຕສ຺ມາ ຕຎ຺ຈ ອວສາເນ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິເຍນ ໂຈທນຎ຺ຈ ອາວິກາຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສາຕິ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ ໂຫຕິ ອຘິກຣຓຎ຺ຎຠາຄິຍໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເສສາ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ອຏ຺ຐເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິທໍ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ປາຣາຊິເກນ ຘມ຺ເມນ ອນຸທ຺ຘໍສນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຈ ອາປຕ຺ຕຎ຺ຎຠາຄິຍໂຈທນາຍ ຕຖາສຎ຺ຎິໂນປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອງ຺ເຄສຸ ຈ ອຎ຺ຎຠາຄິຍສ຺ສ ອຘິກຣຓສ຺ສ ກິຎ຺ຈິເທສໍ ເລສມຕ຺ຕໍ ອຸປາທິຍນຕາ ອຘິກາຕິ.

ອຎ຺ຎຠາຄິຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທສເມ ສມຄ຺ຄສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ສຫິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ສຣີເຣນ ຈ ອວິຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໔໑໒) ‘‘ສມຄ຺ໂຄ ນາມ ສງ຺ໂຆ ສມານສໍວາສໂກ ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມານສໍວາສໂກ ຫິ ສມຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິຕ຺ເຕນ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ກາຍສາມຄ຺ຄິທານໂຕ ສຣີເຣນ ອວິຍຸຕ຺ໂຕ. ເຠທາຍ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍາຕິ ‘‘ກຖໍ ນາມາຍໍ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຠທນຕ຺ຖາຍ ວາຍາເມຍ຺ຍ. ເຠທນສໍວຕ຺ຕນິກໍ ວາ ອຘິກຣຓນ຺ຕິ ເຠທນສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກາຣຓໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂອກາເສ ‘‘ກາມເຫຕຸ ກາມນິທານໍ ກາມາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໘, ໑໗໘) ວິຍ ກາຣຓໍ ‘‘ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ເຠທກຣວຕ຺ຖຸວເສນ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ. ສມາທາຍາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ. ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ ຕໍ ສງ຺ຆເຠທສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນິກໍ ສງ຺ຆເຠທນິພ຺ພຕ຺ຕິສມຕ຺ຖໍ ກາຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທີເປຍ຺ຍ ເຈວ ນປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຈ. ຠິກ຺ຂູຫິ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ ເຍ ຕໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍ ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວິຫາເຣ’’ຕິ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕຫິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຍ຺ວາຍໍ ອນນ຺ຕເຣ ‘‘ມາຍສ຺ມາ’’ຕິອາທິວຈນກ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ. ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ອວທນ຺ຕານໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມາອິຕິ ປທໍ ‘‘ປຣກ຺ກມີ’’ຕິປເທນ ‘‘ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິປເທນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ມາ ປຣກ຺ກມິ, ມາ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ສເມຕາຍສ຺ມາ ສງ຺ເຆນາຕິ ອາຍສ຺ມາ ສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕຸ ສມາຄຈ຺ຉຕຸ, ເອກລທ຺ຘິໂກ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສມຄ຺ໂຄ ຫິ ສງ຺ໂຆ…ເປ… ວິຫຣຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ໂມທມາໂນຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ໂມທມາໂນ. ອວິວທມາໂນຕິ ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ເອວໍ ນ ວິວທມາໂນ. ເອໂກ ອຸທ຺ເທໂສ ອສ຺ສາຕິ ເອກຸທ຺ເທໂສ, ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜາສຸ ວິຫຣຕີຕິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ. ເອວໍ ວິສຸມ຺ປິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອວຎ຺ຈ ໂສຕິອາທິມ຺ຫິ ສມນຸຠາສິຕພ຺ໂພຕິ ສມນຸຠາສນກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລນ຺ຕິ ອິຕິ ເອຕໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ກຸສລໍ ເຂມໍ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ໂນ ເຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ສມນຸຠາສນກມ຺ມປຣິໂຍສາເນ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆາທິເສໂສ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານປທຕ຺ຖເມວ.

