ປາຣາຊິກກຓ຺ໂຑ

ອິທານິ ຍເທຕໍ ນິທານານນ຺ຕຣໍ ຕຕ຺ຣິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິອາທິ ປາຣາຊິກກຓ຺ຑໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ. ອິເມຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພານໍ ອຠິມຸຂີກຣຓໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ປາຣາຊິກາຕິ ເອວໍນາມກາ. ຘມ຺ມາຕິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ອຸທ຺ເທສໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ສຣູເປນ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ນິທາເນ ວິຍ ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ສາຘາຣຓວຈນມຕ຺ເຕນ.

໑. ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ປນາຕິ ຣສ຺ສທີຆາທິນາ ລິງ຺ຄາທິເຠເທນ ໂຍ ໂກຈິ. ຠິກ຺ຂູຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸອຸປສມ຺ປທາ, ສຣຓຄມນູປສມ຺ປທາ, ໂອວາທປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຫາພ຺ຍາກຣຓູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ທູເຕນູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐວາຈິກູປສມ຺ປທາ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມູປສມ຺ປທາຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອຸປສມ຺ປທາສຸ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມນ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ປນ ກມ຺ມສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນ ສີມາ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູຕິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ຐເປຕ຺ວາ ອູນວີສຕິວສ຺ສໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ປຓ຺ຑກາທໂຍ ຈ ເອກາທສ ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອູນວີສຕິວສ຺ໂສ ນາມ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ໂສ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ ນາມ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຣາຊິການໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ນປຸພ຺ໂພ. ປຓ຺ຑກາທໂຍ ວຊ຺ຊນີຍປຸຄ຺ຄລກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ອາສິຕ຺ຕປຓ຺ຑກຎ຺ຈ ອຸສູຍປຓ຺ຑກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ໂອປກ຺ກມິກປຓ຺ຑໂກ ນປຸໍສກປຓ຺ຑໂກ ປຓ຺ຑກຠາວປກ຺ເຂ ຐິໂຕ ປກ຺ຂປຓ຺ຑໂກ ຈ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ປນ ຕິວິໂຘ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ສາມເຓຣານໍ ວາ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ນ ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ນ ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ອສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ລິງ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ສາມເຓໂຣ ສມາໂນ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ເຕສຸ ສອຸສ຺ສາໂຫວ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວາເສຕ຺ວາ ສາມເຓຣຠາວໍ ປຏິຊານາຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ທິນ຺ນລິງ຺ຄສ຺ສ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ລິງ຺ຄຕ຺ເຖນໂກ, ນ ລິງ຺ຄານຸຣູປສ຺ສ ສໍວາສສ຺ສ ສາທິຕຕ຺ຕາ ນາປິ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ. ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ຈ ໂຂ ສາມເຓໂຣ ສມາໂນ ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສໍວາສມຕ຺ຕສ຺ເສວ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ສໍວາສຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສຄຓນາທິໂກ ຫິ ສພ຺ໂພປິ ກິຣິຍເຠໂທ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ສໍວາໂສ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ‘‘ນ ມໍ ໂກຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ປຸນ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຍ ປນ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ວນ຺ທນໍ ສາທິຍຕິ, ອາສເນນ ປຏິພາຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸວສ຺ສານິ ຄເຓຕິ, ອຸໂປສຖາທີສຸ ສນ຺ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ລິງ຺ຄສ຺ສ ເຈວ ສໍວາສສ຺ສ ຈ ເຖນິຕຕ຺ຕາ ອຸຠຍຕ຺ເຖນໂກ ນາມ. ຘຸຣນິກ຺ເຂປວເສນ ກາສາຍານິ ອປເນຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຕານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ, ອຍໍ ຕິວິໂຘປິ ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອິມໍ ຕິວິຘໍ.

‘‘ຣາຊ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂ ກນ຺ຕາຣ-ໂຣຄ ເວຣີ ຠເຍນ ວາ;

ຈີວຣາຫຣຓຕ຺ຖໍ ວາ, ລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕີຘ ໂຍ.

‘‘ສໍວາສໍ ນາຘິວາເສຕິ, ຍາວ ໂສ ສຸທ຺ຘມານໂສ;

ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ ນາມ, ຕາວ ເອສ ນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໑໐);

ໂຍ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຕິຕ຺ຖິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຍໍ ວາ ກຸສຈີຣາທິກໍ ຕິຕ຺ຖິຍລິງ຺ຄໍ ອາທິຍຕິ, ເຕສໍ ວາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊຕິ, ນຄ຺ໂຄ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຊີວການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ວຕານິ ອາທິຍຕິ, ອຍໍ ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ ນາມ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ມນຸສ຺ສຊາຕິກໍ ອວເສໂສ ສພ຺ໂພປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ນາມ. ເຍນ ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ ຊເນຕ຺ຕິ ສຍມ຺ປິ ມນຸສ຺ສຠູເຕເນວ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິຕາ, ອຍໍ ມາຕຸຆາຕໂກ ນາມ. ປິຕຸຆາຕເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຍນ ອນ຺ຕມໂສ ຄິຫິລິງ຺ເຄ ຐິໂຕປິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ຂີຓາສໂວ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິໂຕ, ອຍໍ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ ນາມ. ໂຍ ປນ ປກຕຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ທູເສຕິ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ ນາມ. ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ສາສນໍ ອຸທ຺ຘມ຺ມໍ ອຸພ຺ພິນຍໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ກມ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຆເຠທໂກ ນາມ. ໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ວຘກຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຊີວມານກສຣີເຣ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ປິວນມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຍໍ ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ ນາມ. ຍສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸຠໂຕ ທຸວິຘມ຺ປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ນາມ. ອິຕິ ອິເມ ເຕຣສ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ອວຕ຺ຖູ, ອິເມ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ເຂ ສຕິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມໍ ວຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ? ວຕ຺ຖຸສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລຎຕ຺ຕີນໍ ອປຣາມສນານິ, ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນຎ຺ຈາຕິ ອິເມ ຕາວ ປຎ຺ຈ ຎຕ຺ຕິໂທສາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ຂສ຺ສ ອກິຕ຺ຕນໍ ວຕ຺ຖຸອປຣາມສນໍ ນາມ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິເອຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ອຠຓນໍ ສງ຺ຆອປຣາມສນໍ ນາມ. ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາເປກ຺ໂຂ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອກິຕ຺ຕນໍ ປຸຄ຺ຄລອປຣາມສນໍ ນາມ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸຈ຺ຈາຣຓໍ ຎຕ຺ຕິອປຣາມສນໍ ນາມ. ປຐມໍ ກມ຺ມວາຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອສາ ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ຎຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນໍ ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນໍ ນາມ. ອິຕິ ອິເມຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ຎຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ປນ຺ນໍ ຎຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ອນຸສ຺ສາວນວເສນ ອກຸປ຺ປຕາຍປິ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຆປຸຄ຺ຄລານໍ ອປຣາມສນານິ, ສາວນາຍ ຫາປນໍ, ອກາເລ ສາວນນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສາວນໂທສາ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖາທີນໍ ອປຣາມສນານິ ຎຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວ. ຕີສຸ ປນ ອນຸສ຺ສາວນາສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອເຕສໍ ອປຣາມສນໍ ອປຣາມສນເມວ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປນ ກມ຺ມວາຈໍ ອວຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຎຕ຺ຕິກິຕ຺ຕນເມວ, ອຖ ວາ ປນ ກມ຺ມວາຈາພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອກ຺ຂຣສ຺ສ ວາ ປທສ຺ສ ວາ ອນຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ ທຸຣຸຈ຺ຈາຣຓໍ ວາ ສາວນາຍ ຫາປນໍ ນາມ. ສາວນາຍ ອໂນກາເສ ປຐມໍ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສາວນກຣຓໍ ອກາເລ ສາວນໍ ນາມ. ອິຕິ ອິເມຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ອນຸສ຺ສາວນາຍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ອນຸສ຺ສາວນສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ.

ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ວິປຕ຺ຕິສີມາລກ຺ຂຓໍ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ປນ ສີມາຍ ກຕໍ ສີມາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ. ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອນາຄມນໍ, ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທສ຺ສ ອນາຫຣຓໍ, ສມ຺ມຸຂີຠູຕານໍ ປຏິກ຺ໂກສນນ຺ຕິ ອິເມ ປນ ຕໂຍ ປຣິສາໂທສາ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕາຍ ປຣິສາຍ ກຕໍ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອກຸປ຺ປໍ ໂຫຕິ. ກາຣຓາຣຫຕ຺ຕາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສາສນາຣຫຕ຺ຕາ ຐານາຣຫໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ໂຍ ອິມິນາ ເອວໍ ອກຸປ຺ເປນ ຐານາຣເຫນ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ, ອຍໍ ອິຘ ‘‘ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ເຊສຸ ປນ ອຎ຺ເຎປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ ຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ, ຕຎ຺ຈ, ຍຕ຺ຖ ເຈເຕ ສຫ ຊີວນ຺ຕິ, ເອກຊີວິກາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕໍ ສາຊີວຎ຺ຈ, ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນຠາເວນ ສມາປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມອາປນ຺ໂນ. ສມາປນ຺ໂນຕິ ສິກ຺ຂຎ຺ຈ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາຕິ ຍໍ ສິກ຺ຂໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕໍ ອປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ຍຎ຺ຈ ສາຊີວໍ ສມາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິໍ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ອປ຺ປກາເສຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕເຂຕ຺ຕກາລປໂຍຄປຸຄ຺ຄລວິຊານນວເສນ ສິກ຺ຂາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ຎຕ຺ວາ ຕທຠາເວນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ອຸປສມ຺ປນ຺ນຠາວໂຕ ຈວິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ເຕເນວ ຫິ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ທວາ ວາ ຣວາ ວາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕວເສນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ຕຖາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ, ສິກ຺ຂໍ, ວິນຍໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ອຸທ຺ເທສໍ, ອຸປຊ຺ຌາຍໍ, ອາຈຣິຍໍ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ, ອນ຺ເຕວາສິກໍ, ສມານຸປຊ຺ຌາຍກໍ, ສມານາຈຣິຍກໍ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ, ‘‘ຄິຫີຕິ ມໍ ຘາເຣຫິ, ອຸປາສໂກ, ອາຣາມິໂກ, ສາມເຓໂຣ, ຕິຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຕ຺ຖິຍສາວໂກ, ອສມໂຓ, ‘ອສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ຄິຫິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈາຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວາວີສຕິຍາ ເຂຕ຺ຕປທານໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສເວວຈນສ຺ສ ວເສນ ເຕສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸກາມສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ວທໂຕ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ເຂຕ຺ຕວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິ ຈ, ‘‘ມໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໑) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕມານກາລວຈນໍ, ຍານິ ຈ ‘‘ອລໍ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ກິໍ ນຸ ເມ ພຸທ຺ເຘນ, ນ ມມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ເຘນ, ສຸມຸຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ເຘນາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໒) ນເຍນ ອາຂ຺ຍາຕວເສນ ກາລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ປຸຣິເມຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕານິ ‘‘ອລໍ ເມ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ, ເຕສໍເຍວ ຈ ສເວວຈນານໍ ວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມໍ ຘາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ປຈ຺ຈກ຺ເຂຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໕) ວາຕິອາທີນິ ອຕີຕານາຄຕປຣິກປ຺ປວຈນານິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານ ກາລວເສນ ເຈວ ອນາມຏ຺ຐກາລວເສນ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປໂຍໂຄ ປນ ທຸວິໂຘ ກາຍິໂກ ຈ ວາຈສິໂກ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາມີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໕໑) ນເຍນ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈສິກປ຺ປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ອກ຺ຂຣລິຂນໍ ວາ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາທິທສ຺ສນໍ ວາ ກາຍປ຺ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ເອວໍ ວາຈສິກປ຺ປໂຍເຄເນວ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ທຸວິໂຘ – ໂຍ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ຍສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕເວທນາຏ຺ຏານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ໂສ ສເຈ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ນ ຈ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ສມ຺ມຸຂີຠູໂຕ ຈ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ອສມ຺ມຸຂີຠູຕສ຺ສ ທູເຕນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຈນໍ ຣຸຫຕິ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ.

ວິຊານນມ຺ປິ ນິຍມິຕານິຍມິຕວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເຍສໍ ວາ ນິຍເມຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ, ອິເມສໍ ວາ ອາໂຣເຈມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສເຈ ເຕ ຍຖາ ປກຕິຍາ ໂລເກ ມນຸສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນສມເຍ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ວຈນານນ຺ຕຣເມວ ຕສ຺ສ ‘‘ອຍໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍຕີ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານຠາວໍ ຊານນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຊານນ຺ຕິ, ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອນິຍເມຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສເຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ໂຍ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ວຈນຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ວິຊານນວເສນ ປຈ຺ຈກ຺ຂານໍ ໂຫຕິ, ນ ຕທຠາເວນ. ໂຍ ປນ ອນ຺ຕມໂສ ທວາຍປິ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ເຕນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຕາວ ໂຫຕິ ສິກ຺ຂາ. ອິຕິ ອິເມສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຈິຕ຺ຕາທີນໍ ວາ ວເສນ, ສພ຺ພໂສ ວາ ປນ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂານສ຺ເສວ ຈ ອຕ຺ຖຠູຕໍ ເອກຈ຺ຈໍ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອນາວິກຕ຺ວາ.

ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຣາຄປຣິຍຸຏ຺ຐາເນນ ສທິສານໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ຘມ຺ມໍ. ປຏິເສເວຍ຺ຍາຕິ ປຏິເສເວຍ຺ຍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ອນ຺ຕມໂສຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ. ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸ ຄຕາຍປິ, ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ປຣາຊິໂຕ ໂຫຕິ, ປຣາຊຍໍ ອາປນ຺ໂນ. ອສໍວາໂສຕິ ປກຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກກມ຺ມາທິໂກວ ຕິວິໂຘປິ ວິຘິ ສໍວາໂສ ນາມ, ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອສໍວາໂສ. ສງ຺ຆກມ຺ເມສຸ ຫິ ເອສ ຄຓປູຣໂກປິ ນ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຕາວ ປທວຓ຺ຓນາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ມນຸສ຺ສາມນຸສ຺ສຕິຣຈ຺ຉານຄຕວເສນ ຫິ ຕິສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ຕາສໍ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄປສ຺ສາວມຄ຺ຄມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ກຕ຺ວາ ນວ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນການໍ. ປຸຣິສານໍ ປນ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄມຸຂມຄ຺ຄວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ມຄ຺ຄາ, ຕຖາ ປຓ຺ຑການນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິໍສ ມຄ຺ຄາ. ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ປເຣສໍ ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຄ຺ຄສ຺ສ ສນ຺ຖຕສ຺ສ ວາ ອສນ຺ຖຕສ຺ສ ວາ, ປເຣສໍ ປນ ມຕານມ຺ປິ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອກ຺ຂາຍິຕສ຺ສ ວາ ປກຕິວາເຕນ ອສໍຜຸຏ຺ເຐ ອລ຺ໂລກາເສ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ເອກຕິລພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ຄຊາຕໍ ສນ຺ຖຕໍ ວາ ອສນ຺ຖຕໍ ວາ ເສວນຈິຕ຺ເຕນ ປເວເສຕິ, ປເຣນ ວາ ປເວສິຍມາເນ ປເວສນປວິຏ຺ຐຏ຺ຐິຕອຸທ຺ຘຣເຓສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ອຍໍ ປາຣາຊິກາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕິ, ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ປນ ສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍຕ຺ຖໍ ອຍໍ ມາຕິກາ –

ນິທານໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວຕ຺ຖຸໍ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິເມວ ຈ;

ອາຓຕ຺ຕາປຕ຺ຕິນາປຕ຺ຕິ-ວິປຕ຺ຕິໍ ອງ຺ຄເມວ ຈ.

