໑. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ປນາຕິ ຣສ຺ສທີຆາທິນາ ລິງ຺ຄາທິເຠເທນ ໂຍ ໂກຈິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທາ, ສຣຓຄມນູປສມ຺ປທາ, ໂອວາທປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຫາພ຺ຍາກຣຓູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ທູເຕນູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐວາຈິກູປສມ຺ປທາ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມູປສມ຺ປທາຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອຸປສມ຺ປທາສຸ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນ ສີມາ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູຕິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ຐເປຕ຺ວາ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ປຓ຺ຑກາທໂຍ ຈ ເອກາທສ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ນາມ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ. ປຓ຺ຑກາທໂຍ ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑກຎ຺ຈ ອຸສູຍປຓ຺ຑກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ ນປຸໍສກປຓ຺ຑໂກ ປຓ຺ຑກຠາວປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ປນ ຕິວິໂຘ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ສາມເຓຣານໍ ວາ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ນ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ນ ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ສາມເຓໂຣ ສມາໂນ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ເຕສຸ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວາເສຕ຺ວາ ສາມເຓຣຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິນ຺ນລິງ຺ຄສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ, ນ ລິງ຺ຄານຸຣູປສ຺ສ ສໍວາສສ຺ສ ສາທິຕຕ຺ຕາ ນາປິ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ຈ ໂຂ ສາມເຓໂຣ ສມາໂນ ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສໍວາສມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ກິຣິຍເຠໂທ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ສໍວາໂສ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ‘‘ນ ມໍ ໂກຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຸນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ລິງ຺ຄສ຺ສ ເຈວ ສໍວາສສ຺ສ ຈ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປວເສນ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຕານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ, ອຍໍ ຕິວິໂຘປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອິມໍ ຕິວິຘໍ.

‘‘ຣາຊ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂ ກນ຺ຕາຣ-ໂຣຄ ເວຣີ ຠເຍນ ວາ;

ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ, ລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕີຘ ໂຍ.

‘‘ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ, ຕາວ ເອສ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐);

