໙. ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ໂປຏ຺ຐປາທປຣິພ຺ພາຊກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໐໖. ສາວຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ສມີປຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ. ເຊຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ວເນຕິ ເຊເຕນ ນາມ ຣາຊກຸມາເຣນ ໂຣປິເຕ ອຸປວເນ. ນິວາສຜາສຸຕາທິນາ ປພ຺ພຊິຕາ ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຣາໂມ, ວິຫາໂຣ. ໂຜໂຏ ປາເທສຸ ຊາໂຕຕິ ໂປຏ຺ຐປາໂທ. ວຕ຺ຖຈ຺ຉາຍາຉາທນປພ຺ພຊູປຄຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລຕິ ມຫາວິຠວຕາຍ ມຫາສາຣຕາປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ສມຍນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທໂສ, ຕໍ ຕໍ ສມຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວທນ຺ຕີຕິ ປກາຣໂຕ ວທນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ຍຖາ ຕຖາ ສມຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຠຸຕໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ໂຕເທຍ຺ຍຊາຓຸໂສຓີໂສຓທຓ຺ຑາທິເກ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣິພ຺ພາຊກາທໂຍຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກາທິເກ. ຕິນ຺ທຸກາຈີຣເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ຕິນ຺ທຸກາຈີໂຣ, ອາຣາໂມ. ຕຖາ ເອກາ ສາລາ ເອຕ຺ຖາຕິ ເອກສາລໂກ, ຕສ຺ມິໍ ຕິນ຺ທຸກາຈີເຣ ເອກສາລເກ.

ອເນກາກາຣານວເສສເຎຍ຺ຍຕ຺ຖວິຠາວນໂຕ, ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ຠຄວໂຕ ຎາຓໍ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ, ຍໂຕ ຕສ຺ສ ຎາຓຊາລຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວເນຍ຺ຍານໍ ຕທນ຺ໂຕຄຘຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ສມນ຺ນາຫາເຣ ກເຕ ປຐມໍ ເນສໍ ເວເນຍ຺ຍຠາເວເນວ ອຸປຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ອຖ ສຣຓຄມນາທິວເສນ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ວີມໍສີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ. ນິໂຣຘນ຺ຕິ ສຎ຺ຎານິໂຣຘໍ. ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕໂຕ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ສຎ຺ຎຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ຎາເຓນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ເຕ ນິໂຣຘໍ, ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ພ຺ຍາກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຈ, ຕຖາ ພ຺ຍາກຣຓວເສນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຫຕ຺ຖິສາຣິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພຕໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ ‘‘ຕາທິສໍ ອຕ຺ຖິ ເຈ, ຕໍ ວິຍາ’’ຕິ. ເມຆວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕເມຆວຓ຺ຓໍ, ສຎ຺ຌາປ຺ປຠານຸຣຎ຺ຊິຕເມຆສງ຺ກາສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຄ຺ຆນ຺ຕິ ອຠິນວໍ ອາທິໂຕ ຕຖາລທ຺ຘໂວຫາເຣນ, ອນຎ຺ຎປຣິໂຠຄຕາຍ, ຕຖາ ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິຏ຺ຐາເນນ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພກາລໍ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ຆໍ’’ ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສິລາທິວຸຕ຺ຕຣຕນລກ຺ຂຓູປປຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ປຈ຺ຈຄ຺ຆ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໔໐໗. ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ສທ຺ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຊ຺ຌາສຍວເສນ, ນ ປເຣນ ອຸສ຺ສາຫິໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອຕິປ຺ປຄຠາວເມວ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ຠູຕກຖນໍ ນ ຕາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ຕທາ ກາລສ຺ເສວ ວິຫາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ວາສນາຠາຄິຍາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂປຏ຺ຐປາທໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຍນ຺ນູນາຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສໍສຍປຣິທີປໂນ, ອິຘ ປນ ສໍສຍປຣິທີປໂນ ວິຍ. ກສ຺ມາຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ. ສໍສໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ໂພຘິມູເລ ເອວ ສມຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ. ປຣິວິຕກ຺ກປຸພ຺ພຠາໂຄຕິ ອຘິປ຺ເປຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຣິວິຕກ຺ໂກ ເອວ. ພຸທ຺ຘານໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ‘‘ກຣິສ຺ສາມ, ນ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິໂກ ເອສ ຈິຕ຺ຕຈາໂຣ ພຸທ຺ຘານໍ ລພ຺ຠຕິ ສມ຺ຠວຕິ ວິຈາຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕນໂຕ, ນ ປນ ສໍສຍວເສນ. ເຕນາຫາຕິ ເຍນ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ລພ຺ຠຕິ, ເຕເນວາຫ ຠຄວາ ‘‘ຍນ຺ນູນາຫ’’ນ຺ຕິ. ປຣິກປ຺ປເນ ວາຍໍ ນິປາໂຕ. ‘‘ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ກິຣິຍາປເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເອວ ຫິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ຍນ຺ນູນາ’’ຕິ ນິປາຕປເທນ ໂຊຕີຍຕິ. ອຫໍ ຍນ຺ນູນ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຍທິ ປນາຕິ ອິທມ຺ປິ ເຕນ ສມານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຍທິ ປນາຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

໔໐໘. ຍຖາ ອຸນ຺ນຕປ຺ປາໂຍ ສທ຺ໂທ ອຸນ຺ນາໂທ, ເອວໍ ວິປຸລຠາເວນ ອຸປຣູປຣິ ປວຕ຺ໂຕປິ ອຸນ຺ນາໂທຕິ ຕທຸຠຍໍ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸນ຺ນາທິນິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ວິຠາເຄນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຈ຺ຈໍ ນທມານາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອສ຺ສາຕິ ປຣິສາຍ. ອຸທ຺ຘໍຄມນວເສນາຕິ ອຸນ຺ນຕພຫຸລຕາຍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນວເສນ. ທິສາສຸ ປຕ຺ຖຏວເສນາຕິ ວິປຸລຠາເວນ ຠູຕປຣມ຺ປຣາຍ ສພ຺ພທິສາສຸ ປຕ຺ຖຣຓວເສນ. ອິທານິ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທຕາຍ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕິອາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເຕສຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ກາມສ຺ສາໂທ ນາມ ກາມຄຸຓສ຺ສາໂທ. ກາມຠວາທິຄໂຕ ອສ຺ສາໂທ ຠວສ຺ສາໂທ.

໔໐໙. ສຓ຺ຐເປສີຕິ ສໍຍມນວເສນ ສມ຺ມເທວ ຐເປສິ, ສຓ຺ຐປນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຄາຣວສ຺ສ ຊຫາປນວເສນ ອາຈາຣສ຺ສ ສິກ຺ຂາປນໍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕໂທສສ຺ສ ນິຄູຫນຎ຺ຈ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາເປສີ’’ຕິອາທິ. ອປ຺ປສທ຺ທນ຺ຕິ ນິສ຺ສທ຺ທໍ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທາຠາວນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ນປ຺ປມຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ນ ອຄາຣວໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

໔໑໐. ໂນ ອາຄເຕ ອານນ຺ໂທຕິ ຠຄວຕິ ອາຄເຕ ໂນ ອມ຺ຫາກໍ ອານນ຺ໂທ ປີຕິ ໂຫຕິ. ປິຍສມຸທາຈາຣາຕິ ປິຍາລາປາ. ‘‘ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ເກວລມຍເມວ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ປພ຺ພຊິຕາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຄວໂຕ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອຸຈ຺ຈາກຸລີນຕາຍາ’’ຕິ, ເຕນ ສາສເນ ອປ຺ປສນ຺ນາປິ ກຸລຄາຣເວນ ຠຄວຕິ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ເຕ ວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ກາ ນາມ ກຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກຖາ ກາ ນາມ. ວິປ຺ປກຕາ ອາຣທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອປຣິໂຍສິຕາ. ‘‘ກາ ກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຕສ຺ສາ ປຣິໂຍສາປນໍ ປຏິຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ກາ ກຖາ’’ຕິ ຈ ອວິເສສໂຈທນາຕິ ຍສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ກຖາຍ ປຣິໂຍສາປນໍ ປຏິຎ຺ຎາຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ປເຣສໍ ອສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ ອວິສຍນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຣິຍນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ເທມີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣສີ’’ຕິ.

ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໑. ສຸກາຣຓນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ຫິຕາວຫໍ ກາຣຓໍ. ນານາຕິຕ຺ເຖສຸ ນານາລທ຺ຘີສຸ ນິຍຸຕ຺ຕາຕິ ນານາຕິຕ຺ຖິກາ, ເຕ ເອວ ນານາຕິຕ຺ຖິຍາ ກ-ກາຣສ຺ສ ຍ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ. ກຸຕູຫລເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ໂກຕູຫລາ, ສາ ເອວ ສາລາຕິ ໂກຕູຫລສາລາ, ເຕນາຫ ‘‘ໂກຕູຫລຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິ. ສຎ຺ຎານິໂຣເຘຕິ ສຎ຺ຎາສີເສນາຍໍ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຎາສຫຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຘມ຺ມາ ສງ຺ຄຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຘານນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘ’’ຕິ. ອຈ຺ຈນ຺ຕນິໂຣຘສ຺ສ ປນ ເຕຫິ ອນຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ອວິສຍຕ຺ຕາ ຈ ‘‘ຂຓິກນິໂຣເຘ’’ຕິ ອາຫ. ກາມໍ ໂສປິ ເຕສໍ ອວິສໂຍວ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ນິໂຣຘກຖາ ວຸຈ຺ຈມານາ ຕຕ຺ເຖວ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຕ຺ຕິໂຆໂສຕິ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານຸຠາໂວ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ເອວໍ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ເສຕິ, ສາວເກ ຈ ເອທິເສ ສໍວຣສມາທາເນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ຖຸຕິໂຆໂສ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປຕ຺ຖຣຕິ. ປຏິຠາຄກິຣິຍນ຺ຕິ ປຬາສວເສນ ປຏິຠາຄຠູຕໍ ປໂຍຄໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຠວນ຺ຕຣສມຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ວຸຏ຺ຐນສມຍໍ ອຠູຕປຣິກປ຺ປິຕໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸປ຺ປາທິຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມຍໍ ກຕ຺ວາ. ກິຎ຺ຈິເທວ ສິກ຺ຂາປທນ຺ຕິ ‘‘ເອລມູເຄນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເອຕ຺ຕກໍ, ເວລໍ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິກໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ກາຣຓໍ ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາສໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ນິໂຣຘກຖນ຺ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິກຖໍ.