ສມຸຏ຺ຐານວິຘິໍ ກິຣິຍາ-ສຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕຫິ ນານຕ຺ຕໍ;

ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠທຎ຺ຈ, ຕິກທ຺ວຍວິຘິໍ ຕຖາ.

ລກ຺ຂຓໍ ສຕ຺ຕຣສຘາ, ຐິຕໍ ສາຘາຣຓໍ ອິທໍ;

ຎຕ຺ວາ ໂຍເຊຍ຺ຍ ເມຘາວີ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິທານໍ ນາມ ເວສາລິ-ຣາຊຄຫ-ສາວຕ຺ຖິ-ອາຬວິ-ໂກສມ຺ພິ-ສຄ຺ຄ-ຠຄ຺ຄານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕວິຘໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ, ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ນິທານໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ຍໍ ຍໍ ອາຣພ຺ຠ ຕໍ ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວິຘິນ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸຠໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ນວວິຘາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ໂທເສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ສາ ອຏ຺ຐຄຣຸຘມ຺ມປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓວເສນ (ຈູຬວ. ໔໐໓) ຠິກ຺ຂຸນີນໍເຍວ ອາຄຕາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ນຕ຺ຖິ. ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ (ມຫາວ. ໒໕໙) ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທາ, ຄຓງ຺ຄຓູປາຫນາ (ມຫາວ. ໒໕໙) ຘຸວນ຺ຫານໍ ຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘາ ປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ. ມຊ຺ຌິມເທເສເຍວ ຫິ ເອເຕຫິ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ເຕສຸປິ ຘຸວນ຺ຫານໍ ປຏິກ຺ເຂປມຕ຺ຕເມວ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອາຄຕໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ປເທສປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສພ຺ພານິ ສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຎ຺ຎຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ເອກໂຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິທຸກຎ຺ຈ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕີນໍ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຓຕ຺ຕາປຕ຺ຕິນາປຕ຺ຕິວິປຕ຺ຕິນ຺ຕິເອຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕີຕິອາຓາປນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາປຕ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍຄາທິວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ. ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຊານນາທິວເສນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິປຕ຺ຕີຕິ ສີລອາຈາຣທິຏ຺ຐິອາຊີວວິປຕ຺ຕີນໍ ອຎ຺ຎຕຣາ. ອິຕິ ອິມາສໍ ອາຓຕ຺ຕາທີນມ຺ປິ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອງ຺ຄນ຺ຕິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອງ຺ຄໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມຸຏ຺ຐານວິຘິນ຺ຕິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ກາໂຍ ວາຈາ ກາຍວາຈາ ກາຍຈິຕ຺ຕໍ ວາຈາຈິຕ຺ຕໍ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມານິ ເອກງ຺ຄິກທ຺ວງ຺ຄິກຕິວງ຺ຄິການິ. ຉ ສມຸຏ຺ຐານານິ ນາມ ຍານິ ‘‘ສິກ຺ຂາປທສມອຸຏ຺ຐານານີ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອຈິຕ຺ຕການິ, ປຈ຺ຉິມານິ ສຈິຕ຺ຕການິ. ເຕສຸ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ຉຫິ ວາ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ເອກສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ຈ ປຎ຺ຈເມນ ຈ ຉຏ຺ເຐນ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນນ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນ. ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ຈ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ຈ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ, ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຕິສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐເມຫິ ຈ ຕີຫິ, ປຈ຺ຉິເມຫິ ຈ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ນ ອຎ຺ເຎຫິ. ຉ ສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ຉຫິປິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ.

ເອວໍ –

ຕິຘາ ເອກສມຸຏ຺ຐານາ, ປຎ຺ຈຘາ ທ຺ວິສມຸຏ຺ຐິຕາ;

ທ຺ວິຘາ ຕິຈຕຸໂຣ ຐານາ, ເອກຘາ ຉສມຸຏ຺ຐິຕາຕິ.

ສມຸຏ຺ຐານວເສນ ສພ຺ພາວ ເຕຣສ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໑໖໕ ອາທໂຍ), ຕາ ປຐມປຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວເສນ ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ເຕຣສ ນາມານິ ລຠນ຺ຕິ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານາ, ອທິນ຺ນາທານ-ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕ-ສມນຸຠາສນ-ກຖິນ-ເອຬກໂລມ-ປທໂສຘມ຺ມ-ອທ຺ຘານ-ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖ-ຘມ຺ມເທສນາຠູຕາໂຣຈນ-ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນ-ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ສຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຉຫິປິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຉຏ຺ເຐເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ສມນຸຠາສນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຕຕິຍຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຐມຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເມຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຐມຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອທ຺ຘານສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ຈຕຸຕ຺ຖຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ເຖຍ຺ຍສຕ຺ຖສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຎ຺ຈເມເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມເທສນາສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ອຈິຕ຺ຕເກຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ຠູຕາໂຣຈນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ໂຈຣິວຸຏ຺ຐາປນສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ. ຍາ ທຸຕິຍຕຕິຍປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຍໍ ອນນຸຎ຺ຎາຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມາຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານວິຘິໂນປິ ວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກິຣິຍາສຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕຫິ ນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອເຕຫິ ກິຣິຍາທີຫິ ສພ຺ພາປຕ຺ຕີນໍ ນານາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ຫິ ກິຣິຍາວເສນ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຕ຺ຖາປຕ຺ຕິ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອຕ຺ຖິ ອກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຖິ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ປຖວິຂຓນາທີສຸ (ປຈິ. ໘໔) ວິຍ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ, ອຍໍ ກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ກາຍວາຈາຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຫຕິ ປຐມກຖິນາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໕໙ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອຍໍ ອກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໐໘-໕໑໑) ວິຍ, ອຍໍ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ, ສິຍາ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໒) ວິຍ, ອຍໍ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ອກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ຍາ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ສິຍາ ກໂຣນ຺ຕາກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂຫຕິ ກຸຏິກາຣາປຕ຺ຕິ (ປາຣາ. ໓໔໒ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອຍໍ ສິຍາ ກິຣິຍໂຕ ສິຍາ ກິຣິຍາກິຣິຍໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ນາມ.

ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ສຎ຺ຎາວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ວີຕິກ຺ກມສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ, ອິຕຣາ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂາ. ປຸນ ຈ ສພ຺ພາປິ ຈິຕ຺ຕວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ສຈິຕ຺ຕກາ ອຈິຕ຺ຕກາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ສຈິຕ຺ຕກສມຸຏ຺ຐານວເສເນວ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ອຍໍ ສຈິຕ຺ຕກາ. ຍາ ອຈິຕ຺ຕເກນ ວາ ສຈິຕ຺ຕກມິສ຺ສເກນ ວາ ສມຸຏ຺ຐາຕິ ອຍໍ ອຈິຕ຺ຕກາ.

ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພາປຕ຺ຕິໂຍ ວຊ຺ຊວເສນ ທຸວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ ໂລກວຊ຺ຊາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ສຈິຕ຺ຕກປກ຺ເຂ ຈິຕ຺ຕໍ ອກຸສລເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂລກວຊ຺ຊາ, ເສສາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊາ. ສພ຺ພາ ຈ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມຕທຸຠຍວເສນ ຕິວິຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວຈີທ຺ວາເຣ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ວຈີກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຠຍຕ຺ຖ ອາປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມຎ຺ຈາຕິ, ມໂນທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ອິມິນາ ວຊ຺ຊກມ຺ມປ຺ປເຠເທນາປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕິກທ຺ວຍວິຘິນ຺ຕິ ກຸສລຕ຺ຕິກເວທນາຕ຺ຕິກວິຘິໍ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊມາໂນ ຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ໂຕ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ໂຕ ວາ, ຕຖາ ທຸກ຺ຂເວທນາສມງ຺ຄີ ວາ ອິຕຣເວທນາທ຺ວຍສມງ຺ຄີ ວາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ອກຸສລຈິຕ຺ຕວເສນ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕວເສນ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕານິ, ສພ຺ເພສໍ ວເສນ ຕີຓິ ຈິຕ຺ຕານິ. ທຸກ຺ຂເວທນາວເສນ ເອກາ ເວທນາ, ສຸຂອຸເປກ຺ຂາວເສນ ທ຺ເວ, ສພ຺ພາສໍ ວເສນ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາຕິ. ອຍເມວ ປເຠໂທ ລພ຺ຠຕິ, ນ ອຎ຺ໂຎ.

