ນິທານວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ປອຕິໂມກ຺ຂໍ ອຕິປໂມກ຺ຂໍ ອຕິເສຏ຺ຐໍ ອຕິອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິມິນາ ວຈນຕ຺ເຖນ ເອກວິຘມ຺ປິ ສີລຄນ຺ຖເຠທໂຕ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕ ວິຫຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໙; ໓.໗໕; ວິຠ. ໕໐໘) ຈ ‘‘ອາທິເມຕໍ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕໍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ຈ ອາທີສຸ ສີລໍ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອຸຠຍານິ ໂຂ ປນສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ສ຺ວາຄຕານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໑໔໗; ອ. ນິ. ໘.໕໒; ໑໐.໓໓) ຄນ຺ໂຖ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ສີລໍ ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມຈຍຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ອຕ຺ຕານຸວາທາທີຫິ ວາ ຠເຍຫີຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຄນ຺ໂຖ ປນ ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ໂຊຕກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາທິມ຺ຫິ ປນ ວຸຕ຺ໂຕ ວຈນຕ຺ໂຖ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສາຘາຣໂຓ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ວຓ຺ຓນາ ສີລປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສາປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສາປິ, ຄນ຺ເຖ ຫິ ວຓ຺ຓິເຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຓ຺ຓິໂຕວ ໂຫຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ຄນ຺ຖປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ຂໍ ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິກໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ປຎ຺ຈຫິ ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວວຕ຺ຖິຕໍ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ຂໍ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ອຍ຺ເຍ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິກໍ ຈຕູຫິ ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວວຕ຺ຖິຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ເຂ ປຎ຺ຈ ອຸທ຺ເທສາ ນາມ ນິທານຸທ຺ເທໂສ, ປາຣາຊິກຸທ຺ເທໂສ, ສງ຺ຆາທິເສສຸທ຺ເທໂສ, ອນິຍຕຸທ຺ເທໂສ, ວິຕ຺ຖາຣຸທ຺ເທໂສຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິທານຸທ຺ເທໂສ ຕາວ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ…ເປ… ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ຕຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ປຣິສຸທ຺ເຘຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອວເສເສ ສຸເຕນ ສາວິເຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉທາ ນິທານສ຺ສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣາຊິກາທີນິ ໂອສາເປຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ວິຕ຺ຖາໂຣເຍວ. ‘‘ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໐; ປຣິ. ໓໒໕) ວຈນໂຕ ປນ ປາຣາຊິກຸທ຺ເທສາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ວິປ຺ປກເຕ ອນ຺ຕຣາໂຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສໍ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ. ນິທານຸທ຺ເທເສ ປນ ອນິຏ຺ຐິເຕ ສຸເຕນ ສາເວຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຠິກ຺ຂຸນິປາຕິໂມກ຺ເຂ ປນ ອນິຍຕຸທ຺ເທໂສ ປຣິຫາຍຕິ, ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເອວເມເຕສໍ ປຎ຺ຈຫິ ເຈວ ຈຕູຫິ ຈ ອຸທ຺ເທສປຣິຈ຺ເຉເທຫິ ວວຕ຺ຖິຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ ອຍໍ ວຓ຺ຓນາ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຐມໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕາວ ວຓ຺ຓນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ’’ຕິອາທີນໍ, ປທານໍ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉຍໍ;

ຠິກ຺ຂໂວ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ສິກ຺ຂາກາມາ ສຸຓນ຺ຕຸ ເມຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຫິ ສຸຓາຕູຕິອິທໍ ສວນາຓຕ຺ຕິວຈນໍ. ເມຕິ ໂຍ ສາເວຕິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຈນໍ. ຠນ຺ເຕຕິ ສຄາຣວສປ຺ປຕິສ຺ສວຈນໍ. ສງ຺ໂຆຕິ ປຸຄ຺ຄລສມູຫວຈນໍ. ສພ຺ພເມວ ເຈຕໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ປຐມໍ ວຕ຺ຕພ຺ພວຈນໍ. ຠຄວຕາ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ອນຸຊານນ຺ເຕນ ຣາຊຄເຫ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສຕິ, ເຕນ ສເຈ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນວກຕໂຣ ໂຫຕິ, ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໓໔) ອາຄຕນເຍເນວ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວາ ຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ‘‘ເຖຣາຘິກໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໕໔), ນວກຕໂຣ ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ປຏິພໂລ, ຕສ຺ສາເຘຍ຺ຍໍ ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໕໕).