ເຕສູຕິ ໂກຕູຫລສາລາຍໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ຕິຕ຺ຖິຍສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ. ເອກຈ຺ເຈຕິ ເອເກ. ປຸຣິໂມຕິ ‘‘ອເຫຕູ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອວໍວາທີ. ຍ຺ວາຍໍ ອິຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍຊນາ. ສມາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອສຎ຺ຎຠາວາວຫໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ. ນິໂຣເຘຕິ ສຎ຺ຎານິໂຣເຘ. ເຫຕຸໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ເຍນ ເຫຕຸນາ ອສຎ຺ຎຠເວ ສຎ຺ຎາຍ ນິໂຣໂຘ ສພ຺ພໂສ ອນຸປ຺ປາໂທ, ເຍນ ຈ ຕໂຕ ຈຸຕສ຺ສ ອິຘ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ຕສ຺ສາ ອຸປ຺ປາໂທ, ຕໍ ອວິສຍຕາຍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ.

ນນ຺ຕິ ປຐມວາທິໍ. ນິເສເຘຕ຺ວາຕິ ‘‘ນ ໂຂ ນາເມຕໍ ໂຠ ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອສຎ຺ຎິກຠາວນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຉາປຕ຺ຕິຍາ ກິຣິຍມຍສຎ຺ຎາວເສນ ວິຄຕສຎ຺ຎິຠາວໍ. ວກ຺ຂຕິ ຫິ ‘‘ວິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກິເລສານໍ ສນ຺ຕາປເນນ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ. ໂຆຣຕໂປຕິ ທຸກ຺ກຣຕາຍ ຠີມຕໂປ. ປຣິມາຣິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ນິພ຺ພິເສວນຠາວາປາທເນນ ສພ຺ພໂສ ມິລາປິຕຈກ຺ຂາທິນ຺ທ຺ຣິໂຍ. ຠຄ຺ໂຄຕິ ຠຎ຺ຊິຕກຸສລຊ຺ຌາສໂຍ. ເອວມາຫາຕິ ‘‘ເອວໍ ສຎ຺ຎາ ຫິ ໂຠ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິອາກາເຣນ ສຎ຺ຎານິໂຣຘມາຫ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິໂຕ ປເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ຍຖາຣຫໍ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອາຖພ຺ພຓປໂຍຄນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓເວທວິຫິຕໍ ອາຖພ຺ພຓິການໍ ວິສຎ຺ຎິຠາວາປາທນປໂຍຄໍ. ອາຖພ຺ພຓໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ອາຖພ຺ພຓເວເທ ອາຄຕອຄ຺ຄິຊຸຫນປຸພ຺ພກໍ ມນ຺ຕຊປ຺ປນໍ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາທິທສ຺ສເນນ ສຎ຺ຎານິໂຣຘມາຫ. ຕສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ສີສຈ຺ຉິນ຺ນຕາທິ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ສ.

ຍກ຺ຂທາສີນນ຺ຕິ ເທວທາສີນໍ, ຍາ ‘‘ເທວຕາຠຕິໂຍຕິປິ’’ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ມທນິທ຺ທນ຺ຕິ ສຸຣາມທນິມິຕ຺ຕກໍ ສຸປນໍ ເທວຕູປຫາຣນ຺ຕິ ນຈ຺ຈນຄາຍນາທິນາ ເທວຕານໍ ປູຊໍ. ສຸຣາປາຕິນ຺ຕິ ປາຕິປຸຓ຺ຓໍ ສຸຣໍ. ທິວາຕິ ອຕິທິວາ ອຸສ຺ສູເຣ.

ເອລມູຄກຖາ ວິຍາຕິ ອິເມສໍ ປຓ຺ຑິຕມານີນໍ ກຖາ ອນ຺ຘພາລກຖາສທິສີ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິໂຣເຘຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຘຸເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິໂຣເຘ ເອເຕ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ນ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎວິຣຸທ຺ຘນານາສຠາເວນ ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຖ ໂຂ ເອກສຠາເວນ, ເຕນາຫ ‘‘ອິມິນາ ຈາ’’ຕິອາທິ. ອຎ຺ເຎເນວາຕິ ອິເມຫິ ວຸຕ຺ຕາກາຣໂຕ ອຎ຺ຎາກາເຣເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຍໍ ນິໂຣໂຘ, ອຍໍ ນິໂຣໂຘ’’ຕິ ອາເມຑິຕວຈນໍ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ອເນກາກາຣໂວກາຣໍ ນິໂຣຘໍ ວິຠາເວສ຺ສຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕໍ ອໂຫ ນູນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອໂຫຕິ ອຈ຺ຉຣິເຍ, ນູນາຕິ ອນຸສ຺ສຣເຓ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ມາ ອໂຫ ນູນ ຠຄວາ ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓເທສນຕ຺ຕາ ນິໂຣຘມ຺ປິ ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຍ຺ຍ ມຎ຺ເຎຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອໂຫ ນູນ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຈ຺ຉຣິຍວິຠາວນໂຕ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຈນໍ, ອຈ຺ຉຣິຍຕ຺ໂຖປິ ເຈຕ຺ຖ ອໂຫ-ສທ຺ໂທ. ໂສ ຍສ຺ມາ ອນຸສ຺ສຣຓມຸເຂເນວ ເຕນ ຄຫິໂຕ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອໂຫ ນູນາຕິ ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ເຖ’’ຕິ. ກາລປຸຄ຺ຄລາທິວິຠາເຄນ ພຫຸເຠທຕ຺ຕາ ອິເມສໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມານນ຺ຕິ ພຫຸວຈນໍ, ກຸສລ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ສາມິວຈນໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຈິຓ຺ຓວສິຕາຍາຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິຍໍ ວສີຠາວສ຺ສ ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ. ສຠາວໍ ຊານາຕີຕິ ນິໂຣຘສ຺ສ ສຠາວໍ ຍາຖາວໂຕ ຊານາຕິ.

ອເຫຕຸກສຎ຺ຎຸປ຺ປາທນິໂຣຘກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໒. ຆຣມຊ຺ເຌເຍວ ປກ຺ຂລິຕາຕິ ຆຣໂຕ ພຫິ ຄນ຺ຕຸກາມາ ປຸຣິສາ ມຄ຺ຄໍ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ຆຣາຊິເຣນ ສມຕເລ ວິວຏງ຺ຄເຓ ເອວ ປກ຺ຂລນໍ ປຕ຺ຕາ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສາຘາຣໂຓ ເຫຕຸ, ສາຘາຣໂຓ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ເອວມາທິ ວິຠາເຄນ ອິຘ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ ສຎ຺ຎາຍ ອກາຣຓຠາວປຏິກ຺ເຂປຕ຺ຕາ ໂຈທນາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາຣຓສ຺ເສວ ນາມ’’ນ຺ຕິ.

ປາຬິຍໍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິປິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ‘‘ສເຫຕູ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ, ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວຈນໍ, ນ ນິໂຣຘສ຺ສ ສເຫຕຸສປ຺ປຈ຺ຈຍຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ອຸປ຺ປາໂທ ຫິ ສເຫຕຸໂກ, ນ ນິໂຣໂຘ. ຍທິ ຫິ ນິໂຣໂຘປິ ສເຫຕຸໂກ ສິຍາ, ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ ອງ຺ກຸຣາທີນໍ ວິຍ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຬິຍາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ຂຓນິໂຣຘວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສພ຺ພໂສວ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ, ໂສ ‘‘ສເຫຕຸໂກ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ ຕຖາຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ອຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ ‘‘ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໒) ຕໂຕ ເອວ ຈ ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຎ຺ຎາຍ ສເຫຕຸກໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ທີເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ສິກ຺ຂາ ເອກາຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາຕິ ກຣເຓ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ, ເອກ-ສທ຺ໂທ ອຎ຺ຎປຣິຍາໂຍ ‘‘ອິຕ຺ເຖເກ ອຠິວທນ຺ຕິ ສໂຕ ວາ ປນ ສຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໘໕ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໓.໒໑) ວິຍ, ນ ສງ຺ຂ຺ຍາວາຈີຕິ ອາຫ ‘‘ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສິກ຺ຂາຍ ເອກຈ຺ຈາ ສຎ຺ຎາ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໔໑໓. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ອຸປຣິເທສນາຍໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວເສນ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອາຄຕາຕິ ສຠາວໂຕ ອຸປກາຣໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຕຕິຍາ ອຘິປຎ຺ຎາສິກ຺ຂາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປວເສນ ອາຄຕາ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍາ ຈາວຸໂສ ວິສາຂ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒) ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕິສ຺ໂສປິ ສິກ຺ຂາ ອາຄຕາ ເອວ, ຕຖາປິ ອຘິຈິຕ຺ຕສິກ຺ຂາຍ ເອວ ອຠິສຎ຺ຎານິໂຣໂຘ ທສ຺ສິໂຕ, ອິຕຣາ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠາຣຠາເວນ ອານີຕາ.

ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄຕິ ປຎ຺ຈກາມໂກຏ຺ຐາເສ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາໂຄ. ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາໂຣຕິ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນຕາວເສນ ອສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຍ ໂກຈິ ກາມຈາໂຣ ຍາ ກາຈິ ໂລຠຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ປຸຣິໂມ ວິສຍວເສນ ນິຍມິຕຕ຺ຕາ ກາມຄຸຓາຣມ຺ມໂຓວ ໂລໂຠ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອິຕໂຣ ປນ ຌານນິກນ຺ຕິຠວຣາຄາທິປ຺ປເຠໂທ ສພ຺ໂພປິ ໂລຠຈາໂຣ ກາມນຏ຺ເຐນ ກາເມສຸ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາຕິ. ອຸຠເຍສມ຺ປິ ກາມສຎ຺ຎາຕິນາມຕາ ສຫຈຣຓຎາເຍນາຕິ ‘‘ກາມສຎ຺ຎາ’’ຕິ ປທຸທ຺ຘາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິ ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາຣໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສ ວິເສສທສ຺ສນໍ. ກາມໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາໂຄປິ ອສມຸປ຺ປນ຺ໂນ ເອວ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຏີຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມຸຄ຺ຆາຏິເຕປິ ນ ສພ຺ໂພ ຣາໂຄ ສມຸຄ຺ຆາຏໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄຄ຺ຄຫເຓນ ນ ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ຄຫຓໍ ໂຫຕີຕິ ອຸຠຍສາຘາຣເຓນ ປຣິຍາເຍນ ອຸຠຍໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ປາຬິຍໍ ກາມສຎ຺ຎາຄ຺ຄຫຓໍ ກຕນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ສຣູປໂຕ ວິເສສໂຕ ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຠາວໂຕ ‘‘ອສມຸປ຺ປນ຺ນກາມຈາໂຣ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສທິສຕ຺ຕາຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິຠາເວນ ສມານຕ຺ຕາ, ເອເຕນ ປາຬິຍໍ ‘‘ປຸຣິມາ’’ຕິ ສທິສກປ຺ປນາວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນາຄຕາ ຫິ ອິຘ ‘‘ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ນີວຣຓວິເວກໂຕ ຊາຕຕ຺ຕາ ວິເວກເຊຫິ ປຐມຊ຺ຌານປີຕິສຸເຂຫິ ສຫ ອກ຺ຂາຕພ຺ພາ, ຕໍໂກຏ຺ຐາສິກາ ວາຕິ ວິເວກຊໍ ປີຕິສຸຂສງ຺ຂາຕາ. ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎາຫິ ນິປຸຓຕາຍ ສຸຂຸມຠູຕຕາຍ ສຸຂຸມສຎ຺ຎາ ຠູຕາ ສຸຂຸມຠາເວນ, ປຣມຕ຺ຖຠາເວນ ອວິປຣີຕສຠາວາ. ຌານໍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ຠາວນາສິທ຺ຘາ ສຓ຺ຫສຸຂຸມຕາ ນີວຣຓວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທິໂອຬາຣິກງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ສຸຂຸມາ’’ຕິ. ຠູຕຕາຍາຕິ ວິຊ຺ຊມານຕາຍ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

ສມາປຊ຺ຊນາຘິຏ຺ຐານານິ ວິຍ ວຸຏ຺ຐານໍ ຌາເນ ປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ໂຫຕິ ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມານໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂໂຓ ຘມ຺ເມສຸ, ນ ອາວຊ຺ຊນປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານີຕິ ‘‘ປຐມຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຈ ສິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ‘‘ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ. ຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານໍ. ເຕນາຕິ ເຫຕຸມ຺ຫິ ກຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ເຫຕຸຠູເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຕຸຠາໂວ ເຈຕ຺ຖ ຌານສ຺ສ ຍຖາວຸຕ຺ຕສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍຠາໂວ ກາມສຎ຺ຎາຍ ນິໂຣຘສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍຕາວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ. ຕຖາ ເຈວ ສໍວຓ຺ຓິຕໍ ‘‘ຕຖາຣູປາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ວິນາ ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ປຐມຊ຺ຌານຕປ຺ປຏິປກ຺ຂສຎ຺ຎາວເສນ ‘‘ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສິກ຺ຂາ ເອກາ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອເຕນ ນເຍນ. ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສພ຺ພວາເຣສຸ.

໔໑໔. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຕໍຕໍສຎ຺ຎານໍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣເຘ ວຸຈ຺ຈມາເນ ອງ຺ຄວເສນ ໂສ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ‘‘ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນ’’ນ຺ຕິ ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ ລກ຺ຂຓວຈນໍ. ອນຸປທຘມ຺ມວິປສ຺ສນຎ຺ຫິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນໍ ກໂຣຕິ, ນ ຈ ສຎ຺ຎາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ອງ຺ຄໂຕ ສມ຺ມສນໍ ອຸທ຺ຘຏ’’ນ຺ຕິ. ອງ຺ຄໂຕຕິ ວາ ອວຍວໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອນຸປທຘມ຺ມໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕເທວາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນເມວ.

ຍໂຕ ໂຂຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ນິສ຺ສກ຺ກວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ໂຍ ນາມາ’’ຕິ ຍຖາ ‘‘ອາທິມ຺ຫີ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອາທິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ອິຕຣວິຠຕ຺ຕິໂຕປິ ໂຕ-ສທ຺ທສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ. ສກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄເຕ ສຎ຺ຎາ ສກສຎ຺ຎາ, ສາ ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສກສຎ຺ຎີ, ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຐມຊ຺ຌານສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຎວາ’’ຕິ. ສກສຎ຺ຎີຕິ ເຈຕ຺ຖ ອຸປຣິ ວຸຈ຺ຈມານນິໂຣຘປາທກຕາຍ ສາຕິສຍາຍ ຌານສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖິຠາວໂຊຕໂກ ອີ-ກາໂຣ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕເນວາຫ ‘‘ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຎ຺ຎຄ຺ຄໍ ຜຸສຕີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສກສຎ຺ຎິຕາຄ຺ຄຫເຓນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຌາເນ ສພ຺ພໂສ ສຸຈິຓ຺ຓວສີຠາໂວ ທີປິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ໂລກິຍານນ຺ຕິ ນິທ຺ຘາຣເຓ ສາມິວຈນໍ, ສາມິອຕ຺ເຖ ເອວ ວາ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຕໍ ເຕສຸ ເສຏ຺ຐໍ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຕສມ຺ປິ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ. ‘‘ໂລກິຍານ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣສມາປຕ຺ຕີຫິ ຕສ຺ສ ອເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ‘‘ກິຈ຺ຈກາຣກສມາປຕ຺ຕີນ’’ນ຺ຕິ ວິເສສນໍ ອກິຈ຺ຈກາຣກສມາປຕ຺ຕິໂຕ ຕສ຺ສ ອເສຏ຺ຐຠາວໂຕ. ອກິຈ຺ຈກາຣກຕາ ຈສ຺ສາ ປຏຸສຎ຺ຎາກິຈ຺ຈາຠາວວຈນໂຕ ວິຎ຺ຎາຍຕິ. ຍເຖວ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ, ເອວໍ ຜສ຺ສາທໂຍ ປີຕິ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣາວເສສສຸຂຸມຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປກຕິວິປສ຺ສການໍ ສມ຺ມສິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣູເປນ ຐິຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ເຫຏ຺ຐິມສມາປຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ວິຍ ປຏຸກິຈ຺ຈກຣຓສມຕ຺ຖາປິ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ຖມຎ຺ຊຸສາຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາຍໍ ອາຣຸປ຺ປກຖາຍໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ຏີ. ໑.໒໘໖) ສວິເສສໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກຈິ ປນ ‘‘ຍຖາ ເຫຏ຺ຐິມາ ເຫຏ຺ຐິມາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອຸປຣິມານໍ ອຸປຣິມານໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ກສ຺ສຈິປິ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ອກິຈ຺ຈກາຣິກາ, ອິຕຣາ ກິຈ຺ຈກາຣິກາ ວຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສາປິ ວິປສ຺ສນາຈິຕ຺ຕປຣິທມນາທີນໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈສາຘນໂຕ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຕ຺ໂຕ.

ປກປ຺ເປຕີຕິ ສໍວິທຫຕິ. ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຫິ ຌານສຸຂໍ ອຕ຺ຕນິ ສໍວິທຫຕິ ນາມ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາຍູຫຕິ, ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ຫິ ສມຸທຍຏ຺ໂຐ. ຍສ຺ມາ ນິກນ຺ຕິວເສນ ເຈຕນາກິຈ຺ຈສ຺ສ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຜລູປຈາເຣນ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນິກນ຺ຕິໍ ກຸຣຸມາໂນ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕິ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມາ ອິທານິ ເມ ລພ຺ຠມານາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ ຕໍສມຕິກ຺ກເມເນວ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ເຈຕນາຠິສງ຺ຂຣຓສມ຺ຠວໂຕ. ອຎ຺ຎາຕິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາຫິ ອຎ຺ຎາ. ຕໂຕ ຖູລຕຣຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກາ. ກາ ປນ ຕາຕິ ອາຫ ‘‘ຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ’’ຕິ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເອວ ຫິ ອຸປຣິຌານຕ຺ຖາຍ ເຈຕນາຠິສງ຺ຂຣຓານິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຠວງ຺ຄວເສນ ໂຫຕິ. ຍາວ ຈ ອຸປຣິ ຌານສມາປຊ຺ຊນໍ, ຕາວ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຠວງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ເຈເຕນ຺ໂຕວາຕິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຊ຺ຌານໍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເອວ. ນ ເຈເຕຕິ ຕຖາ ເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌາເນສຸ ວິຍ ວາ ປຸພ຺ພາໂຠຄາຠາວໂຕ ປຸພ຺ພາໂຠຄວເສນ ຫິ ຌານໍ ປກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອິຘ ‘‘ເຈເຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍສ຺ມາ ‘‘ອຫເມຕໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕມິ ອຸປສມ຺ປາເທມິ ສມາປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓໍ ຕຕ຺ຖ ສາລຍສ຺ເສວ ໂຫຕິ, ນ ອນາລຍສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກມ຺ປິ ຌານໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຫີນນິກນ຺ຕິກຕາຍ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ ເອວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຕຖາ ເຫຏ຺ຐິມຊ຺ຌາເນສຸ ວິຍ ວາ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕສ຺ເສວຕ຺ຖສ຺ສ ວິວຣຓໍ. ‘‘ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ’’ຕິອາທິນາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ປຏິປາເທຕິ.