ລກ຺ຂຓໍ ສຕ຺ຕຣສຘາ, ຐິຕໍ ສາຘາຣຓໍ ອິທໍ, ຎຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ນິທານາທິເວທນາຕ຺ຕິກປຣິໂຍສານໍ ສຕ຺ຕຣສປ຺ປກາຣໍ ລກ຺ຂຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ໂຍເຊຍ຺ຍ ເມຘາວີ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຣຫນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອິທໍ ລກ຺ຂຓໍ ຍຖານຸຣູປໍ ໂຍເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ປນ ອໂຍຊິຕໍ ທຸພ຺ພິຊານໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ສພ຺ພສິກ຺ຂາປທານໍ ອສາຘາຣຓວິນິຈ຺ຉຍປຣິໂຍສາເນ ອິມໍ ມາຕິກໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ອິຘ ປນສ຺ສ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ອິທໍ ເວສາລິຍໍ ສຸທິນ຺ນຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຖຸນວີຕິກ຺ກມວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ‘‘ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ‘‘ສິກ຺ຂໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາ’’ຕິ ຈ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາຍປີ’’ຕິ ຈ ທ຺ເວ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ. ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ນາເມສາ ອາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ໂຫຕິ ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທາທີສຸ (ປາຈິ. ໙໕ ອາທໂຍ) ວິຍ, ອນາປຕ຺ຕິກຣາ ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸປິນນ຺ຕາຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໖-໒໓໗) ວິຍ, ອາປຕ຺ຕິອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຣາ ຈ ອທິນ຺ນາທານາທີສຸ (ປາຣາ. ໙໑) ວິຍ, ອິຘ ປນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກຣາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ຍຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອວເສສາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ຉນ຺ທໂສ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີນມ຺ປິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຕ ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊນໂຕ ອນາຓຕ຺ຕິກໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ປນ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ອກປ຺ປິຍສມາທານາປຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ເມຖຸນຣາເຄນ ກາຍສໍສຄ຺ເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ຊີວມານກສຣີຣສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ມຄ຺ເຄ ສເຈປິ ຕຈາທີນິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ຉິນ຺ເນ ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຕມໂສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ປີຬກໍ ວາ ຈມ຺ມຂິລໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສາປິ ເສວນຈິຕ຺ເຕ ສຕິ ປາຣາຊິກໍ, ນຏ຺ຐກາຍປ຺ປສາທໍ ສຸກ຺ຂປີຬກໍ ວາ ມຕຈມ຺ມໍ ວາ ໂລມໍ ວາ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ສເຈ ນິມິຕ຺ຕສຓ຺ຐານມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໂສ ມຄ຺ໂຄ ອຸປ຺ປາຏິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ອຸປກ຺ກມໂຕ ວຓສງ຺ເຂປວເສນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສານໍ ອກ຺ຂິນາສາກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທວຕ຺ຖິໂກເສສຸ ສຕ຺ຖເກນ ກຕວເຓ ວາ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນຎ຺ຈ ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ວຕ຺ຖິໂກສນາສາປຸເຏສຸ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ປນ ອກ຺ຂິກຓ຺ຓນາສາວເຓສຸ ອຫິມຈ຺ຉາທີນໍ ປເວສນປ຺ປມາຓວິຣຫິເຕ ອຓຸນິມິຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ອຸປກຈ຺ຉກາທີສຸ ເສສສຣີເຣສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຕສຣີເຣ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຑ຺ຒກ຺ຂາຍິຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ນ ກຸຖິຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ກຸຖິເຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຖາ ວຏ຺ຏກເຕ ມຸເຂ ອຈ຺ຉຸປນ຺ຕໍ ອງ຺ຄຊາຕໍ ປເວເສນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂອຏ຺ຐໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຊິວ຺ຫາຍ ວາ ທນ຺ເຕສຸ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ນິມິຕ຺ຕໂຕ ພຫິ ປຕິຕມໍສເປສິຍໍ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເວທນາຏ຺ຏສ຺ສ ອາທິກມ຺ມິການຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕຕ຺ຕາ ປເຣນ ກຕມ຺ປິ ອຸປກ຺ກມໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ອຊານນ຺ໂຕ. ໂຍ ຊານິຕ຺ວາປິ ນ ສາທິຍຕິ, ໂສ ອສາທິຍນ຺ໂຕ. ໂຍ ປິຕ຺ຕວເສນ ອເຕກິຈ຺ຉໍ ອຸມ຺ມາທໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ. ຍກ຺ເຂຫິ ກຕຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຈ ເອເຕສໍ ອຄ຺ຄິສຸວຓ຺ຓຄູຖຈນ຺ທນາທີສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ອຊານນຠາໂວວ ປມາຓໍ. ໂຍ ອຘິມຕ຺ຕເວທນາຍ ອາຕຸຣຕ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ເວທນາຏ຺ໂຏ. ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອາທິຠູໂຕ, ໂສ ອາທິກມ຺ມິໂກ. ອຍໍ ປນ ອນາປຕ຺ຕິ. ຈຕູສຸ ວິປຕ຺ຕີສຸ ສີລວິປຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ເສວນຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຄ຺ເຄນ ມຄ຺ຄປຏິປາທນຎ຺ຈາຕິ. ສມຸຏ຺ຐານາທິໂຕ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມປາຣາຊິກສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ, ອິມານິ ຈ ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ນາມ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ. ໂວຫາຣສຸຂຕ຺ຖໍ ປນ ສພ຺ພຏ຺ຐກຖາສຸ ສິກ຺ຂາປທສີເສນ ເທສນາ ອາຄຕາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສຸປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ອາທຣໍ ອກຕ຺ວາ ອຘິປ຺ເປຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖຎ຺ຫິ ນາໂຖ ສຣຓໍ ອໂວຈ;

ນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ໂລກຫິໂຕ ມເຫສີ.

ຕສ຺ມາ ອກຕ຺ວາ ຣຕິມກ຺ຂເຣສຸ;

ອຕ຺ເຖ ນິເວເສຍ຺ຍ ມຕິໍ ມຸຕີມາຕິ.

ປຐມປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິເຍ ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ໂພປິ ເອກກຸຏິກາທິເຠໂທ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວາ ສມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສນິວິຏ຺ໂຐ ໂຍ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຖປິ ‘‘ຄາໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ຆຣໍ ຆຣູປຈາໂຣ ຄາໂມ ຄາມູປຈາໂຣຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນິພ຺ພໂກສສ຺ສ ຫິ ອຸທກປຕນຏ຺ຐານພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຆຣໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ຠາຊນໂຘວນອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ຕສ຺ສ ປຕນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ມາຕຸຄາເມເນວ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ຐິເຕນ ປກຕິຍາ ພຫິ ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸປ຺ປສ຺ສ ວາ ສໍມຸຎ຺ຊນິຍາ ວາ ປຕນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຆຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ທ຺ວີສຸ ໂກເຓສຸ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຣຸກ຺ຂສູຈິທ຺ວາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄຣູປານໍ ປເວສນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ກຕປຣິກ຺ເຂໂປ ຈ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ຆຣູປຈາໂຣ ນາມ. ຍໍ ປນ ສພ຺ພນ຺ຕິມໍ ຆຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຆຣສ຺ສ ຕາທິເສ ຆຣູປຈາເຣ ຐິຕສ຺ສ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຍຖາ ຕຣຸຓມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພາຫຸໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເລຑ຺ຑຸໍ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ປຕນຏ຺ຐານພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາໂມ ນາມ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ. ປຕິຕສ຺ສ ປນ ເລຑ຺ຑຸໂນ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐານໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຄາມສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ ຄາມສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ, ຕສ຺ສ ສເຈ ທ຺ເວ ອິນ຺ທຂິລາ ໂຫນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິເມ ອິນ຺ທຂິເລ ຐິຕສ຺ສ ເລຑ຺ຑຸປາຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຄາມູປຈາໂຣ ນາມ. ປທຠາຊເນປິ (ປາຣາ. ໙໒) ຫິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ ທສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ສ ວເສນ ວິກາເລ ຄາມປ຺ປເວສນາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອິມສ຺ມິໍ ສິກ຺ຂາປເທ ອຣຎ຺ຎໍ ນາມ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາວາ’’ຕິ. ເຍ ປນ ອິເມສໍ ປຣິຈ຺ເຉທທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຆຣຆຣູປຈາຣຄາມູປຈາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕປິ ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸໍ ອວຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ໂຫຕິເຍວ.

ອທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ. ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຖໂນຕິ ໂຈໂຣ, ເຖນສ຺ສ ຠາໂວ ເຖຍ຺ຍໍ, ອວຫຣຓຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສງ຺ຂາ ສງ຺ຂາຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ໂກຏ຺ຐາສສ຺ເສຕໍ ນາມໍ ‘‘ສຎ຺ຎານິທານາ ຫິ ປປຎ຺ຈສງ຺ຂາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໘໐; ມຫານິ. ໑໐໙) ວິຍ. ເຖຍ຺ຍຎ຺ຈ ຕໍ ສງ຺ຂາຕຎ຺ຈາຕິ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ເອໂກ ຈິຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂຍ ຈ ເຖຍ຺ຍສງ຺ຂາເຕນ ອາທິຍຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອວຫຣຓຈິຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປາຣາ. ໙໒) ເອວມສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ຫເຣຍ຺ຍ. ເຕ ປນ ອວຫາຣາ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສາຘຸກໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈການິ ນາມ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ເອຕສ຺ເສວ ປທສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕານໍ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍ ຫເຣຍ຺ຍ ອວຫເຣຍ຺ຍ ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຍ຺ຍ ຐານາ ຈາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປທານໍ ວເສນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອິຕຣໍ ສວິຎ຺ຎາຓກວເສເນວ. ກຖໍ? ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ອາຣາມໍ ອຠິຍຸຎ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍສ຺ສ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສ. ຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ໂຕ ສີເສ ຠາຣໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຂນ຺ຘໍ ໂອໂຣເປຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ອວຫເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ‘‘ເທຫິ ເມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ນາຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຠຓຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ສາມິກສ຺ສ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສາມິໂກ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘຸຣໍ ນິກ຺ຂິປຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ອິຣິຍາປຖໍ ວິໂກເປຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສຫ ຠຓ຺ຑຫາຣກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຐມໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ທຸຕິຍໍ ປາທໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ຐານາ ຈາເວຍ຺ຍາຕິ ຖລຏ຺ຐໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ອາມສຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ຜນ຺ທາເປຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ຐານາ ຈາເວຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ເອວໍ ຕາວ ນານາຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສສາມິກສ຺ສ ປນ ທາສສ຺ສ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ອຠິໂຍຄາທິນາ ນເຍນ ອາທິຍນຫຣຓອວຫຣຓອິຣິຍາປຖວິໂກປນຐານາຈາວນວເສນ ເອກຠຓ຺ຑປຎ຺ຈກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕມໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ? ສາຫຕ຺ຖິໂກ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອຕ຺ຖສາຘໂກ ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນາມ ປຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ສຫຕ຺ຖາ ອວຫຣຕິ. ອາຓຕ຺ຕິໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ນາມ ສຸງ຺ກຆາຕກປຣິກປ຺ປິໂຕກາສານໍ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ພຫິ ປາຕນໍ. ອຕ຺ຖສາຘໂກ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຠຓ຺ຑໍ ຍທາ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາ ຕໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ສເຈ ປໂຣ ອນນ຺ຕຣາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາຓຕ຺ຕິກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ປຣສ຺ສ ວາ ປນ ເຕລກຸມ຺ຠິຍາ ປາທຄ຺ຆນກເຕລໍ ອວສ຺ສໍ ປິວນການິ ອຸປາຫນາທີນິ ປກ຺ຂິປຕິ, ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ຘຸຣນິກ຺ເຂໂປ ປນ ອາຣາມາຠິໂຍຄອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕາວກາລິກຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍານິ ອເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວນໂຍຕິ ອິທໍ ສາຫຕ຺ຖິກປຎ຺ຈກໍ.

ກຕມໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ? ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ສຫປໂຍໂຄ ສໍວິຘາວຫາໂຣ ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຓຕ຺ຕິວເສນ ປຸພ຺ພປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຐານາ ຈາວນວເສນ, ຂິລາທີນິ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ຈ ສຫປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍວິຘາວຫາໂຣ ນາມ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສໍມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ອວຫຣຓໍ. ເອວໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ຫິ ເອເກນາປິ ຕສ຺ມິໍ ຠຓ຺ເຑ ຐານາ ຈາວິເຕ ສພ຺ເພສໍ ອວຫາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ສງ຺ເກຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຊານນກມ຺ມໍ. ສເຈ ຫິ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ກາເລ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ເກຕໂຕ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ຕໍ ອວຫຣຕິ, ສງ຺ເກຕກາຣກສ຺ສ ສງ຺ເກຕກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ອວຫາໂຣ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນາມ ສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ອກ຺ຂິນິກ຺ຂຓາທິນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ. ສເຈ ຫິ ເອວໍ ກຕນິມິຕ຺ຕໂຕ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ‘‘ຍໍ ອວຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ອວຫຣຕິ, ນິມິຕ຺ຕກາຣກສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕກຣຓກ຺ຂເຓເຍວ ອວຫາໂຣຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ພປໂຍຄປຎ຺ຈກໍ.

ກຕມໍ ເຖຍ຺ຍາວຫາຣປຎ຺ຈກໍ? ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ກຸສາວຫາໂຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທາທີນິ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາໂນ ອວຫຣຕິ, ກູຏມານກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ເຖຍ຺ຍາວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຍ ປນ ປສຍ຺ຫ ພລກ຺ກາເຣນ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຄາມຆາຕກາທໂຍ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕພລິໂຕ ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຘິກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ຣາຊຠຏາທໂຍ ວິຍ, ຕສ຺ເສວໍ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ປສຍ຺ຫາວຫາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫຓໍ ປນ ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ ນາມ. ໂສ ຠຓ຺ໂຑກາສວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ – ສາຏກຕ຺ຖິໂກ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ສເຈ ສຸຕ຺ຕໍ, ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາເຣ ປສິພ຺ພກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ສາຏໂກ ໂຫຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ປາຣາຊິກໍ. ສຸຕ຺ຕໍ ເຈ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ພຫິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຐເປຕິ, ຣກ຺ຂຕິເຍວ. ‘‘ສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ‘‘ຍໍ ລທ຺ຘໍ, ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ປທວາເຣນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທ຺ຘາເຣ ປາຣາຊິກໍ. ‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ’’ຕິ ອນຸພນ຺ໂຘ ຉຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ສາມິກາ ທິສ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ເຍວ. ອຎ຺ໂຎ ເຈ ໂກຈິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ສາມິເກສຸ ນິວຕ຺ເຕສຸ ສຍໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ‘‘ປເຄເວຕໍ ມຍາ ຄຫິຕໍ, ມມ ທານິ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ສເຈ ສາຏໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ປຣິກປ຺ໂປ, ອຍໍ ຠຓ຺ຑປຣິກປ຺ໂປ ນາມ.

ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ປຣປຣິເວຓາທີນິ ປວິຏ຺ໂຐ ກິຎ຺ຈິ ໂລຠເນຍ຺ຍໍ ຠຓ຺ຑໍ ທິສ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣປມຸຂເຫຏ຺ຐາປາສາທທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂມູລາທິວເສນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຏ຺ຐຸກາມຕາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິຍ ທສ຺ສາມິ, ໂນ ເຈ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອາທາຍ ປຣິກປ຺ປິຕປຣິຈ຺ເຉທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຍ຺ວາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປວຕ຺ໂຕ ປຣິກປ຺ໂປ, ອຍໍ ໂອກາສປຣິກປ຺ໂປ ນາມ. ເອວມິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປຣິກປ຺ປານໍ ວເສນ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອວຫາໂຣ ‘‘ປຣິກປ຺ປາວຫາໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປນ ອວຫຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາວຫາໂຣ ນາມ. ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸຍ຺ຍານາທີສຸ ປເຣສໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາທີນິ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຉາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປໍສຸນາ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຸທ຺ຘາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ນ ຕາວ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ຍທາ ປນ ສາມິກາ ວິຈິນນ຺ຕາ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາລຍາວ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ຕໍ ອຸທ຺ຘຣໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣ ອວຫາໂຣ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາເລເຍວ ‘‘ເອຕໍ ມມ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ສກສຎ຺ຎາຍ ວາ ‘‘ຄຕາ ທານິ ເຕ, ຉຏ຺ຏິຕຠຓ຺ຑໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປໍສຸກູລສຎ຺ຎາຍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍໍ. ເຕສຸ ທຸຕິຍຕຕິຍທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອທິສ຺ວາ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກຕ຺ວາ ຄເຕສຸປິ ຄຫິຕໍ ຠຓ຺ຑເທຍ຺ຍເມວ. ປຈ຺ຉາ ຎຕ຺ວາ ໂຈທິຍມານສ຺ສ ອທທໂຕ ສາມິການໍ ຘຸຣນິກ຺ເຂເປ ອວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປໂຍເຄນ ເຕຫິ ນ ທິຏ຺ຐໍ. ໂຍ ປນ ຕຖາຣູປໍ ຠຓ຺ຑໍ ຍຖາຐາເນ ຐິຕໍເຍວ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ໂຕ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ກທ຺ທເມ ວາ ວາລຸກາຍ ວາ ປເວເສຕິ, ຕສ຺ສ ປເວສິຕມຕ຺ເຕເຍວ ອວຫາໂຣ.

ກຸສໍ ສງ຺ກາເມຕ຺ວາ ປນ ອວຫຣຓໍ ກຸສາວຫາໂຣ ນາມ. ໂສປິ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວິລີວມຍໍ ວາ ຕາລປຓ຺ຓມຍໍ ວາ ກຕສຎ຺ຎາຓໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຸສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຈີວເຣ ຠາຊີຍມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສສ຺ສ ສມີເປ ຐິຕໍ ອປ຺ປຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ມຫຄ຺ຆຕຣໍ ວາ ສມສມໍ ວາ ອຄ຺ເຆນ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຫຣິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປຕິຕໍ ກຸສໍ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ຣກ຺ຂຕິ ຕາວ. ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາຕິເຕ ຣກ຺ຂເຕວ. ຍທາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຕິເຕ ປຣສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຣສ຺ສ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ. ສເຈ ປຐມຕຣໍ ປຣໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປຣສ຺ສ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ ອຸທ຺ຘາເຣ ຣກ຺ຂຕິ, ປາຕເນປິ ຣກ຺ຂຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສໍ ອຸທ຺ຘຣໂຕ ອຸທ຺ຘາເຣເຍວ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຣໂກຏ຺ຐາເສ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ອວຫາໂຣ. ອຍໍ ກຸສາວຫາໂຣ. ອິຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາທິເຍຍ຺ຍາຕິ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ອວຫາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ.

ຍຖາຣູເປຕິ ຍາທິເສ. ອທິນ຺ນາທາເນຕິ ອທິນ຺ນສ຺ສ ປຣສນ຺ຕກສ຺ສ ຄຫເຓ. ຣາຊາໂນຕິອິທໍ ພິມ຺ພິສາຣໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎ ປນ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ວາ ນ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ວາຕິ ເຕ ນປ຺ປມາຓໍ. ຫເນຍ຺ຍຸໍ ວາຕິ ຫຕ຺ຖາທີຫິ ວາ ໂປເຖຍ຺ຍຸໍ, ສຕ຺ເຖນ ວາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ ວາຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີຫິ ພນ຺ເຘຍ຺ຍຸໍ ວາ. ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸໍ ວາຕິ ນີຫເຣຍ຺ຍຸໍ ວາ. ໂຈໂຣສິ ພາໂລສິ ມູຬ຺ໂຫສິ ເຖໂນສີຕິ ອິເມຫິ ວຈເນຫິ ປຣິຠາເສຍ຺ຍຸໍ. ກີທິສສ຺ສ ປນ ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທາເນ ຣາຊາໂນ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ? ປາທສ຺ສ ວາ ປາທາຣຫສ຺ສ ວາ. ຕຖາຣູປໍ ຠິກ຺ຂຸ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍມາໂນຕິ ຕາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາຓກສ຺ສ ກຫາປຓສ຺ສ ປາທໍ ວາ ປາທາຣຫໍ ວາ ຠຓ຺ຑໍ ອທິນ຺ນໍ ຠູມິອາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຊີວນິຊ຺ຊີວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ອວຫາຣານໍ ເຍນ ເກນຈິ ອວຫາເຣນ ອວຫຣນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ຕໂຕ ອຕິເຣກຕຣສ຺ມິນ຺ຕິ.

ຣາຊຄເຫ ຘນິຍຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ຣຎ຺ໂຎ ທາຣູນິ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ຄາມາ ວາ ອຣຎ຺ຎາ ວາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຄມນາທິເກ ປຸພ຺ພປ຺ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ອາມສເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸໂນ ຜນ຺ທາປເນ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ອາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ມາສເກ ວາ ອູນມາສເກ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ, ອຕິເຣກມາສເກ ວາ ອູນປຎ຺ຈມາສເກ ວາ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ປຎ຺ຈມາສເກ ວາ ອຕິເຣກປຎ຺ຈມາສເກ ວາ ປາຣາຊິກໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄຫຓກາລວເສນ ຈ ຄຫຓເທສວເສນ ຈ ປຣິໂຠຄຠາຊນປຣິວຕ຺ຕນາທີຫິ ຈ ປຣິຫີນາປຣິຫີນວເສນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສກສຎ຺ຎິສ຺ສ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫ, ຕາວກາລິເກ, ເປຕປຣິຄ຺ຄເຫ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕປຣິຄ຺ຄເຫ, ປໍສຸກູລສຎ຺ຎິສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ວເສນ ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ, ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎິຕາ, ຄຣຸປຣິກ຺ຂາໂຣ, ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ຕໍ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ອວຫາຣານໍ ວເສນ ອວຫຣຓຎ຺ຈາຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອທິນ຺ນາທານສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ຕຕິເຍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ສໍເຈເຕຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ເຈເຕຕ຺ວາ. ‘‘ປາໂຓ’’ຕິສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ‘‘ວຘາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຘກເຈຕນາຍ ເຈເຕຕ຺ວາ ປກປ຺ເປຕ຺ວາ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ກລລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊີວມານກມນຸສ຺ສຊາຕິກສຣີຣໍ. ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍາຕິ ກລລກາເລປິ ຕາປນມທ຺ທເນຫິ ວາ ເຠສຊ຺ຊສມ຺ປທາເນນ ວາ ຕໂຕ ວາ ອຸທ຺ຘມ຺ປິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸປກ຺ກເມນ ຊີວິຕາ ວິໂຍເຊຍ຺ຍ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ປາໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາຕີ ເວທິຕພ຺ໂພ, ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ປາໂຓຕິ ໂວຫາຣໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປາຓາຕິປາໂຕຕິ ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທກປໂຍຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສາ ເຈຕນາ. ປາຓາຕິປາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕເຈຕນາຍ ສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄໂລ. ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ປໂຍໂຄຕິ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ຉ ປໂຍຄາ ສາຫຕ຺ຖິໂກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍ ອາຓຕ຺ຕິໂກ ຖາວໂຣ ວິຊ຺ຊາມໂຍ ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ສາຫຕ຺ຖິໂກຕິ ສຍໍ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ປຫຣຓໍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິໂຍຕິ ທູເຣ ຐິຕໍ ມາເຣຕຸກາມສ຺ສ ກາເຍນ ວາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ເຘນ ວາ ອຸສຸສຕ຺ຕິຍນ຺ຕປາສາຓາທີນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ຕຕ຺ຖ ເອເກໂກ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠທໂຕ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ທິສ຺ສເກ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຫຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ມຣເຓນ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ‘‘ໂຍ ໂກຈິ ມຣຕູ’’ຕິ ເອວໍ ອນຸທ຺ທິສ຺ສເກ ປຫາຣປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ມຣເຓນ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ອຸຠຍຕ຺ຖາປິ ຈ ປຫຣິຕມຕ຺ເຕ ວາ ມຣຕຸ, ປຈ຺ຉາ ວາ ເຕເນວ ໂຣເຄນ, ປຫຣິຕກ຺ຂເຓເຍວ ກມ຺ມພທ຺ໂຘ. ອາຓຕ຺ຕິໂກຕິ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ອາຓາປນໍ.