‘‘ສງ຺ໂຆ’’ຕິອິມິນາ ປນ ປເທນ ກິຎ຺ຈາປິ ອວິເສສໂຕ ປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຖ ໂຂ ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສງ຺ໂຆ, ສມ຺ມຸຕິສງ຺ໂຆ ຈາຕິ ທຸວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍສງ຺ໂຆຕິ ອຏ຺ຐ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສມ຺ມຸຕິສງ຺ໂຆຕິ ອວິເສເສນ ຠິກ຺ຂຸສມູໂຫ, ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ປເນສ ກມ຺ມວເສນ ປຎ຺ຈວິໂຘ (ມຫາວ. ໓໘໘) ໂຫຕິ – ຈຕຸວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈວຄ຺ໂຄ ທສວຄ຺ໂຄ ວີສຕິວຄ຺ໂຄ ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ໂຄຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸວຄ຺ເຄນ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທປວາຣຓອພ຺ຠານານິ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຎ຺ຈວຄ຺ເຄນ ຐເປຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສຸ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ອພ຺ຠານກມ຺ມຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທສວຄ຺ເຄນ ອພ຺ຠານກມ຺ມມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວີສຕິວຄ຺ເຄນ ນ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຖາ ອຕິເຣກວີສຕິວຄ຺ເຄນ.ໂສ ປນ ຈຕຸວຄ຺ຄາທິນາ ສງ຺ເຆນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ອູນກຕເຣນ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຕິເຣເກນ ປນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ຈຕຸວຄ຺ຄໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ໂພປິ ສມ຺ມຸຕິສງ຺ໂຆ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖຕິ ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖທິວໂສ, ເອເຕນ ອນຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປນ຺ນຣໂສຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ຎໍ ອຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທິວສວເສນ ຫິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ປນ຺ນຣສິໂກ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສໂຖຕິ, ເອວໍ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ຕຕິຍສຕ຺ຕມປກ຺ເຂສຸ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຈາຕຸທ຺ທສິກາ, ອວເສສາ ອຏ຺ຐາຣສ ປນ຺ນຣສິກາຕິ ເອວໍ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣ ຈຕຸວີສຕິ ອຸໂປສຖາ, ອິທໍ ຕາວ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕໍ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກິໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທເສ ວາ ປນ຺ນຣເສ ວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໖) ວຈນໂຕ ປນ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸເກຫິ ອາວາສິການໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໗໘) ຈ ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິມ຺ປິ ຈາຕຸທ຺ທເສ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາ, ເຕສໍເຍວ ສເຈ ຠຓ຺ຑນກາຣເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ປວາຣຓໍ ປຈ຺ຈຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອຖ ປຸພ຺ພກຕ຺ຕິກມາສສ຺ສ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທໂສ ວາ, ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ວາ, ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ເອວາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ປວາຣຓາທິວສາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ປກຕິຈາຣິຕ຺ຕເມວ. ຕຖາຣູປປຈ຺ຈເຍ ປນ ສຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມານໍ ປຸຣິເມສຸ ຈາຕຸທ຺ທເສສຸປິ ປວາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທາ ປນ ໂກສມ຺ພກກ຺ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໔໕໑) ອາຄຕນເຍນ ຠິນ຺ເນ ສງ຺ເຆ ໂອສາຣິເຕ ຕສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ວູປສມາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ຕທາ ‘‘ຕາວເທວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໔໗໕) ວຈນໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ຈາຕຸທ຺ທສປນ຺ນຣເສ, ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ໂກຈິ ທິວໂສ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສຖທິວໂສ ນາມ ໂຫຕິ, ປຸຣິມວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐານໍ ປນ ກຕ຺ຕິກມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍເມວ ສາມຄ຺ຄິປວາຣຓາທິວໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ທິວເສສຸ ‘‘ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິອິມິນາ ອຎ຺ຎໍ ອຸໂປສຖທິວສໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕສ຺ມາ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ’’ຕິວຈເນນ ອນຸໂປສຖທິວໂສ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສໂຖ ນ ກາຕພ຺ໂພເຍວ. ໂຍ ປນາຍໍ ອຎ຺ໂຎ ອຸໂປສຖທິວໂສ, ຕສ຺ມິໍ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ກໂຣນ຺ເຕນ ປນ ສເຈ ຈາຕຸທ຺ທສິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ຺ນຣສິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສາມຄ຺ຄິອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ, ‘‘ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ສາມຄ຺ຄີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕ ກາໂລ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຕ຺ຕກາລໍ, ປຕ຺ຕກາລເມວ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ. ຕເທຕໍ ອິຘ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ຍຖາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ອຸໂປສໂຖ ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ,

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ;

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕິ,

‘ປຕ຺ຕກລ຺ລ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘);

ຕຕ຺ຖ ອຸໂປສໂຖຕິ ຕີສຸ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຎ຺ຎຕຣອຸໂປສຖທິວໂສ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນາສຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸໂປສເຖ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໓).

ຍາວຕິກາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ປຕ຺ຕາ ຍຸຕ຺ຕາ ອນຸຣູປາ, ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປກຕຕ຺ຕາ, ເຕ ຈ ໂຂ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ.

ສີມາ ຈ ນາເມສາ ພທ຺ຘສີມາ ອພທ຺ຘສີມາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ພທ຺ຘສີມາ ນາມ, ‘‘ອຕິຂຸທ຺ທກາ, ອຕິມຫຕີ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ, ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ, ອນິມິຕ຺ຕາ, ພຫິສີເມ ຐິຕາ ສມ຺ມຕາ, ນທິຍາ ສມ຺ມຕາ, ສມຸທ຺ເທ ສມ຺ມຕາ, ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ’’ຕິ ອິມາ ຫິ ‘‘ເອກາທສຫິ ອາກາເຣຫິ ສີມໂຕ ກມ຺ມານິ ວິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໔໘໖) ວຈນໂຕ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຕິຂຸທ຺ທກາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ເອກວີສຕິ ຠິກ຺ຂູ ນິສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຕິມຫຕີ ນາມ ຍາ ອນ຺ຕມໂສ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ເຕນາປິ ຕິໂຍຊນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ອຆຏິຕນິມິຕ຺ຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມເນວ ທກ຺ຂິຓາຍ ປຈ຺ຉິມາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ປຸພ຺ພກິຕ຺ຕິຕໍ ປຏິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ອກ຺ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອນຸກ຺ກເມນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕິ, ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອປຣາປິ ຂຓ຺ຑນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ຍາ ອນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ ຕຈສາຣຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຂາຓຸກໍ ວາ ປໍສຸປຸຎ຺ຊວາລຸກປຸຎ຺ຊານໍ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອນ຺ຕຣາ ເອກໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ຉາຍານິມິຕ຺ຕາ ນາມ ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາທີນໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຉາຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນິມິຕ຺ຕານິ ອກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ພຫິສີເມ ຐິຕສມ຺ມຕາ ນາມ ນິມິຕ຺ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕານໍ ພຫິຐິເຕນ ສມ຺ມຕາ. ນທິຍາ ສມຸທ຺ເທ ຊາຕສ຺ສເຣ ສມ຺ມຕາ ນາມ ເອເຕສຸ ນທິອາທີສຸ ສມ຺ມຕາ. ສາ ຫິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາປິ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ, ສພ຺ໂພ ສມຸທ຺ໂທ ອສີໂມ, ສພ຺ໂພ ຊາຕສ຺ສໂຣ ອສີໂມ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໔໗) ວຈນໂຕ ອສມ຺ມຕາວ ໂຫຕິ. ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ທນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ໂປຣາຓກສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ອມ຺ໂພ ເຈວ ຊມ຺ພູ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຣຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍສຏ຺ຐວິຏປາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອມ຺ພສ຺ສ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ຊມ຺ພູ, ວິຫາຣສີມາ ຈ ຊມ຺ພຸໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອມ຺ພໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ວິຫາເຣ ກເຕ ສີມໍ ພນ຺ຘນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອມ຺ພໍ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ສີມາຍ ສີມໍ ສມ຺ຠິນ຺ນາ ໂຫຕິ. ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສີມາຍ ປເຣສໍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ເຕນ ສມ຺ມຕາ. ສເຈ ຫິ ປເຣສໍ ພທ຺ຘສີມໍ ສກລໍ ວາ ຕສ຺ສາ ປເທສໍ ວາ ອນ຺ໂຕ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສີມໍ ສມ຺ມນ຺ນຕິ, ສີມາຍ ສີມໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມາ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ.

ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາຕິ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ, ປາສາຓນິມິຕ຺ຕໍ, ວນນິມິຕ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ, ມຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕໍ, ວມ຺ມິກນິມິຕ຺ຕໍ, ນທິນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸທກນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຏ຺ຐສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄ ຍຖາລທ຺ຘານິ ນິມິຕ຺ຕຸປຄານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ກິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ, ປພ຺ພໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເອໂສ ປພ຺ພໂຕ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສມ຺ມາ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ. ຕຕ຺ເຣວໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ນິມິຕ຺ຕຸປຄຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ສຸທ຺ຘປໍສຸສຸທ຺ຘປາສາຓອຸຠຍມິສ຺ສກວເສນ ຫິ ຕິວິໂຘປິ ປພ຺ພໂຕ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໂຕ ໂອມກຕໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປາສາຓນິມິຕ຺ເຕ ອໂຍຄຸຬມ຺ປິ ປາສາຓສງ຺ຂເມວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ໂກຈິ ປາສາໂຓ ອຸກ຺ກໍສວເສນ ຫຕ຺ຖິປ຺ປມາຓໂຕ ໂອມກຕຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປຣິມາໂຓ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ນ ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕໂຣ. ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ປນ ອຕິມຫນ຺ໂຕປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວນນິມິຕ຺ເຕ ອນ຺ໂຕສາເຣຫິ ວາ ອນ຺ໂຕສາຣມິສ຺ສເກຫິ ວາ ຣຸກ຺ເຂຫິ ຈຕຸປຎ຺ຈຣຸກ຺ຂມຕ຺ຕມ຺ປິ ວນໍ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ, ຕໂຕ ອູນກຕຣໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ໂຂ ຊີວນ຺ໂຕເຍວ ອນ຺ໂຕສາໂຣ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອນ຺ຕມໂສ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸໂລ, ປຣິຓາຫໂຕ ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓປິ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໂຕ ໂອມກຕໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ມຄ຺ໂຄ ຊງ຺ຆມຄ຺ໂຄ ວາ ໂຫຕຸ ສກຏມຄ຺ໂຄ ວາ, ໂຍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຄາມເຂຕ຺ຕານິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາທິໂສ ຊງ຺ຆສຕ຺ຖສກຏສຕ຺ເຖຫິ ວລຎ຺ຊິຍມາໂນເຍວ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ອວລຎ຺ຊິໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວມ຺ມິໂກ ປນ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕໍທິວສໍຊາໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຸພ຺ເພໂຘ ໂຄວິສາຓມຕ຺ໂຕປິ ວມ຺ມິໂກ ນິມິຕ຺ຕຸປໂຄ, ຕໂຕ ໂອມກຕໂຣ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ອພທ຺ຘສີມາລກ຺ຂເຓ ນທິໍ ວກ຺ຂາມ, ສາ ນິມິຕ຺ຕຸປຄາ, ອຎ຺ຎາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸທກໍ ຍໍ ອສນ຺ທມານໍ ອາວາຏໂປກ຺ຂຣຓີຕຬາກຊາຕສ຺ສຣໂລຓິສມຸທ຺ທາທີສຸ ຐິຕໍ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ຕງ຺ຂເຓເຍວ ປຖວິຍໍ ຂຓິເຕ ອາວາຏເກ ຆເຏຫິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປູຣິຕມ຺ປິ ຍາວ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສານາ ສຓ຺ຐມານກໍ ນິມິຕ຺ຕຸປຄໍ, ອິຕຣໍ ສນ຺ທມານໍ ວາ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທກາລໍ ອຕິຏ຺ຐນ຺ຕໍ ວາ ຠາຊນຄຕໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

ປຣິສາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈຕູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຍາວຕິກາ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ພທ຺ຘສີມໍ ວາ ນທິສມຸທ຺ທຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕ ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ກຕ຺ວາ ຉນ຺ທໍ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ.

ກມ຺ມວາຈາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຸຕ຺ຕາ ນາມ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ຍາວຕາ ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕາ ກິຕ຺ຕິຕາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໙) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມວາຈາຍ ສມ຺ມຕາ. ເອວໍ ເອກາທສ ວິປຕ຺ຕິສີມາໂຍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິວິຘສມ຺ປຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາ ນິມິຕ຺ເຕນ ນິມິຕ຺ຕໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ມຕາ ສີມາ ‘‘ພທ຺ຘສີມາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂຓ຺ຑສີມາ ສມານສໍວາສສີມາ ອວິປ຺ປວາສສີມາຕິ ຕສ຺ສາເຍວ ປເຠໂທ.