ປຈ຺ຉາຠາເຄຕິ ປິຕຸຆຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາຠາເຄ. ຕໂຕ ປຸຕ຺ຕຆຣໂຕ. ລທ຺ຘຆຣເມວາຕິ ຍໂຕ ອເນນ ຠິກ຺ຂາ ລທ຺ຘາ, ຕເມວ ຆຣໍ ປຸຕ຺ຕເຄຫເມວ. ອາສນສາລາ ວິຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິ ຕໂຕ ປິຕຸຆຣປຸຕ຺ຕຆຣຏ຺ຐານິຍານໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ. ປິຕຸຆຣໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕມ຺ປິ ປິຕຸຆຣໍ ນ ມນສິ ກຕ຺ວາ. ປຸຕ຺ຕຆຣສ຺ເສວ ອາຈິກ຺ຂນໍ ວິຍ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພມ຺ປິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ນ ມນສິ ກຕ຺ວາ ປຣໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິອຕ຺ຖາຍ ເອວ ມນສິກາໂຣ. ເອວໍ ອມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ, ມນສິກາຣສາມຎ຺ເຎນ ຈ ອຸປມຸປເມຍ຺ຍຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ອາຈິກ຺ຂເນນປິ ມນສິກາຣສ຺ເສວ ໂຊຕິຕຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ມນສິກາເຣນ ວິນາ ອາຈິກ຺ຂນໍ ສມ຺ຠວຕິ.

ຕາ ຌານສຎ຺ຎາຕິ ຕາ ເອກໍ ທ຺ເວ ຈິຕ຺ຕວາເຣ ປວຕ຺ຕາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎາ. ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ປເທເສເນວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ປຸພ຺ພາຠິສງ຺ຂາຣວເສນ ປນ ອຸປຣິ ອນຸປ຺ປາໂທ. ຍຖາ ຈ ຌານສຎ຺ຎານໍ, ເອວໍ ອິຕຣສຎ຺ຎານໍ ປີຕິ ອາຫ ‘‘ອຎ຺ຎາ ຈ ໂອຬາຣິກາ ຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ, ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສ ເອວໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎາຄ຺ເຄ ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ເຕ, ອນາຄາມິຜເລ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ທ຺ວີຫິ ຜເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂມ, ຕິຓ຺ຓໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ, ໂສຬສວິຘາ ຎາຓຈຣິຍາ, ນວວິຘາ ສມາຘິຈຣິຍາຕິ ອິເມສໍ ວເສນ ນິໂຣຘປຏິປາທນປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ຜຸສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຜຸສນໍ ນາມ ວິນ຺ທນໍ ປຏິລທ຺ຘີຕິ ອາຫ ‘‘ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສພ຺ພໂສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ ເອວ.

ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ຄມຕ຺ຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຎ຺ຎາ’’ ອິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ນິໂຣຘປເທນ ອນນ຺ຕຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິປເທ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ສມ຺ປຊານປທໍ ຐປິຕນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ນິໂຣຘປເທນ ອນນ຺ຕຣິກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອນຸປຏິ…ເປ… ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາ ປທານຸປຸພ຺ພິຐປເນປິ ອຍໍ ວິເສສຕ຺ໂຖຕິ ໂຍຊນາ. ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຕໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣານໍ ສມ຺ມສນວເສນ ປຊານນ຺ຕສ຺ສ. ອນ຺ເຕຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ນິໂຣຘປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຣິໂຍສາເນ. ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ສມ຺ປຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ປຊານກາຣິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນິໂຣຘສມາປຊ຺ຊນກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປາຏິຫາຣິກປຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖສາຘິກາ ປຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈໂຕ ທສ຺ສິຕາ ໂຫຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ.

ສພ຺ພາກາເຣນາຕິ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິຍາ ສຣູປວິເສໂສ, ສມາປຊ຺ຊນໂກ, ສມາປຊ຺ຊນສ຺ສ ຐານໍ, ກາຣຓໍ, ສມາປຊ຺ຊນາກາໂຣ’’ຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ. ຕຕ຺ຖາຕິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ. (ວິສຸທ຺ຘີ. ໒.໘໖໗) ກຖິຕໂຕວາຕິ ກຖິຕຏ຺ຐານໂຕ ເອວ ຄເຫຕພ຺ພາ, ນ ອິຘ ຕໍ ວທາມ ປຸນຣຸຕ຺ຕິຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອວໍ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາກາຣຕ຺ໂຖ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ອຸຄ຺ຄຫິຕາກາຣທສ຺ສນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ. ເອວໍ ໂປຏ຺ຐປາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ສຸອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຕຍາຕິ ອນຸຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ.

໔໑໕. ສຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄາ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ. ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸປິ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄໍ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ. ‘‘ປຸຖູ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ພຫູນິປີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ’’ຕິ ອິມິນາ ປກາຣວິເສໂສ ກຣຓປ຺ປກາໂຣ ຄຫິໂຕ, ນ ປກາຣສາມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ເຍນ ເຍນ ກສິເຓນາ’’ຕິ, ປຖວີກສິເຓນ ກຣຓຠູເຕນາ’’ຕິ ຈ. ຌານໍ ຕາວ ຍຸຕ຺ໂຕ ກຣຓຠາໂວ ສຎ຺ຎານິໂຣຘຜຸສນສ຺ສ ສາຘກຕມຠາວໂຕ, ກຖໍ ກສິຓານນ຺ຕິ? ເຕສມ຺ປິ ໂສ ຍຸຕ຺ໂຕ ເອວ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ຌານານໍ ນິໂຣຘຜຸສນສ຺ສ ສາຘກຕໍ ອຠາໂວ, ຕທຄ຺ເຄນ ກສິຓານມ຺ປິ ຕທວິນາຠາວໂຕ. ອເນກກຣຓາປິ ກິຣິຍາ ໂຫຕິເຍວ ຍຖາ ‘‘ອສ຺ເສນ ຍາເນນ ທີປິກາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ເອກວາຣນ຺ຕິ ສກິໍ. ປຸຣິມສຎ຺ຎານິໂຣຘນ຺ຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິປຸຣິມສຎ຺ຎາຍ ນິໂຣຘໍ, ນ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສຎ຺ຎິຕໍ ສຎ຺ຎານິໂຣຘໍ. ເອກໍ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອກໍ ສຎ຺ຎາຠູຕໍ ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐິມສຎ຺ຎາຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໂຕ. ສຎ຺ຎາ ຈ ສາ ອຄ຺ຄຎ຺ຈາຕິ ສຎ຺ຎາຄ຺ຄໍ, ນ ສຎ຺ຎາສຸ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ. ທ຺ເວ ວາເຣຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ. ເສສກສິເຓສູຕິ ກສິຓານໍເຍວ ຄຫຓໍ ນິໂຣຘກຖາຍ ອຘິກຕຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ເຈຕ຺ຖ ຌານຄ຺ຄຫເຓນ ກສິຓຊ຺ຌານານິ ເອວ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນນ ກຣຓຠູເຕນາ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວທຕິ ຍຖາ ‘‘ເຍນ ເຍນ ກສິເຓນາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຌານໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອິຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕເມວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຄມນວເສນ ວທຕິ. ສພ຺ພມ຺ປີຕິ ສພ຺ພໍ ເອກວາຣໍ ສມາປນ຺ນຌານໍ. ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂເຓນ ຕໍສຠາວາວິເສສໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ. ອປຣາປຣນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

໔໑໖. ຌານປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ ປຐມນເຍ. ທຸຕິຍນເຍ ປນ ຍສ຺ມາ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ຆເຏນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ປຐມນໂຍ ໂລກິຍຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິໂກ, ທຸຕິຍນໂຍ ມິສ຺ສໂກ ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ອສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຸມໍ ສຸຠໍ ຖິຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ມຄ຺ຄຜລວເສນ ສຎ຺ຎາຎາຓານິ ທສ຺ສິຕານິ ຕຕິຍນເຍ. ຕໂຍເປເຕ ນຍາ ມຄ຺ຄໂສຘນວເສນ ທສ຺ສິຕາ.

‘‘ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສາໂຣ’’ຕິ ວິຠາເວຕຸໍ ຕິປິຏກມຫາສິວຕ຺ເຖຣວາໂທ ອາຠໂຕ. ນິໂຣຘໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກຖິເຕ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສຎ຺ຎາຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ນາມ, ນິໂຣຘໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐານໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ ສິຍາ ອນາຄາມິຜລຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວາ, ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາ ປຘານາ, ຕທນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓນ຺ຕິ ຕທຸຠຍໍ ນິທ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກິໍ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ຠຓນ຺ຕີ’’ຕິ ຕທາ ທີຆນິກາຍຕນ຺ຕິໍ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕ ອິມໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປຏິປາຏິຍາ ຕໂຍ ນເຍ ກເຖນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ.

ຍສ຺ສ ຍຖາ ມຄ຺ຄວີຖິຍໍ ມຄ຺ຄຜລຎາເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ນິຍມໂຕ ມຄ຺ຄຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ຜລປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓສ຺ສ ປວຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນໍ. ຜລສມາຘິສຎ຺ຎາປຈ຺ຈຍາຕິ ຜລສມາຘິສຫຄຕສຎ຺ຎາປຈ຺ຈຍາ. ກິຣ-ສທ຺ໂທ ອນຸສ຺ສຣຓຕ຺ໂຖ. ຍຖາຘິຄຕຘມ຺ມານຸສ຺ສຣຓປກ຺ຂິຍາ ຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ສມາຘິສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ຄຫິຕໍ ສຫຈຣຓຎາເຍນ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ອສມ຺ຠໂວ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ.