ຣາຊຄເຫ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ສມນຸຠາສນກມ຺ເມ ກຣິຍມາເນ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຎຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມວາຈາຫິ ທ຺ເວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ, ‘‘ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຍ຺ຍ-ກາຣປຕ຺ຕາຍ ຕຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ຕຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ເຕ ຈ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍາ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາທິເສໂສເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອສມນຸຠາສິຍມານສ຺ສ ຈ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນໍ, ຘມ຺ມກມ຺ເມນ ສມນຸຠາສນໍ, ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານໍ, ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ສງ຺ຆເຠທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໑. ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເອກາທສເມ ຕສ຺ເສວ ໂຂ ປນາຕິ ໂຍ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມຕິ, ຕສ຺ເສວ. ອນຸວຕ຺ຕກາຕິ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິໍ ຂນ຺ຕິໍ ຣຸຈິໍ ຄຫເຓນ ອນຸປຏິປຊ຺ຊນກາ. ວຄ຺ຄໍ ອສາມຄ຺ຄິປກ຺ຂິຍວຈນໍ ວທນ຺ຕີຕິ ວຄ຺ຄວາທກາ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸທ຺ຘໍ ກມ຺ມາຣຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ຫິ ສງ຺ໂຆ ສງ຺ຆສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊານາຕິ ໂນຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຉນ຺ທາທີນິ ຊານາຕິ. ຠາສຕີຕິ ‘‘ເອວໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາສຕິ. ອມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ ຂມຕີຕິ ຍໍ ໂສ ກໂຣຕິ, ເອຕໍ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ສເມຕາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ສງ຺ເຆນາຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ສເມຕຸ ສມາຄຈ຺ຉຕຸ, ເອກີຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ປທຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາເປຕ຺ຖ ທສເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິທໍ ຣາຊຄເຫ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆເຠທາຍ ປຣກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອນຸວຕ຺ຕນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອງ຺ເຄສຸ ຈ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ອນຸວຕ຺ຕນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ.

ເຠທານຸວຕ຺ຕກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໒. ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ທ຺ວາທສເມ ທຸພ຺ພຈຊາຕິໂກຕິ ທຸພ຺ພຈສຠາໂວ, ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທ຺ເທສປຣິຍາປນ຺ເນສູຕິ ອຸທ຺ເທເສ ປຣິຍາປນ຺ເນສຸ ອນ຺ໂຕຄເຘສຸ, ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຕມາເນສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຫຘມ຺ມິກໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ສຫຘມ຺ມິເກນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ກາຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ປຎ຺ຈຫິ ສຫຘມ຺ມິເກຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕກຕ຺ຕາ ‘‘ສຫຘມ຺ມິກ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາເມນ ພຸທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ສິກ຺ຂາປເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຣມຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ມມ ວຈນາຍາຕິ ເຍນ ວຈເນນ ມໍ ວທຖ, ຕໂຕ ມມ ວຈນໂຕ ວິຣມຖ, ມາ ມໍ ຕໍ ວຈນໍ ວທຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວທຕຸ ສຫ ຘມ຺ເມນາຕິ ສຫຘມ຺ມິເກນ ສິກ຺ຂາປເທນ, ສຫຘມ຺ເມນ ວາ ອຎ຺ເຎນປິ ປາສາທິກຠາວສໍວຕ຺ຕນິເກນ ວຈເນນ ວເທຕຸ. ຍທິທນ຺ຕິ ວຸທ຺ຘິກາຣຓທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຍໍ ອິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫິຕວຈນໍ, ອາປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐາປນໍ, ເຕນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວຈເນນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວຸຏ຺ຐາປເນນ. ເອວໍ ສໍວທ຺ຘາຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິສາຕິ ເອວໍ ປຣິສາຍ ວຸທ຺ຘິກາຣຓໍ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາປິ ທສເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິທໍ ໂກສມ຺ພິຍໍ ຉນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ອຕ຺ຕານໍ ອວຈນີຍກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອງ຺ເຄສຸ ຈ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ອວຈນີຍກຣຓຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາຕິ.

