໘. ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອເຈລກສ຺ສປວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໘໑. ຍສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕໍ ນຄຣໍ, ຕສ຺ສ ຣຏ຺ຐສ຺ສປິ ຍສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຕທາ ຠຄວາ ວິຫາສິ, ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສປິ ເອຕເທວ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ອຸຣຸຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ ອຸຣຸຎ຺ຎາຊນປເທ ອຸຣຸຎ຺ຎາສງ຺ຂາເຕ ນຄເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣມຓີໂຍຕິ ມໂນຫຣຠູມິຠາຄຕາຍ ຉາຍູທກສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຊນວິວິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ມໂນຣໂມ. ນາມນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕນາມໍ. ຕປນໍ ສນ຺ຕປນໍ ກາຍສ຺ສ ເຂທນໍ ຕໂປ, ໂສ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕປສ຺ສີ, ຕໍ ຕປສ຺ສິໍ. ຍສ຺ມາ ຕຖາຠູໂຕ ຕປໍ ນິສ຺ສິໂຕ, ຕໂປ ວາ ຕໍ ນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ອາຫ ‘‘ຕປນິສ຺ສິຕກ’’ນ຺ຕິ. ລູຂໍ ວາ ຜຣຸສໍ ສາຘຸສມ຺ມຕາຈາຣວິຣຫໂຕ ນປສາທນີຍໍ ອາຊີວຕິ ວຕ຺ຕຕີຕິ ລູຂາຊີວີ, ຕໍ ລູຂາຊີວິໍ. ມຸຕ຺ຕາຈາຣາທີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ປຣໂຕ ປາຬິຍໍ (ທີ. ນິ. ໑.໓໙໗) ອາຄຕາ ຫຕ຺ຖາປເລຂນາທໂຍ ສງ຺ຄຫິຕາ. ອຸປ຺ປຓ຺ເຑຕີຕິ ອຸຫສນວເສນ ປຣິຠາສຕິ. ອຸປວທຕີຕິ ອວຎ຺ຎາປຸພ຺ພກໍ ອປວທຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຫີເຬຕິ ວມ຺ເຠຕີ’’ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ອນຸຘມ຺ມໍຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ນາມ ເຫຕຸ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ວິຍາຕິ ອາຫ ‘‘ກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ກາຣຓນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຕຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ອນຸກາຣຓນ຺ຕິ ຈ ໂສ ເອວ ປເຣຫິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ. ປເຣຫີຕິ ‘‘ເຍ ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ເຕຫິ ປເຣຫິ. ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນາຕິ ຍຖາ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ເຈ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ສຕິ ເຕຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ສ ອນຸວາໂທ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ຐານໍ ກາຣຓໍ ນາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກິເມວໍ ນາຄຈ຺ຉຕີຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕິ.

໓໘໒. ອິທານິ ຍໍ ວິຠຊ຺ຊວາທໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາ ‘‘ນ ເມ ເຕ ວຸຕ຺ຕວາທິໂນ’’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຘາຫໍ ກສ຺ສປາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ຫິ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິກໍ ກາຍກິລມຖໍ ‘‘ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ ທຸກ຺ໂຂ ອນຣິໂຍ ອນຕ຺ຖສໍຫິໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ຄຣຫຕິ. ສາຕ຺ຖກໍ ປນ ອຸປສມສໍວຕ຺ຕນິກໍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎິໂກ ໂຫຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຓ຺ເຓຕິ. ອປ຺ປປຸຎ຺ຎຕາຍາຕິ ອປຸຎ຺ຎຕາຍ. ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠາວໂຕ ກມ຺ມຜລໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໑.໑໗໑; ມ. ນິ. ໑.໔໔໕; ໒.໙໔, ໙໕, ໒໒໕; ໓.໙໑, ໑໑໕; ສໍ. ນິ. ໓.໒໑໐; ຘ. ສ. ໑໒໒໑; ວິຠ. ໙໓໘) ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ. ອເນສນວເສນາຕິ ໂກຫຎ຺ເຎ ຐຕ຺ວາ ອສນ຺ຕຄຸຓສມ຺ຠາວນິຈ຺ຉາຍ ມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ. ອິເມ ທ຺ເວຕິ ‘‘ອປ຺ປປຸຎ຺ໂຎ ປຸຎ຺ຎວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕກາຣິໂນ ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາຍ.

‘‘ອິເມ ທ຺ເວ ສນ຺ຘາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທຸຕິຍນເຍ ‘‘ອປ຺ປປຸຎ຺ໂຎ, ປຸຎ຺ຎວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ສຸຈຣິຕກາຣິໂນຕິ ອາທິນາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ກມ຺ມກິຣິຍວາທິໂນ ຫິ ອິເມ ທ຺ເວ ປຸຄ຺ຄລາ. ອິຕິ ປຐມທຸຕິຍນເຍສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖນເຍສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ພາຫິຣກາຈາຣຍຸຕ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາຈາຣຍຸຕ຺ໂຕ, ນ ວິມຸຕ຺ຕາຈາໂຣ. ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕ຺ວາຕິ ອຘມ຺ມິເກນ ສຸເຂນ ອຕ຺ຕານໍ ສຸເຂຕ຺ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ທານິ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ມຎ຺ຎນານໍ ວເສນ ທຸຈ຺ຈຣິຕປູຣຓມາຫ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກາເມສຸ ໂທໂສ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິວເສນ. ປຣິພ຺ພາຊິກາຍາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕາຍ ຕາປສທາຣິກາຍ. ທຫຣາຍາຕິ ຕຣຸຓາຍ. ມຸທຸກາຍາຕິ ສຸຂຸມາລາຍ. ໂລມສາຍາຕິ ຕນຸຕມ຺ພໂລມຕາຍ ອປ຺ປໂລມາຍ. ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ປາຕພ຺ຍຕນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ປາຕພ຺ຍຕນ຺ຕິ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກຕໍ. ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ປຣິໂຠຄຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ປາ-ສທ຺ໂທ, ກຕ຺ຕຸສາຘໂນ ຈ ຕພ຺ພ-ສທ຺ໂທ, ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິເລສກາໂມປິ ຫິ ອສ຺ສາທິຍມາໂນ ວຕ຺ຖຸກາມນ຺ໂຕຄໂຘເຍວ.

ອິທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖປ຺ປເຠທໍ ວິຠຊ຺ຊນໍ. ຕິຕ຺ຖິຍວເສນ ອາຄຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ຕຖາ ວິຠຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສາສເນປີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນປິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕນິ ອສນ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິຊານິຕ຺ວາ. ສາມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ, ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນໍ, ອິຣິຍາປຖນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ວາ ກຸຫນວຕ຺ຖູນິ. ຕາທິໂສ ວາຕິ ຘຸຕງ຺ຄ- (ມິ. ປ. ໔.໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໒) ສມາທານວເສນ ລູຂາຊີວີ ເອວ. ທຸລ຺ລຠສຸໂຂ ຠວິສ຺ສາມິ ທຸຄ຺ຄຕີສຸ ອຸປປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໓໘໓. ອສຸກຏ຺ຐານໂຕຕິ ອສຸກຠວໂຕ. ອາຄຕາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນວເສນ ອິຘາຄຕາ. ອິທານິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ຐານໍ. ປຸນ ອຸປປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອາຍຕິໍ ອນນ຺ຕຣຠວໂຕ ຕຕິຍໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ, ປຸນ ອຸປປຕ຺ຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເກນ ກາຣເຓນາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຫິ ອິຈ຺ຉາໂທສວເສນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຄຣເຫຍ຺ຍ, ອຫໍ ປນ ຍຖາຠູຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ຕໍ ເກນ ກາຣເຓນ ຄຣຫິສ຺ສາມິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ຄຣຫິຕພ຺ພເມວາ’’ຕິອາທິ. ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພສ຺ເສວ ຄຣຫຓໍ, ປສໍສິຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ປສໍສນໍ.

ນ ໂກຈິ ‘‘ນ ສາຘູ’’ຕິ ວທຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສ຺ສ, ສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນວເສເນວ ປວຕ຺ຕິຍາ ຠທ຺ທກຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຈວິຘໍ ເວຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິປຎ຺ຈວິຘໍ ເວຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ສີລສ຺ສ ປຏິສຕ຺ຕຸຠາວໂຕ, ສຕ຺ຕານໍ ເວຣເຫຕຸຕາຍ ຈ ‘‘ເວຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໂຕ ເອວ ຕໍ ນ ໂກຈິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວທຕິ, ຕຖາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖານໍ ອສາຘນໂຕ, ສຕ຺ຕານໍ ສາຘຸຠາວສ຺ສ ຈ ທູສນໂຕ. ນ ນິຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຣູປຄ຺ຄຫເຓ ນ ນິວາເຣຕພ຺ພໍ. ທສ຺ສນີຍທສ຺ສນຕ຺ໂຖ ຫິ ຈກ຺ຂຸປຏິລາໂຠຕິ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍທຄ຺ເຄນ ເຕສໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອສໍວໂຣ ສາຘຸ, ຕທຄ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ສໍວໂຣ ນ ສາຘູຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນ ຍໍ ເຕ ເອກຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສໍວຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ວາ ຍໍ ເຕ ເອກຈ຺ຈໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຕ ‘‘ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ຍໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄາທິໍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ມຍໍ ຕໍ ນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວທາມ. ຍໍ ເຕ ເອກຈ຺ຈໍ ວທນ຺ຕິ ‘‘ນ ສາຘູ’’ຕິ ຍໍ ປນ ເຕ ອນວຊ຺ຊປຈ຺ຈຍປຣິໂຠຄໍ, ສຸນິວຕ຺ຖສຸປາຣຸປນາທິສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ‘‘ນ ສາຘູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ມຍໍ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວທາມາຕິ ເອວໍ ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ຍໍ ປຣວາທມູລກໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕເທວ ປຸນ ສກວາທມູລກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍຎ຺ຫິ ກິຎ຺ຈິ ເກນຈິ ສມານໍ, ເຕນປິ ຕໍ ສມານເມວ, ຕຖາ ອສມານໍ ປີຕິ. ສມານາສມານຕນ຺ຕິ ສມານາສມານຕາມຕ຺ຕໍ. ອນວເສສໂຕ ຫິ ປຫາຕພ຺ພານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ ສກວາເທ ທິສ຺ສຕິ, ນ ປຣວາເທ. ຕຖາ ປຣິປຸຓ຺ຓເມວ ຈ ອຸປສມ຺ປາເທຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປາທນໍ ສກວາເທ, ນ ປຣວາເທ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ຍາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ສມນຸຍຸຎ຺ຊາປນກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໘໕. ລທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ‘‘ກິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ອນວເສສໍ ປຫາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອຸທາຫຸ ປເຣ ຄຓາຈຣິຍາ. ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ວທາ’’ຕິ ລທ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ອນວເສສໍ ປຫາຍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ເອວມຕ຺ຖໍ ຄາຫຍາ’’ຕິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ອຸຠຍໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ‘‘ອິທໍ ນາເມຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາເຕ ອຕ຺ເຖ ສາຘິຍມາເນ ອນ຺ວຍໂຕ, ພ຺ຍຕິເຣກໂຕ ຈ ກາຣຓໍ ສມຕ຺ເຖຕຸໍ ສທິສາສທິສເຠທໍ ອຸປໂມທາຫຣຓທ຺ວຍໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ອຸຠຍໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກາຣຓສ຺ສ ຈ ຕິລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍຖາປຏິຎ຺ຎາເຕ ອຕ຺ເຖ ສາຘິເຕ ສມ຺ມເທວ ອນຸປຈ຺ຉາ ຠາສນ຺ໂຕ ນິຄເມນ຺ໂຕ ສມນຸຠາສຕິ ນາມ. ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາຕິ ອຸປເນຕ຺ວາ. ‘‘ກິໍ ເຕ’’ຕິອາທິ ອຸປສໍຫຣຓາກາຣທສ຺ສນໍ. ທຸຕິຍປເທຕິ ‘‘ສງ຺ເຆນ ວາ ສງ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ.

ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕໍ ປຫາຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອນວເສສໍ ປຫາຍ ວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ສມາທາຕພ຺ພຘມ຺ມານໍ ອນວເສສໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນສງ຺ຂາຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ. ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອກຸສລາທິປເທຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ. ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ອກຸສລາ ເຈວ ຕໂຕເຍວ ອກຸສລາຕິ ຈ ສງ຺ຂໍ ຄຕາຕິ ສງ຺ຂາຕາ ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປເທນ ເອກນ຺ຕາກຸສເລ ວທຕິ, ທຸຕິຍປເທນ ຕໍສຫຄເຕ, ຕໍປກ຺ຂິເຍ ຈ, ເຕນາຫ ‘‘ໂກຏ຺ຐາສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ຐປິຕາ’’ຕິ, ອກຸສລປກ຺ຂິຍຠາເວນ ວວຕ຺ຖາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວຊ຺ຊຏ຺ໂຐ ໂທສຏ຺ໂຐ ຄາຣຍ຺ຫປຣິຍາຍຕ຺ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ສາວຊ຺ຊາຕິ ສໂທສາ’’ຕິ. ອຣິຍາ ນາມ ນິທ຺ໂທສາ, ອິເມ ປນ ກຕ຺ຖຈິປິ ນິທ຺ໂທສາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ນິທ຺ໂທສຏ຺ເຐນ ອຣິຍາ ຠວິຕຸໍ ນາລໍ ອສມຕ຺ຖາ.

໓໘໖-໓໙໒. ຍນ຺ຕິ ກາຣເຓ ເອຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ວິຎ຺ຎູ’’ຕິ. ຍໍ ວາ ປນາຕິ ‘‘ຍໍ ປນ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ອສມ຺ຠາວນວຈນເມຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ຄຓາຈຣິຍາ ປູຣຓາທໂຍ. ສຕ຺ຖຸປ຺ປຠວຕ຺ຕາ ສງ຺ຆສ຺ສ ສງ຺ຆສມ຺ປຕ຺ຕິຍາປິ ສຕ຺ຖຸສມ຺ປຕ຺ຕິ ວິຠາວີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສງ຺ຆປສໍສາຍປິ ສຕ຺ຖຸເຍວ ປສໍສາສິທ຺ຘິໂຕ’’ຕິ. ສາ ປນ ປສໍສາ ປສາທເຫຕຸກາຕິ ປສາທມຸເຂນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປສີທມານາປິ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປິ-ສທ຺ເທນ ຍຖາ ອນ຺ວຍໂຕ ປສໍສາ ສມຸຈ຺ຈີຍຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຖຸວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ສາວເກສຸ, ສາວກວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຕ຺ຖຣິ ອປ຺ປສາໂທ ສມຸຈ຺ຈີຍຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຣູປກາຍປາຣິປູຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ຣູປປ຺ປມາຓາ, ໂຆສຘມ຺ມປ຺ປມາຓາ ຈ. ປຸນ ຠວນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣຕິ ຘມ຺ມປ຺ປມາຓວເສເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ປສໍສາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ, ພຸທ຺ຘສາວການໍເຍວ ຈ ປາສໍສຕາ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທຠາໂວ ໂຊຕິໂຕ, ຕໍ ວິຣຕິປ຺ປຫານສໍວຣຸທ຺ເທສວເສນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເສຕຸຆາຕວິຣຕິ ນາມ ອຣິຍມຄ຺ຄວິຣຕິ. ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕວເສນາຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວາ ວິວິຘໍ ທສ຺ສນມຕ຺ຕວເສນ, ນ ປນ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນປຸພ຺ພກໍ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມ຺ມສນວເສນ. ອິຕຣານີຕິ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິນິສ຺ສຣຓປ຺ປຫານານິ. ‘‘ເສສ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສີລໂຕ ອຎ຺ໂຎ ສພ຺ໂພ ສີລສໍວໂຣ, ‘‘ຂໂມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ໓.໑໕໙; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔) ວຸຕ຺ໂຕ ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ‘‘ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘິຍ຺ຍເຣ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑; ຈູຬນິ. ໖໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທໂກ ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາໂຕ ຎາຓສໍວໂຣ, ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປິທຫນວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໒; ມ. ນິ. ໑.໑໓໕; ສໍ. ນິ. ໕.໘; ວິຠ. ໒໐໕) ວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສງ຺ຂາໂຕ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ອິມໍ ສໍວຣປຎ຺ຈກໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ປຎ຺ຈ ໂຂ ປນິເມ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສາຕິອາທິ ສາສເນ ສີລສ຺ສ ພຫຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕເທກເທເສ ເອວ ປເຣສໍ ອວຏ຺ຐານທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕສີລສໍວຣສ຺ເສວ ປຸນ ຄຫຓໍ.

ອຣິຍອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໙໓. ສີຫນາທນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ, ອຠີຕນາທໍ ເກນຈິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນາທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຍໍ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ມມ ວາໂທ ອວິປຣີໂຕ, ຕສ຺ສ ອວິປຣີຕຠາໂວ ອິມໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ອວິປຣີຕຠາວາວໂພຘນຕ຺ຖໍ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສປາ’’ຕິອາທີສຸ ຍໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ວທນ຺ໂຕ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລ, ຕຖຠາວໂຕ ຠູຕໍ, ເອກໍສໂຕ ຫິຕາວິຫຠາເວນ ອຕ຺ຖໍ, ຘມ຺ມໂຕ ອນເປຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໍ, ວິນຍໂຍຄໂຕ ປເຣສໍ ວິນຍນໂຕ ຈ ວິນຍໍ ວທຕີຕິ ສາມໍເຍວ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕວ ຊານິສ຺ສຕິ, ໂສ ມຍາ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວທິໂຕ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຠູໂຕ ອຕ຺ຖິ ກສ຺ສປ ມຄ຺ໂຄ, ຕສ຺ສ ຈ ອຘິຄມູປາຍຠູຕາ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ. ເຕນ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິເມ ຘມ຺ເມ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ ວາໂທ ເກນຈິ ອສໍກມ຺ປິໂຍ ຍຖາຠູຕສີຫນາໂທຕິ ທສ຺ເສຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ ຍຖາຠູຕໍ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໑໓໔) ວິຍ ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ປຏິປທຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ‘‘ອຍເມວາ’’ຕິ ວຈນໍ ມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸຖຸຠາວປຏິກ຺ເຂປນຕ຺ຖໍ, ສພ຺ພອຣິຍສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ສາສເນ ປາກຏຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ເຕນາຫ ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ ຠິກ຺ຂເວ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ, (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ໑.໑໐໖; ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໗, ໓໘໔, ໔໐໙)‘‘ເອເສວ ມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ທສ຺ສນສ຺ສ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໗໔),

‘‘ເອກາຍນໍ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ,

ມຄ຺ຄໍ ປຊານາຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປີ;

ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຕຣິໍສຸ ປຸພ຺ເພ,

ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ຈ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໔, ໔໐໙; ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ໑໐໗, ໑໒໑; ເນຕ຺ຕິ. ໑໗໐);

ສພ຺ເພສຸ ສຸຕ຺ຕປເທເສສຸ ອຠິຘມ຺ມປເທເສສຸ ຈ ເອໂກວາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ ອາຄໂຕ ຈາຕິ.

ຕໂປປກ຺ກມກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໙໔. ຕໂປເຍວ ອຸປກ຺ກມິຕພ຺ພໂຕ ອາຣຠິຕພ຺ພໂຕ ຕໂປປກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ຕປາຣມ຺ຠາ’’ຕິ. ອາຣມ຺ຠນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກຣຓເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຕໂປກມ຺ມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ສມຓກມ຺ມສງ຺ຂາຕາຕິ ສມເຓຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມສຎ຺ຎິຕາ. ນິຈ຺ໂຈໂລຕິ ນິສ຺ສຏ຺ຐເຈໂລ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເຈໂລ. ນຄ຺ຄິຍວຕສມາທາເນນ ນຄ຺ໂຄ. ‘‘ຐິຕໂກວ ອຸຈ຺ຈາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິອາທິ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ວມິຕ຺ວາ ມຸຂວິກ຺ຂາລນາທິອາຈາຣສ຺ສປິ ເຕນ ວິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຊິວ຺ຫາຍ ຫຕ຺ຖໍ ອປລິຂຕິ ອປລິຫຕິ ອຸທເກນ ອໂຘວນໂຕ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປປິ ເອເສວ ນໂຍ. ‘‘ເອຫິ ຠທ຺ທນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຄມນສງ຺ຂາໂຕ ວິຘິ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ໂຕ, ຕໍ ຈຣຕີຕິ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ, ຕປ຺ປຏິກ຺ເຂເປນ ນ ເອຫິຠທ຺ທນ຺ຕິໂກ. ນ ກໂຣຕິ ສມເຓນ ນາມ ປຣສ຺ສ ວຈນກເຣນ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ. ປຸເຣຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ຐານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣໍ. ຕໍ ກິຣ ໂສ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຍາທິຈ຺ຉກີ ເອວ ຠິກ຺ຂາ ຄເຫຕພ຺ພາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕໍ ‘‘ມມ ນິມິຕ຺ຕຠາເວນ ພຫູ ຂຸທ຺ທກາ ປາຓາ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາທິຕາ’’ຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນິມນ຺ຕນໍ ນ ສາທິຍຕິ ‘‘ເອວໍ ເຕສໍ ວຈນໍ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠີອາທີສຸປິ ໂສ ສຕ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ອາຫ ‘‘ກຸມ຺ຠີກໂຬປິໂຍ’’ຕິອາທິ.