ສຎ຺ຎາອຕ຺ຕກຖາວຓ຺ຓນາ

໔໑໗. ເທສນາຍ ສຓ຺ຫຠາເວນ ສາຣມ຺ຠມກ຺ຂິສ຺ສາທິມລວິໂສຘນໂຕ ສຸຕມຍຎາຓໍ ນ຺ຫາປິຕໍ ວິຍ, ສຸຂຸມຠາເວນ ຕນຸເລປນວິລິຕ຺ຕໍ ວິຍ, ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕຕາຍ ກຸຓ຺ຑລາທິອລງ຺ກາຣວິຠູສິຕໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ, ຕທນຸປເສວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ຈ ຕຖາຠາໂວ ຕໍສມງ຺ຄິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຖາຠາວາປຕ຺ຕິ, ນິໂຣຘກຖາຍ ນິເວສນຎ຺ຈສ຺ສ ສິຣິສຍນປ຺ປເວສນສທິສນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ສຓ຺ຫສຸຂຸມ…ເປ… ອາໂຣປິໂຕປີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສໍ ນິໂຣຘກຖາຍໍ. ສຸຂໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ມນ຺ທພຸທ຺ຘິຕາຍ ອລຠນ຺ໂຕ. ມລວິທູສິຕຕາຍ ຄູຖຏ຺ຐານສທິສໍ. ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິໍ. ອນຸມຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອນຸຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອທິໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກໍ ປນາຕິ ໂອຬາຣິໂກ, ມໂນມໂຍ, ອຣູປີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຕວາທານໍ ວເສນ ຕິວິເຘສຸ ກຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຫຣນ຺ໂຕຕິ ວິທ຺ຘໍສນໂຕ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ, ນິຄູຫນ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປປ຺ປພນ຺ຘໍ ເອກຕ຺ຕວເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຣູປີຠາວໂຕ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຈ຺ເຈຕິ ອຕ຺ຕວາທີ, ອນ຺ນປາໂນປຘານຕຎ຺ຈສ຺ສ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ຣູປີຠາວໂຕ ເອວ ຈ ສຎ຺ຎາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຎາຍາຄຕເມວ, ຍໍ ເວທວາທິໂນ ‘‘ອນ຺ນມໂຍ, ປານມໂຍ’’ຕິ ຈ ທ຺ວິຘາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ສນ຺ຘາຍາ ‘‘ໂອຬາຣິກໍ ໂຂ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍທິ ອຕ຺ຕາ ຣູປີ, ນ ສຎ຺ຎີ, ສຎ຺ຎາຍ ອຣູປຠາວຕ຺ຕາ, ຣູປຘມ຺ມານຎ຺ຈ ອສຎ຺ຊານນສຠາວຕ຺ຕາ, ຣູປີ ຈ ສມາໂນ ຍທິ ຕວ ມເຕນ ນິຈ຺ໂຈ, ສຎ຺ຎາ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕນໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເຠທສພ຺ຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາ, ເອວມ຺ປິ ‘‘ອຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ, ອຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ ອເຈຕໂນຕິ ນ ກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ, ຜລສ຺ສ ຈ ນ ອຸປຠຸຎ຺ຊໂກຕິ ອາປນ຺ນເມວ, ເຕນາຫ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ຈ ຫິ ເຕ’’ຕິອາທິ. ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉໂຕຕິ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ຊານໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ອຸປ຺ປາທປຸພ຺ພໂກ ນິໂຣໂຘ, ນ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຣຸຊ຺ຌກໍ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິ.

໔໑໘-໔໒໐. ມໂນມຍນ຺ຕິ ຌານມນໂສ ວເສນ ມໂນມຍໍ. ໂຍ ຫິ ພາຫິຣປຈ຺ຈຍນິຣເປກ຺ໂຂ, ໂສ ມນສາວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ມໂນມໂຍ. ຣູປໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ຍໍ ເວທວາທິໂນ ອານນ຺ທມໂຍ, ວິຎ຺ຎາຓມໂຍຕິ ຈ ທ຺ວິຘາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປີຕິ ‘‘ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ປກ຺ເຂ. ໂທເສ ທິນ຺ເນຕິ ‘‘ອຎ຺ຎາວ ສຎ຺ຎາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ໂທເສ ທິນ຺ເນ. ອິຘາປິ ປຸຣິມວາເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂທສທສ຺ສນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍທິ ອຕ຺ຕາ ມໂນມໂຍ, ສພ຺ພງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄີ, ອຫີນິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ຈ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ ສິຍາ, ນ ຈ ສຎ຺ຎີ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ມໂນມໂຍ ຈ ຫິ ເຕ’’ຕິອາທິ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຐມໍ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸນ ມໂນມຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານາຕິ, ຕຎ຺ຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຣູປິໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຊານາຕີຕິ? ກາມຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ, ຕຖາປິ ອິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິຂາຕຂາຓຸໂກ ວິຍ ຈຎ຺ຈລາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ນາມ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາຍາຕິ ປກຕິສຎ຺ຎາຍ. ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ອິຈ຺ຉຕິ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຸທຍວຍທສ຺ສນໂຕ. ຕຖາປິ ‘‘ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສມຎ຺ຎໍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ອວິຈ຺ເຉທໍ ປຣິກປ຺ເປນ຺ໂຕ ສສ຺ສຕໍ ມຎ຺ຎຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ອຕ຺ຕານໍ ປນ ສສ຺ສຕໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ.

ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ‘‘ຣູປີ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ‘‘ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວາທທ຺ວເຍ ສຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎຕາ, ຕຖາ ຈສ຺ສ ອເຈຕນຕາທິໂທສປ຺ປສງ຺ໂຄ ທຸນ຺ນິວາໂຣ, ຕເຖວ ອິມສ຺ມິໍ ວາເທ ໂທໂສ. ເຕນາຫ ‘‘ຕເຖວສ຺ສ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ’’ຕິ. ມິຈ຺ຉາທສ຺ສເນນາຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ມິຈ຺ຉາຠິນິເວເສນ. ອຠິຠູຕຕ຺ຕາຕິ ອນາທິກາລຠາວິຕຠາເວນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ນິວາຣິຕຎາຓຈາຣຕ຺ຕາ. ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕຕິ ເຍນ ສນ຺ຕຕິຆເນນ, ສມູຫຆເນນ ຈ ວຎ຺ຈິໂຕ ພາໂລ ປພນ຺ຘວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ຘມ຺ມສມູຫໍ ມິຈ຺ຉາຄາຫວເສນ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ, ‘‘ນິຈ຺ໂຈ’’ຕິ ຈ ອຠິນິວິສ຺ສ ໂວຫຣຕິ, ຕໍ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິຕໍ ຆນຄ຺ຄຫຓໍ ວິນິຠຸຊ຺ຊ ຍາຖາວໂຕ ຊານນໍ ຆນວິນິພ຺ໂຠໂຄ, ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕາທິສສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກສ຺ສ ອຠາວໂຕ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ນາຎ຺ຎາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠຄວຕາ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ຕໍ ນານຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຎ຺ຎາ ນາມາຍໍ ນານາຣມ຺ມຓາ ນານາກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເວຕິ ຈາຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທນິໂຣຘໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ສຎ຺ຎາມຍໍ ສຎ຺ຎາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິກປ຺ເປຕ຺ວາ ຍຖາວຸຕ຺ຕຆນວິນິພ຺ໂຠຄາຠາວໂຕ ນິຈ຺ຈເມວ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎຕິ ທິຏ຺ຐິມຎ຺ຎນາຍ. ຕຖາຠູຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ສຓ຺ຫສຸຂຸມປຣມຄມ຺ຠີຣຘມ຺ມຕາ ນ ຎາຍເຕວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທຸຊ຺ຊານໍ ໂຂ’’ຕິອາທິ.

ທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ສນໍ ອຠິນິວິສນໍ ທິຏ຺ຐິ. ຕສ຺ສາ ເອວ ປຸພ຺ພຠາຄຠູຕໍ ‘‘ເອວເມຕ’’ນ຺ຕິ ນິຊ຺ຌານວເສນ ຂມນໍ ຂນ຺ຕິ. ຕຖາ ໂຣຈນໍ ຣຸຈິ. ‘‘ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິອາທິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຖາຕິ ຍຖາ ອຣິຍວິນເຍ ອນ຺ຕທ຺ວຍໍ ອນຸປຄ຺ຄມ຺ມ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາວເສນ ທສ຺ສນໍ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາເຍວ. ອຎ຺ຎເທວາຕິ ຍໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທິ, ຕສ຺ສ ຈ ອນິຈ຺ຈຕາທິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎເທວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານໍ ອຕ຺ຕານໍ ສສ຺ສຕາທິ ເຕ ຂມຕິ ເຈວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ຈ. ອາຍຸຎ຺ຊນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນໍ ອາໂຍໂຄ, ເຕນາຫ ‘‘ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ຕຕາ’’ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິຍາຕິ ປຣມຕ຺ຕຈິນ຺ຕນາທິປຣິພ຺ພາຊກປຏິປຕ຺ຕິຍາ. ທຸຊ຺ຊານເມຕໍ ຘມ຺ມຕໍ ຕ຺ວໍ ‘‘ອຍໍ ປຣມຕ຺ໂຖ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ວິຠາຄສ຺ສ ທຸພ຺ພິຠາຄຕ຺ຕາ. ‘‘ຍທິ ເອຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ຕໍ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ອິມໍ ປນຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາ ປຏິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຖ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ສຎ຺ຎໂຕຕິ ສຎ຺ຎາສຠາວໂຕ ອຎ຺ໂຎ ສຠາໂວ ວາ ອຕ຺ຕາ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ.