ຕຕ຺ຖ –

ວຕ຺ຖຸ ກາໂລ ຈ ໂອກາໂສ, ອາວຸຘໍ ອິຣິຍາປໂຖ;

ກ຺ຣິຍາວິເສໂສຕິ ອິເມ, ຉ ອາຓຕ຺ຕິ ນິຍາມກາ.

ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຍຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ສເຈ ຕເມວ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ອຖ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ, ຕໍມຎ຺ຎມາໂນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອິມໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ເຕ ປນ ອາຓາປກສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ກາໂລຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທິກາໂລ. ສເຈ ຫິ ‘‘ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ມາເຣຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ອຖ ຍໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ນິຍາມິຕໍ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ວາ ປຸເຣ ວາ ມາເຣຕິ, ອາຓາປໂກ ມຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຖາວໂຣຕິ ອສໍຫາຣິເມນ ອຸປກຣເຓນ ມາເຣຕຸກາມສ຺ສ ໂອປາຕກ຺ຂຓນໍ ອປສ຺ເສນສໍວິຘານໍ ອສິອາທີນໍ ອຸປນິກ຺ຂິປນໍ ຕຬາກາທີສຸ ວິສສມ຺ປໂຍຊນໍ ຣູປູປຫາໂຣຕິເອວມາທິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຈຕ຺ຖາປິ ອຸທ຺ທິສ຺ສານຸທ຺ທິສ຺ສເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຊ຺ຊາມໂຍຕິ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ວິຊ຺ຊາປຣິຊປ຺ປນໍ. ອິທ຺ຘິມໂຍຕິ ກມ຺ມວິປາກຊາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ປໂຍຊນໍ.

ສຕ຺ຖຫາຣກໍ ວາສ຺ສ ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຫຣຕີຕິ ຫາຣກໍ, ກິໍ ຫຣຕິ? ຊີວິຕໍ. ອຖ ວາ ຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫາຣກໍ, ອຸປນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕໍ ຫາຣກຎ຺ຈາຕິ ສຕ຺ຖຫາຣກໍ. ອສ຺ສາຕິ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫສ຺ສ. ປຣິເຍເສຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ລຠຕິ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍ, ອຸປນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຖາວຣປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕຣຖາ ຫິ ປຣິຍິຏ຺ຐິມຕ຺ເຕເຍວ ປາຣາຊິໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປທຠາຊເນ ປນສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕ຺ຖ ຖາວຣປໂຍຄສງ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຖໍ, ຕເທວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອສິໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາຕິ ວາຈາຍ ວາ ຕາລປຓ຺ຓາທີສຸ ລິຂິຕ຺ວາ ວາ ‘‘ໂຍ ເອວໍ ມຣຕິ, ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຣເຓ ຄຸຓໍ ປກາເສຍ຺ຍ. ເອເຕນ ຍຖາ ‘‘ອທິນ຺ນາທາເນ ອາທິເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຍາຍກຖາຍ ມຸຈ຺ຈຕິ, ນຍິຘ, ເອວໍ ‘‘ສໍວຓ຺ເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ອິຘ ປຣິຍາຍກຖາຍປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມຣຓາຍ ວາ ສມາທເປຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສຕ຺ຖໍ ວາ ອາຫຣາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໑໗໒) ນເຍນ ມຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປາຍໍ ຄາຫາເປຍ຺ຍ. ເອເຕນ ອາຓຕ຺ຕິກປ຺ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕິ. ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອາລປນເມຕໍ. ກິໍ ຕຸຍ຺ຫິມິນາຕິອາທິ ສໍວຓ຺ຓນາກາຣນິທສ຺ສນໍ. ອິຕິ ຈິຕ຺ຕມໂນຕິ ອິຕິ ຈິຕ຺ໂຕ ອິຕິ ມໂນ. ‘‘ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມຣຓຈິຕ຺ໂຕ ມຣຓມໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ມໂນ’’ຕິອິທໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍ ມໂນ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໗໒) ອາຫ. ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ວິຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ເອຕ຺ຖາປິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາຫຣິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ຈ ສໍວິທຫນມຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ນ ວິຕກ຺ກສ຺ເສວ. ຕຎ຺ຈ ສໍວິທຫນໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ສຎ຺ຎາເຈຕນາຘິປ຺ປາເຍຫິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ‘‘ມຕໍ ເຕ ຊີວິຕາ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕມຣຓສຎ຺ຎີ ມຣຓເຈຕໂນ ມຣຓາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປທຠາຊເນປິ ຫິ ອຍເມວ ນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ເອເຕນ ມຣຓຈິຕ຺ຕາທີຫິ ວິນາ ‘‘ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ວີຣິຍມາຣຠໂຕ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໑໑໒) ນເຍນ ຘມ຺ມໍ ຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສໍວຓ຺ຓນາ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ອຸຈ຺ຈາວເຈນ ກາຣເຓນ. ປຸນ ມຣຓວຓ຺ຓນ຺ຕິອາທິ ນິຄມນວຈນໍ. ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ຕງ຺ຂຓູປປນ຺ນມ຺ປິ ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ໂຕ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ.

ເວສາລິຍໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ມຣຓວຓ຺ຓໍ ວາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຓຕ຺ຕິກໍ, ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ໂອປາຕກ຺ຂຓນາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ, ອໂນທິສ຺ສ ຂເຕ ໂອປາເຕ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຕເນປິ ທຸກ຺ກຏໍ, ຍກ຺ຂເປຕຕິຣຈ຺ຉານຄຕມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທຸກ຺ກຏເມວ, ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ, ຕຖາ ຍກ຺ຂາທີນໍ ມຣເຓ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕມຣເຓ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ມນຸສ຺ສມຣເຓ ປາຣາຊິກນ຺ຕິ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປໂຍຄເຠທວເສນ ອາປຕ຺ຕິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ມາເຣນ຺ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ອິມໍ ມາເຣມີ’’ຕິ ອເຈເຕຕ຺ວາ ກເຕນ ອຸປກ຺ກເມນ ມຸສລຸສ຺ສາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໑໘໐ ອາທໂຍ) ວິຍ ປເຣ ມເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ອິມິນາ ອຍໍ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ວິສຄຕປິຓ຺ຑປາຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໑໘໑) ວິຍ ປເຣ ມເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ນມຣຓາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ມຣຓໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ເຠສຊ຺ຊວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ປາຣາ. ໑໘໗) ວິຍ ປເຣ ມເຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິອາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສຊາຕິກປາໂຓ, ປາຓສຎ຺ຎິຕາ, ວຘກຈິຕ຺ຕໍ, ອຸປກ຺ກໂມ, ເຕນ ມຣຓນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ອທິນ຺ນາທານສມອຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ຕຕິຍປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ

ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນຠິຊານນ຺ຕິ ສກສນ຺ຕາເນ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສານໍ ຌາຍີນຎ຺ເຈວ ອຣິຍານຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ. ອຕ຺ຕຸປນາຍິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນິ ຕໍ ອຸປເນຕິ ‘‘ມຍິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸປເນຕິ ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຖ ສນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມຸທາຈຣນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕຸປນາຍິໂກ, ຕໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິເອຕ຺ຖ ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາ ຊານນຏ຺ເຐນ ຎາຓໍ, ຈກ຺ຂຸນາ ຈ ທິຏ຺ຐມິວ ຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ເຖນ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ, ອຣິຍໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນໍ, ອລໍ ປຣິຍຕ຺ຕໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນສມຕ຺ຖໍ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນເມຕ຺ຖ ຌານາທິເຠເທ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ, ອລໍ ວາ ອຣິຍຎາຓທສ຺ສນມສ຺ສາຕິ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສໂນ, ຕໍ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນໍ. ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມຕໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕຸປນາຍິກໍ ກຕ຺ວາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ຕທຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎຸສ຺ສ ມນຸສ຺ສຊາຕິກສ຺ສ ອາໂຣເຈຍ຺ຍ. ອິຕິ ຊານາມິ ອິຕິ ປສ຺ສາມີຕິ ສມຸທາຈຣຓາກາຣທສ຺ສນເມຕໍ, ອຕ຺ຕຸປນາຍິກຎ຺ຫິ ກຕ຺ວາ ວິນາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ສມຸທາຈຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ສມຸທາຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຍ຺ວາຍໍ ປທຠາຊເນ (ປາຣາ. ໒໐໙) ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປຊ຺ຊາມິ, ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ສພ຺ໂພ ອິເຘວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ອິຕິ ຊານາມິ ອິຕິ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫິ ວທນ຺ໂຕ ນ ຍິທໍ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ວທຕິ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຍິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທີເປຕິ, ‘‘ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈ ວທນ຺ເຕນ ຫິ ສມາປຊ຺ຊນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຕ຺ຖິຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ປທຠາຊເນ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິໍ, ສມາປຊ຺ຊາມິ, ສມາປນ຺ໂນຕິອາທິເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ສພ຺ໂພ ອິເຘວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນາຕິ ຕໂຕ ອາໂຣຈິຕກາລໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກາເລ. ອິຕິ ອາປຕ຺ຕິປຏິຊານນກາລທສ຺ສນເມຕໍ, ອຍໍ ປນ ອາໂຣຈິຕກ຺ຂເຓວ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ປນ ອາປນ຺ໂນ ຍສ຺ມາ ປເຣນ ໂຈທິໂຕ ວາ ອໂຈທິໂຕ ວາ ປຏິຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາ ອສມນຸຄ຺ຄາຫີຍມາໂນ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາປນ຺ໂນຕິ ອາໂຣຈິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ. ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ໂຂຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄິຫິຠາວາທິກໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ ອິຈ຺ຉມາໂນ. ອຍຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອຠພ຺ໂພ ຌານາທີນິ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຄິຫິ ວາ ອຸປາສກາຣາມິກສາມເຓຣານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີຫິ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ວາ ຌານາທີຫິ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ວາ ອາຣາເຘຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຄິຫິອາທິຠາໂວ ວິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄິຫິຠາວາທິກໍ ວິສຸທ຺ຘິໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ’’ຕິ. ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ຠເຓຍ຺ຍ, ກຖໍ? ‘‘ອຊານເມວໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິໍ. ຕຕ຺ຖ ອຊານນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ. ອປສ຺ສນ຺ຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຕຸຈ຺ຉໍ ມຸສາ ວິລປິນ຺ຕິ ອຫໍ ວຈນຕ຺ຖວິຣຫໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ, ວຎ຺ຈນາຘິປ຺ປາຍໂຕ ມຸສາ ວິລປິໍ ອຠຓິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິມານາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກສ຺ສ ອປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕາສງ຺ຂາໂຕ ອຘິມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ອຘິມານໍ ຐເປຕ຺ວາ ເກວລໍ ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ໂຍ ສມຸທາຈເຣຍ຺ຍ, ອຍມ຺ປິ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເວສາລິຍໍ ວຄ຺ຄຸມຸທາຕີຣິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາໂຣຈນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຘິມານາ’’ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ສາຘາຣຓປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອນາຓຕ຺ຕິກໍ, ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອສນ຺ຕໍ ຌານາທິຘມ຺ມໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈຕິ, ໂສ ມນຸສ຺ສຊາຕິໂກ ໂຫຕິ, ອນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ອຍໍ ຌານລາຠີ’’ຕິ ວາ ‘‘ອຣິໂຍ’’ຕິ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອາກາເຣນ ຕມຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ປາຣາຊິກໍ. ສເຈ ນ ຊານາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂຍ ເຕ ວິຫາເຣ ວສິ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໒໒໐) ນເຍນ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ຊານາຕິ, ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ. ສເຈ ນ ຊານາຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ອຘິມາເນນ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ, ອນຸລ຺ລປນາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາທີນຎ຺ຈ ອນາປຕ຺ຕິ. ສີລວິປຕ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ອສນ຺ຕຕາ, ປາປິຈ຺ຉຕາຍ ຕສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ, ອນຎ຺ຎາປເທໂສ, ຍສ຺ສ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສຊາຕິກຕາ, ຕງ຺ຂຓວິຊານນນ຺ຕິ ອິມາເນຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອງ຺ຄານິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ອທິນ຺ນາທາເນ ວຸຕ຺ຕສທິສາເນວາຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ຘມ຺ມາຕິອິທໍ ອິຘ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐປາຣາຊິກປຣິທີປນເມວ. ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປນ ສພ຺ພາເນວ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກຕມານິ ຈຕຸວີສຕິ? ປາຬິຍໍ ອາຄຕານິ ຕາວ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອສາຘາຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ອຏ຺ຐ, ຕານິ ເອກາທສນ຺ນໍ ປຓ຺ຑກາທີນໍ ອຠພ຺ພຠາວສງ຺ຂາເຕຫິ ເອກາທສຫິ ປາຣາຊິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກູນວີສຕິ, ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວິພ຺ຠນ຺ຕຠາວປາຣາຊິເກນ ສທ຺ຘິໍ ວີສຕິ, ອປຣານິປິ ລມ຺ພີ, ມຸທຸປິຏ຺ຐິໂກ, ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາຕໍ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣສ຺ສ ອງ຺ຄຊາເຕ ອຠິນິສີທຕີຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວເສນ ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ອນຸໂລມປາຣາຊິການີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ອິຕິ ອິມານິ ຈ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຸຣິມານິ ຈ ວີສຕີຕິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສພ຺ພາເນວ ຈຕຸວີສຕິ ປາຣາຊິການິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ນ ລຠຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສນ຺ຕິ ອຸໂປສຖາທິເຠທໍ ສໍວາສໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ລຠຕິ. ຍຖາ ປຸເຣ, ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິກາເລ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ຈ, ປຈ຺ຉາ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນປິ ຕເຖວ ອສໍວາໂສ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖາທິເຠໂທ ສໍວາໂສຕິ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉາມິ. ກຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ກຈ຺ຈິ ເອຕ຺ຖ, ເອເຕສຸ ຈຕູສຸ ປາຣາຊິເກສຸ ກຈ຺ຈິ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ກຈ຺ຈິ ປຣິສຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຖ, ຠວຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.