ອພທ຺ຘສີມາ ປນ ຄາມສີມາ, ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ, ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາຕິ ຕິວິຘາ. ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາ ເອກໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ຄາມສີມາ ນາມ. ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎ ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອຄາມກໍ ນາມ ອຣຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຌາຏວິອາທີສຸ ວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ວາ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ອຄມນປເຖສຸ ທີປເກສຸ ລພ຺ຠຕິ. ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕານໍ ສພ຺ພທິສາສຸ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ ວິນິພ຺ເພເຘນ ຈຸທ຺ທສ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ສີມາ ປຣິສາວເສນ ວຑ຺ຒຕິ, ຕສ຺ມາ ສມນ຺ຕາ ປຣິສາປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ທ຺ເວ ສງ຺ຆາ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຎ຺ຎເມກໍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຍາ ປເນສາ ‘‘ສພ຺ພາ, ຠິກ຺ຂເວ, ນທີ ອສີມາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໔໗) ນເຍນ ນທິອາທີນໍ ສີມຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນທິຍາ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມຸທ຺ເທ ວາ ຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາ, ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາ ຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ ກາເລ ອນ຺ວຑ຺ຒມາສໍ ອນຸທສາຫໍ ອນຸປຎ຺ຈາຫໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວລາຫເກສຸ ວິຄຕມຕ຺ເຕສຸ ໂສຕໍ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ອຍໍ ນທິສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ສາ ປນ ອີທິເສ ສຸວຸຏ຺ຐິກາເລ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈຕຸມາເສ ໂສຕໍ ນ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍຕ຺ຖ ຕິຕ຺ເຖນ ວາ ອຕິຕ຺ເຖນ ວາ ສິກ຺ຂາກຣຓີເຍ ອາຄຕລກ຺ຂເຓນ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ເຕມິຍຕິ, ອຍໍ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ປວິສຕຸ ຕຬາກໍ ວາ, ປຠວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນທີ ນາມ. ສມຸທ຺ໂທ ປາກໂຏເຍວ. ໂຍ ປນ ເກນຈິ ຂຓິຕ຺ວາ ອກໂຕ ສຍໍຊາໂຕ ໂສພ຺ໂຠ ສມນ຺ຕໂຕ ອາຄເຕນ ອຸທເກນ ປູຣິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຕ຺ຖ ນທິຍໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ວສ຺ສກາເລ ອຸທກໍ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ຊາຕສ຺ສໂຣ ນາມ. ໂຍປິ ນທິໍ ວາ ສມຸທ຺ທໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕອຸທເກນ ຂໂຕ ໂສພ຺ໂຠ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍມ຺ປິ ຊາຕສ຺ສໂຣເຍວ.

ຍໍ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປາຕິ ຍໍ ຐານໍ ຖາມມຊ຺ຌິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸທກຸກ຺ເຂເປນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ ທາຣຸຄຸຬໍ ຂິປນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຸທກໍ ວາ ວາລຸກໍ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິເມນ ປຸຣິເສນ ສພ຺ພຖາເມນ ຂິປິຕພ຺ພໍ, ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອວໍ ຂິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ວາ ວາລຸກໍ ວາ ປຕຕິ, ອຍໍ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ນາມ.

ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມານສໍວາສາ ເອກູໂປສຖາຕິ ອຍໍ ເຕສຸ ນທິອາທີສຸ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ ສີມາ ສມານສໍວາສາ ເຈວ ເອກູໂປສຖາ ຈ, ອຍໍ ປນ ເອເຕສໍ ນທິອາທີນໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ລພ຺ຠຕິ, ນ ພຫິ. ຕສ຺ມາ ນທິຍາ ວາ ຊາຕສ຺ສເຣ ວາ ຍຕ຺ຕກໍ ປເທສໍ ປກຕິວສ຺ສກາເລ ຈຕູສຸ ມາເສສຸ ອຸທກໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ສມຸທ຺ເທ ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ປກຕິວີຈິໂຍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຓ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກປ຺ປິຍຠູມິ, ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິກາເລ ວາ ຄິມ຺ເຫ ວາ ນທິຊາຕສ຺ສເຣສຸ ສຸກ຺ເຂສຸປິ ສາ ເອວ ກປ຺ປິຍຠູມິ, ສເຈ ປນ ສຸກ຺ເຂ ຊາຕສ຺ສເຣ ວາປິໍ ວາ ຂຓນ຺ຕິ, ວປ຺ປໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຐານໍ ຄາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍາ ປເນສາ ‘‘ກປ຺ປິຍຠູມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໂຕ ພຫິ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ໂຕເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕ ປຣິສາປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມນ຺ຕາ ອຸທກຸກ຺ເຂປປຣິຈ຺ເຉໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ທ຺ເວ ສງ຺ຆາ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຸໂປສຖາທິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທກຸກ຺ເຂປານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອຸທກຸກ຺ເຂໂປ ອຸປຈາຣຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ຈ ອຸທກຸກ຺ເຂປສີມາ ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິໂຕກາສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລພ຺ຠຕິ. ປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຫຕ຺ຖປາສໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ປຣິຈ຺ເຉທໂຕ ພຫິ ອຎ຺ຎໍ ຕຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ກມ຺ມໍ ໂກເປຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໔໗) ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ເອວໍ ອພທ຺ຘສີມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິມໍ ພທ຺ຘສີມາພທ຺ຘສີມາວເສນ ທຸວິຘໍ ສີມໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຕ ຈ ໂຂ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ຐິຕາ’’ຕິ. ເຕສຸ ຫິ ຈຕູສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກສີມາຍໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕສ຺ເວເວຕໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣຖາ. ຍຖາຫ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘).

ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ວິກາລໂຠຊນາທິນາ ສຠາຄວຕ຺ຖຸນາ ລຫຸກາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວຣູປາ ວຕ຺ຖຸສຠາຄາ ‘‘ສຠາຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິກາລໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນໍ ປນ ອາປຕ຺ຕິສຠາຄໍ ອນຕິຣິຕ຺ຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍາ ອາປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ປນ ສຕິ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສາມນ຺ຕາ ອາວາສາ ສຊ຺ຊຸກໍ ປາເຫຕພ຺ໂພ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉ, ມຍໍ ເຕ ສນ຺ຕິເກ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ, ເອວຎ຺ເຈຕໍ ລເຠຖ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ, ໂນ ເຈ ລເຠຖ, ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຍທາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຸທ຺ຘໍ ອນາປຕ຺ຕິກໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໑) ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ຕໍ ສຠາຄໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທເສຕິ, ເທສິຕາ ສຸເທສິຕາວ. ອຎ຺ຎໍ ປນ ເທສນາປຈ຺ຈຍາ ເທສໂກ, ປຏິຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຈາຕິ ອຸໂຠປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ນານາວຕ຺ຖຸກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ເທເສຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ທ຺ເວ ນິຣາປຕ຺ຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ເສເສຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ເທເສຕພ຺ພາ ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ ວາ. ສເຈ ເຕ ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ນເຍນ ສາປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸໂປສຖກຣເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສເຈ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ວຸຕ຺ຕວິຘິໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຕິ, ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ໂພ ສງ຺ໂຆ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສຠາຄາປຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຠາຄາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕາສຸ ຫິ ສຠາຄາປຕ຺ຕີສຸ ອວິຊ຺ຊມານາສຸ ວິສຠາຄາປຕ຺ຕີສຸ ວິຊ຺ຊມານາສຸປິ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ໂຫຕິເຍວ.