ໂລກີຍຕິ ທິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎປາປໍ, ຕພ຺ພິປາໂກ ຈາຕິ ໂລໂກ, ອຕ຺ຕາ. ໂສ ຫິສ຺ສ ກາຣໂກ, ເວທໂກ ຈາຕິ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ‘‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’’ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑; ອຸທາ. ໕໕) ນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ. ນ ເຫສ ທິຏ຺ຐາຠິນິເວໂສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖນິສ຺ສິໂຕ ຕທສໍວຕ຺ຕນໂຕ. ໂຍ ຫິ ຕທາວໂຫ, ໂສ ຕໍນິສ຺ສິໂຕຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລເຠຍ຺ຍ ຍຖາ ຕໍ ປຸຎ຺ຎຎາຓສມ຺ຠາໂຣ. ເອເຕເນວ ຕສ຺ສ ນ ຘມ຺ມນິສ຺ສິຕຕາປິ ສໍວຓ຺ຓິຕາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຕເທວ ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍກໍ ຍຖາ ‘‘ວິນໂຍ ເອວ ເວນຍິໂກ’’ຕິ, (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໒໑) ເຕນາຫ ‘‘ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐາຠິນິເວສສ຺ສ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິທາວິຣາຄນິໂຣຘຸປສມາສໍວຕ຺ຕນໍ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏສມ຺ພນ຺ຘນໂຕ ຈ. ຕຖາ ອຠິຎ຺ຎາສມ຺ໂພຘນິພ຺ພານາສໍວຕ຺ຕນຎ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຠິຊານນາຍາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ຕີຣຓປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ຖາຍາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຠິຊານນາຍາຕິ ອຠິຎ຺ຎາປຎ຺ຎາວເສນ ຊານນາຍ, ຕໍ ປນ ວຏ຺ຏສ຺ສ ປຈ຺ຈກ຺ຂກຣຓເມວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສມ຺ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍວເສນ ປຏິເວຘາຍ.

ກາມໍ ຕຓ຺ຫາປິ ທຸກ຺ຂສຠາວາ, ຕສ຺ສາ ປນ ສມຸທຍຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຕຓ຺ຫໍ ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຠາວນໂຕ ອຸປ຺ປາທນໂຕ. ທຸກ຺ຂໍ ປຠາເວນ຺ຕີປິ ຕຓ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈຍນ຺ຕຣສຫິຕາ ເອວ ປຠາເວຕິ, ນ ເກວລາຕິ ອາຫ ‘‘ສປ຺ປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕີຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕໍ, ນປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສມຸທຍາ ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ອຘິຄເຕຕິ ອປ຺ປວຕ຺ຕິ. ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ຕທຕ຺ຖໍ ປຏິປທາ ຈາຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີປຏິປທາ. ມຄ຺ຄປາຕຸຠາໂວຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສມຸປ຺ປາໂທ. ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອເສກ຺ຂຜລາຘິຄໂມ. ອາກາຣນ຺ຕິ ຕໍ ຄມນລິງ຺ຄໍ.

໔໒໑. ສມນ຺ຕໂຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ໂຕທນໍ ວິຊ຺ຌນໍ ສນ຺ນິໂຕທກໍ, ວາຈາຍາຕິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ເຕ ກຣຓວຈນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ວຈນປໂຕເທນາ’’ຕິ. ສຊ຺ຌພ຺ຠຣິຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຠຸສໍ ອຣິຕໍ ອກໍສູຕິ ສຕມຕ຺ເຕຫິ ຕຸຕ຺ຕເກຫິ ວິຍ ຕິໍສສຕມຕ຺ຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ວາຈາປໂຕທເນຫິ ຕຸທິໍສຸ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຠາວໂຕ ອຸປລພ຺ຠມານໍ, ນປກຕິອາທິ ວິຍ ອນຸປລພ຺ຠມານໍ. ຕຈ຺ຉນ຺ຕິ ສຈ຺ຈໍ. ຕຖນ຺ຕິ ອວິປຣີຕໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມສູຕິ ວິສເຍ ຠຸມ຺ມໍ ເຕ ຘມ຺ເມ ວິສຍໍ ກຕ຺ວາ. ຐິຕສຠາວນ຺ຕິ ອວຏ຺ຐິຕສຠາວໍ, ຕທຸປ຺ປາທກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມນິຍາມຕນ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສມ຺ປາປນນິຍາເມນ ນິຍຕໍ, ເຕນາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ. ເອທິສາຕິ ‘‘ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ.

ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖິສາຣິປຸຕ຺ຕໂປຏ຺ຐປາທວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໔໒໒. ສຸຂຸເມສຸ ອຕ຺ຖນ຺ຕເຣສູຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີສຸ ສຸຂຸມຎາຓໂຄຈເຣສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ກຸສໂລຕິ ປຸພ຺ເພ ພຸທ຺ຘສາສເນ ກຕປຣິຈຍຕາຍ ເຉໂກ ອໂຫສິ. ຄິຫິຠາເວ ອານິສໍສກຖາຍກຖິຕຕ຺ຕາ ສີລວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຖາ ກຖເນນ ວິພ຺ຠມເນ ນິໂຍຊິຕຕ຺ຕາ ອິທານິ ສຍມ຺ປິ ສີລວາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ຉ ວາເຣ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໓໗; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໖໙) ວິພ຺ຠມິ. ກມ຺ມສຣິກ຺ຂເກນ ຫິ ຜເລນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ມຫາສາວກສ຺ສ ກຖິເຕຕິ ມຫາສາວກສ຺ສ ມຫາໂກຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປສາທນກຖິຕນິມິຕ຺ຕໍ. ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕຕິ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐໍ ລທ຺ຘຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ.

໔໒໓. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖິຕາຍາຕິ ສຸວຸຕ຺ຕທຸຣຸຕ຺ຕສມວິສມທສ຺ສນສມຕ຺ຖປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ອຠາເວນ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາທິເສນ ຈກ຺ຂຸນາ ປຸຣິໂສ ‘‘ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຠາສິຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອກໂກຏ຺ຐາສາຕິ ເອກນ຺ຕິກາ, ນິພ຺ພານາວຫຠາເວນ ນິຈ຺ຉິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຐປິຕາຕິ ວວຕ຺ຖາປິຕາ. ນ ເອກໂກຏ຺ຐາສາ ນ ເອກນ຺ຕິກາ, ນ ນິພ຺ພານາວຫຠາເວນ ນິຈ຺ຉິຕາ ວຏ຺ຏນ຺ໂຕຄຘຠາວໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເອກໍສິກຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໔໒໕. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຣຠີ’’ຕິ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ປໂຍຊນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ສຕິ ຫິ ຜລສິທ຺ຘິຍໍ ເຫຕຸສິທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕີຕິ. ປຎ຺ຎາປິຕນິຏ຺ຐາຍາຕິ ປເວທິຕວິມຸຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂປຣິໂຍສານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອຕາຍາຕິ ‘‘ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນິຏ຺ຐາມຄ຺ໂຄ ຫິ ອິຘ ອຸຕ຺ຕຣປທໂລເປນ ‘‘ນິຏ຺ຐາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ຫິ ອນິຍ຺ຍານິກຕາ, ນິຍ຺ຍານິກຕາ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ນິຏ຺ຐາຍ. ນິຍ຺ຍານໍ ວາ ນິຄ຺ຄມນໍ ນິສ຺ສຣຓໍ, ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຸປສໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຍ຺ຍານເມວ ນິຍ຺ຍານິກໍ, ນ ນິຍ຺ຍານິກໍ ອນິຍ຺ຍານິກໍ, ໂສ ເອວ ຠາໂວ ອນິຍ຺ຍານິກຠາໂວ, ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖນ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ‘‘ເອວ’’ນ຺ຕິ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ວຈນມຕ຺ຕສາມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ, ນ ປນ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເຕສໍ ສມເຍ ນິພ຺ພານປຎ຺ຎາປນສ຺ສ ລພ຺ຠນໂຕ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສາ ຈ ນ ນິຍ຺ຍານິກາ’’ຕິອາທິ. ໂລກຖູປິກາທິວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ, ອຎ຺ຎາ ປກຕີ’’ຕິ ປກຕິປຸຣິສນ຺ຕຣາວໂພໂຘ ໂມກ຺ໂຂ, ພຸທ຺ຘິອາທິຄຸຓວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສກຕ຺ຕນິ ອວຏ຺ຐານໍ ໂມກ຺ໂຂ, ກາຍປວຕ຺ຕິຄຕິຊາຕິພນ຺ຘານໍ ອປ຺ປມຊ຺ຊນວເສນ ອປ຺ປວຕ຺ໂຕ ໂມກ຺ໂຂ, ຍຎ຺ເຎຫິ ຊຸເຕນ ປເຣນ ປຸຣິເສນ ສໂລກຕາ ໂມກ຺ໂຂ, ສມີປຕາ ໂມກ຺ໂຂ, ສຫໂຍໂຄ ໂມກ຺ໂຂຕິ ເອວມາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ, ເຍນາກາເຣນ ‘‘ນິຏ຺ຐາ ປາປຸຓີຍຕີ’’ຕິ ເຕຫິ ປເວທິຕາ, ເຕນາກາເຣນ ຕສ຺ສາ ອປ຺ປຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ. ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ‘‘ນາຍໍ ນິຏ຺ຐາ ປຏິປທາ ວຏ຺ຏສ຺ສ ອນຕິກ຺ກມນໂຕ’’ຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ປຏິກ຺ເຂປສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ, ຕສ຺ມາ ເຕຫິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐາ ປຏິປທາ ນ ນິຍ຺ຍາຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕໍສມງ຺ຄິນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ສໍສາເຣ ເອວ ປຣິພ຺ຠມາເປນ຺ຕີ ນິວຕ຺ຕຕິ.

ປຘານໍ ຊານນໍ ນາມ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານນໍ ຕສ຺ສ ປມາຓເຊຏ຺ຐຠາວໂຕ, ອິຕຣສ຺ສ ສໍສຍານຸພທ຺ຘຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຊານໍ ປສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ເຕເນຕ຺ຖ ທສ຺ສເນນ ຊານນໍ ວິເສເສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອກນ຺ຕສຸເຂ ໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາຓທສ຺ສນໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຊານນ຺ຕິ ວາ ຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອນຸມານວິສຍຕໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ປສ຺ສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ໂຄຈຣຕໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອປິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂລໂກ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎາໂຕ, ອຸທາຫຸ ອນຸມານໂຕຕິ.

