໖. ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ພ຺ຣາຫ຺ມຓທູຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລີຠາວູປຄມນໂຕຕິ ປຸພ຺ເພ ກິຣ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸວເສນ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາຕານໍ ລິຈ຺ຉວີຣາຊກຸມາຣານໍ ສປຣິວາຣານໍ ອນຸກ຺ກເມເນວ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານາຣາມຸຍ຺ຍານໂປກ຺ຂຣຓີອາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐານສ຺ສ ອປ຺ປໂຫນກຕາຍ ນຄຣໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ຄາວຸຕນ຺ຕເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ, ເຕນສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລີຠາວໍ ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວສາລີ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ຊາຕໍ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລີຠາວູປຄມນໂຕ ເວສາລີຕິ ລທ຺ຘນາມເກ ນຄເຣ’’ຕິ. ສຍໍຊາຕນ຺ຕິ ສຍເມວ ຊາຕໍ ອໂຣປິມໍ. ມຫນ຺ຕຠາເວເນວາຕິ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉານໍ, ຐິໂຕກາສສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕຠາເວນ, ເຕນາຫ ‘‘ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ. ກູຏາຄາຣສາລາສງ຺ເຂເປນາຕິ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກູຏາຄາຣສາລານິຍາເມນ. ໂກສເລສຸ ຊາຕາ, ຠວາ ວາ, ຕໍ ວາ ຣຏ຺ຐໍ ນິວາໂສ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂກສລກາ. ເອວໍ ມາຄຘກາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ສ ອກຣເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫາຊານິໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ກຣຓໍ ອຣຫຕີຕິ ກຣຓີຍໍ ເຕນ ກຣຓີເຍນ, ເຕນາຫ ‘‘ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມນາ’’ຕິ. ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕິ ສມວາເຍ ກາຕພ຺ພໂຕ.

໓໖໐. ຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎາ, ຕາສໍ ວເສນ ນານາຣມ຺ມຓາຈາຣໂຕ. ສມ຺ຠວນ຺ຕສ຺ເສວ ປຏິເສໂຘ. ປຏິກ຺ກມ຺ມາຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ສລ຺ລີໂນຕິ ຌານສມາປຕ຺ຕິຍາ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ອລ຺ລີໂນ.

ໂອຏ຺ຐທ຺ຘລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໖໑. ອທ຺ໂຘຏ຺ຐຕາຍາຕິ ຕສ຺ສ ກິຣ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐໍ ອປ຺ປກຕາຍ ຕິຣິຍໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອປນີຕທ຺ຘໍ ວິຍ ຂາຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທນ຺ເຕ, ທ຺ເວ ຈ ທາຐາ ນ ຉາເທຕິ, ເຕນ ນໍ ‘‘ໂອຏ຺ຐທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ອຍໍ ກິຣ ອຸປາສໂກ ສທ຺ໂຘ ປສນ຺ໂນ ທາຍໂກ ທານປຕິ ພຸທ຺ຘມາມໂກ ຘມ຺ມມາມໂກ ສງ຺ຆມາມໂກ, ເຕນາຫ ປຸເຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິ.

໓໖໒. ສາສເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ສີຫສມານວຸຕ຺ຕິໂນປິ ຠຄວໂຕ ປຣິສາຍ ມຫນ຺ເຕ ສຕິ ຕທຊ຺ຌາສຍານຸຣູປໍ ປວຕ຺ຕິຍມານາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວິເສໂສ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕມສ຺ສ ວິສ຺ສາສິກຠາວໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຍຎ຺ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຖຣສ຺ສ ຂີຓາ ສວສ຺ສສໂຕ ອາລສິຍຠາໂວ ‘‘ອປ຺ປຫີໂນ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ວາສນາເລສໍ ປນ ອຸປາທາຍາຫ ‘‘ອີສກໍ ອປ຺ປຫີໂນ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ສາວການໍ ສວາສນາ ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ.

໓໖໓. ວິເນຍ຺ຍຊນານຸໂຣເຘນ ພຸທ຺ຘານໍ ປາຏິຫາຣິຍວິຊມ຺ຠນໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ, ເຕເນວາຫ ‘‘ສໍສູຈິຕນິກ຺ຂມໂນ’’ຕິ. ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມນເວລາຍຎ຺ຫິ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອາເວຬາເວຬາຍມລາຍມລາ ຫຸຕ຺ວາ ສວິເສສາ ປຠສ຺ສຣາ ວິນິຈ຺ຉຣິໍສຸ.