ວຊ຺ຊນີຍາ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ຕສ຺ມິໍ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄຫຏ຺ຐາຍ ປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໕໔) ວຈນໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ, ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ນິສິນ຺ນປຣິສາຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໘໓) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ສິກ຺ຂມານາ, ສາມເຓໂຣ, ສາມເຓຣີ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາຕໂກ, ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸອຊ຺ຌາປນ຺ນໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອທສ຺ສເນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິກມ຺ເມ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປາປິກາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຄ຺ເຄ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໂກ, ປຓ຺ຑໂກ, ເຖຍ຺ຍສໍວາສໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍປກ຺ກນ຺ຕໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ, ມາຕຸຆາຕໂກ, ປິຕຸຆາຕໂກ ອຣຫນ຺ຕຆາຕໂກ, ຠິກ຺ຂຸນິທູສໂກ, ສງ຺ຆເຠທໂກ, ໂລຫິຕຸປ຺ປາທໂກ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກຕິ ອິເມ ວີສຕິ ຈາຕິ ເອກວີສຕິ ປຸຄ຺ຄລາ ວຊ຺ຊນີຍາ ນາມ, ເຕ ຫຕ຺ຖປາສໂຕ ພຫິກຣຓວເສນ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ. ເອເຕສຸ ຫິ ຕິວິເຘ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕເກ ສຕິ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສງ຺ໂຆ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເສເສສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕຕິ ຍສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ຄຫຏ຺ເຐເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ. ເອເຕປິ ຫິ ວຊ຺ຊນີຍາ ນາມ. ເອວໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິອິມິນາ ເຍ ເຕ ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ສງ຺ເຆ ອຸໂປສໂຖ, ຄເຓ ອຸໂປສໂຖ, ປຸຄ຺ຄເລ ອຸໂປສໂຖຕິ, ເອວໍ ກາຣກວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ເຆ ອຸໂປສຖເມວ ທີເປຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາຕິອິມິນາ ເຍ ເຕ ອປເຣປິ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ, ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ, ອຘິຏ຺ຐານອຸໂປສໂຖຕິ, ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທສເມວ ທີເປຕິ. ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສ ນາມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ທຸວິໂຘ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຈ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຈ. ຕຕ຺ຖ

‘‘ຂນ຺ຕີ ປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ…ເປ….

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ…ເປ….

‘‘ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໔, ໑໘໓, ໑໘໕)

ອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ໂອວາທປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ, ຕໍ ພຸທ຺ຘາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ສາວກາ. ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໓໔) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ອາຓາປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ, ຕໍ ສາວກາ ເອວ ອຸທ຺ທິສນ຺ຕິ, ນ ພຸທ຺ຘາ. ອິທເມວ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ເຍ ປນ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຸໂປສຖາ, ເຕສຸ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ຕາວ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ອາໂຣຈນວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ກຣີຍຕິ, ໂສປິ ປວາຣິຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປວາຣິຕານຎ຺ຈ ສນ຺ຕິເກ ກຣຓວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ອຸປຄເຕນ ວາ ອນຸປຄເຕນ ວາ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາ ຈາຕຸມາສິນິຍໍ ປນ ປວາຣິຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄເຕນ ວາ ອນຸປຄເຕນ ວາ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ວາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ, ຐເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ປວາຣຓາທິວສໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອາວາສິເກຫິ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ ເອກຈ຺ຈາຍ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ວາ ສພ຺ພາຍ ວາ ວຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ເຍ ອຎ຺ເຎ ສມສມາ ວາ ໂຖກຕຣາ ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາ. ໂຍ ປນາຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຣຈນວເສນ ກຣີຍຕິ, ໂສ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ຈ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈ ກຣຓວເສນ ທຸວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ອາວາເສ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຸໂປສຖທິວເສ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ ອຊ຺ຊຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ຎຕ຺ຕິຍາ ຐປິຕາຍ ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ’ຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໘) ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕເຣຫິ ‘‘ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວເມວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ກາຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຎຕ຺ຕິໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ອາໂຣເຈຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ.

ສເຈ ປນ ເອໂກວ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ປຸພ຺ພກຣຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ອນາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ’’ຕິ ວາ ‘‘ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ອຘິຏ຺ຐານຸໂປສໂຖຕິ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ຕໂຍ ອຸໂປສຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນວ ອຸໂປສຖາ ທີປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ທິວສວເສນ ປນ຺ນຣສິໂກ, ກາຣກວເສນ ສງ຺ຆຸໂປສໂຖ, ກຕ຺ຕພ຺ພາກາຣວເສນ ສຸຕ຺ຕຸທ຺ເທໂສຕິ ເອວໍ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸໂປສໂຖ ອິຘ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕມາເນ ອຸໂປສຖໍ ອກຕ຺ວາ ຕທຫຸໂປສເຖ ອຎ຺ຎໍ ອຠິກ຺ຂຸກໍ ນານາສໍວາສເກຫິ ວາ ສຠິກ຺ຂຸກໍ ອາວາສໍ ວາ ອນາວາສໍ ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ເຆນ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອນ຺ຕຣາຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ.

ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸໂປສຖກຣຓສມ຺ພນ຺ເຘເນວ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສເຖ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ຍໍ ຕໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໕໙) ນເຍນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ, ອຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ –

‘‘ສມ຺ມຊ຺ຊນີ ປທີໂປ ຈ, ອຸທກໍ ອາສເນນ ຈ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ‘ປຸພ຺ພກຣຓ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ມຫາວ. ອຏ຺ຐ. ໑໖໘);

ເອວໍ ທ຺ວີຫິ ນາເມຫິ ນວວິຘໍ ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ທສ຺ສິຕໍ, ກິໍ ຕໍ ກຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ ຕໍ ອກຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖເຣນ ອາຓຕ຺ເຕນ ອຄິລາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ, ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ, ປທີໂປ ກາຕພ຺ໂພ, ອກໂຣນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເຖເຣນາປິ ປຕິຣູປໍ ຎຕ຺ວາ ອາຓາເປຕພ຺ພໍ.

ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖໍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ສງ຺ເຆ ພຫິ ອຸໂປສຖໍ ກຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ສນ຺ນິປຕິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ອເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທ ທາຕພ຺ໂພ. ໂຍປິ ຄິລາໂນ ວາ ໂຫຕິ ກິຈ຺ຈປ຺ປສຸໂຕ ວາ, ເຕນາປິ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ກຖໍ ທາຕພ຺ໂພ? ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ຉນ຺ທໍ ທມ຺ມິ, ຉນ຺ທໍ ເມ ຫຣ, ຉນ຺ທໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕) ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ຉນ຺ໂທ. ອກຕູໂປສເຖນ ປນ ຄິລາເນນ ວາ ກິຈ຺ຈປ຺ປສຸເຕນ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ທາຕພ຺ພາ. ກຖໍ ທາຕພ຺ພາ? ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ທມ຺ມິ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ຫຣ, ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເມ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໔) ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຸຠເຍນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ທິນ຺ນາ ໂຫຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິ, ຕໍ ປນ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕທຫຸໂປສເຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ທມ຺ປິ ທາຕຸໍ, ສນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ກຣຓີຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໕). ຕຕ຺ຖ ປາຣິສຸທ຺ຘິທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສປິ ອຕ຺ຕໂນປິ ອຸໂປສຖກຣຓໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ນ ອວເສສໍ ສງ຺ຆກິຈ຺ຈໍ. ຉນ຺ທທານໍ ສງ຺ຆສ຺ເສວ ອຸໂປສຖກຣຓຎ຺ຈ ເສສກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ສມ຺ປາເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອຸໂປສໂຖ ອກໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທນ຺ເຕນ ຉນ຺ໂທປິ ທາຕພ຺ໂພ. ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໍ ປນ ສຸທ຺ຘິກຈ຺ຉນ຺ທໍ ວາ ອິມໍ ວາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເອເກນ ພຫູນມ຺ປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ເຍສໍ ເຕນ ຉນ຺ໂທ ວາ ປາຣິສຸທ຺ຘິ ວາ ຄຫິຕາ, ເຕສຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ເທຕິ, ຕສ຺ເສວ ສາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອິຕຣາ ປນ ພິຬາລສງ຺ຂລິກາ ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ສນ຺ນິປຕິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ນາໂຣເຈຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖປາສໍ ອຸປຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ອາຄຕາ ໂຫຕິ.

ອຸຕຸກ຺ຂານນ຺ຕິ ‘‘ເຫມນ຺ຕາທີນໍ ອຸຕູນໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸຕູນໍ ອາຈິກ຺ຂນໍ. ຠິກ຺ຂຸຄຓນາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ສນ຺ນິປຕິຕາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຄຓນາ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ອຸຠຍໍ ກຕ຺ວາວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ໂອວາໂທຕິ ຠິກ຺ຂຸໂນວາໂທ. ນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຍາຈິຕໍ ໂອວາທໍ ອນາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຫິ ‘‘ສ຺ເວ ອຸໂປສໂຖ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸໂປສໂຖ ຈາຕຸທ຺ທໂສ ປນ຺ນຣໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸໂປສຖທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໓) ເອວໍ ໂອວາທໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ພາລຄິລານຄມິເຍ ອຎ຺ໂຎ ສເຈປິ ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ອປຏິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ເຍນ ໂສ ປຏິຄ຺ຄຫິໂຕ, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ’’ຕິ. ສເຈ ໂຫຕິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໂຕ ເຕນ ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໔໑໓). ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ‘‘ໂກ ອາຍສ຺ມາ ອຸສ຺ສຫຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫຕິ, ໂສປິ ຈ ອຏ຺ຐຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ສມ຺ມນ຺ນິຕ຺ວາ ໂອວາທປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ອຸປສງ຺ກມຕູ’’ຕິ (ຈຸຬວ. ໔໑໓). ສເຈ ປນ ໂກຈິ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕໍ ສກລໍ ສາສນໍ ອາໂຣຈິຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາຏິປທທິວເສ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອາໂຣເຈຕພ຺ພໍ.

ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆນາປິ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເປເສຕພ຺ພາ, ຄຈ຺ຉຖ, ອຍ຺ຍາ, ປຸຈ຺ຉຖ ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍ, ລຠຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ຕາຫິ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍ, ລຠຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທໂກ ສມ຺ມໂຕ, ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ, ຕາຫິ ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ເອກໂຕ ອາຄຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕາສຸ ປນ ເອກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ເຈວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພຎ຺ຈ, ອິຕຣາ ຕສ຺ສາ ສຫາຍິກາ. ສເຈ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ວາ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ວາ ນ ປູຣຕິ, ອຸຠຍໂຕປິ ວາ ຄຓມຕ຺ຕເມວ ປຸຄ຺ຄລມຕ຺ຕໍ ວາ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນກ຺ກໂມ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ, ອຍ຺ຍ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍາ, ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ອຍ຺ຍາ, ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍາ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ອຍ຺ຍານໍ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ, ອຍ຺ຍາ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ອຍ຺ຍ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ອຍ຺ຍ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ, ອຍ຺ຍ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈາມິ, ລຠາມຫໍ, ອຍ຺ຍ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ເຕນາປິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອຸໂປສຖກາເລ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈນ຺ຕິ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ, ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປາເທ ວນ຺ທຕິ, ວນ຺ທນ຺ຕິ, ວນ຺ທຕິ, ໂອວາທູປສງ຺ກມນຎ຺ຈ ຍາຈຕິ, ຍາຈນ຺ຕິ, ຍາຈຕິ, ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ລຠນ຺ຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ລຠຕຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນີ ໂອວາທູປສງ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ. ອຸໂປສຖຄ຺ເຄປິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສເກນ ວາ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປເກນ ວາ ອິຕເຣນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສເຈ ສມ຺ມໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸປສງ຺ກມຕຸ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕຸ, ອຸປສງ຺ກມຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ປາສາທິເກນ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ໂຆ, ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸນີ ສມ຺ປາເທຕຸ, ສມ຺ປາເທນ຺ຕຸ, ສມ຺ປາເທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂອວາທປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ປາຏິປເທ ຕໍ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ຍາຈິຕໍ ໂອວາທໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາວ ອຸໂປສໂຖ ກາຕພ຺ໂພ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຉນ຺ທປາຣິສຸທ຺ຘິອຸຕຸກ຺ຂານໍ, ຠິກ຺ຂຸຄຓນາ ຈ ໂອວາໂທ;