ຍສ຺ມາ ໂລເກ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠູໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣຠາເວນ ປາກໂຏ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານີ’’ຕິອາທິ. ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານີຕິ ທິຏ຺ຐວາ, ທສ຺ສນຠູເຕນ, ຕທນຸຄເຕນ ຈ ຎາເຓນ ຄຫິຕປຸພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຣີຣສຓ຺ຐານາທີນີ’’ຕິ ວຈນໍ ສມຕ຺ຖິຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣກ ຕ’’ນ຺ຕິ ອນຸນາສິກໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣກໍ ຕ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອປ຺ປາຏິຫີຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ປຏິປກ຺ຂຫຣຓໂຕ ປຏິຫາຣິຍໍ, ຕເທວ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕໍ ວຈນໍ. ປາຏິຫາຣິຍເມເວຕ຺ຖ ‘‘ປາຏິຫີຣກ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປາຏິຫີຣກໍ ອປ຺ປາຏິຫີຣກໍ ປເຣຫິ ວຸຈ຺ຈມານອຸຕ຺ຕເຣຫິ ສອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ປຏິຫຣຓວິຣຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ສອຸຕ຺ຕຣຎ຺ຫິ ວຈນໍ ເຕນ ອຸຕ຺ຕເຣນ ປຏິຫາຣີຍຕິ ອຕິວິປຣິວຕ຺ຕີຍຕິ. ຕໂຕ ເອວ ນິຍ຺ຍານສ຺ສ ປຏິຫຣຓມຄ຺ຄສ຺ສ ອຠາວໂຕ ‘‘ອນິຍ຺ຍານິກ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ລຠຕິ.

໔໒໖. ວິລາໂສ ລີຬາ. ອາກປ຺ໂປ ເກສພນ຺ຘວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ອາທິອາກາຣວິເສໂສ, ເວສສໍວິຘານໍ ວາ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຠາວາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ຠາໂວ’’ຕິ ຈ ຈາຕຸຣິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕໂຍອຕ຺ຕປຏິລາຠວຓ຺ຓນາ

໔໒໘. ອາຫິໂຕ ອຫໍ ມາໂນ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ຕາ, ອຕ຺ຕຠາໂວຕິ ອາຫ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ອຕ຺ຕຠາວປຏິລາໂຠ’’ຕິ. ກາມຠວໍ ທສ຺ເສຕິ ຕສ຺ສ ອິຕຣທ຺ວຍຕ຺ຕຠາວໂຕ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ. ຣູປຠວໍ ທສ຺ເສຕິ ຌານມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຣູປີຠາເວນ ອຸປລພ຺ຠນໂຕ. ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ນາມ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ຕທຠາເວ ກສ຺ສຈິ ສໍກິເລສສ຺ສາປິ ອສມ຺ຠວໂຕ. ໂວທານິຍາ ຘມ຺ມາ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕາສໍ ວເສນ ສພ຺ພໂສ ຈິຕ຺ຕໂວທານສ຺ສ ສິຊ຺ຌນໂຕ.

໔໒໙. ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ອສມຸຈ຺ເຉເທ ປນ ນ ກທາຈິປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ປາຣິປູຣີ, ເວປຸລ຺ລໍ ວາ ສມ຺ຠວຕິ, ສມຸຈ຺ເຉເທ ປນ ສຕິ ເອວ ສມ຺ຠວຕີຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຜລປຎ຺ຎາ-ຄ຺ຄຫຓໍ. ຕາ ຫິ ສກິໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ເອວ ອປຣິຫານຘມ຺ມຕ຺ຕາ. ຕຣຸຓປີຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ຕາ ອລທ຺ຘາເສວນາ ທຸພ຺ພລາ ປີຕິ. ພລວຕຸຏ຺ຐີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘາເສວນາ ອຸປຣິວິເສສາຘິຄມສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ຖິຣຕຣາ ປີຕິ. ‘‘ຍໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ’’ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍໍ ໂວຫາຣໍ ‘‘ສໍກິເລສິກໂວທານິຍຘມ຺ມານໍ ປຫານາຠິວຸທ຺ຘິນິຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຎາຍ ປາຣິປູຣິເວປຸລ຺ລຠູຕໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນ ຎາເຓນ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຖຍິມ຺ຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຕສ຺ສ ມມ ໂອວາທກຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວິຫຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ປໂມທປ຺ປຠາວິຕາ ປີຕິ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາ ຈ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘິທ຺ວຍໍ ສມ຺ມເທວ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ຈ ອຸກ຺ກໍສຄຕໍ ຎາຓຎ຺ຈ ຕຖາຠູໂຕ ຈ ໂສ ວິຫາໂຣ. ສນ຺ຕປຓີຕຕາຍ ອຕປ຺ປໂກ ອນຎ຺ຎສາຘາຣໂຓ ສຸຂວິຫາໂຣຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕີຕິ.

ປຐມຊ຺ຌາເນ ປຏິລທ຺ຘມຕ຺ເຕ ຫີນຠາວໂຕ ປີຕິ ທຸພ຺ພລາ ປາໂມຊ຺ຊປກ຺ຂິກາ, ສຸວິຠາວິເຕ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປຄຸເຓ ສາ ປຓີຕາ ພລວຠາວໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓກິຈ຺ຈາ ປີຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມຊ຺ຌາເນ ປາໂມຊ຺ຊາທໂຍ ຉປິ ຘມ຺ມາ ລພ຺ຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຸໂຂ ວິຫາໂຣ’’ຕິ ອິມິນາ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ. ສຸຂໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ອປເຣ, ເຕສໍ ມເຕນ ສນ຺ຕສຸຂຕາຍ ອຸເປກ຺ຂາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອິຈ຺ຉິຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ ຈຕຸຕ຺ເຖ’’ຕິອາທິ. ປາໂມຊ຺ຊໍ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ທຸພ຺ພລປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຉສຸ ຘມ຺ເມສຸ ນິວຕ຺ຕຕິ ຫາຍຕິ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂຠວິຣເຫນ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພທາ ປີຕິ ພລວຕີ ເອວ ໂຫຕິ, ນ ປຐມຊ຺ຌາເນ ວິຍ ກທາຈິ ທຸພ຺ພລາ. ສຸທ຺ຘວິປສ຺ສນາ ປາທກຊ຺ຌານເມວາຕິ ອຸປຣິ ມຄ຺ຄໍ ອກເຖຕ຺ວາ ເກວລໍ ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານໍ ກຖິຕໍ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປາທກຠາເວນ ຌານານິ ກເຖຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ວິປສ຺ສນາປຸພ຺ພກາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຄ຺ຄາ ກຖິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາຕິ ປຐມຊ຺ຌານິກາທິກາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອກເຖຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານິກາ ເອວ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາ. ປີຕິເວວຈນເມວ ກຕ຺ວາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປີຕີນໍ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ປີຕິເວວຈນເມວ ກຕ຺ວາ. ປີຕິສຸຂານໍ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ‘‘ສຸໂຂ ຈ ວິຫາໂຣ’’ຕິ ສາຕິສຍສ຺ສ ສຸຂວິຫາຣສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈ ທຸຕິຍຊ຺ຌານິກຜລສມາປຕ຺ຕິ ນາມ ກຖິຕາ. ກາມໍ ປຐມຊ຺ຌາເນປິ ປີຕິສຸຂານິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຕານິ ປນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣກ຺ໂຂເຠນ ນ ສນ຺ຕປຓີຕານິ, ສນ຺ຕປຓີຕານິ ຈ ອິຘາຘິປ຺ເປຕານິ.

໔໓໒-໔໓໗. ວິຠາວນຕ຺ໂຖຕິ ປກາສນຕ຺ໂຖ ສຣູປໂຕ ນິຣູປນຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິອາທິ. ນນ຺ຕິ ໂອຬາຣິກໍ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ. ສປ຺ປຏິຫຣຓນ຺ຕິ ປເຣນ ໂຈທິຕວຈເນນ ສປຣິຫາຣໍ ສອຸຕ຺ຕຣໍ. ຕຸຈ຺ໂຉຕິ ມຸສາ ອຠູໂຕ. ສ຺ເວວາຕິ ໂສ ເອວ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສມເຍ ວິຊ຺ຊມາໂນ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕ຺ເວວ ນິຍ຺ຍາເຕສິ, ນ ນໍ ສຣູປໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຣູປາທໂຍ ເຈຕ຺ຖ ຘມ຺ມາຕິ ຣູປເວທນາທໂຍ ເອວ ເອຕ຺ຖ ໂລເກ ສຠາວຘມ຺ມາ. ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ປນ ເຕ ຣູປາທິເກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ນາມມຕ຺ຕເມຕ’’ນ຺ຕິ. ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນາຕິ ນາມຠູຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕຕາວເສນ.

໔໓໘. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາຕິ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠຕິ ຣູປາທິເກ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕ ສມເຍ’’ຕິອາທິນາ ວຕ຺ວາ. ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິນຍນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຖາ ປເຣ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ເຕນາກາເຣນ ກາລວິຠາຄໂຕ ປຏິປທານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຎາປນວເສນ ວິນຍນຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຈ຺ໂຈ ອໂຫສີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຕີຕສມເຍ ອຸປາທານສ຺ສ ວິຊ຺ຊມານຕາຍ ສຈ຺ຈຠູໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ວິຍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອໂຫສິ, ນ ປນ ອນາຄໂຕ ອິທານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕທຸປາທານສ຺ສ ຕທາ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ເຍ ເຕ ອຕີຕາ ຘມ຺ມາ ອຕີຕສມເຍ ອຕີຕຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ອຸປາທານຠູຕາ ຣູປາທໂຍ. ເຕ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ ນິຣຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕໂຕ ເອວ ອເຫສຸນ຺ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕາ. ຕສ຺ມາຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ລພ຺ຠນໂຕ. ໂສປິ ຕທຸປາທາໂນ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອຕີຕສມເຍ ສຈ຺ໂຈ ຠູໂຕ ວິຊ຺ຊມາໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນາຄຕານຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານຎ຺ຈ ຣູປຘມ຺ມານໍ ອຸປາທານຠູຕານໍ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ອຕີຕສມເຍ ອຠາວາ ຕທຸປາທາໂນ ອນາຄໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕສ຺ມິໍ ອຕີຕສມເຍ ໂມໂຆ ຕຸຈ຺ໂຉ ມຸສາ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາມມຕ຺ຕເມວາຕິ ສມຎ຺ຎາມຕ຺ຕເມວ. ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ປຏິຊານາຕິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠມານຕ຺ຕາ.