ກພຬນ຺ຕຣາໂຍຕິ ກພຬສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕີຕິ. ຄາມສຠາຄາທິວເສນ ສງ຺ຄມ຺ມ ກິຕ຺ເຕນ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາຕິ ສງ຺ກິຕ຺ຕິ, ຕຖາ ສໍຫຏຕຓ຺ຑຸລາທິສຎ຺ຈໂຍ. ມນຸສ຺ສາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣມນຸສ຺ສາ.

ສຸຣາປານເມວາຕິ ມຊ຺ຊລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕາຍ ສຸຣາຍ ປານເມວ ສຸຣາຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ເມຣຍມ຺ປິ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ເອກາຄາຣເມວ ອຸຎ຺ຉຕີຕິ ເອກາຄາຣິໂກ. ເອກາໂລເປເນວ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເອກາໂລປິໂກ. ທີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ທຕ຺ຕິ, ທ຺ວຕ຺ຕິອາໂລປມຕ຺ຕຄາຫິ ຂຸທ຺ທກໍ ຠິກ຺ຂາທານຠາຊນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ຂຸທ຺ທກປາຕີ’’ຕິ. ອຠຸຎ຺ຊນວເສນ ເອໂກ ອໂຫ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ເອກາຫິໂກ, ອາຫາໂຣ. ຕໍ ເອກາຫິກໍ, ໂສ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກທິວສລງ຺ຆໂກຕິ ອາຫ ‘‘ເອກທິວສນ຺ຕຣິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອກາຫໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກາຫໍ ຠຸຎ຺ຊນໍ ເອກາຫວາໂຣ, ຕໍ ເອກາຫິກເມວ ອຕ຺ຖໂຕ. ທ຺ວີຫໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫໍ ຠຸຎ຺ຊນໍ ທ຺ວີຫວາໂຣ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ປນ ປຣິຍາຍຠຕ຺ຕໂຠຊນິໂກ ທ຺ວີຫໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກາຫເມວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໓໙໕. ກຸຓ຺ຑກນ຺ຕິ ຕນຸຕຣໍ ຕຓ຺ຑຸລສກລໍ.

໓໙໖. ສເຓຫິ ສຓວາເກຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕວຕ຺ຖານິ ສາຓານິ. ມິສ຺ສສາຓານິ ມສາຓານິ, ນ ຠງ຺ຄານິ. ເອຣກຕິຓາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອກ຺ກມກຈິກທລີວາກາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ. ເອຣກາທີຫິ ກຕານິ ຫິ ຉວານິ ລາມການິ ທຸສ຺ສານີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠນ຺ຕິ.

ມິຈ຺ຉາວາຍາມວເສເນວ ອຸກ຺ກຸຏິກວຕານຸໂຍໂຄຕິ ອາຫ ‘‘ອຸກ຺ກຸຏິກວີຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຖຓ຺ຑິລນ຺ຕິ ວາ ສມາ ປກຕິຠູມິ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ປຕ຺ຖຓ຺ຑິເລ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໔.໑໐) ວິຍ, ຕສ຺ມາ ຖຓ຺ຑິລເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ປກຕິຠູມິຍໍ ເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘໍ ອາສນນ຺ຕິ ນິສີທິຕຸໍ ຍຖາລທ຺ຘໍ ອາສນໍ. ອໂກເປຕ຺ວາຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທນສີໂລ’’ຕິ. ໂສ ຫິ ຕໍ ອຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ອໂກເປນ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ວິກຏນ຺ຕິ ຄູຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາສຍວເສນ ວິຣູປໍ ຊາຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອເຈລໂກ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕປທານິ ຍາວ ‘‘ນ ຖຸໂສທກໍ ປິວຕີ’’ຕິ ເອຕານິ ເອກວາຣານິ. ‘‘ເອກາຄາຣິໂກ ວາ’’ຕິອາທີນິ ນານາວາຣານິ, ນານາກາລິການິ ວາ. ຕຖາ ‘‘ສາກຠກ຺ໂຂ ວາ’’ຕິອາທີນິ, ‘‘ສາຓານິປິ ຘາເຣຕີ’’ຕິອາທີນິ ຈ. ຕຖາ ເຫຕ຺ຖ ວາ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓໍ, ປິ-ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຎ຺ຈ ກຕໍ. ປິ-ສທ຺ໂທປິ ວິກປ຺ປຕ຺ໂຖ ເອວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປຸຣິເມສຸ ປນ ນ ກຕໍ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ອເຈລໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສາຓານິປິ ຘາເຣຕີ’’ຕິອາທິ ວຈນສ຺ສ, ‘‘ຣໂຊຊລ຺ລຘໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ຈ ອວິໂຣໂຘ ສິທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ກິເມຕ຺ຖ ອວິໂຣຘຈິນ຺ຕາຍ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕກປຈ຺ຉິສທິໂສ ຫິ ຕິຕ຺ຖິຍວາໂທ. ອຖ ວາ ‘‘ອເຈລໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຣຠິຕ຺ວາ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ສາຓານິປິ ຘາເຣຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ຕໂປປກ຺ກມນິຣຕ຺ຖກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໙໗. ສີລສມ຺ປທາທີຫິ ວິນາຕິ ສີລສມ຺ປທາ, ສມາຘິສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຕິ ອິມາຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຫິ ສມ຺ປທາຫິ ວິນາ ນ ກທາຈິ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ຍສ຺ມາ ຈ ຕເທວໍ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຕໂປປກ຺ກມານໍ ນິຣຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ‘‘ໂທສເວຣວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ໂທສສ຺ສ ເມຕ຺ຕາຍ ອຸຊຸປຏິປກ຺ຂຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂທສ-ຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ສພ຺ເພປິ ຌານປຏິປກ຺ຂາ ສໍກິເລສຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ເວຣ-ຄ຺ຄຫເຓນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກຠູຕາ ສຕ຺ຕາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ໂທສຣຫິຕໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ເວຣຣຫິຕນ຺ຕິ.