ອຸໂປສຖສ຺ສ ເອຕານິ, ‘ປຸພ຺ພກິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວໍ ອາໂຣເຈຖ, ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິອິທໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອາໂຣຈນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ. ‘‘ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາປຕ຺ຕິເກນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕພ຺ພໍ, ໂຍ ສຸເຓຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໘໖) ຫິ ວຈນໂຕ ອປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີຕິ. ເອຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິຘາປິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ສນ຺ຘິຍຕີຕິ. ວຸຈ຺ຈເຕ, ວຈນມຕ຺ຕເມເວຕໍ ນ ສນ຺ຘິຍຕິ, ລກ຺ຂຓໂຕ ປນ ສເມຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິຍາ, ຄຓສ຺ສ ສາມຄ຺ຄິຍາ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸທ຺ເທສາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທເມເວຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຕໍ ສພ຺ເພວ ສນ຺ຕາ ສາຘຸກໍ ສຸໂຓມ ມນສິ ກໂຣມາຕິ ນ຺ຕິ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ. ສພ຺ເພວ ສນ຺ຕາຕິ ຍາວຕິກາ ຕສ຺ສາ ປຣິສາຍ ເຖຣາ ຈ ນວາ ຈ ມຊ຺ຌິມາ ຈ. ສາຘຸກໍ ສຸໂຓມາຕິ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ໂສຕທ຺ວາຣວເສນ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣາມ. ມນສິ ກໂຣມາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຍ຺ຍາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຸໂຓຖ ມນສິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ‘‘ສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິອິມິນາ ປນ ນ ສເມຕິ. ສມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ເສຕໍ ອຸໂປສຖກຣຓໍ, ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໂກ ຈ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ໂນວ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ສງ຺ຆປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ສຸໂຓມ ມນສິ ກໂຣມາ’’ຕິ ອິທເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາຣິສຸທ຺ຘິໍ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປາຣິສຸທ຺ຘິອາໂຣຈນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ສິຍາຕິ ຍສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອາປນ຺ນາປຕ຺ຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອລຊ຺ຊິຕາ, ອຎ຺ຎາຓຕາ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປກຕຕາ, ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ, ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ, ສຕິສມ຺ໂມສາຕິ ອິເມຫິ ຉຫາກາເຣຫິ (ປຣິ. ໒໙໕) ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຖໍ ອລຊ຺ຊິຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ? ອກປ຺ປິຍຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ປຣິຄູຫຕິ;

ອຄຕິຄມນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອທິໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ອລຊ຺ຊິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. (ປຣິ. ໓໕໙);

ກຖໍ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ? ອຎ຺ຎາຓປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ມນ຺ໂທ ໂມມູໂຫ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ວິຣາເຘຕິ, ເອວໍ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຖໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປກຕຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ? ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິນຍຘຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ເຈ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ອກປ຺ປິຍໍ ເຈ, ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປນ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ວີຕິກ຺ກມຕິເຍວ, ເອວໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປ຺ປກຕຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຖໍ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ? ອຈ຺ຉມໍສໍ ‘‘ສູກຣມໍສ’’ນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ວິກາເລ ກາລສຎ຺ຎາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຖໍ ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ? ສູກຣມໍສໍ ‘‘ອຈ຺ຉມໍສ’’ນ຺ຕິ ຂາທຕິ, ກາເລ ວິກາລສຎ຺ຎາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວໍ ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ກຖໍ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອາປຊ຺ຊຕິ? ສຫເສຍ຺ຍຈີວຣວິປ຺ປວາສາທີນິ ສຕິສມ຺ໂມສາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອິຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອາກາເຣນ ອາປນ຺ນາ ຍສ຺ສ ສິຍາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ອາປຕ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ວາ ນວສ຺ສ ວາ ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍາຕິ ໂສ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕຸ ວາ ປກາເສຕຸ ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຍສ຺ສ ປນ ເອວໍ ອນາປນ຺ນາ ວາ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ວຸຏ຺ຐິຕາ ວາ ເທສິຕາ ວາ ອາໂຣຈິຕາ ວາ ອາປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສາ ອາປຕ຺ຕິ ອສນ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເວທິສ຺ສາມີຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາປິ ຫິ ກາຣເຓນ ອຫໍ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ‘‘ປຣິສຸທ຺ຘາ’’ອິຈ຺ເຈວ ຊານິສ຺ສາມີຕິ. ຍຖາ ໂຂ ປນ ປຈ຺ເຈກປຸຏ຺ຐສ຺ສ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ຍຖາ ເອເກເນໂກ ປຸຏ຺ໂຐ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍ, ຍຖາ ເອເກເນໂກ ປຈ຺ເຈກປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ມໍ ເອສ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເອວເມວໍ ເອວຣູປາຍ ປຣິສາຍ ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ຕາວ ອາຈຣິຍາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ເອວເມວໍ ອິມິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ຍເທຕໍ ‘ຍສ຺ສ ສິຍາ ອາປຕ຺ຕິ, ໂສ ອາວິກເຣຍ຺ຍ, ອສນ຺ຕິຍາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ໂຂ ປນາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ເວທິສ຺ສາມີ’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອນຸສາວິຕໍ, ຕໍ ເອກເມເກນ ‘ມໍ ເອສ ປຸຈ຺ຉຕີ’ຕິ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນເຠທໂຕ. ອນຸສ຺ສາວນຎ຺ຫິ ນາມ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວທາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫາວ. ໗໒; ຈູຬວ. ໓) ວິຍ, ‘‘ຍສ຺ສ ສິຍາ’’ຕິອາທິວຈນຕ຺ຕຍໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕປິ ຠິນ຺ນໍ, ເຕນສ຺ສ ອນຸສ຺ສາວນຕ຺ຕຍໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ເຈຕໍ ຍາວຕຕິຍານຸສ຺ສາວນໍ ສິຍາ, ນິທານຸທ຺ເທເສ ອນິຏ຺ຐິເຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ນ ຈ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນາປຕ຺ຕິກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕຸໍ.