‘‘ເອເສວ ນໂຍ’’ຕິ ອິມິນາ ເຍ ເຕ ອນາຄຕາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເອຕຣຫິ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປນ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ສຈ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຕີຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ຕທາ ອຠາວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂມໂຆ ອຕີໂຕ ໂມໂຆ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ. ເຍ ອິເມ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ຘມ຺ມາ, ເຕ ເອຕຣຫິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ໂຍຍໍ ເມ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ໂສ ອິທານິ ສຈ຺ໂຈ. ອຕີຕານາຄຕານໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ ອິທານິ ອຠາວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂມໂຆ ອຕີໂຕ ໂມໂຆ ອນາຄໂຕຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນາມມຕ຺ຕເມວ ອຕ຺ຕປຏິລາຠໍ ປຏິຊານາຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອຕິທິສຕິ.

໔໓໙-໔໔໓. ສໍສນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ ສມາເນຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຂີຣໍ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ຠູຕຸປາທາຍສຎ຺ຎິຕໍ ອຸປາທານວິເສສໍ ອຸປາທາຍ ຂີຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ນ ຕສ຺ມິໍ…ເປ… ຄຈ຺ຉຕິ ຂີຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິອຸປາທານສ຺ສ ທຘິອາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ອນຸປາທານໂຕ. ປຏິນິຍຕວຕ຺ຖຸກາ ຫິ ເອກາ ໂລກສມຎ຺ຎາ, ເຕນາຫ ‘‘ເຍ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ສງ຺ຂາ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ນິທ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ວຈນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິ. ນມນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ນາມໍ. ໂວຫຣນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ໂວຫາໂຣ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຍວ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິອາທິນາ ຂີເຣ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທຘິອາທີສຸ ອຕິທິສຕິ.

ສມນຸຊານນມຕ຺ຕການີຕິ ‘‘ອິທໍ ຂີຣໍ, ອິທໍ ທຘີ’’ຕິອາທິນາ ຕາທິເສ ຠູຕຸປາທາຍຣູປວິເສເສ ໂລເກ ປຣມ຺ປຣາຠຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ອປ຺ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມນຸຊານນໍ ວິຍ ປຈ຺ຈຍວິເສສວິສິຏ຺ຐໍ ຣູປາທິຂນ຺ຘສມູຫໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ໂອຬາຣິໂກ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ‘‘ມໂນມໂຍ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ‘‘ອຣູໂປ ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ຈ ຕຖາ ຕຖາ ສມນຸຊານນມຕ຺ຕການິ, ນ ຈ ຕພ຺ພິນິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປາທານໂຕ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣຸຕ຺ຕິມຕ຺ຕການີຕິ ສທ຺ທນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ຄຫຓູປາຍມຕ຺ຕການິ. ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຜສ຺ໂສຕິ ຫິ ສທ຺ທຄ຺ຄຫຓຸຕ຺ຕຣກາລໍ ຕທນຸວິທ຺ຘປຓ຺ຓຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓມຸເຂເນວ ຕທຕ຺ຖາວໂພໂຘ. ວຈນປຖມຕ຺ຕການີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂວຫາຣມຕ຺ຕການີຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂວຫາຣມຕ຺ຕການິ. ນາມປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕການີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ຕໍຕໍນາມປຎ຺ຎາປນມຕ຺ຕການິ. ສພ຺ພເມຕນ຺ຕິ ‘‘ອຕ຺ຕປຏິລາໂຠ’’ຕິ ວາ ‘‘ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ໂປໂສ’’ຕິ ວາ ສພ຺ພເມຕໍ ໂວຫາຣມຕ຺ຕກໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອນຸປລພ຺ຠນໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ເອວໍ ກສ຺ມາ ຕໍ ພຸທ຺ເຘຫິປິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອາຫ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ທ຺ເວ ກຖາ’’ຕິອາທິ. ສມ຺ມຸຕິຍາ ໂວຫາຣສ຺ສ ກຖນໍ ສມ຺ມຸຕິກຖາ. ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ກຖນໍ ປຣມຕ຺ຖກຖາ. ອນິຈ຺ຈາທິກຖາປິ ປຣມຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕກຖາ ປຣມຕ຺ຖກຖາຕິ ກຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖກຖາ. ປຣມຕ຺ຖຘມ຺ໂມ ຫິ ‘‘ອນິຈ຺ໂຈ, ທຸກ຺ໂຂ, ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ສມ຺ມຸຕິຘມ຺ໂມ. ກສ຺ມາ ປເນວໍ ທຸວິຘາ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາປວຕ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ໂຍ’’ຕິອາທິນາ. ຍສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖກຖາຍ ສຈ຺ຈສມ຺ປຏິເວໂຘ, ອຣິຍສຈ຺ຈກຖາ ຈ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ເທສນາ, ຕສ຺ມາ ວິເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລວເສນ ສມ຺ມຸຕິກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠຄວາ ປຣມຕ຺ຖກຖໍເຍວ ກເຖຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ຠຄວາ ອາທິໂຕວ…ເປ… ກເຖຕີ’’ຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຕຖາ’’ຕິອາທິ, ເຕນສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ມຸຕິກຖາປຸພ຺ພິກາ ປຣມຕ຺ຖກຖາ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ, ກຕ຺ຖຈິ ປຣມຕ຺ຖກຖາປຸພ຺ພິກາ ສມ຺ມຸຕິກຖາ. ອິຕິ ວິເນຍ຺ຍທມນກຸສລສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ວິເນຍ຺ຍຊ຺ຌາສຍວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ເທສນາປວຕ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປນ ຠຄວາ ຘມ຺ມຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ເອວ ສມ຺ມຸຕິໍ ອນຸວຕ຺ຕຕິ, ສມ຺ມຸຕິໍ ອປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕເຍວ ຘມ຺ມຕໍ ວິຠາເວຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຠິນິເວສາຕິຘາວນານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຊນປທນິຣຸຕ຺ຕິໍ ນາຠິນິວິເສຍ຺ຍ, ສມຎ຺ຎໍ ນາຕິຘາເວຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ປຐມໍ ສມ຺ມຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ກຖນໍ ປນ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຕໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປກຕິຍາ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນນຸ ຈ ສມ຺ມຸຕິ ນາມ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ ອຠູຕາ, ຕໍ ກຖໍ ພຸທ຺ຘາ ກເຖນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມຸຕິກຖໍ ກເຖນ຺ຕາປີ’’ຕິອາທິ. ສຈ຺ຈເມວາຕິ ຕຖເມວ. ສຠາວເມວາຕິ ສມ຺ມຸຕິຠາເວນ ຕໍສຠາວເມວ, ເຕນາຫ ‘‘ອມຸສາວາ’’ຕິ. ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ປນ ສຈ຺ຈາທິຠາເວ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.

ອິເມສໍ ປນ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖານໍ ໂກ ວິເສໂສ? ຍສ຺ມິໍ ຠິນ຺ເນ, ພຸທ຺ຘິຍາ ວາ ອວຍວວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ນ ຕໍສຎ຺ຎາ, ໂສ ຆຏປຏາທິປ຺ປເຠໂທ ສມ຺ມຸຕິ, ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ປຣມຕ຺ໂຖ. ນ ຫິ ກກ຺ຂຬຜຸສນາທິສຠາເວ ອຍໍ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສມ຺ມຸຕິປິ ສຈ຺ຈສຠາວາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສີ’’ຕິອາທິ.

ອິທານິ ເນສໍ ສຈ຺ຈສຠາວໍ ກາຣເຓນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ ວິສໍວາທນາຠາວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸມາຫ ‘‘ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ໂລກສິທ຺ຘາ ຫິ ສມ຺ມຸຕິ ສງ຺ເກຕວຈນສ຺ສ ອວິສໍວາທນຕາຍ ກາຣຓໍ. ປຣໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ອຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕສຠາໂວ. ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ ຍາຖາວໂຕ ອວິສໍວາທນວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕນໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ຘມ຺ມານໍ ຠູຕລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ, ສຠາວຘມ຺ມານໍ ໂຍ ຠູໂຕ ອວິປຣີໂຕ ສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ອງ຺ຄນໍ ຎາປນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ.

ຍທິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສມ຺ມເທວ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕປິ ໂລກສມຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ວທຕິ, ໂກ ເອຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊເນຫິ ວິເສໂສຕິ ອາຫ. ‘‘ຍາຫິ ຕຖາຄໂຕ ໂວຫຣຕິ ອປຣາມາສ’’ນ຺ຕິອາທິ. ໂລກິຍມຫາຊໂນ ອປ຺ປຫີນປຣາມາສຕ຺ຕາ ‘‘ເອຕໍ ມມາ’’ຕິອາທິນາ ປຣາມສນ຺ໂຕ ໂວຫຣຕິ, ຕຖາຄໂຕ ປນ ສພ຺ພໂສ ປຫີນປຣາມາສຕ຺ຕາ ອປຣາມສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ໂລກສມຎ຺ຎາຫິ ວິນາ ໂລກິໂຍ ອຕ຺ໂຖ ໂລເກ ເກນຈິ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ຕາຫິ ຕໍ ໂວຫຣຕິ. ຕຖາ ໂວຫຣນ຺ໂຕ ເອວ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາເສນ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ. ເທສນໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕິຕກຖາຍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິເວເຈຕ຺ວາ ເທສນໍ ‘‘ອປຣາມາສ’’ນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາມານປຣາມາສປ຺ປຫານກິຕ຺ຕເນນ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຍໍ ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນ ວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.