໓໖໔. ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕທິວສໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ປຣໍ ປຸຣິມຕຣໍ ອຕິສເຍນ ປຸຣິມຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ວວຕ຺ຖິໂຕ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣຠາໂວ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຍເທຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໂຕ ປຠຸຕິ ຍໍ ຍໍ ໂອຣໍ, ຕໍ ຕໍ ປຸຣິມໍ, ຍໍ ຍໍ ປຣໍ, ຕໍ ຕໍ ປຸຣິມຕຣໍ, ໂອຣປາຣຠາວສ຺ສ ວິຍ ປຸຣິມປຸຣິມຕຣຠາວສ຺ສ ຈ ອເປກ຺ຂາສິທ຺ຘິໂຕ, ເຕນາຫ ‘‘ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາ’’ຕິອາທິ. ມູລທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິອາທິທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ. ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ປຐມໍ. ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ປຣາ ອຕີຕາ ໂກຏິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ປຣໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ຍໍ-ສທ຺ທໂຍເຄນ ຈາຍໍ ‘‘ວິຫຣາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕມານປ຺ປໂຍໂຄ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ອຕີຕກາລວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເຕນາຫ ‘‘ວິຫາສິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຐມວິກປ຺ເປ ‘‘ວິຫຣາມີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ຍທຄ຺ເຄ’’ຕິ ອິມິນາ ອຸຊຸກໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທສ຺ສິໂຕ, ທຸຕິຍວິກປ຺ເປ ປນ ‘‘ຕີຓິ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອິມິນາປິ.

ປິຍຊາຕິການີຕິ ອິຏ຺ຐສຠາວານິ. ສາຕຊາຕິການີຕິ ມຘຸຣສຠາວານິ. ມຘຸຣໍ ວິຍາຕິ ຫິ ‘‘ມຘຸຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ມໂນຣມໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ. ກາມູປສຎ຺ຫິຕານີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເມນ ອຸປສໍຫິຕານິ, ກາມນີຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນາຫ ‘‘ກາມສ຺ສາທຍຸຕ຺ຕານີ’’ຕິ, ກາມສ຺ສາທສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕານິ ໂຍຄ຺ຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣີຣສຓ຺ຐາເນຕິ ສຣີຣພິມ຺ເພ, ອາຘາເຣ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມໍ. ຕສ຺ມາ ສທ຺ເທນາຕິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຘຸເຣນາຕິ ອິຏ຺ເຐນ. ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓສ຺ສ ປຣິກມ຺ມາກຖນມຕ຺ເຕນ. ‘‘ອຕ຺ຕນາ ຎາຕມ຺ປິ ນ ກເຖຕິ, ກິມສ຺ສ ສາສເນ ອຘິຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຫ ກຸຊ຺ຌເນເນວ ຌານາຠິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຫາຍິ. ຈິນ຺ເຕສີຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ປຣິກມ຺ມໍ ນ ກເຖສີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ຈິນ຺ເຕສິ. ອນຸກ຺ກເມນາຕິ ປາຖິກສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ຕໍ ຕໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ, ຠາສນ຺ໂຕ, ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ອນຸກ຺ກເມນ. ຠຄວຕິ ພທ຺ຘາຆາຕຕາຍ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາ.