ອປເຣ ‘‘ອນຸສາວິຕ’’ນ຺ຕິປທສ຺ສ ອນຸສາເວຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ຍາວຕຕິຍ’’ນ຺ຕິອິທໍ ອຸປຣິ ອຸທ຺ເທສາວສາເນ ‘‘ກຈ຺ຈິຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘາ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາຫຸ. ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກສ຺ມາ? ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕີນໍ ອຠາວໂຕ. ອິທຎ຺ຫິ ປທໍ ເກຈິ ‘‘ອນຸສາເວຕ’’ນ຺ຕິ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ, ເກຈິ ‘‘ອນຸສາເວຕ’’ນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸຠຍໍ ວາປິ ອຕີຕກາລເມວ ທີເປຕິ, ນ ອນາຄຕໍ. ຍທິ ຈສ຺ສ ອຍໍ ອຕ຺ໂຖ ສິຍາ, ‘‘ອນຸສາວິຕໍ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ຕາວ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຍທິ ເຈຕໍ ອຸທ຺ເທສາວສາເນ ວຈນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ສິຍາ, ‘‘ນ ອາວິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ນິທາເນ ສມຕ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕມຸສາວາໂທ ນ ສິຍາ, ກສ຺ມາ? ‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສ຺ສາວິຍມາເນ’’ຕິວຈນໂຕ (ມຫາວ. ໑໓໔) ‘‘ຍາວຕຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນເມວ ນິຣຕ຺ຖກໍ ສິຍາ, ກສ຺ມາ? ນິທານຸທ຺ເທເສ ຍາວຕຕິຍານຸສ຺ສາວນສ຺ສ ອຠາວໂຕຕິ ເອວໍ ຍຸຕ຺ຕິອຠາວໂຕ ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ລກ຺ຂຓວຈນມຕ຺ຕໍ, ເຕນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ – ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ນາມ ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສ຺ສາວິຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສ຺ສາວິຍມາເນ ໂຍ ສຣມາໂນ ສນ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນາວິກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ຍາວຕຕິຍານຸສ຺ສາວນາວສາເນ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ໂຫຕີຕິ.

ຕເທຕໍ ຍຖາ ອນຸສາວິຕໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ປາຣາຊິກາທີນໍ ອວສາເນ ທິສ຺ສຕິ, ນ ນິທານາວສາເນ. ກິຎ຺ຈາປິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ອຸທ຺ເທສກາເລ ‘‘ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຂ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ນິທານໍ, ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມນ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ເອວຎ຺ຫິ ນິທານໍ ສຸອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ທຸອຸທ຺ທິຏ຺ຐໍ. ອິມເມວ ຈ ອຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ອຸໂປສຖກ຺ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາວຕຕິຍໍ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີຕິ ສກິມ຺ປິ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ອນຸສາວິຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໔). ອຍເມຕ຺ຖ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຠໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ອສ຺ສ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ສາ ຈ ໂຂ ປນ ນ ມຸສາວາທລກ຺ຂເຓນ, ‘‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ກິໍ ໂຫຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ອິມິນາ ປນ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ວຈີທ຺ວາເຣ ອກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອນາລປນ຺ໂຕ ມນຸເຊນ ເກນຈິ,

ວາຈາຄິຣໍ ໂນ ຈ ປເຣ ຠເຓຍ຺ຍ;

ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາຈສິກໍ, ນ ກາຍິກໍ,

ປຎ຺ຫາເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໗໙);

ອນ຺ຕຣາຍິໂກຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣວຕ຺ຖຸຕາຍ ປາໂມຊ຺ຊາທິສມ຺ຠວໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄມາຍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອຍໍ ອນາວິກຣຓສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ອນ຺ຕຣາຍິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ. ສຣມາເນນາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສນ຺ຕິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຊານນ຺ເຕນ. ວິສຸທ຺ຘາເປກ຺ເຂນາຕິ ວຸຏ຺ຐາຕຸກາເມນ ວິສຸຊ຺ຌິຕຸກາເມນ. ສນ຺ຕີ ອາປຕ຺ຕີຕິ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອວຸຏ຺ຐິຕາ ອາປຕ຺ຕິ. ອາວິກາຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ວາ ຄຓມຊ຺ເຌ ວາ ເອກປຸຄ຺ຄເລ ວາ ປກາເສຕພ຺ພາ, ອນ຺ຕມໂສ ອນນ຺ຕຣສ຺ສາປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໗໐) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ເວມຕິໂກ ໂຫຕິ, ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເວມຕິໂກ, ຍທາ ນິພ຺ເພມຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໖໙) ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອາວິກຕາ ຫິສ຺ສ ຜາສຸ ໂຫຕີຕິເອຕ຺ຖ ອາວິກຕາຕິ ອາວິກຕາຍ, ປກາສິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລຊ຺ຊິຕາຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໒໙໕) ວິຍ ຫິ ອິທມ຺ປິ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ. ຜາສຸ ໂຫຕີຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອຘິຄມາຍ ຜາສຸ ໂຫຕິ, ອວິປ຺ປຏິສາຣມູລການໍ ປາໂມຊ຺ຊາທີນໍ ວເສນ ສຸຂປ຺ປຏິປທາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓິຍາ ປາຕິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາຍ

ນິທານວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.