ທຸພ຺ພຈສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໓. ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເຕຣສເມ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍວາຕິ ເອຕ຺ຖ ນຄຣມ຺ປິ ຄາເມ ອນ຺ໂຕຄຘເມວ. ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕີຕິຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘຈີວຣາທິປຈ຺ຈຍຕາຍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ປຸປ຺ຜທານາທີຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ສທ຺ຘໍ ວິນາເສນ຺ໂຕ ກຸລານິ ທູເສຕີຕິ ກຸລທູສໂກ. ມາລາວຈ຺ຉໂຣປນາທໂຍ ປາປກາ ສມາຈາຣາ ອສ຺ສາຕິ ປາປສມາຈາໂຣ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ກຸລທູສໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອາຍສ຺ມາ ໂຂ ກຸລທູສໂກ…ເປ… ອລໍ ເຕ ອິຘ ວາເສນາຕິ ອິມິນາສ຺ສ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມາຣຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກໂຕ ປເນສ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ກຸລທູສກກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ວິຫາເຣ ວສຕິ, ເນວ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ຈຣິຕຸໍ ລຠຕິ, ນ ວິຫາເຣ ວສິຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິເອຕ຺ຖ ໂສຕິ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມກໂຕ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຉນ຺ເທນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຉນ຺ທຄາມິໂນ, ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸ. ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ‘‘ຉນ຺ທຄາມິໂນ’’ຕິອາທີນິ ວທມາໂນ. ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄາຍ ເອວໍ ວຈນີໂຍ, ນ ກຸລທູສນນິວາຣຓຕ຺ຖາຍ. ກຸລທູສນກມ຺ເມນ ຫິ ໂສ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ປຸພ຺ເພວ ອາປນ຺ໂນ, ເອວໍ ປນສ຺ສ ວິສຸມ຺ປິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌປິ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊໂຕ ອປຣໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອວຎ຺ຈ ໂສຕິອາທິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາປິ ທສເມ ວຸຕ຺ຕສທິສາເຍວ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອິທໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອສ຺ສຊິປຸນພ຺ພສຸເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ທຄາມິຕາທີຫິ ປາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອງ຺ເຄສຸ ຈ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກມນໍ, ເອວໍ ອິຘ ຉນ຺ທາທີຫິ ປາປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ.

ກຸລທູສກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນວຓ຺ຓນາ

ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ…ເປ… ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີຕິເອຕ຺ຖ ປຐມໍ ອາປຕ຺ຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຐມາປຕ຺ຕິກາ, ປຐມໍ ວີຕິກ຺ກມນກ຺ຂເຓເຍວ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣ ປນ ຍຖາ ຕຕິເຍ ຈ ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈ ທິວເສ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ຕຕິຍໂກ, ຈຕຸຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຍາວຕຕິເຍ ສມນຸຠາສນກມ຺ເມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຍາວຕຕິຍກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາວຕີຫນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕການິ ອຫານິ. ຊານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓສ຺ສ ມາຕິກາ – ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຈ, ປກຕຕ຺ໂຕ ຈ ໂຫຕິ, ປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ຈ, ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຈ ໂຫຕິ, ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຈ, ປຫຸ ຈ ໂຫຕິ, ປຫຸສຎ຺ຎີ ຈ, ຉາເທຕຸກາໂມ ຈ ໂຫຕິ, ຉາເທຕິ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຈາຕິ ຍໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ສາ ເຕຣສນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ໂຫຕິ, ໂສປິ ຈ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວາ ‘‘ອິທໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ອາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ນໍ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຉາເທຕຸກາໂມວ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ອນາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎີ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘສຎ຺ຎີ ວາ, ເວມຕິໂກ ວາ, ອຈ຺ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ປກຕຕ຺ໂຕຕິ ອນຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ. ໂສ ເຈ ປກຕຕ຺ຕສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຉາເທຕິ, ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ອນນ຺ຕຣາຍິໂກຕິ ຍສ຺ສ ທສສຸ ຣາຊໂຈຣອຄ຺ຄິອຸທກມນຸສ຺ສອມນຸສ຺ສວາຬສຣີສປຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາເຍສຸ ເອໂກປິ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ເຈ ອນນ຺ຕຣາຍິກສຎ຺ຎີ ຉາເທຕິ, ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ປຫູຕິ ໂຍ ສກ຺ໂກຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸຎ຺ເຈວ ອາໂຣເຈຕຸຎ຺ຈ, ໂສ ເຈ ປຫຸສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ຉາເທຕິ, ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ. ຉາເທຕຸກາໂມ ຈ ໂຫຕິ, ຉາເທຕິ ຈາຕິອິທໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ສເຈປິ ຫິ ໂສ ສຠາຄໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ອາຈຣິໂຍ ວາ’’ຕິ ລຊ຺ຊາຍ ນາໂຣເຈຕິ, ຉນ຺ນາວ ໂຫຕິ. ອຸປຊ຺ຌາຍາທິຠາໂວ ຫິ ອິຘ ອປ຺ປມາຓໍ, ສຠາຄມຕ຺ຕເມວ ປມາຓໍ. ອຍໍ ‘‘ຊານໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕີ’’ຕິປທສ຺ສ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕາວຕີຫນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕການິ ອຫານິ, ປຏິຈ຺ຉາທິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາໂຣຈິຕທິວໂສ, ຕາວ ທິວສປກ຺ຂມາສສໍວຈ຺ຉຣວເສນ ຍຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຕກໍ ກາລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກາມາ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ນ ກາເມນ ນ ວເສນ, ອຖ ໂຂ ອກາເມນ ອວເສນ ປຣິວາສໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ສໂມຘານປຣິວາໂສ ຈາຕິ ຕິວິໂຘ ປຣິວາໂສ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາໂສ ຕາວ ຍຖາປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ທາຕພ຺ໂພ. ກສ຺ສຈິ ຫິ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ທ຺ວີຫາທິປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ. ກສ຺ສຈິ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ກສ຺ສຈິ ທ຺ເວ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວາ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ວາ. ຕສ຺ມາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສໍ ເທນ຺ເຕນ ປຐມເມວ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທິວເສ ຈ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສເຈ ເອກາ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິໍ ສຎ຺ເຈຕນິກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິວາສໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໙໘) ອາຄຕນເຍນ ກມ຺ມວາຈໍ ວຕ຺ວາ ປຣິວາໂສ ທາຕພ຺ໂພ. ອຖ ທ຺ວີຫຕີຫາທິປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ທ຺ວີຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຕີຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຈຕູຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປຎ຺ຈາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ…ເປ… ຈຸທ຺ທສາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິເອວໍ ຍາວ ຈຸທ຺ທສທິວສານິ ທິວສວເສນ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ, ປຎ຺ຈທສທິວສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຍໍ ‘‘ປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ຍາວ ເອກູນຕິໍສຕິໂມ ທິວໂສ, ຕາວ ‘‘ອຕິເຣກປກ຺ຂປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ, ຕໂຕ ມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຕິເຣກມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ທ຺ເວມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຕິເຣກທ຺ເວມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເຕມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ…ເປ… ອຕິເຣກເອກາທສມາສປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ເອວໍ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ສໍວຈ຺ຉເຣ ປຸຓ຺ເຓ ‘‘ເອກສໍວຈ຺ຉຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’’ນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ອຕິເຣກສໍວຈ຺ຉຣໍ ທ຺ເວສໍວຈ຺ຉຣໍ ເອວໍ ຍາວ ສຏ຺ຐິສໍວຈ຺ຉຣອຕິເຣກສຏ຺ຐິສໍວຈ຺ຉຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາ ຠິຍ຺ໂຍປິ ວຕ຺ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ສເຈ ປນ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ຕທຸຕ຺ຕຣິ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ‘‘ເອກໍ ອາປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ທ຺ເວ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕິສ຺ໂສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ສຕໍ ວາ ໂຫຕຸ, ສຫສ຺ສໍ ວາ, ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນານາວຕ຺ຖຸກາສຸປິ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ເອກໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ເອກໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລວາຈໍ ເອກໍ ອຕ຺ຕກາມໍ ເອກໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ຄຓນວເສນ ວາ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸກິຕ຺ຕນວເສນ ວາ, ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ສງ຺ຆາທິເສສາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ນາມມຕ຺ຕວເສນ ວາ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ນາມໍ ທຸວິຘໍ ສຊາຕິສາຘາຣຓໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ສຊາຕິສາຘາຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕີຕິ ສພ຺ພສາຘາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊິໍ ເອກາຫປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພສາຘາຣຓນາມວເສນາປິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທຎ຺ຫິ ປຣິວາສາທິວິນຍກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ນາມວເສນ ອາປຕ຺ຕິວເສນ ຈ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐີຕິ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ, ສງ຺ຆາທິເສໂສຕິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ກາຍສໍສຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິວຈເນນາປິ ‘‘ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ’’ຕິວຈເນນາປິ ວຕ຺ຖຸ ເຈວ ໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ສງ຺ຆາທິເສໂສ’’ຕິວຈເນນາປິ ‘‘ອາປຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິວຈເນນາປິ ນາມຎ຺ເຈວ ອາປຕ຺ຕິ ຈ ຄຫິຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ວເສນ ກມ຺ມວາຈາ ກາຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນ ຈ ສເຈ ອປ຺ປຠິກ຺ຂຸໂກ ອາວາໂສ ໂຫຕິ, ສກ຺ກາ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທໍ ອນາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ວສິຕຸໍ, ຕຕ຺ເຖວ ‘‘ປຣິວາສໍ ສມາທິຍາມິ, ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕໍ ສມາທາຕພ຺ພໍ, ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນ ວຕ຺ຕເຠທຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ປຣິວາສໍ ໂສເຘຕຸໍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕວຕ຺ເຕນ ວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ປຣິວາສໍ ນິກ຺ຂິປາມິ, ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ ປຣິວາໂສ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ, ເອກປເທນາປິ ເຈຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ປຣິວາໂສ, ທ຺ວີຫິ ປນ ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕເຍວ, ສມາທາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປກຕຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຖາເນນ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ, ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ທ຺ເວ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄຸມ຺ເພນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ຍມ຺ປິ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພເມວ. ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂສ ປຸເຣ ອຣຸເຓເຍວ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຄໂຕ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍາວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ປູເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພໍ, ອຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຣິວາສວິນິຈ຺ຉໂຍ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໙໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕເຣສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ‘‘ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ຣຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໑໕໗) ອິມສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຂນ຺ຘເກ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ສຸທ຺ຘນ຺ຕປຣິວາໂສ ນາມ, ໂສ ທຸວິໂຘ ຈູຬສຸທ຺ຘນ຺ໂຕ ມຫາສຸທ຺ຘນ຺ໂຕຕິ, ທຸວິໂຘປິ ເຈສ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉທໍ ສກລໍ ວາ ເອກຈ຺ຈໍ ວາ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ຕຕ຺ຖ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທາຕພ຺ໂພ. ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕໍ ປນ ‘‘ເອຕ຺ຕິກາ ອຫໍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ຊານາຕຸ ວາ, ມາ ວາ, ອກາຣຓເມຕໍ. ຕສ຺ສ ທານວິຘິ ຂນ຺ຘເກ ອາຄໂຕ, ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ປນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕໂຣ ປນ ສໂມຘານປຣິວາໂສ ນາມ, ໂສ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂອຘານສໂມຘາໂນ ນາມ ອນ຺ຕຣາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຸຕ຺ຖທິວເສ ໂອຘຸນິຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣິມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ມູລທິວສປຣິຈ຺ເຉເທ ປຈ຺ຉາ ອາປນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ສໂມທຫິຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຄ຺ຆສໂມຘາໂນ ນາມ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ອາປຕ຺ຕີສຸ ຍາ ເອກາ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕິສ຺ໂສ ວາ ສມ຺ພຫຸລາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສພ຺ພຈິຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາໂຍ, ຕາສໍ ອຄ຺ເຆນ ສໂມຘາຍ ຕາສໍ ຣຕ຺ຕິປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ອວເສສານໍ ອູນຕຣປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມິສ຺ສກສໂມຘາໂນ ນາມ ນານາວຕ຺ຖຸກາໂຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພປຣິວາໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ຕິວິເຘປິ ສໂມຘານປຣິວາເສ ສງ຺ເຂປກຖາ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ‘‘ປຣິວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປທສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາມຸຂໍ.

ອຸຕ຺ຕຣິ ຉາຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິວາສໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ຉ ຣຕ຺ຕິໂຍ. ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕາຍາຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ມານຠາວາຍ, ອາຣາຘນຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸມານຕ຺ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຏິຈ຺ຉນ຺ນວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິວາສໍ ອທຕ຺ວາ ມານຕ຺ຕເມວ ທາຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຣິວາສປຣິໂຍສາເນ ທາຕພ຺ພໍ ມານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມານຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປເນເຕສໍ ທານວິຘິ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ຈ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ (ຈູຬວ. ອຏ຺ຐ. ໑໐໒) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ສເຈ ອຍໍ ວຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສມາທາຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິວາເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມານຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມິ, ວຕ຺ຕໍ ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ເນສໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໂຕ ເຕສຸ ຄເຕສຸ ວາ ອຄເຕສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ສິຍາ ວີສຕິຄໂຓຕິ ເອຕ຺ຖ ວີສຕິສງ຺ໂຆ ຄໂຓ ອສ຺ສາຕິ ວີສຕິຄໂຓ. ຕຕ຺ຣາຕິ ຍຕ຺ຣ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ວີສຕິຄໂຓ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ. ອພ຺ເຠຕພ຺ໂພຕິ ອຠິເອຕພ຺ໂພ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ, ອພ຺ຠານກມ຺ມວເສນ ໂອສາເຣຕພ຺ໂພຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວ຺ຫາຕພ຺ໂພຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠານກມ຺ມໍ ປນ ປາຬິວເສນ ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໑໐໐ ອາທໂຍ) ວິນິຈ຺ຉຍວເສນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນພ຺ຠິໂຕຕິ ນ ອພ຺ຠິໂຕ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ອກຕພ຺ຠານກມ຺ໂມຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອນວ຺ຫາໂຕຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຄາຣຍ຺ຫາຕິ ເຍ ອູນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອພ຺ເຠນ຺ຕິ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈ ຄຣຫິຕພ຺ພາ, ສາຕິສາຣາ ສໂທສາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສາມີຈີຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸຘມ຺ມຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອນຸຄຕາ ໂອວາທານຸສາສນີ ສາມີຈິ ຘມ຺ມຕາ. ເສສເມຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.

ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ສງ຺ຆາທິເສສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.