ເອກໍສຠາວິຕສມາຘິວຓ຺ຓນາ

໓໖໖-໓໗໑. ເອກໍສາຍາຕິ ຕທຕ຺ເຖເຍວ ຈຕຸຕ຺ຖີ, ຕສ຺ມາ ເອກໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໍສ-ສທ຺ໂທ ເຈຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາສປຣິຍາໂຍ, ໂສ ຈ ອຘິກາຣໂຕ ທິພ຺ພຣູປທສ຺ສນທິພ຺ພສທ຺ທສ຺ສວນວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ ‘‘ເອກໂກຏ຺ຐາສາຍາ’’ຕິອາທິ. ອນຸທິສາຍາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາທິເຠທາຍ ຈຕຸພ຺ພິຘາຍ ອນຸທິສາຍ. ອຸຠຍໂກຏ຺ຐາສາຍາຕິ ທິພ຺ພຣູປທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ, ທິພ຺ພສທ຺ທສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຈ. ຠາວິໂຕຕິ ຍຖາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ, ທິພ຺ພໂສຕຎາຓຎ຺ຈ ສມຘິຄຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຠາວິໂຕ. ຕຍິທໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຣິກມ຺ມກຣເຓນ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກຊ຺ຌໍ ອິຊ຺ຌນ຺ຕີສຸປິ ກເມເນວ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິ ເອກຊ຺ຌໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ. ປາຬິຍມ຺ປິ ເອກສ຺ສ ອຸຠຍສມຕ຺ຖຕາສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖເມວ ‘‘ທິພ຺ພານຎ຺ຈ ຣູປານໍ ທສ຺ສນາຍ, ທິພ຺ພານຎ຺ຈ ສທ຺ທານໍ ສວນາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ເອກຊ຺ຌໍ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕ. ‘‘ເອກໍສຠາວິໂຕ ສມາຘິເຫຕູ’’ຕິ ອິມິນາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓາຍ ເອວ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ວິຊ຺ຊມານມ຺ປິ ທິພ຺ພສທ຺ທໍ ນາສ຺ໂສສ຺ສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກໍ, ອນວຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໒. ‘‘ສມາຘິ ເອວ’’ ຠາເວຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ສມາຘິຠາວນາ. ‘‘ທິພ຺ພໂສຕຎາຓໍ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາເນນາປິ ມຫາລິນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓມ຺ປິ ເຕນ ສຫ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕາສໍ ນູນ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິນາ ປຸຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ‘‘ອຸຠຍໍສຠາວິຕານໍ ສມາຘີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ພາຫິຣາ ເອຕາ ສມາຘິຠາວນາ ອນິຍ຺ຍານິກຕ຺ຕາ. ຕາ ຫິ ອິໂຕ ພາຫິຣການມ຺ປິ ອິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ ຠຄວໂຕ ສາມຸກ຺ກໍສິກຠາເວນ ອປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ. ຍທຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ. ເຕຕິ ເຕ ອຣິຍຜລຘມ຺ເມ. ເຕ ຫິ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາຕິ.

ຈຕຸອຣິຍຜລວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ຕສ຺ມາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ສໍໂຍຊນໂຕ. ‘‘ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ຜລຏ຺ຐສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ຄຏ຺ໂຐ ຫິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ໂສຕາປນ຺ເນ’’ຕິ, ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ເນ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ຈ. ອປຕນຘມ຺ໂມຕິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ- (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ສຠາໂວ. ຘມ຺ມນິຍາເມນາຕິ ມຄ຺ຄຘມ຺ມນິຍາເມນ. ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ສຕ຺ຕມຠວໂຕ ອຸປຣິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນຘມ຺ມຕາຍ ວາ ນິຍໂຕ. ປຣໍ ອຍນໍ ປຣາຄຕິ.

ຕນຸຕ຺ຕໍ ນາມ ປວຕ຺ຕິຍາ ມນ຺ທຕາ, ວິຣຬຕາ ຈາຕິ ອາຫ ‘‘ຕນຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ. ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄສ຺ສ ກາມຠວສ຺ສປຈ຺ຈຍຠາເວນ ຫິຕານໍ. ໂອປປາຕິໂກຕິ ອຸປປາຕິໂກ ອຸປປຕເນ ສາຘຸກາຣີຕິ ກຕ຺ວາ. ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕເມວ ວິມຸຕ຺ຕິ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພກິເລສ…ເປ… ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ. ຈິຕ຺ຕສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິ ຄຫິໂຕ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ. ອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ເປຏໂກ. ໒໒; ມິ. ປ. ໒.໙) ວິຍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາວ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ. ສາມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາວ, ອປຣປ຺ປຈ຺ຈເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຎ຺ຎາຕິ ຍ-ກາຣໂລເປນ ນິທ຺ເທໂສຕິ ອາຫ ‘‘ອຠິຊານິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຣິຍອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໗໔-໕. ອຣິຍສາວໂກ ນິພ຺ພານໍ, ອຣິຍຜລຎ຺ຈ ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ, ສາ ຈ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ ເອວາຕິ ອິຘ ‘‘ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍາ’’ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄມາຫ. ‘‘ອຏ຺ຐ ອງ຺ຄານິ ອສ຺ສາ’’ຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ຖສມາສໍ ອກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄານິ ອສ຺ສ ສນ຺ຕີຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກຕິ ປທສິທ຺ຘິ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ສມ຺ມາ ອວິປຣີຕໍ ຍາຖາວໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທສ຺ສນສຠາວາ ສມ຺ມາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ. ສມ຺ມເທວ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນສຠາໂວ ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ. ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕາ ວາຈາ ຊນໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຕພ຺ພິປກ຺ຂວິຣຕິສຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາ ເຠທກຣມິຈ຺ຉາວາຈາປຫາເນນ ຊເນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນກິຈ຺ຈວຕີ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ. ຍຖາ ຈີວຣກມ຺ມາທິໂກ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ເອກໍ ກາຕພ຺ພໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ຕໍ ຕໍ ກິຣິຍານິປ຺ຜາທໂກ ວາ ເຈຕນາສງ຺ຂາໂຕ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖປາທຈລນາທິກໍ ກິຣິຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ສາວຊ຺ຊກຕ຺ຕພ຺ພກິຣິຍາສມຸຏ຺ຐາປກມິຈ຺ຉາກມ຺ມນ຺ຕປ຺ປຫາເນນ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ນິຣວຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐາປນກິຈ຺ຈວາ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ເອວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ກາຍວາຈານໍ, ຂນ຺ຘສນ຺ຕານສ຺ສ ຈ ສໍກິເລສຠູຕມິຈ຺ຉາຊີວປ຺ປຫາເນນ ສມ຺ມາ ໂວທາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂໂຕ ປຕິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນສຠາໂວຕິ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄາຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມເທວ ອຸປຏ຺ຐານສຠາວາຕິ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ວິກ຺ເຂປວິທ຺ຘໍສເນນ ສມ຺ມເທວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາທຫນສຠາໂວຕິ ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ.

ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລສາ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ຐາ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ. ປສ຺ສຕີຕິ ປກາເສຕິ ກິຈ຺ຈປຏິເວເຘນ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເຕນາຫ ‘‘ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກ…ເປ… ອສມ຺ໂມຫໂຕ’’ຕິ. ເຕເນວ ຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ອງ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ຕເຖວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກິຈ຺ຈໂຕຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄຫິ ທຸກ຺ຂາທິຎາເຓຫິ ກາຕພ຺ພສ຺ສ ກິຈ຺ຈສ຺ສ ອິຘ ສາຕິສຍໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ ອິມສ຺ເສວ ວາ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິປ຺ປກາສນກິຈ຺ຈໂຕ. ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິປ຺ປຫານກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຕ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໗໐໓) ‘‘ວິຣຕິເຈຕນາ, ສພ຺ເພ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ຈ ສິກ຺ຂາປທານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ປຘານານໍ ວິຣຕິເຈຕນານໍ ວເສນ ‘‘ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປີ’’ຕິ ອາຫ. ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມຓກາເລ ວາ ວິຣຕິໂຍ, ສຸຠາສິຕາທິວາຈາຠາສນາທິກາເລ ຈ ເຈຕນາໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣຕິໂຍວ ເຈຕນານໍ ອມຄ຺ຄງ຺ຄຕ຺ຕາ ເອກສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂາທິຎາຓຕາ ວິຍ, ເອກາຍ ວິຣຕິຍາ ມຸສາວາທາທິວິຣຕິຠາໂວ ວິຍ ຈ ເອກາຍ ເຈຕນາຍ ສມ຺ມາວາຈາທິກິຈ຺ຈຕ຺ຕຍສາຘນສຠາວາຠາວາ ສມ຺ມາວາຈາທິຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ, ຕໍສິທ຺ຘິຍຎ຺ຈ ອງ຺ຄຕ຺ຕຍຕ຺ຕາສິທ຺ຘິໂຕ ຈ. ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນາຕິ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານຠາວວເສນ.

ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວາຕິ. ຍທິປິ ສມາຘິອຸປກາຣການໍ ອຠິນິໂຣປນານຸມຊ຺ຊນສມ຺ປິຍາຍນພ຺ຣູຫນສນ຺ຕສຸຂານໍ ວິຕກ຺ກາທີນໍ ວເສນ ຈຕູຫິ ຌາເນຫິ ສມ຺ມາສມາຘິ ວິຠຕ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ວາຍາໂມ ວິຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນາກຸສລານຸປ຺ປາທນາທິຈຕຸວາຍາມກິຈ຺ຈໍ, ສຕິ ວິຍ ຈ ອສຸຠາສຸຂານິຈ຺ຈານຕ຺ເຕສຸ ກາຍາທີສຸ ສຸຠາທິສຎ຺ຎາປຫານຈຕຸສຕິກິຈ຺ຈໍ ເອໂກ ສມາຘິ ຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານສມາຘິກິຈ຺ຈໍ ນ ສາເຘຕີຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ, ຕຖາ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິ ເອວ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກິເລສໂຈເຣ ຆາເຕນ຺ໂຕ. ພຫຸກາຣຕ຺ຕາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ອນາທິມຕິ ສໍສາເຣ ອິມິນາ ກທາຈິປິ ອສມຸຄ຺ຆາຏິຕປຸພ຺ໂພ ກິເລສຄໂຓ ຕສ຺ສ ສມຸຄ຺ຆາຏໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ຕຕ຺ຖ ຈາຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸກາຣາ, ຕສ຺ມາ ພຫຸກາຣຕ຺ຕາ.

ຕສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ. ‘‘ພຫຸກາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ພຫຸກາຣຕໍ ອຸປມາຍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອຍໍ’’ ຕມ຺ພກໍສາທິມຍຕ຺ຕາ ກູໂຏ. ອຍໍ ສມສາຣຕາຍ ມຫາສາຣຕາຍ ເຉໂກ. ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ເຫຣຎ຺ຎິກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ກຫາປຓວິຠາຄຊານເນ ກຣຓນ຺ຕຣໍ ພຫຸກາຣໍ ຍທິທໍ ຫຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິຠາຄຊານເນ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ພຫຸກາຣໍ ຍທິທໍ ວິຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຕທວໂພຘໂຕ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ພຫຸກາໂຣຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ທຸຕິຍອຸປມາຍໍ ເອວນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຈ຺ຉໂກ ປເຣນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ວາສິຍາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ເຄຫກຣຓກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ວິຕກ຺ເກນ ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິຎ຺ຎາຠິສມຍາທິກມ຺ເມ ອຸປເນຕີຕິ ໂຍຊນາ. ວຈີເຠທສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊວຈີເຠທນິວຕ຺ຕນປວຕ຺ຕນກຣາຍ ສມ຺ມາວາຈາຍປິ ອຸປກາຣໂກ ເອວາຕິ ‘‘ສ຺ວາຍ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ວຈີເຠທສ຺ສ ນິຍາມິກາ ວາຈາ ກາຍິກກິຣິຍານິຍາມກສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປກາຣິກາ. ຕທຸຠຍານນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕທ຺ວຍປຫາຍກສ຺ສ ສຸຈຣິຕທ຺ວຍປາຣິປູຣິເຫຕຸຠູຕສ຺ສ ສມ຺ມາວາຈາສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕທ຺ວຍສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ. ອິທໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕາທໂຍ ສມາຘິສ຺ສ ອຸປກາຣຘມ຺ມາ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ອປກາຣຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄຕິໂຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໂຍ, ກິຈ຺ຈາທິສຠາເວ ວາ. ສມນ຺ເນສິຕ຺ວາຕິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ.

ທ຺ເວປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໗໖-໗. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອນຸສນ຺ຘິກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວິຠາເວຕຸໍ ‘‘ອຍໍ ກິຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ອຊ຺ຌາສຍານຸສນ຺ຘິວເສນ ອຸປຣິ ເທສນາ ປວຕ຺ຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຕິ ຕຖາລທ຺ຘິກຕ຺ຕາ. ອສ຺ສາຕິ ລິຈ຺ຉວີຣຎ຺ໂຎ. ເທສນາຍາຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມາຍໍ ສຸຎ຺ຎຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍໍ ຍຖາເທສິຕເທສນາຍໍ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ນ ສທ຺ທຫຕິ ນ ປສີທຕິ. ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ນາມ ກເຖນ຺ໂຕຕິ ເຍສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ກຖີຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເຕສໍ ອສຕິປິ ມຄ຺ຄປຏິເວເຘ ເກວລໍ ສາສເນ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ. ເອວຣູປສ຺ສາຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອວິປຣີຕຘມ຺ມເທສນຕາຍ ເອວໍປາກຏຘມ຺ມກາຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ. ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ອສ຺ສາຕິ ອສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານາທິສມຘິຄເມນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ‘‘ຕໍ ຊີວ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸຈ຺ເຉທາທິຄາຫຄຫຓໍ ອປິ ນຸ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ລທ຺ຘິຍາ ປນ ຌານາຘິຄມມຕ຺ເຕນ ນ ຕາວ ວິເວຈິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເຕຫິ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ຌານລາຠິໂນປິ ຕໍ ຄຫຓໍ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທວາທໍ ສສ຺ສຕວາທໍ ວາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ຂີຓາສໂວ ວິຄຕສມ຺ໂມໂຫ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ, ‘‘ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຕຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນນິຈ຺ຉຍຕາຍ ຕໍ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສປິ ລິຈ຺ຉວີ ຣາຊາ ເຕ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕນິຈ຺ຉຍຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ອວິຠຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ລີນຕ຺ຖປ຺ປກາສນາ.