໓໙໘. ປາກຏຠາເວນ ກາຍຕິ ຄເມຕີຕິ ປກຕິ, ໂລກສິທ຺ຘວາໂທ, ເຕນາຫ ‘‘ປກຕິ ໂຂ ເອສາຕິ ປກຕິກຖາ ເອສາ’’ຕິ. ມຕ຺ຕາຍາຕິ ມຕ຺ຕາ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມຕ຺ຕາ ສຸຂປຣິຈ຺ຈາຄາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໙໐) ວິຍ ອປ຺ປຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕນີຕໍ ກຕ຺ວາ ປມາຓວາຈໂກຕິ ອາຫ ‘‘ອິມິນາ ປມາເຓນ ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕເກນາ’’ຕິ. ເຕນ ປນ ປມາເຓນ ປຫາຕພ຺ໂພ ປກຣຓປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມຕິ ອາຫ ‘‘ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກເມນາ’’ຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

໓໙໙. ອຎ຺ຎຖາ ວທຖາຕິ ຍທິ ອເຈລກຠາວາທິນາ ສາມຎ຺ຎໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ວາ ອຠວິສ຺ສ, ສຸວິຊາໂນວ ສມໂຓ ສຸວິຊາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ອຎ຺ຎຖາວ ສາມຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຎ຺ຈ ວທຖ, ຕສ຺ມາ ທຸຊ຺ຊາໂນວ ສມໂຓ ທຸຊ຺ຊາໂນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ສນ຺ຘາຍາຫາ’’ຕິ. ຕໍ ປກຕິວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ປຸພ຺ເພ ຍໍ ປາກຕິກໍ ສາມຎ຺ຎໍ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎຎ຺ຈ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວຕາປິ ‘‘ປກຕິ ໂຂ ເອສາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘ ປນ ຕໍ ປກຕິວາທໍ ປາກຕິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓວິສຍໍ ກຖໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຏິສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຠາວໂຕວ ປຣມຕ຺ຖໂຕວ ສມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ທຸຊ຺ຊານຠາວໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓວາເທປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາສມ຺ປທາວຓ຺ຓນາ

໔໐໐-໑. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິສິທ຺ເຘນ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ກຖໍ ອຸຄ຺ຄເຫສິ ປຣິປກ຺ກຎາຓຕ຺ຕາ ຆເຏ ປທີເປນ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສມຸຊ຺ຊລນ຺ເຕນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠຄວຕາ ເທສິຕມຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ເທສນໍ ອຸປຘາເຣສິ. ຕສ຺ສ ຈາຕິ ໂຍ ອເຈລໂກ ໂຫຕິ ຍາວ ອຸທໂກໂຣຫນານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ສ ຈ. ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຍາຫິ ສມໂຓ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສີລສມ຺ປທາຍາຕິ ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ‘‘ຈິຕ຺ຕສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທາຍາ’’ຕິ ປທທ຺ວຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ອເສກ຺ຂສີລາທິຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫິຕຎ຺ຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ.

ສີຫນາທກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໒. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕາຍ, ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓຕ຺ຖວິສຍຕາຍ ຈ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ພຸທ຺ຘສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ. ອຕິວິຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິສຸທ຺ຘຕາຍ ປຣມວິສຸທ຺ຘໍ. ປຣມນ຺ຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ເຕນາຫ ‘‘ອຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. ສີລເມວ ໂລກິຍສີລຕ຺ຕາ. ຍຖາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓໍ ຠຄວໂຕ ໂລກຸຕ຺ຕຣສີລໍ ສວາສນໍ ປຏິປກ຺ຂວິທ຺ຘໍສນໂຕ, ເອວໍ ໂລກິຍສີລມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກຠາເວນ ສມ຺ຠູຕຕ຺ຕາ, ສເມນ ສມນ຺ຕິ ສມສມນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ອາຫ ‘‘ມມ ສີລສເມນ ສີເລນ ມຍາ ສມ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິທໍ ອຘິສີລ’’ນ຺ຕິ ໂລກິຍໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສີລໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ ‘‘ສີເລປີ’’ຕິ. ອິຕິ ອິມນ຺ຕິ ເອວໍ ອິມໍ ສີລວິສຍໍ. ປຐມໍ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຐມໍ.