ໂຍ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຍໍ ວາ ກຸສຈີຣາທິກໍ ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕິ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊຕິ, ນຄ຺ໂຄ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຊີວການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຕານິ ອາທິຍຕິ, ອຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນາມ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ອວເສໂສ ສພ຺ໂພປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ນາມ. ເຍນ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ ຊເນຕ຺ຕິ ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຠູເຕເນວ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ, ອຍໍ ມາຕຸຆາຕໂກ ນາມ. ປິຕຸຆາຕເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິລິງ຺ເຄ ຐິໂຕປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ຂີຓາສໂວ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິໂຕ, ອຍໍ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ທູເສຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ນາມ. ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆເຠທໂກ ນາມ. ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ນາມ. ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸຠໂຕ ທຸວິຘມ຺ປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ນາມ. ອິຕິ ອິເມ ເຕຣສ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອວຕ຺ຖູ, ອິເມ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ເຂ ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ? ວຕ຺ຖຸສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລຎຕ຺ຕີນໍ ອປຣາມສນານິ, ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ຕາວ ປຎ຺ຈ ຎຕ຺ຕິໂທສາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ອກິຕ຺ຕນໍ ວຕ຺ຖຸອປຣາມສນໍ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອຠຓນໍ ສງ຺ຆອປຣາມສນໍ ນາມ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອກິຕ຺ຕນໍ ປຸຄ຺ຄລອປຣາມສນໍ ນາມ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຈ຺ຈາຣຓໍ ຎຕ຺ຕິອປຣາມສນໍ ນາມ. ປຐມໍ ກມ຺ມວາຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນໍ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນໍ ນາມ. ອິຕິ ອິເມຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນໍ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ອນຸສ຺ສາວນວເສນ ອກຸປ຺ປຕາຍປິ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລານໍ ອປຣາມສນານິ, ສາວນາຍ ຫາປນໍ, ອກາເລ ສາວນນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສາວນໂທສາ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖາທີນໍ ອປຣາມສນານິ ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວ. ຕີສຸ ປນ ອນຸສ຺ສາວນາສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອເຕສໍ ອປຣາມສນໍ ອປຣາມສນເມວ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປນ ກມ຺ມວາຈໍ ອວຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນເມວ, ອຖ ວາ ປນ ກມ຺ມວາຈາພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ວາ ປທສ຺ສ ວາ ອນຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ ທຸຣຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ ສາວນາຍ ຫາປນໍ ນາມ. ສາວນາຍ ອໂນກາເສ ປຐມໍ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວນກຣຓໍ ອກາເລ ສາວນໍ ນາມ. ອິຕິ ອິເມຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປຕ຺ຕິສີມາລກ຺ຂຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ປນ ສີມາຍ ກຕໍ ສີມາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ. ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອນາຄມນໍ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຫຣຓໍ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ປຏິກ຺ໂກສນນ຺ຕິ ອິເມ ປນ ຕໂຍ ປຣິສາໂທສາ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ກຕໍ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ. ກາຣຓາຣຫຕ຺ຕາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສາສນາຣຫຕ຺ຕາ ຐານາຣຫໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ໂຍ ອິມິນາ ເອວໍ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອິຘ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ ຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ, ຕຎ຺ຈ, ຍຕ຺ຖ ເຈເຕ ສຫ ຊີວນ຺ຕິ, ເອກຊີວິກາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕໍ ສາຊີວຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນຠາເວນ ສມາປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມອາປນ຺ໂນ. ສມາປນ຺ໂນຕິ ສິກ຺ຂຎ຺ຈ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ຍໍ ສິກ຺ຂໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕໍ ອປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ຍຎ຺ຈ ສາຊີວໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ອປ຺ປກາເສຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກາລປໂຍຄປຸຄ຺ຄລວິຊານນວເສນ ສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຠາເວນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕເນວ ຫິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ທວາ ວາ ຣວາ ວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ຕຖາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສິກ຺ຂໍ, ວິນຍໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸທ຺ເທສໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ, ອາຈຣິຍໍ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ອນ຺ເຕວາສິກໍ, ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ, ສມານາຈຣິຍກໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ, ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫິ, ອຸປາສໂກ, ອາຣາມິໂກ, ສາມເຓໂຣ, ຕິຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກ, ອສມໂຓ, ‘ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄິຫິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ເຂຕ຺ຕປທານໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສເວວຈນສ຺ສ ວເສນ ເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວທໂຕ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໑) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໍ, ຍານິ ຈ ‘‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນ, ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໒) ນເຍນ ອາຂ຺ຍາຕວເສນ ກາລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອລໍ ເມ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ເຕສໍເຍວ ຈ ສເວວຈນານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໕) ວາຕິອາທີນິ ອຕີຕານາຄຕປຣິກປ຺ປວຈນານິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານ ກາລວເສນ ເຈວ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປໂຍໂຄ ປນ ທຸວິໂຘ ກາຍິໂກ ຈ ວາຈສິໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໑) ນເຍນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈສິກປ຺ປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອກ຺ຂຣລິຂນໍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິທສ຺ສນໍ ວາ ກາຍປ຺ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວາຈສິກປ຺ປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸວິໂຘ – ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ ຈ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຈນໍ ຣຸຫຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ວິຊານນມ຺ປິ ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເຍສໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ອິເມສໍ ວາ ອາໂຣເຈມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສເຈ ເຕ ຍຖາ ປກຕິຍາ ໂລເກ ມນຸສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສມເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວຈນານນ຺ຕຣເມວ ຕສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍຕີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສເຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ວິຊານນວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ໂຍ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ທວາຍປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ເຕນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອິຕິ ອິເມສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຈິຕ຺ຕາທີນໍ ວາ ວເສນ, ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານສ຺ເສວ ຈ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ.

ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ສທິສານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘມ຺ມໍ. ປຏິເສເວຍ຺ຍາຕິ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອນ຺ຕມໂສຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸ ຄຕາຍປິ, ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕິ, ປຣາຊຍໍ ອາປນ຺ໂນ. ອສໍວາໂສຕິ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກກມ຺ມາທິໂກວ ຕິວິໂຘປິ ວິຘິ ສໍວາໂສ ນາມ, ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອສໍວາໂສ. ສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ຫິ ເອສ ຄຓປູຣໂກປິ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຕາວ ປທວຓ຺ຓນາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕວເສນ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ຕາສໍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ກຕ຺ວາ ນວ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ. ປຸຣິສານໍ ປນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ປຓ຺ຑການນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິໍສ ມຄ຺ຄາ. ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ວາ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ວາ, ປເຣສໍ ປນ ມຕານມ຺ປິ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ ວາ ປກຕິວາເຕນ ອສໍຜຸຏ຺ເຐ ອລ຺ໂລກາເສ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເອກຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ສນ຺ຖຕໍ ວາ ອສນ຺ຖຕໍ ວາ ເສວນຈິຕ຺ເຕນ ປເວເສຕິ, ປເຣນ ວາ ປເວສິຍມາເນ ປເວສນປວິຏ຺ຐຏ຺ຐິຕອຸທ຺ຘຣເຓສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ອຍໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ປນ ສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ອຍໍ ມາຕິກາ –

ນິທານໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຕ຺ຖຸໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິເມວ ຈ;

ອາຓຕ຺ຕາປຕ຺ຕິນາປຕ຺ຕິ-ວິປຕ຺ຕິໍ ອງ຺ຄເມວ ຈ.