ຕປຕີຕິ ສນ຺ຕປ຺ປຕິ, ວິຘມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິຄຸຈ຺ຉຕີຕິ ຫີເຬຕິ ລາມກໂຕ ຐເປຕິ. ນິທ຺ໂທສຕ຺ຕາ ອຣິຍາ ອາຣກາ ກິເລເສຫີຕິ. ມຄ຺ຄຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ວີຣິຍສງ຺ຂາຕາ ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣມາ ນາມ ສພ຺ພຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໂຕ. ຍຖາ ຍຸວິໂນ ຠາໂວ ໂຍພ຺ພນໍ, ເອວໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິໂນ ຠາໂວ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ. ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທນປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນານິ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິໂຍ. ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອຖ ວາ ສມ຺ມາວາຈາທີນໍ ອຘິສີລຄ຺ຄຫເຓນ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ອຘິເຊຄຸຈ຺ຉຄ຺ຄຫເຓນ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອຘິປຎ຺ຎາຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສຕິສມາຘໂຍ ມຄ຺ຄຜລປຣິຍາປນ຺ນາ ສມຸຈ຺ເຉທປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ນິສ຺ສຣຓວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ນິພ຺ພານເມວ.

໔໐໓. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຊນວິວິຕ຺ຕໍ ຐານໍ ອິຘ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາຣ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນທນ຺ເຕນ ວິນາ ນາໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໂຕວ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສູຕິ ຂຕ຺ຕິຍປຣິສາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຣິສາ, ຄຫປຕິປຣິສາ, ສມຓປຣິສາ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກປຣິສາ, ຕາວຕິໍສປຣິສາ, ມາຣປຣິສາ, ພ຺ຣຫ຺ມປຣິສາຕິ ອິມາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ.

ເວສາຣຊ຺ຊານີຕິ ວິສາຣທຠາວາ ຎາຓປ຺ປຫານສມ຺ປທານິມິຕ຺ຕໍ ກຸໂຕຈິ ອສນ຺ຕສ຺ສນຠາວາ ນິພ຺ຠຍຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ຐານໍ, ອຸຕ຺ຕມໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປິຈ ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ, ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍຖາ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ອຕ຺ຕໂນ ອຸສຠພເລນ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ທສຫິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສາປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈເລນ ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ຍຖາ ມິຄຣາຊາ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນໂຕ, ວນມຫິໍສມຕ຺ຕວາຣຓາທີນໍ ຫນນໂຕ ຈ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ, ປຣປ຺ປວາທານໍ ຫນນໂຕ ຈ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ທສຫິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໘; ອ. ນິ. ໘.໒) ນເຍນ ນານາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ.

ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາຕິ ຎາຕຸໍ ອິຈ຺ຉິຕມຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພລານຸຣູປໍ ອຠິຣຈິຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓໍເຍວາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິກປຏິຠາເນນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຕເສຕິເຍວ ອຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໂຕ. ໂສຕພ຺ພຎ຺ຈສ຺ສ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກ຺ຂຓວຊ຺ຊິເຕນ ນວເມນ ຂເຓນ ລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ. ‘‘ຍໍ ໂນ ສຕ຺ຖາ ຠາສຕິ, ຕໍ ໂນ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາທຣຄາຣວຊາຕາ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ໂສຕພ຺ພໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ປສາທາຠິພຸທ຺ຘິຍາ ວິຄຕຸປກ຺ກິເລສຕາຍ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕາ ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປສນ຺ນກາຣນ຺ຕິ ປສນ຺ເນຫິ ກາຕພ຺ພສກ຺ກາຣໍ, ຘມ຺ມາມິສປູຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ອາມິສປູຊໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຓີຕານີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຘມ຺ມປູຊາ ປນ ‘‘ຕຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຖາຠາວາຍາຕິ ຍຖຕ຺ຕາຍ ຍສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ຕຖາຠາວາຍ, ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ສາ ຈ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິ ຍາຍ ອນຸປຸພ຺ພິຍາ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາ, ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕານຎ຺ຈ ສຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກງ຺ຄສມວາເຍ ເອກໍສິກາ ຕສ຺ສາ ປາຣິປູຣີຕິ ຕໍ ອນຸປຸພ຺ພິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເກຈິ ສຣເຓສູ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປໂນກາເສ ຐຕ຺ວາຕິ ‘‘ປຏິປນ຺ນາ ຈ ອາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສີຫນາທກິຈ຺ຈປາຣິປູຣິທີປເນ ປາຬິປເທເສ ຐຕ຺ວາ. ສໂມຘາເນຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ກລິຕພ຺ພາ. ເອໂກ ສີຫນາໂທ ອສາຘາຣໂຓ ອຎ຺ເຎຫິ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ຐນາໂທ ອຠີຕນາໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ປຸຣິມານໍ ທສນ຺ນນ຺ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ‘‘ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ມຍ຺ຫໍ ສທິໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອເຕສໍ ປຸຣິມານໍ ທສນ຺ນໍ ສີຫນາທານໍ, ນິທ຺ຘາຣເຓ ເຈຕ຺ຖ ສາມິວຈນໍ, ເຕນາຫ ‘‘ເອເກກສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ປຣິສາສຸ ຈ ນທຕີ’’ຕິ ອາທໂຍ ປຣິວາຣາ ‘‘ເອກຈ຺ຈໍ ຕປສ຺ສິໍ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຠຄວາ ປຣິສາຍໍ ນທຕິ ວິສາຣໂທ ນທຕິ ຍາວ ‘‘ປຏິປນ຺ນາ ອາຣາເຘນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໂຍຊນາຍ ສມ຺ຠວໂຕ. ຕຖາ ເສເສສຸປິ ນວສຸ.

‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິອາທິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສງ຺ກເລຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ. ເຕ ທສາຕິ ເຕ ‘‘ປຣິສາສຸ ຈ ນທຕີ’’ຕິ ອາທໂຍ ສີຫນາທາ. ປຸຣິມານໍ ທສນ຺ນນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ປຸຣິມານໍ ທສນ຺ນໍ. ປຣິວາຣວເສນາຕິ ປຈ຺ເຈກໍ ປຣິວາຣວເສນ ໂຍຊິຍມານາ ສຕໍ ສີຫນາທາ. ປຸຣິມາ ຈ ທສາຕິ ຕຖາ ອໂຍຊິຍມານາ ປຸຣິມາ ຈ ທສາຕິ ເອວໍ ທສາຘິກໍ ສີຫນາທສຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວາທີນໍ ວາທນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕວາທານໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາທໍ. ປຏິເສເຘຕ຺ວາຕິ ຕຖາຠາວາຠາວທສ຺ສເນນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຍໍ ຠຄວາ ອຸທຸມ຺ພຣິກສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຘ ນິຄ຺ໂຣຘ ຕປສ຺ສີ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໓.໓໓) ອຸປກ຺ກິເລສວິຠາຄໍ, ປາຣິສຸທ຺ຘິວິຠາຄຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສປຣິສສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ປຸຣໂຕ ສີຫນາທໍ ນທິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທານິ ປຣິສຕິ ນທິຕປຸພ຺ພໍ ສີຫນາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕິຕ຺ຖິຍປຣິວາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໐໔. ອິທນ຺ຕິ ‘‘ຣາຊຄເຫ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ຕໍ ມໍ…ເປ… ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ອິທໍ ວຈນໍ. ກາມໍ ຍທາ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວາ ຈສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ນ ຕທາ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣຕິ, ຣາຊຄຫສມີເປ ປນ ວິຫຣຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄເຫ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ຕໍ ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຄິຊ຺ຌກູເຏ ວິຫຣຓຎ຺ຈສ຺ສ ຕທາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຍໍ ຕໍ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ໂຍເຄຕິ ນເຍ, ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓູປາເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐໕. ຍໍ ປຣິວາສໍ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ປຣິວສຕີຕິ ໂຍຊນາ. ຍສ຺ມາ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ຐິເຕນ ປຣິວສິຕພ຺ພໍ, ນ ຄິຫິຠູເຕນ, ຕສ຺ມາ ອປຣິວສິຕ຺ວາເຍວ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠຕິ. ອາກງ຺ຂຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ, ອາກງ຺ຂຕິ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ-ຄ຺ຄຫຓໍ ວຈນສິລິຏ຺ຐຕາວເສເນວ ‘‘ທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໐) ເອຕ຺ຖ ທິຣຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຍ. ຄາມປ຺ປເວສນາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ເວສິຍາວິຘວາຖຸລ຺ລກຸມາຣິປຓ຺ຑກຠິກ຺ຂຸນິໂຄຈຣຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ອຸຈ຺ຈາວເຈສຸ ກິໍກຣຓີເຍສຸ ທກ຺ຂານລສາທິຕາ, ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີສຸ ຕິພ຺ພຉນ຺ທຕາ, ຍສ຺ສ ຕິຕ຺ຖາຍຕນໂຕ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ອວຓ຺ເຓ, ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຈ ວຓ຺ເຓ ອນຕ຺ຕມນຕາ, ຕທຸຠຍໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ວຓ຺ເຓ ຈ ອວຓ຺ເຓ ຈ ອຕ຺ຕມນຕາຕິ ອິເມສໍ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕນາຫ ‘‘ອຏ຺ຐ ວຕ຺ຕານິ ປູເຣນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ຆໍສິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ອຊ຺ຌາສຍສ຺ສ ວີມໍສນວເສນ ສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ.

ຄຓມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ ອຸປສມ຺ປທາກມ຺ມສ຺ສ ຄຓປ຺ປໂຫນການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຊ຺ເຌ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ນິສີທິຕ຺ວາ. ວູປກຏ຺ໂຐຕິ ວິວິຕ຺ໂຕ. ຕາທິສສ຺ສ ສີລວິໂສຘເນ ອປ຺ປມາໂທ ອວຸຕ຺ຕສິທ຺ໂຘຕິ ອາຫ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ’’ຕິ. ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຕິ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ ຕໍນິນ຺ໂນ ຕປ຺ໂປໂຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາໂຣ. ຊາຕິກຸລປຸຕ຺ຕາປິ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ເອວ ອຣຫຕ຺ຕາຘິຄມາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕປິ ເຕຫິ ເອກສງ຺ຄເຫ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ກຸລປຸຕ຺ຕາຕິ ອາຈາຣກຸລປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ສມ຺ມເທວາຕິ ເຫຕຸນາວ ກາຣເຓເນວາ’’ຕິ. ‘‘ໂອຕິຓ຺ໂຓມ຺ຫິ ຊາຕິຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຫິ ສໍເວຄປຸພ຺ພິກໍ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສນ຺ຘາຍ ອິຘ ‘‘ສມ຺ມເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຫຕຸນາຕິ ຎາເຍນ. ປາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ປຕ຺ວາ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ສມ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອເສກ຺ຂາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ, ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນິຏ຺ຐາເປຕຸນ຺ຕິ ນິຄມນວເສນ ປຣິໂຍສາເປຕຸໍ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ…ເປ… ວິຫາສີ’’ຕິ ອິມິນາ ເອວ ຫິ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ເທສນາ ປຣິໂຍສາປິຕາ. ຕໍ ປນ ນິຄເມນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎຕໂຣ ໂຂ ປນາ…ເປ… ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫເກຫິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາສີຫນາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.