ສມຸຏ຺ຐານວິຘິໍ ກິຣິຍາ-ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕຫິ ນານຕ຺ຕໍ;

ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠທຎ຺ຈ, ຕິກທ຺ວຍວິຘິໍ ຕຖາ.

ລກ຺ຂຓໍ ສຕ຺ຕຣສຘາ, ຐິຕໍ ສາຘາຣຓໍ ອິທໍ;

ຎຕ຺ວາ ໂຍເຊຍ຺ຍ ເມຘາວີ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິທານໍ ນາມ ເວສາລິ-ຣາຊຄຫ-ສາວຕ຺ຖິ-ອາຬວິ-ໂກສມ຺ພິ-ສຄ຺ຄ-ຠຄ຺ຄານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິຘໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ນິທານໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ຍໍ ຍໍ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸຠໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ນວວິຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ໂທເສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ສາ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ (ຈູຬວ. ໔໐໓) ຠິກ຺ຂຸນີນໍເຍວ ອາຄຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນຕ຺ຖິ. ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ (ມຫາວ. ໒໕໙) ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທາ, ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນາ (ມຫາວ. ໒໕໙) ຘຸວນ຺ຫານໍ ຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ຫິ ເອເຕຫິ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເຕສຸປິ ຘຸວນ຺ຫານໍ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ຕເມວ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອາຄຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສພ຺ພານິ ສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຓຕ຺ຕາປຕ຺ຕິນາປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິນ຺ຕິເອຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕີຕິອາຓາປນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄາທິວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຊານນາທິວເສນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ສີລອາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ອິຕິ ອິມາສໍ ອາຓຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອງ຺ຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມຸຏ຺ຐານວິຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ກາໂຍ ວາຈາ ກາຍວາຈາ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ວາຈາຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ເອກງ຺ຄິກທ຺ວງ຺ຄິກຕິວງ຺ຄິການິ. ຉ ສມຸຏ຺ຐານານິ ນາມ ຍານິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທສມອຸຏ຺ຐານານີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອຈິຕ຺ຕການິ, ປຈ຺ຉິມານິ ສຈິຕ຺ຕການິ. ເຕສຸ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ຉຫິ ວາ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ເອກສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຈ ປຎ຺ຈເມນ ຈ ຉຏ຺ເຐນ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນ. ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ຈ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ຈ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ, ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐເມຫິ ຈ ຕີຫິ, ປຈ຺ຉິເມຫິ ຈ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຉ ສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ຉຫິປິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ.

ເອວໍ –

ຕິຘາ ເອກສມຸຏ຺ຐານາ, ປຎ຺ຈຘາ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐິຕາ;

ທ຺ວິຘາ ຕິຈຕຸໂຣ ຐານາ, ເອກຘາ ຉສມຸຏ຺ຐິຕາຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ສພ຺ພາວ ເຕຣສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໑໖໕ ອາທໂຍ), ຕາ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວເສນ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ເຕຣສ ນາມານິ ລຠນ຺ຕິ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານາ, ອທິນ຺ນາທານ-ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕ-ສມນຸຠາສນ-ກຖິນ-ເອຬກໂລມ-ປທໂສຘມ຺ມ-ອທ຺ຘານ-ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖ-ຘມ຺ມເທສນາຠູຕາໂຣຈນ-ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນ-ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຉຫິປິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຉຏ຺ເຐເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຎ຺ຈເມເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ອຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຠູຕາໂຣຈນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມາຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານວິຘິໂນປິ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິຣິຍາສຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕຫິ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ກິຣິຍາທີຫິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ນານາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ຫິ ກິຣິຍາວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຕ຺ຖິ ອກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຖວິຂຓນາທີສຸ (ປຈິ. ໘໔) ວິຍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ປຐມກຖິນາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໕໙ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອຍໍ ອກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໘-໕໑໑) ວິຍ, ອຍໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ສິຍາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໒) ວິຍ, ອຍໍ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕາກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ກຸຏິກາຣາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໒ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອຍໍ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ.

ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ສຎ຺ຎາວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ວີຕິກ຺ກມສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ, ອິຕຣາ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ. ປຸນ ຈ ສພ຺ພາປິ ຈິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ສຈິຕ຺ຕກາ ອຈິຕ຺ຕກາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານວເສເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ອຍໍ ສຈິຕ຺ຕກາ. ຍາ ອຈິຕ຺ຕເກນ ວາ ສຈິຕ຺ຕກມິສ຺ສເກນ ວາ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ອຍໍ ອຈິຕ຺ຕກາ.

ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ວຊ຺ຊວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ໂລກວຊ຺ຊາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ. ສພ຺ພາ ຈ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມຕທຸຠຍວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວຈີທ຺ວາເຣ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ອິມິນາ ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠເທນາປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕິກທ຺ວຍວິຘິນ຺ຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກເວທນາຕ຺ຕິກວິຘິໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂເວທນາສມງ຺ຄີ ວາ ອິຕຣເວທນາທ຺ວຍສມງ຺ຄີ ວາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕວເສນ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕວເສນ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕານິ, ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ. ທຸກ຺ຂເວທນາວເສນ ເອກາ ເວທນາ, ສຸຂອຸເປກ຺ຂາວເສນ ທ຺ເວ, ສພ຺ພາສໍ ວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ. ອຍເມວ ປເຠໂທ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ.

ລກ຺ຂຓໍ ສຕ຺ຕຣສຘາ, ຐິຕໍ ສາຘາຣຓໍ ອິທໍ, ຎຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ນິທານາທິເວທນາຕ຺ຕິກປຣິໂຍສານໍ ສຕ຺ຕຣສປ຺ປກາຣໍ ລກ຺ຂຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ໂຍເຊຍ຺ຍ ເມຘາວີ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ຍຖານຸຣູປໍ ໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອໂຍຊິຕໍ ທຸພ຺ພິຊານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍປຣິໂຍສາເນ ອິມໍ ມາຕິກໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ອິຘ ປນສ຺ສ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ອິທໍ ເວສາລິຍໍ ສຸທິນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຖຸນວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ‘‘ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີ’’ຕິ ຈ ທ຺ເວ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ນາເມສາ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ (ປາຈິ. ໙໕ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອນາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໖-໒໓໗) ວິຍ, ອາປຕ຺ຕິອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຣາ ຈ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ (ປາຣາ. ໙໑) ວິຍ, ອິຘ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຣາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ຍຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອວເສສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ຉນ຺ທໂສ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນໂຕ ອນາຓຕ຺ຕິກໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ປນ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍສມາທານາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເມຖຸນຣາເຄນ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ຊີວມານກສຣີຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ມຄ຺ເຄ ສເຈປິ ຕຈາທີນິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ເນ ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕມໂສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ປີຬກໍ ວາ ຈມ຺ມຂິລໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາປິ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິກໍ, ນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ສຸກ຺ຂປີຬກໍ ວາ ມຕຈມ຺ມໍ ວາ ໂລມໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ສເຈ ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາຏິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກມໂຕ ວຓສງ຺ເຂປວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສານໍ ອກ຺ຂິນາສາກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທວຕ຺ຖິໂກເສສຸ ສຕ຺ຖເກນ ກຕວເຓ ວາ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ວຕ຺ຖິໂກສນາສາປຸເຏສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ປນ ອກ຺ຂິກຓ຺ຓນາສາວເຓສຸ ອຫິມຈ຺ຉາທີນໍ ປເວສນປ຺ປມາຓວິຣຫິເຕ ອຓຸນິມິຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອຸປກຈ຺ຉກາທີສຸ ເສສສຣີເຣສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຕສຣີເຣ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນ ກຸຖິຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ກຸຖິເຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອຏ຺ຐໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຊິວ຺ຫາຍ ວາ ທນ຺ເຕສຸ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ນິມິຕ຺ຕໂຕ ພຫິ ປຕິຕມໍສເປສິຍໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິການຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ປເຣນ ກຕມ຺ປິ ອຸປກ຺ກມໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ອຊານນ຺ໂຕ. ໂຍ ຊານິຕ຺ວາປິ ນ ສາທິຍຕິ, ໂສ ອສາທິຍນ຺ໂຕ. ໂຍ ປິຕ຺ຕວເສນ ອເຕກິຈ຺ຉໍ ອຸມ຺ມາທໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ. ຍກ຺ເຂຫິ ກຕຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຈ ເອເຕສໍ ອຄ຺ຄິສຸວຓ຺ຓຄູຖຈນ຺ທນາທີສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ອຊານນຠາໂວວ ປມາຓໍ. ໂຍ ອຘິມຕ຺ຕເວທນາຍ ອາຕຸຣຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ເວທນາຏ຺ໂຏ. ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາທິຠູໂຕ, ໂສ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ອຍໍ ປນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈຕູສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ ສີລວິປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ເສວນຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປຏິປາທນຎ຺ຈາຕິ. ສມຸຏ຺ຐານາທິໂຕ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ, ອິມານິ ຈ ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ນາມ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ໂວຫາຣສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາສຸ ສິກ຺ຂາປທສີເສນ ເທສນາ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖຎ຺ຫິ ນາໂຖ ສຣຓໍ ອໂວຈ;

ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂລກຫິໂຕ ມເຫສີ.

ຕສ຺ມາ ອກຕ຺ວາ ຣຕິມກ຺ຂເຣສຸ;

ອຕ຺ເຖ ນິເວເສຍ຺ຍ ມຕິໍ ມຸຕີມາຕິ.

ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.